Pierwsza pomoc w opiece seniora. Jak udzielać pomocy osobie starszej?

Dlaczego pierwsza pomoc jest ważna dla seniorów?

Osoby w podeszłym wieku stanowią grupę szczególnie narażoną na nagłe zagrożenia zdrowotne. Z roku na rok wzrasta liczba zawałów serca, udarów mózgu i upadków wśród osób powyżej 60. roku życia. Statystyki są alarmujące: w Polsce co roku zawału serca doznaje około 100 tysięcy osób, a udaru mózgu — nawet 90 tysięcy ludzi. Większość z nich to osoby starsze, których organizmy są bardziej podatne na nagłe sytuacje kryzysowe.

Wielu tragicznych skutków dałoby się uniknąć, gdyby osoby w otoczeniu chorego znały podstawowe zasady pierwszej pomocy. Badania pokazują, że szybka interwencja w ciągu pierwszych 2–3 minut od zatrzymania akcji serca zwiększa szanse na przeżycie o 40–60 procent. Tymczasem aż 45 procent Polaków przyznaje, że nie potrafiłoby udzielić pierwszej pomocy. Wśród opiekunów seniorów wiedza ta jest absolutnie niezbędna.

Objawy zawału serca — jak je rozpoznać?

Zawał serca u osób starszych może objawiać się zupełnie inaczej niż u młodszych pacjentów. Klasycznym symptomem jest silny, piekący lub ściskający ból za mostkiem (w środkowej części klatki piersiowej). Ból może trwać dłużej niż 20 minut, narastać i nie ustępować w spoczynku.

Jednak u seniorów — zwłaszcza u kobiet i osób chorujących na cukrzycę — zawał może przebiegać dość niepozornie. W takim przypadku chory często nie czuje bólu w klatce piersiowej, ale zamiast tego doświadcza:

• nagłej, silnej duszności i problemów z oddychaniem,
• ogólnego osłabienia i zmęczenia,
• zawrotów głowy lub omdleń,
• bólu brzucha, nudności lub wymiotów,
• nieuzasadnionego uczucia lęku czy niepokoju.

Jeżeli u seniora pojawi się którykolwiek z tych objawów, natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe (numer 112 lub 999). Nie czekaj, aż symptomy miną, i nie wieź chorego do szpitala własnym samochodem. Każda minuta liczy się dla ratowania życia.

Udar mózgu — test UDAR (FAST) jako pierwsza pomoc

Udar mózgu to kolejne niebezpieczeństwo grożące seniorom. Rocznie w Polsce zawału tkanki mózgowej doznaje około 70 tysięcy osób. Każdy udar stanowi bezpośrednie zagrożenie życia lub ryzyko trwałej niepełnosprawności. Dlatego właśnie opiekunowie powinni znać prosty test, który pozwala rozpoznać problem w niecałą minutę. Jest to polski odpowiednik angielskiego testu FAST, znany pod akronimem UDAR:

U (Utrudniona mowa) — poproś seniora, aby powtórzył proste zdanie. Czy mowa jest niewyraźna, dziwna lub splątana?

D (Dłoń opadnięta) — poproś osobę, aby podniosła obie ręce. Czy jedna ręka bezwładnie opada, lub chory w ogóle nie może jej podnieść?

A (Asymetria ust) — poproś seniora, by się uśmiechnął. Czy opada mu jeden kącik ust?

R (Rozmazane widzenie) — zapytaj, czy widzi wyraźnie, czy nagle pojawiły się u niego problemy ze wzrokiem.

Jeżeli zaobserwujesz choć jeden z tych objawów, natychmiast wezwij karetkę. Udar wymaga leczenia szpitalnego w ciągu maksymalnie 3 godzin od pojawienia się pierwszych symptomów. Zwłoka może prowadzić do śmierci lub nieodwracalnego uszkodzenia mózgu.

Ogólne zasady pierwszej pomocy w opiece nad seniorem

Gdy zauważysz, że senior potrzebuje pomocy, postępuj zgodnie z podstawowymi zasadami:

• Oceń bezpieczeństwo — upewnij się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne i nic nie grozi Tobie ani poszkodowanemu.
• Wezwij pogotowie — natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub 999.
• Zapewnij spokój — staraj się działać szybko, ale w sposób opanowany. Twój spokój udzieli się również choremu.
• Ułóż chorego prawidłowo — jeżeli senior jest przytomny, pomóż mu usiąść lub położyć się w najwygodniejszej dla niego pozycji. Jeżeli stracił przytomność, ale oddycha, ułóż go w pozycji bocznej bezpiecznej z głową lekko odchyloną do tyłu, aby udrożnić drogi oddechowe.
• Nie podawaj jedzenia ani leków — czekając na karetkę, nie podawaj seniorowi żadnych leków ani płynów, chyba że dyspozytor medyczny przez telefon wyraźnie zaleci inaczej.
• Monitoruj funkcje życiowe — stale sprawdzaj oddech poszkodowanego. Jeżeli przestanie oddychać, natychmiast rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową.

Szkolenia dla opiekunów

Sama znajomość teorii to za mało. Praktyczne umiejętności ratowania życia najlepiej zdobyć podczas szkolenia pod okiem doświadczonego instruktora. W całej Polsce dostępne są kursy pierwszej pomocy dedykowane opiekunom osób starszych, organizowane m.in. przez stowarzyszenia medyczne i PCK. Uczestnikami takich warsztatów chętnie zostają pracownicy opieki społecznej, asystenci i członkowie rodzin. Nauczysz się tam m.in. uciskania klatki piersiowej, posługiwania się automatycznym defibrylatorem (AED) oraz bezpiecznego układania poszkodowanego.

Światowy Dzień Pierwszej Pomocy to doskonała okazja, by przypomnieć sobie, że każdy z nas ma moc ratowania życia. Jeżeli na co dzień opiekujesz się seniorem, zainwestuj czas w naukę podstaw pierwszej pomocy. Zapamiętaj objawy zawału, przyswój test UDAR i nie wahaj się działać, gdy zdrowie Twojego bliskiego jest zagrożone. Szybka i prawidłowa reakcja naprawdę robi różnicę.