Wrzesień to Światowy Miesiąc Alzheimera. Tych objawów nie warto tłumaczyć wiekiem

Światowy Miesiąc Alzheimera odbywa się co roku we wrześniu z inicjatywy Alzheimer’s Disease International (ADI). Jego celem jest zwiększanie wiedzy na temat choroby, przełamywanie stereotypów i stygmatyzacji oraz zwracanie uwagi na sytuację osób z demencją i ich opiekunów. 21 września przypada natomiast Światowy Dzień Choroby Alzheimera.

W 2026 r. kampania koncentruje się na znaczeniu wczesnego rozpoznania. Hasło „The Earlier You Know, The More You Can Do: A Dementia Diagnosis Matters” można przetłumaczyć jako: „Im wcześniej się dowiesz, tym więcej możesz zrobić. Diagnoza demencji ma znaczenie”.

Alzheimer to nie „zwykłe zapominanie”

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną demencji. Według Światowej Organizacji Zdrowia odpowiada za około 60–70 proc. przypadków demencji. W 2021 r. na świecie żyło około 57 mln osób z demencją, a każdego roku pojawia się niemal 10 mln nowych przypadków.

Demencja nie jest jedną konkretną chorobą. To określenie zespołu objawów związanych m.in. z pogorszeniem pamięci, myślenia, orientacji czy zdolności do wykonywania codziennych czynności. Choroba Alzheimera jest jej najczęstszą przyczyną.

Jednocześnie demencja nie jest naturalnym i nieuniknionym elementem starzenia się. Wraz z wiekiem pewne zmiany pamięci mogą być czymś normalnym, ale wyraźne pogarszanie się funkcjonowania, problemy z orientacją czy wykonywaniem znanych wcześniej czynności powinny skłonić do konsultacji z lekarzem.

Jakie są pierwsze objawy Alzheimera?

Początek choroby może być bardzo niepozorny. Nie zawsze chodzi o spektakularne problemy z pamięcią.

Niepokój powinny wzbudzić m.in.:

• powtarzające się pytania lub te same historie,
• zapominanie niedawnych wydarzeń i rozmów,
• problemy z odnalezieniem właściwych słów,
• gubienie się w dobrze znanych miejscach,
• trudności z planowaniem i wykonywaniem codziennych czynności,
• problemy z obsługą urządzeń, które wcześniej nie sprawiały trudności,
• odkładanie przedmiotów w nietypowe miejsca i niemożność odtworzenia, gdzie się je położyło,
• wyraźne zmiany nastroju lub zachowania,
• utrata zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały przyjemność.

Pojedyncze zapomnienie nie oznacza oczywiście choroby Alzheimera. Kluczowe jest to, czy problemy powtarzają się i zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie.

„To tylko wiek” – pułapka, przez którą diagnoza może być opóźniona

Jednym z największych problemów pozostaje przekonanie, że pogorszenie pamięci jest czymś, co po prostu trzeba zaakceptować w starszym wieku.

Tymczasem właśnie bagatelizowanie pierwszych symptomów może sprawić, że osoba zbyt późno trafi do lekarza.

ADI w kampanii na 2026 r. podkreśla znaczenie diagnozy, ponieważ rozpoznanie choroby może otworzyć drogę do odpowiedniego leczenia, opieki i różnych form wsparcia – zarówno dla osoby z demencją, jak i dla jej bliskich.

Diagnoza nie oznacza końca samodzielności. Przeciwnie – odpowiednio wcześnie postawione rozpoznanie może pomóc lepiej przygotować się do kolejnych etapów choroby, uporządkować kwestie zdrowotne i organizacyjne oraz zaplanować wsparcie.

Jak można zmniejszyć ryzyko demencji?

Nie na wszystkie czynniki ryzyka mamy wpływ. Wiek pozostaje jednym z najważniejszych czynników związanych z ryzykiem rozwoju demencji. Nie oznacza to jednak, że nic nie można zrobić.

W lipcu 2026 r. WHO opublikowała drugą edycję zaleceń dotyczących zmniejszania ryzyka pogorszenia funkcji poznawczych i demencji. Organizacja podkreśla znaczenie m.in. zdrowego stylu życia, aktywności fizycznej, kontroli chorób przewlekłych oraz ograniczania innych modyfikowalnych czynników ryzyka.

Według WHO nawet do 45 proc. ryzyka demencji może być związane z czynnikami, na które potencjalnie można wpływać. Wśród nich wymieniane są m.in. palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej, izolacja społeczna, zanieczyszczenie powietrza, nadciśnienie tętnicze i cukrzyca.

To ważna wiadomość również dla osób, które mają już 60, 70 czy 80 lat. Na zdrowie mózgu pracujemy przez całe życie.

Aktywność fizyczna i kontakty z ludźmi też mają znaczenie

Profilaktyka demencji nie sprowadza się do rozwiązywania krzyżówek czy ćwiczeń pamięci.

Znaczenie ma całościowe podejście do zdrowia: ruch, odpowiednia dieta, leczenie chorób przewlekłych, unikanie palenia, ograniczenie alkoholu, dbanie o słuch i wzrok, a także utrzymywanie kontaktów społecznych i aktywności intelektualnej.

Ważne jest również to, aby senior nie wycofywał się z życia społecznego. Spotkania z rodziną, przyjaciółmi, udział w zajęciach, wyjścia na spacer czy rozwijanie zainteresowań mogą być elementem aktywnego i zdrowego starzenia się.

Alzheimer dotyczy nie tylko chorego

Demencja zmienia życie całej rodziny. Osoba, która zaczyna potrzebować pomocy przy codziennych czynnościach, często wymaga coraz większego wsparcia bliskich.

Dlatego Światowy Miesiąc Alzheimera jest również okazją do przypomnienia o opiekunach osób z demencją.

To oni często przejmują organizację wizyt lekarskich, pilnowanie leków, przygotowywanie posiłków, pomoc w zakupach czy codziennych obowiązkach. Z czasem mogą też mierzyć się z trudnymi zachowaniami chorego, zmęczeniem i poczuciem bezradności.

Wsparcia potrzebuje więc nie tylko osoba z diagnozą. Opiekun również powinien wiedzieć, gdzie szukać pomocy i nie próbować radzić sobie ze wszystkim samodzielnie.

Alzheimer w Polsce. Problem dotyczy setek tysięcy osób

Skala problemu jest widoczna także w Polsce. Według Alzheimer Polska, powołującego się na szacunki opublikowane w „The Lancet Public Health”, w naszym kraju z objawami otępienia żyje ponad 660 tys. osób. Organizacja zwraca uwagę, że wraz ze starzeniem się społeczeństwa liczba ta może znacząco wzrosnąć.

Jednocześnie problem dotyczy znacznie większej grupy niż sami pacjenci. Wsparcia potrzebują również ich rodziny i opiekunowie.

Dlatego ważne jest nie tylko zwiększanie dostępności diagnostyki i leczenia, ale także rozwijanie systemu opieki i pomocy społecznej oraz budowanie świadomości, czym naprawdę jest demencja.