Wróć 
Duży sukces: palimy mniej niż dwie dekady temu Duży sukces: palimy mniej niż dwie dekady temu
Jedną z największych i najbardziej pozytywnych zmian jest spadek liczby osób palących papierosy. Dwadzieścia lat temu paliło 31% dorosłych Polaków w wieku 20–75 lat, dziś odsetek ten wynosi zaledwie 17%. Oznacza to, że liczba palaczy zmniejszyła się niemal o połowę – to sukces, którego możemy sobie pogratulować. Dla zdrowia serca to zmiana o fundamentalnym znaczeniu. Palenie tytoniu jest jednym z głównych czynników ryzyka zawału serca i udaru mózgu. Mniej palaczy oznacza mniej zachorowań, co bezpośrednio przekłada się na lepsze zdrowie, także w grupie seniorów.
Wielkie wyzwanie: nadmierna masa ciała dotyka miliony Polaków
Niestety, choć rzucaliśmy palenie, jednocześnie przybieraliśmy na wadze. Dzisiaj 39% dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21% choruje na otyłość Łącznie daje to ponad 18 milionów osób z problemem nadmiernej masy ciała Choć przez ostatnie 20 lat odsetek osób z otyłością praktycznie się nie zmienił, znacząco wzrosła liczba pacjentów z nadwagą.
To szczególnie ważne dla osób starszych. Nadmierna masa ciała, zwłaszcza otyłość brzuszna (gromadzenie się tkanki tłuszczowej w okolicach talii), to jeden z najniebezpieczniejszych czynników ryzyka chorób układu krążenia Wynika to z faktu, że otyłość rzadko występuje sama; bardzo często idzie w parze z innymi problemami:
- nadciśnieniem tętniczym – stale podwyższonym ciśnieniem krwi,
- hipercholesterolemią – zbyt wysokim poziomem cholesterolu,
- zaburzeniami gospodarki węglowodanowej – nieprawidłowym poziomem glukozy we krwi i insulinoopornością,
- zespołem metabolicznym – jednoczesnym występowaniem co najmniej kilku z powyższych zaburzeń.
Badanie WOBASZ3 wykazało, że na zespół metaboliczny cierpi około 7,6 miliona Polaków. Zespół ten to wyjątkowo niebezpieczna kombinacja – każdy z jego elementów osobno zwiększa ryzyko zawału serca lub udaru, a występując łącznie, drastycznie potęgują one to zagrożenie.
Nadciśnienie: leczymy lepiej, choć daleko nam do ideału
W kwestii nadciśnienia tętniczego płyną do nas dobre wiadomości. Odsetek Polaków z tym schorzeniem zmniejszył się z 39,2% dziesięć lat temu do 32,3%. Należy jednak pamiętać, że z nadciśnieniem nadal żyje około 11,5 miliona dorosłych Polaków, z czego tylko 7,3 miliona przyjmuje leki.
Najbardziej optymistyczne dane dotyczą samej skuteczności leczenia. Dwie dekady temu zaledwie 28,5% pacjentów miało dobrze kontrolowane ciśnienie krwi. Dziś jest to już 56,4% – to niemal dwukrotny wzrost! Wśród osób przyjmujących leki na nadciśnienie około 55% osiąga pożądane wartości (poniżej 140/90 mm Hg). To gigantyczny postęp.
Mimo to wciąż istnieje ogromny problem: około 4 miliony chorych na nadciśnienie w ogóle nie jest poddawanych leczeniu farmakologicznemu [cite: 1.1.1]. Wiele osób po prostu nie wie, że ma podwyższone ciśnienie, ponieważ jest to „cichy zabójca” – choroba przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów.
Cholesterol – wciąż największe zagrożenie
Najmniejszą poprawę obserwujemy w przypadku hipercholesterolemii (podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi). Zmiana na przestrzeni lat jest znikoma – odsetek chorych spadł zaledwie z 58,4% do 56,3%. Oznacza to, że nadal ponad połowa Polaków ma zbyt wysoki cholesterol.
Jeszcze bardziej niepokojące są wyniki u pacjentów, którzy mają już za sobą zawał serca lub udar mózgu. Fakt, że cel terapii (czyli cholesterol LDL poniżej 55 mg/dl) osiąga mniej niż co piąty z nich, oznacza w praktyce, że ponad 80% chorych po incydentach kardiologicznych wciąż ma niewystarczająco obniżony cholesterol. To ogromne ryzyko kolejnego zawału lub udaru. Dla seniorów z obciążonym wywiadem sercowym informacja ta powinna być jasnym sygnałem do częstszych kontroli i ścisłej współpracy z lekarzem.
Co jeszcze kryje się za wynikami badania?
Badanie WOBASZ3 ujawniło również skalę zagrożeń, o których wielu pacjentów nie ma pojęcia. Szacuje się, że:
- Nierozpoznana cukrzyca dotyczy około 900 tysięcy Polaków.
- Na przewlekłą chorobę nerek cierpi ponad 2,3 miliona osób.
- Podwyższone stężenie lipoproteiny (a) ma w Polsce wiele osób (jest to czynnik uwarunkowany genetycznie – trudno go modyfikować, ale warto mieć świadomość jego obecności, aby odpowiednio obniżać inne czynniki ryzyka).
Wyżej wymienione choroby przez długie lata mogą rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości, stopniowo i nieodwracalnie uszkadzając serce oraz naczynia krwionośne.
Czy to oznacza, że jesteśmy zdrowsi niż 20 lat temu?
Ogólnie rzecz biorąc – tak. Wskaźniki ogólnego stanu zdrowia się poprawiły, palimy mniej, a skuteczność leczenia nadciśnienia znacząco wzrosła. Korzystne zmiany są widoczne szczególnie w starszych grupach wiekowych. Jednak ten optymistyczny obraz ma swoją „drugą stronę medalu”.
Za ogólnym postępem medycyny kryje się narastająca kumulacja czynników ryzyka. Miliony Polaków funkcjonują z kilkoma zagrożeniami jednocześnie – np. z nadwagą, nadciśnieniem i wysokim cholesterolem Dla seniorów oznacza to, że nawet przy dobrym samopoczuciu, ich układ sercowo-naczyniowy może być poddawany niebezpiecznym obciążeniom.
Co powinni robić seniorzy?
Wyniki badania WOBASZ3 są wyraźnym wezwaniem do działania, szczególnie dla osób w starszym wieku. Oto najważniejsze kroki, o których warto pamiętać:
Regularne badania – warto znać swoje parametry: wartości ciśnienia tętniczego, poziom cholesterolu (lipidogram) oraz glukozy na czczo. Jeśli w ostatnim roku nie wykonywałeś tych badań, umów się na wizytę u swojego lekarza.
Farmakoterapia – jeśli lekarz przepisał Ci leki na nadciśnienie, obniżenie cholesterolu lub cukru, przyjmuj je regularnie, nawet jeśli czujesz się zupełnie dobrze.
Zmiany w stylu życia – redukcja masy ciała, umiarkowana, lecz regularna aktywność fizyczna (spacery, pływanie, nordic walking), całkowita rezygnacja z palenia tytoniu oraz zdrowa dieta mogą przynieść spektakularne efekty.
Czujność – w przypadku pojawienia się niepokojących objawów takich jak: duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe zawroty głowy czy niespodziewane osłabienie, należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.
Polsce udało się dokonać dużego postępu profilaktycznego i medycznego na przestrzeni ostatnich 20 lat. Jednak, aby w pełni z niego skorzystać, każdy z nas musi wziąć aktywny udział w dbaniu o własne zdrowie.
Badanie WOBASZ3 dostarcza pełnego obrazu zdrowia sercowo-naczyniowego Polaków. Dobre wiadomości to wyraźny spadek liczby osób palących i poprawa skuteczności leczenia nadciśnienia. Złe wieści natomiast dotyczą nadmiernej masy ciała, która obciąża ponad 18 milionów z nas, opornego na spadek, wysokiego cholesterolu oraz zespołu metabolicznego, z którym żyje około 7,6 miliona osób. Dla seniorów wnioski płynące z raportu stanowią przypomnienie o konieczności zachowania stałej czujności medycznej, regularnych badań i odpowiedzialnego leczenia.
Bibliografia
Ministerstwo Zdrowia (2026). Narodowy bilans zdrowia Polaków — mamy wyniki badania WOBASZ3. Co zmieniło się przez 20 lat? gov.pl.
Narodowy Instytut Kardiologii. Badanie WOBASZ3 — Ogólnopolskie Badanie Zdrowia Sercowo-Naczyniowego. Warszawa.
Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych. nfz.gov.pl
