Wróć 
Czym jest prokrastynacja w starszym wieku? Czym jest prokrastynacja w starszym wieku?
Prokrastynacja to nie zwykłe opóźnianie się – to zaburzenie samoregulacji polegające na irracjonalnym odkładaniu ważnych zadań, mimo świadomości negatywnych konsekwencji. U osób starszych przyjmuje ona formę chroniczną, czyli rozprzestrzenia się na wiele obszarów codziennego życia, a nie tylko na konkretne sytuacje jak u młodszych ludzi. Badania naukowe wykazały, że wraz z wiekiem zmienia się rodzaj prokrastynacji, a nie jej częstotliwość – zwlekanie młodzieży dotyczy przede wszystkim nauki, natomiast u seniorów rozprzestrzenia się na opłacanie rachunków, załatwienie spraw biurokratycznych czy, co najgroźniejsze, wizyt u lekarza.
Skąd się bierze prokrastynacja seniorów?
Przyczyny prokrastynacji u starszych osób są wielorakie i głębokie. Wynikają z zaburzeń regulacji emocji, czyli trudności w radzeniu sobie ze strachem i lękiem. Osoby prokrastynujące mają niskie poczucie własnej wartości i wiary w swoje możliwości. Częste niepowodzenia z czasów młodości pozostawiają trwały ślad – senior, który kiedyś nieudolnie próbował czegoś dokonać, odkłada podobne zadania ze strachu przed powtórzeniem porażki.
Ważną rolę gra również percepcja czasu. U osób starszych czasami pojawia się przekonanie, że „i tak nic mi się nie uda" lub „mam jeszcze czas", co prowadzi do bezustannego odkładania spraw. Badania wskazują ponadto, że prokrastynacja wiąże się z impulsywnością – seniorzy mogą przesunąć ważną wizytę medyczną, bo natychmiast zdecydowali się na spontaniczną wycieczką czy spotkanie z przyjaciółką, zapominając o wcześniejszych zobowiązaniach.
Depresja i zaburzenia lękowe to kolejne źródła. Jak potwierdzają naukowcy, prokrastynacja wiąże się z podwyższonym poziomem lęku i smutku. Senior doświadczający depresji, często niezauważonej przez rodzinę, traci motywację i energię do działania. Zamyka się w domu, nie chce wychodzić, a wizyta u lekarza zdaje się nie do przezwyciężenia.
Kiedy prokrastynacja staje się niebezpieczna?
Zwlekanie jest szczególnie groźne, kiedy senior odkłada wizytę lekarską. Badania medyczne pokazują, że pacjenci zgłaszają się do lekarza zbyt późno, gdy choroba już się zaawansowała. Lęk przed złą diagnozą – a przecież niepokojące objawy mogą oznaczać poważną chorobę – powoduje, że senior żyje w iluzji, że jeśli nie pójdzie do lekarza, to problemu po prostu nie ma. To destrukcyjny mechanizm obronny.
Prokrastynacja zagrażając zdrowiu w kolejnych sferach:
- Opóźnianie badań profilaktycznych – senior omija badania mammografii, kolonoskopii czy rejestracji ciśnienia, czekając na idealny moment, który nigdy nie przychodzi,
- Zaniedbywanie przyjmowania leków – odkładanie wizyty oznacza chaos w farmakoterapii i możliwe powikłania przewlekłych chorób,
- Izolacja społeczna – gdy senior zwleka z wyjściem na spotkanie lub wizytą u przyjaciół, rozszerza się jego samotność, co pogłębia depresję,
- Upadki i urazy – prokrastynacja w wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych zwiększa ryzyko upadków, które u osób starszych mogą skończyć się złamaniami i komplikacjami,
- Zaburzenia psychiczne – chroniczne zwlekanie obniża satysfakcję z życia i może prowadzić do depresji, która u seniorów jest często niedodiagnozowana.
Statystyki NFZ alarmują: depresja uderza w polskich seniorów. Do 2030 roku depresja będzie najczęstszą chorobą na świecie. Każdy trzeci senior w Polsce zmaga się z problemami psychicznymi, a co trzecie samobójstwo to osoba w wieku 60 plus. Te dane pokazują, jak poważnym problemem jest zaniedbywanie zdrowia psychicznego i fizycznego przez odkładanie działań.
Jak radzić sobie z prokrastynacją?
Walka z prokrastynacją u seniorów zaczyna się od zmiany sposobu myślenia. Oto praktyczne strategie:
- Podziel zadania na mniejsze kroki. Zamiast planować „pójść do lekarza", postaw konkretny krok: „dzisiaj zadzwonię i umówię wizytę". Mały krok to mniej obawy, łatwiej się zaczyna.
- Ustal konkretne terminy. Nie „niedługo pójdę", ale „poniedziałek o 10 rano". Jasna struktura zmniejsza poczucie chaosu.
- Napisz listę priorytetów. Spraw, które są ważne i naglące, postawiaj na czele. To pomaga zorientować się, co naprawdę liczy się teraz.
- Skonsultuj się z lekarzem lub psychologiem. Jeśli prokrastynacja wiąże się z depresją czy lękiem – a u starszych osób bardzo często się z tym wiąże – profesjonalna pomoc jest niezbędna. Psychoterapia poznawczo-behawioralna okazała się skuteczna w leczeniu prokrastynacji.
- Szukaj wsparcia rodziny. Bliscy mogą przypominać o wizytach, towarzyszyć w wyjściach i tworzyć poczucie odpowiedzialności. Badania pokazują, że obecność bliskiej osoby podczas wizyt lekarskich pomaga seniorom lepiej zrozumieć zalecenia i zaangażować się w leczenie.
- Zwróć uwagę na własne emocje. Jeśli czujesz bezradność czy smutek – to są znaki ostrzegawcze depresji. Nie lekceważ ich.
Prokrastynacja u seniorów to nie zwykłe lenistwo, ale poważne zaburzenie mające swoje korzenie w lęku, depresji i niskim poczuciu wartości. U osób starszych może prowadzić do tragicznych konsekwencji zdrowotnych – szczególnie gdy dotyka decyzji o wizytach lekarskich. Warto pamiętać, że walka z prokrastynacją wymaga czasu i wsparcia, a czasem także pomocy specjalisty. Jeśli ty lub ktoś z Twoich bliskich zamienia się w seryjnego zwlekacza – skontaktuj się z lekarzem. To nie wstyd, to krok ku zdrowiu.
Bibliografia:
Jaworska-Gruszczyńska, I. (2016). Prokrastynacja – struktura konstruktu a stosowane skale pomiarowe. Testy Psychologiczne w Praktyce i Badaniach, 2(1), 36-59. Uniwersytet Wrocławski. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/tppb/article/download/26524/24155/55087
Centrum Nauki i Badań NCN. (2023). Prokrastynacja – zaburzenie samoregulacji. Projekt badawczy nr 394862. https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/394862-pl.pdf
Szpaderski, Z., Fajkowska, M. (2017). Prokrastynacja i kontrola poznawcza. Raport z badań neuro-psychologicznych. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie.
Czerniawska, M. (2023). Prokrastynacja akademicka – przyczyny, konsekwencje i strategie łagodzenia. Wyższa Szkoła Biznesu w Poznaniu. https://wiz.pb.edu.pl/akademia-zarzadzania/wp-content/uploads/sites/3/2023/12/1.1.-M.-Czerniawska-Prokrastynacja-akademicka.pdf
Narodowy Fundusz Zdrowia. (2023). Depresja – więcej niż smutek. Środa z Profilaktyką. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-oddzialow/depresja-wiecej-niz-smutek-sroda-z-profilaktyka-w-ow-nfz,590.html
Główny Inspektor Sanitarny (2024). Zdrowie psychiczne seniorów. Ministerstwo Zdrowia. https://www.gov.pl/web/gis/zdrowie-psychiczne-i-choroby-otepienne
Polska Akademia Nauk – SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny. (2019). Prokrastynacja i kontrola uwagowa – badania neuro-psychologiczne. https://bip.swps.pl/attachments/2504/download
Redakcja MP. (2023). Skąd się bierze prokrastynacja? Rozmowa z psychologiem. https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/wywiady/262883,skad-sie-bierze-prokrastynacja
Redakcja MP. (2024). Prokrastynacja – co to jest, przyczyny, objawy i jak walczyć. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/440523,prokrastynacja-co-to-jest-przyczyny-objawy-i-jak-skutecznie-walczyc-z-odkladaniem-na-pozniej
