Udar mózgu – liczy się każda minuta. Jak rozpoznać objawy i uratować życie?

Udar mózgu – objawy, których nie wolno zlekceważyć

Udar najczęściej rozwija się nagle. Osoba, która jeszcze chwilę temu czuła się dobrze, po kilku sekundach może mieć problemy z mówieniem, opadnięty kącik ust czy drętwienie ręki.

Najczęstsze objawy to:

• nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała (twarzy, ręki, nogi),
• trudność w mówieniu lub rozumieniu słów,
• opadnięcie kącika ust,
• zaburzenia widzenia,
• nagły, silny ból głowy,
• utrata równowagi, zawroty głowy, upadek,
• dezorientacja lub utrata przytomności.

– Często pacjent mówi: „coś mi zdrętwiało, pewnie mi przejdzie”. Niestety, to właśnie ten moment, w którym trzeba działać – podkreśla Magdalena Gilewska. – Nawet jeśli objawy ustępują po kilku minutach, to może być tzw. miniudar. Każdy z nich wymaga natychmiastowej konsultacji medycznej.

Warto zapamiętać zasadę FAST:

•  F – Face (twarz): opadnięty kącik ust,
•  A – Arm (ręka): słabsza lub bezwładna,
•  S – Speech (mowa): bełkotliwa lub niezrozumiała,
•  T – Time (czas): natychmiast wezwij pogotowie (112 lub 999).

Kobiety, mężczyźni, seniorzy – objawy mogą wyglądać inaczej

Nie zawsze udar przebiega książkowo. U kobiet częściej pojawiają się nietypowe symptomy: silny ból głowy, nudności, wymioty, nagłe uczucie zmęczenia, dezorientacja. U mężczyzn zwykle dominują klasyczne objawy – opadnięcie twarzy, zaburzenia mowy i osłabienie jednej strony ciała.

Z kolei u osób starszych udar może przebiegać bardzo subtelnie – np. objawiać się jedynie sennością, splątaniem czy lekkim osłabieniem.

– Zdarza się, że rodzina myśli: „babcia jest dziś jakaś zamyślona, może źle spała”. A to już początek udaru – mówi Magdalena Gilewska. – W takich sytuacjach każda godzina, a nawet minuta, ma znaczenie.

Co robić, gdy podejrzewasz udar?

Nie czekaj, aż objawy miną. Nie podawaj choremu jedzenia, picia ani leków – może mieć zaburzenia połykania. Jeśli osoba jest przytomna, pomóż jej usiąść lub położyć się w bezpiecznej pozycji.

Jeżeli traci przytomność, ułóż ją na boku i kontroluj oddech.

Najważniejsze: od razu dzwoń na 112 lub 999 i powiedz dyspozytorowi, że podejrzewasz udar.

– W udarze czas to mózg. Każda minuta zwłoki to tysiące obumierających komórek nerwowych – przypomina pielęgniarka. – Lepiej wezwać pomoc niepotrzebnie, niż zareagować za późno.

Leczenie – liczy się szybka reakcja

W nowoczesnych ośrodkach można zastosować leczenie trombolityczne, które rozpuszcza skrzep blokujący dopływ krwi do mózgu. Warunek? Pacjent musi trafić do szpitala maksymalnie w ciągu 4,5 godziny od pojawienia się pierwszych objawów.

Dlatego tak ważne jest, by nie zwlekać z wezwaniem pogotowia – nawet jeśli objawy wydają się łagodne.

„Fałszywy alarm”? Lepiej się pomylić niż zignorować

Niektóre stany mogą przypominać udar – np. hipoglikemia (niski cukier), migrena z aurą, napad padaczki czy porażenie nerwu twarzowego (tzw. porażenie Bella).

Jednak różnicowanie tych stanów należy do lekarza – nigdy nie warto ryzykować.

– Zdarza się, że pacjent trafia do szpitala z „podejrzeniem udaru”, a to coś innego. Ale to dobrze! Lepiej sprawdzić, niż przegapić moment, w którym można uratować życie i sprawność – dodaje Magdalena Gilewska.

Jak zapobiegać udarowi?

Profilaktyka to codzienne decyzje, które mają ogromne znaczenie:

• kontroluj ciśnienie tętnicze,
• dbaj o poziom cukru i cholesterolu,
• rzuć palenie, ogranicz alkohol,
• ruszaj się – minimum 30 minut dziennie,
• jedz zdrowo (warzywa, ryby, produkty pełnoziarniste),
• śpij regularnie i unikaj przewlekłego stresu,
• badaj się – mierz ciśnienie, wykonuj EKG, lipidogram.

– Najlepszym lekarstwem jest profilaktyka. Widziałam wielu pacjentów, którzy uniknęli udaru, bo na czas zaczęli kontrolować ciśnienie i zmienili styl życia – podkreśla pielęgniarka Magdalena Gilewska.

Pamiętaj – możesz uratować życie

Udar mózgu nie wybiera. Może dotknąć każdego, niezależnie od wieku. Wiedza o jego objawach i szybka reakcja to najprostszy sposób, by ocalić czyjeś zdrowie, a nawet życie.

– Czasem to właśnie obecność drugiej osoby – kogoś, kto rozpozna objawy i zadzwoni po pomoc – decyduje o wszystkim. Dlatego warto wiedzieć, jak wygląda udar i co zrobić, gdy przytrafi się komuś bliskiemu – mówi Magdalena Gilewska.