Czym jest męczliwość u seniorów?
Zmęczenie zna każdy. Męczliwość to coś bardziej konkretnego: to, jak bardzo męczy Cię określona czynność, na przykład półgodzinny spacer, sprzątanie czy praca w ogrodzie. Do jej oceny służy Pittsburska Skala Męczliwości, opracowana przez prof. Nancy W. Glynn. Wynik wynosi od 0 do 50 punktów – im wyższy, tym większa męczliwość.
Męczliwość jest bardzo częsta. W zależności od badania dotyczy od 20 do 90% starszych osób. Częściej pojawia się u najstarszych i u osób z otyłością.
To nie jest tylko kwestia samopoczucia. Osoby z dużą męczliwością mają mniej więcej dwa razy większe ryzyko kłopotów z chodzeniem i przedwczesnej śmierci. Dlatego naukowcy traktują ją jako wczesny sygnał ostrzegawczy, który pojawia się, zanim sprawność wyraźnie się pogorszy.
Jak wyglądało badanie?
W badaniu wzięły udział 183 osoby w wieku 65–85 lat z otyłością, które wcześniej mało się ruszały. Większość stanowiły kobiety. Przez pół roku wszyscy uczestniczyli w programie odchudzania opartym na diecie. Różnił się tylko rodzaj ruchu:
- grupa 1: regularny marsz na bieżni,
- grupa 2: więcej ruchu w ciągu dnia i mniej siedzenia,
- grupa 3: oba sposoby jednocześnie.
Na starcie aż 80% uczestników miało dużą męczliwość.
Wyniki: mniej zmęczenia na dłużej
Po 6 miesiącach uczestnicy schudli średnio o 8,4% masy ciała. Ich męczliwość spadła przeciętnie o 4,4 punktu, czyli o około 21%. To zmiana odczuwalna w codziennym życiu. Rok po zakończeniu programu wynik był nadal o około 14% lepszy niż na początku.
Najciekawsze jest to, że wszystkie trzy grupy poprawiły się podobnie. Badacze spodziewali się przewagi treningu na bieżni. – Są różne sposoby na zmniejszenie męczliwości – zauważa dr Reagan Garcia, główna autorka badania.
– To dla nas ważny pierwszy krok, bo danych o tym, jak zmniejszać męczliwość, jest wciąż bardzo mało – podkreśla prof. Nancy W. Glynn.
Badanie ma ograniczenia. Wszyscy uczestnicy jednocześnie się odchudzali, więc nie wiadomo, czy sam ruch dałby taki sam efekt. Uczestnicy byli też stosunkowo zdrowi. Potrzebne są kolejne badania.
Jak zmniejszyć męczliwość na co dzień?
Ministerstwo Zdrowia zaleca seniorom:
- co najmniej 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo, np. szybki spacer, taniec, jazda na rowerze,
- ćwiczenia wzmacniające mięśnie co najmniej 2 razy w tygodniu,
- ćwiczenia równowagi 3 razy w tygodniu – pomagają zapobiegać upadkom.
Nie musisz zaczynać od sportu. Liczy się też praca w ogrodzie, porządki czy spacer z sąsiadką. Czas i tempo zwiększaj stopniowo. Ogranicz siedzenie: wybieraj schody zamiast windy i wysiadaj przystanek wcześniej.
Jak to wygląda w praktyce? Po porannej kawie zrób krótki spacer do sklepu zamiast jechać autem. W przerwie reklamowej wstań i przejdź się po mieszkaniu. Po obiedzie podlej kwiaty na działce albo wyprowadź psa. Takie drobiazgi sumują się w ciągu dnia.
Jeśli wolisz ćwiczyć pod okiem specjalistów, możesz skorzystać z bezpłatnego programu Akademii NFZ „8 tygodni do zdrowia”. To osiem treningów, których intensywność rośnie stopniowo, odpowiednich dla osób o różnej kondycji.
Kiedy iść do lekarza?
- Jeśli chorujesz przewlekle, zanim zwiększysz aktywność, ustal z lekarzem, ile, jak intensywnie i jak możesz ćwiczyć.
- Zgłoś się do lekarza, gdy zmęczenie pojawiło się nagle i bez wyraźnej przyczyny.
- Nie zwlekaj, jeśli zmęczeniu towarzyszą duszność, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy lub kołatanie serca.
- Skonsultuj się również, gdy chudniesz, choć się nie odchudzasz.
Męczliwość u seniorów to nie tylko gorsze samopoczucie, ale też sygnał ostrzegawczy dla sprawności. Badanie z Pittsburgha pokazuje, że odchudzanie połączone z ruchem zmniejsza ją o około jedną piątą, a efekt utrzymuje się przez rok. Nie trzeba przy tym ćwiczyć na bieżni – więcej ruchu w ciągu dnia działało podobnie. Zacznij od małych kroków i w razie wątpliwości porozmawiaj z lekarzem.
Bibliografia
Garcia RE, Fanning J, Kang C, Rockette-Wagner B, Kline CE, Nicklas BJ, Glynn NW. Weight Loss and Physical Activity Reduces Perceived Physical Fatigability Among Older Adults With Obesity. Obesity (Silver Spring). 2026;34(11):2061–2071. doi:10.1002/oby.70298. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13716182 (dostęp: 20.11.2026)
Dzurenda A. Pitt Public Health researchers advance healthy aging research through new study, national conference. University of Pittsburgh School of Public Health, 19.11.2026. https://www.publichealth.pitt.edu/news/pitt-public-health-researchers-advance-healthy-aging-research-through-new-study-national (dostęp: 20.11.2026)
Glynn NW, Santanasto AJ, Simonsick EM, Boudreau RM, Beach SR, Schulz R, Newman AB. The Pittsburgh Fatigability Scale for Older Adults: Development and Validation. Journal of the American Geriatrics Society. 2015;63(1):130–135. doi:10.1111/jgs.13191. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4971882 (dostęp: 20.11.2026)
Glynn NW, Gmelin T, Renner SW i in. Perceived Physical Fatigability Predicts All-Cause Mortality in Older Adults. The Journals of Gerontology: Series A. 2022;77(4):837–841. doi:10.1093/gerona/glab374. https://doi.org/10.1093/gerona/glab374 (dostęp: 20.11.2026)
Wake Forest University Health Sciences. Empowered With Movement to Prevent Obesity and Weight Regain (EMPOWER). ClinicalTrials.gov, NCT02923674. https://clinicaltrials.gov/study/NCT02923674 (dostęp: 20.11.2026)
Ministerstwo Zdrowia. Aktywność fizyczna. Kampania „Senior w roli głównej”. https://www.gov.pl/attachment/6bab5725-ae8f-4b8c-8560-90fc5dc5647f (dostęp: 20.11.2026)
pacjent.gov.pl. Ruch wydłuża życie i leczy. Aktualizacja: 27.05.2024. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/ruch-wydluza-zycie-i-leczy (dostęp: 20.11.2026)
