Wróć 
Czym dokładnie jest polifarmacja? Czym dokładnie jest polifarmacja?
Polifarmacja najczęściej definiowana jest jako jednoczesne przyjmowanie przez pacjenta co najmniej pięciu różnych leków. Zjawisko to dotyczy przede wszystkim osób starszych, które zmagają się z wielochorobowością, czyli występowaniem kilku przewlekłych schorzeń jednocześnie. Specjaliści zwracają uwagę na medyczne podłoże tego problemu:
- U osób w starszym wieku, charakteryzujących się wielochorobowością, polifarmakoterapia jest na ogół nieunikniona. W miarę starzenia organizmu pojawiają się zaburzenia funkcji biologicznych, poznawczych oraz społecznych, wzrasta liczba zgłaszanych dysfunkcji narządowych i związanych z nimi dolegliwości. Skutkuje to zwiększaniem liczby stosowanych leków i tym samym podwyższonym ryzykiem wystąpienia niepożądanych skutków ich interakcji. Nie tylko zwiększają one częstość hospitalizacji, ale także poważnie zagrażają zdrowiu i życiu chorego.
Leki u seniorów są z reguły przepisywane przez różnych specjalistów – kardiologa, reumatologa, diabetologa czy neurologa. Problem pojawia się w momencie, gdy lekarze nie mają wglądu w pełną historię leczenia pacjenta. W efekcie chory przyjmuje preparaty, które mogą wzajemnie się wykluczać, osłabiać swoje działanie lub, co gorsza, potęgować toksyczność.
Kiedy w organizmie spotyka się kilka różnych substancji czynnych, mogą one wejść ze sobą w reakcję. Niebezpieczne interakcje lekowe mogą prowadzić do nagłych spadków ciśnienia, zaburzeń rytmu serca, krwawień z przewodu pokarmowego, a także nagłych omdleń, które u seniorów często kończą się groźnymi złamaniami.
Należy pamiętać, że interakcje zachodzą nie tylko między lekami wydawanymi na receptę. Równie niebezpieczne może być łączenie ich z:
- Suplementami diety i preparatami witaminowymi: Nadmiar pewnych witamin (np. witaminy K) może zaburzać działanie leków przeciwzakrzepowych. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim w swoich wytycznych wprost ostrzega przed tym zjawiskiem:
- Wielu ludzi traktuje suplementy jako naturalną alternatywę dla leków, nie zdając sobie sprawy, iż mogą mieć one także skutki uboczne. [...] Suplementy mogą wchodzić w interakcje z lekami, zmniejszając ich skuteczność lub nasilając działania niepożądane.
- Ziołami: Popularne zioła, takie jak dziurawiec, miłorząb japoński czy żeń-szeń, silnie wpływają na metabolizm wielu farmaceutyków.
- Żywnością: Sok grejpfrutowy, nabiał czy duże ilości kofeiny mogą blokować wchłanianie substancji leczniczych.
Bezpieczne dawkowanie – złote zasady dla pacjenta i opiekuna
Aby leczenie przynosiło korzyści i było w pełni bezpieczne, wymaga odpowiedniej dyscypliny i organizacji. Zarówno seniorzy, jak i wspierający ich opiekunowie, powinni wdrożyć w życie kilka podstawowych zasad profilaktyki:
- Prowadzenie zeszytu leków: Zapisuj absolutnie wszystkie przyjmowane środki, w tym dawki, pory przyjmowania oraz preparaty bez recepty i zioła. Zawsze zabieraj ten spis na każdą wizytę do lekarza.
- Wskazanie lekarza prowadzącego: Najlepiej, aby jeden specjalista (np. lekarz rodzinny lub geriatra) koordynował całe leczenie i miał ostateczny wgląd w listę przepisywanych farmaceutyków.
- Korzystanie z jednego okienka: Kupowanie leków w jednej, stałej aptece to doskonały pomysł. Farmaceuta dysponujący systemem aptecznym łatwiej wyłapie ewentualne dublowanie się substancji czynnych w preparatach o różnych nazwach handlowych.
- Stosowanie organizerów: Kasetki na leki to najprostszy sposób na bezpieczne dawkowanie. Chronią przed pominięciem dawki, jak i przed przypadkowym, podwójnym jej zażyciem.
Świadomość zagrożeń płynących z polifarmacji to pierwszy krok do poprawy bezpieczeństwa farmakoterapii w wieku dojrzałym. Nie bójmy się zadawać pytań w gabinecie lekarskim i regularnie weryfikujmy zawartość domowych apteczek.
Bibliografia
- Wojtczak D., Dobre i złe strony polifarmakoterapii u osób w wieku podeszłym chorych na cukrzycę, „Diabetologia Praktyczna” 2017, t. 3, nr 1.
- Nadużywanie suplementów diety, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim, dostęp: 05.06.2026: https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/naduzywanie-suplementow-diety.
