Dlaczego warto podarować dziecku książkę?
Czytanie to nie tylko sposób na spędzenie wolnego czasu. Kiedy czytasz dziecku na głos, wspierasz rozwój jego języka, poszerzasz zasób słownictwa, rozwijasz wyobraźnię i umiejętność słuchania. Wspólna lektura może także budować bliskość i wzmacniać więź między dziadkami a wnukami. Daje pretekst do rozmowy o bohaterach, emocjach i codziennych doświadczeniach.
Wyniki badania PIRLS 2021 pokazują związek między liczbą książek w domu a osiągnięciami czwartoklasistów w czytaniu. W polskim raporcie odnotowano, że uczniowie z domów, w których znajdowało się ponad 200 książek dla dorosłych, uzyskali średnio 580 punktów, a ci z domów, w których było ich mniej niż 10 – 517 punktów. To zależność statystyczna, a nie dowód, że sama liczba książek przesądza o umiejętnościach dziecka. Znaczenie mają również m.in. rozmowy, wsparcie dorosłych i codzienne doświadczenia czytelnicze.
Książka jest też prezentem, do którego można wracać. Warto wpisać do niej dedykację, datę i kilka osobistych słów. Po latach taki drobiazg może nabrać szczególnej wartości.
Książki dla przedszkolaków (3–6 lat)
Młodsze dzieci zwykle dobrze reagują na krótkie opowiadania, rymowanki, powtórzenia i wyraziste ilustracje. Chętnie wskazują na obrazkach znane przedmioty, nazywają postacie i dopowiadają powtarzające się fragmenty. Starsze przedszkolaki mogą zainteresować się dłuższymi historiami, baśniami i opowieściami z wyraźną fabułą.
Dla trzylatka praktyczne będą książeczki kartonowe, odporne na częste oglądanie. Dziecku w wieku pięciu czy sześciu lat można zaproponować już bardziej rozbudowaną opowieść. Nie trzeba jednak trzymać się sztywno granicy wieku – obserwuj, co przyciąga uwagę wnuka.
Polecane tytuły
- Seria „Pucio” – Marta Galewska-Kustra. Książki wspierające rozwój mowy, zachęcające do nazywania, powtarzania i opowiadania. Warto dobrać tom do etapu rozwoju dziecka.
- Seria „Kicia Kocia” – Anita Głowińska. Krótkie historie osadzone w bliskich dziecku sytuacjach, pomocne w rozmowach o codziennych doświadczeniach.
- „Miś Uszatek” – Czesław Janczarski. Spokojne opowiadania o przygodach sympatycznego misia, które dobrze sprawdzają się podczas wspólnego czytania.
- „Kot w butach” – baśń Charles’a Perraulta w adaptacji dostosowanej do wieku dziecka. Przed zakupem warto sprawdzić długość tekstu i sposób przedstawienia niektórych scen.
- „Na jagody” – Maria Konopnicka. Klasyczny utwór wierszowany, odpowiedniejszy dla starszych przedszkolaków i dzieci rozpoczynających naukę szkolną; wybierz wydanie z czytelnymi ilustracjami.
Warto pamiętać: jeśli wnuk prosi o tę samą historię kolejny raz, nie musi to oznaczać nudy. Powtarzanie daje dzieciom okazję do przewidywania wydarzeń, utrwalania słów i aktywnego uczestniczenia w opowieści.
Książki dla dzieci szkolnych (6–12 lat)
W tym wieku zainteresowania czytelnicze szybko się zmieniają. Jedne dzieci wybierają humor i przygodę, inne zagadki, fantastykę, komiksy albo książki popularnonaukowe. Część czyta już samodzielnie, ale nadal chętnie słucha opowieści czytanych przez babcię lub dziadka. Wybierając prezent, weź pod uwagę nie tylko wiek, lecz także długość tekstu, wielkość czcionki i dotychczasowe doświadczenia czytelnicze dziecka.
Polecane tytuły
- Seria „Biuro Detektywistyczne Lassego i Mai” – Martin Widmark. Krótkie rozdziały, zagadki i ilustracje sprawiają, że książki mogą zachęcić do samodzielnego czytania.
- „Pippi Pończoszanka” – Astrid Lindgren. Pełna humoru opowieść o niezależnej bohaterce, która wymyka się schematom i przeżywa niezwykłe przygody.
- „Dzieci z Bullerbyn” – Astrid Lindgren. Ciepłe historie o codzienności, przyjaźni i zabawach dzieci. Mogą być dobrym wyborem do wspólnego czytania.
- „Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek” – Justyna Bednarek. Zabawne, pomysłowe opowiadania, które mogą zainteresować zarówno młodszych, jak i starszych uczniów.
- „Harry Potter” – J.K. Rowling. Seria dla dzieci i młodzieży lubiących fantastykę i dłuższe fabuły. Pierwsze tomy można rozważyć u dzieci około 9. roku życia, zależnie od ich wrażliwości. Kolejne części stają się mroczniejsze i poruszają trudniejsze tematy, dlatego warto uwzględnić dojrzałość czytelnika.
Dobrym sposobem na wybór książki jest rozmowa o ulubionych filmach, grach, zwierzętach czy zainteresowaniach wnuka. Nie chodzi o to, by książka dokładnie powtarzała znaną historię, lecz by nawiązywała do tematu, który już go ciekawi.
Książki dla młodzieży (13+)
Nastolatkowie często szukają w literaturze bohaterów mierzących się z emocjami, relacjami, wyborami i problemami, które znają z własnego życia. Część wybiera fantastykę i rozbudowane światy, inni wolą powieści obyczajowe, reportaże lub książki popularnonaukowe. Warto dać młodemu czytelnikowi możliwość współdecydowania o zakupie – nastolatek może mieć już bardzo sprecyzowane preferencje.
Polecane tytuły
- „Hobbit, czyli tam i z powrotem” – J.R.R. Tolkien. Powieść przygodowa z elementami fantasy, odpowiednia także dla młodszych czytelników lubiących niezwykłe wyprawy.
- „Władca Pierścieni” – J.R.R. Tolkien. Rozbudowana, wielowątkowa opowieść dla czytelników gotowych na dłuższą lekturę i bogaty świat przedstawiony.
- „Opowieści z Narnii” – C.S. Lewis. Cykl przygodowo-fantastyczny, który można proponować również dzieciom młodszym niż 13 lat; dobór tomu warto dostosować do czytelnika.
- „Percy Jackson i bogowie olimpijscy” – Rick Riordan. Dynamiczna seria łącząca współczesną przygodę z mitologią grecką. Może zainteresować także dzieci w wieku 9–12 lat.
- „To ja, Malala” – Malala Yousafzai i Christina Lamb. Autobiograficzna opowieść o walce o prawo dziewcząt do edukacji. Przed zakupem sprawdź, czy wybrane wydanie jest przeznaczone dla młodzieży i czy jego forma odpowiada doświadczeniu czytelniczemu nastolatka.
- „Arka czasu” – Marcin Szczygielski. Powieść łącząca przygodę z historią, która może stać się punktem wyjścia do rozmowy o przeszłości i pamięci.
- „Łopianowe pole” – Katarzyna Ryrych. Propozycja dla młodych czytelników zainteresowanych współczesną prozą i historiami o relacjach oraz dorastaniu.
W przypadku literatury młodzieżowej szczególnie ważne jest sprawdzenie opisu wydawcy i tematyki. Niektóre książki poruszają przemoc, stratę, chorobę czy inne trudne doświadczenia. Nie są przez to nieodpowiednie, ale dobrze wiedzieć, czego można się spodziewać.
Książka papierowa czy e-book?
Książka papierowa ma kilka praktycznych zalet: można ją wspólnie oglądać, łatwo do niej wrócić, a na stronie tytułowej wpisać dedykację. Dla małych dzieci tradycyjna książka czytana z dorosłym może sprzyjać skupieniu i rozmowie o treści.
Nie oznacza to jednak, że e-booki i książki cyfrowe są bezwartościowe. Metaanaliza badań dotyczących dzieci w wieku od 1 do 8 lat wykazała, że proste cyfrowe kopie książek mogą sprzyjać nieco słabszemu rozumieniu opowieści niż wersje papierowe. Jednocześnie dobrze zaprojektowane dodatki multimedialne, powiązane z treścią, mogą wspierać uczenie się. Najważniejsze jest więc dopasowanie formy do wieku, potrzeb i preferencji dziecka oraz unikanie elementów, które odciągają uwagę od historii.
Książka to prezent, ale wspólne czytanie to coś więcej
Dla dziadków książka może być początkiem rodzinnej tradycji. Możecie czytać razem podczas weekendowych spotkań, wybierać kolejne tomy ulubionej serii albo wracać do opowieści, które pamiętasz z własnego dzieciństwa. Warto też opowiedzieć wnukowi, dlaczego dana książka była dla Ciebie ważna.
Nie trzeba organizować długich sesji czytania. Czasem wystarczy kilka stron, rozmowa o ilustracji lub pytanie: „Jak myślisz, co wydarzy się dalej?”. Dziecko nie musi znać wszystkich odpowiedzi – najważniejsza jest wspólna uwaga i przyjemność z opowieści.
