Czekają nawet 13 miesięcy na rentę wdowią. RPO alarmuje

Na rentę wdowią trzeba czekać miesiącami

Do Rzecznika Praw Obywatelskich nadal trafiają skargi dotyczące sposobu prowadzenia postępowań związanych z rentą wdowią. Problem pojawia się przede wszystkim w sprawach, w których do ustalenia prawa do świadczeń potrzebna jest współpraca dwóch różnych organów rentowych.

Jak wynika z informacji przedstawionej przez RPO, w analizowanych sprawach wymiana informacji pomiędzy właściwymi instytucjami trwała od 10 do 13 miesięcy. Dopiero po tym czasie osoby uprawnione uzyskiwały ustalenie prawa do świadczeń oraz ich wypłatę w pełnej, ostatecznej wysokości.

RPO podkreśla, że nie można akceptować sytuacji, w której konsekwencje przewlekłego postępowania organów rentowych ponosi osoba, która ma prawo do świadczenia.

Problem pojawia się, gdy trzeba współpracować dwóch instytucji

Renta wdowia nie jest odrębnym rodzajem emerytury czy renty. To rozwiązanie pozwalające osobie spełniającej określone warunki na pobieranie jednocześnie renty rodzinnej po zmarłym małżonku oraz własnego świadczenia emerytalno-rentowego.

Od 1 lipca 2025 r. jedno z tych świadczeń jest wypłacane w całości, a drugie – częściowo. Obecnie, do końca 2026 r., część drugiego świadczenia wynosi 15 proc. Od 1 stycznia 2027 r. będzie to 25 proc.

W większości przypadków sprawą może zajmować się jeden organ. Problem staje się bardziej skomplikowany, gdy prawa do świadczeń ustalają różne instytucje.

RPO wskazuje w tym kontekście na ZUS, KRUS, Wojskowe Biura Emerytalne, Biuro Emerytalne Służby Więziennej oraz Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA. Jeżeli konieczne jest współdziałanie dwóch takich organów, postępowanie może się znacznie wydłużyć.

RPO pyta o odsetki za opóźnienie

To właśnie kwestia finansowych konsekwencji opóźnień jest jednym z najważniejszych elementów wystąpienia RPO.

Jeżeli osoba ma prawo do świadczenia, ale przez wiele miesięcy nie może z niego korzystać z powodu przedłużającego się postępowania, ponosi realny uszczerbek finansowy. Rzecznik zwraca uwagę, że odsetki są co do zasady minimalną rekompensatą za pozbawienie osoby uprawnionej możliwości korzystania z należnych jej pieniędzy.

Dlatego RPO chce, aby oceniono, czy obecne przepisy dotyczące ustalania i wypłaty odsetek w przypadku opóźnienia w przyznaniu lub wypłacie świadczenia rzeczywiście zapewniają osobom uprawnionym odpowiednią ochronę.

Chodzi więc nie tylko o samo przyspieszenie postępowań. Problemem jest również to, czy osoba, która przez wiele miesięcy czeka na należne pieniądze, otrzymuje odpowiednią rekompensatę za ten czas.

Renta wdowia: dodatkowe pieniądze dla seniorów

Renta wdowia zaczęła być wypłacana od 1 lipca 2025 r. Mechanizm pozwala wdowie lub wdowcowi połączyć własne świadczenie z rentą rodzinną po zmarłym małżonku.

Możliwe są dwa warianty: 100 proc. jednego świadczenia i część drugiego albo 100 proc. drugiego świadczenia i część pierwszego. Do końca 2026 r. ta druga część wynosi 15 proc., a od 2027 r. wzrośnie do 25 proc.

Według danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej po pierwszym roku działania z dodatkowego wsparcia skorzystało już ponad milion osób.

Dla wielu seniorów renta wdowia oznacza więc realne zwiększenie miesięcznego dochodu. Tym bardziej istotne jest, aby procedura ustalania prawa do świadczenia nie powodowała wielomiesięcznego oczekiwania na pieniądze.

Ministerstwo ma przeanalizować problem

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zwrócił się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o pogłębioną analizę problemu i rozważenie podjęcia odpowiednich działań.

Rzecznik nie wskazuje przy tym, że wszystkie postępowania dotyczące renty wdowiej trwają miesiącami. Chodzi o konkretne sprawy, w których konieczność współpracy dwóch organów rentowych doprowadziła do bardzo długiego oczekiwania – od 10 do 13 miesięcy.

Na tym etapie nie ma więc informacji o konkretnej zmianie przepisów. Wystąpienie RPO jest sygnałem, że sposób prowadzenia takich postępowań wymaga analizy i ewentualnych zmian, które ograniczyłyby ryzyko wielomiesięcznego oczekiwania na świadczenie.

Co warto wiedzieć?

Renta wdowia nie jest osobnym świadczeniem. To możliwość pobierania renty rodzinnej po zmarłym małżonku razem z własnym świadczeniem emerytalno-rentowym.

Od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. drugie świadczenie jest wypłacane w wysokości 15 proc. Od 1 stycznia 2027 r. będzie to 25 proc.

Problem opisany przez RPO dotyczy przede wszystkim spraw wymagających współpracy dwóch organów rentowych. W analizowanych przez RPO przypadkach wymiana informacji trwała od 10 do 13 miesięcy.

RPO chce również sprawdzić, czy przepisy dotyczące odsetek odpowiednio chronią osoby, które z powodu opóźnienia nie mogą korzystać z należnych im pieniędzy.

Źródło

Rzecznik Praw Obywatelskich, „Problemy z rentą wdowią. Pismo RPO do MRPiPS”, 6 sierpnia 2026 r.