Ashwagandha (Witania ospała) – naukowe fakty o właściwościach prozdrowotnych i walce ze stresem

Skład chemiczny. Co kryje w sobie indyjski żeń-szeń?

Bogate właściwości farmakologiczne rośliny wynikają z jej zróżnicowanego składu fitochemicznego. Do najważniejszych grup substancji aktywnych wyizolowanych z ashwagandhy należą:

• Witanolidy – naturalnie występujące laktony steroidowe (m.in. witaferyna A), które w największym stężeniu znajdują się w liściach.
   
• Alkaloidy – wyizolowano i zidentyfikowano wiele związków z tej grupy, takich jak witanina, somniferyna, tropina czy cholina.
   
• Inne składniki, w tym flawonoidy (np. kwercetyna), saponiny, kumaryny, fitosterole, a także kwasy tłuszczowe, lipidy i węglowodany.

Adaptogen, czyli naturalne wsparcie w sytuacjach stresowych

W dzisiejszych czasach stres jest niezwykle powszechnym zjawiskiem, które często prowadzi do negatywnych konsekwencji, takich jak rozwój depresji. Współczesne badania naukowe w pełni potwierdzają, że witania ospała to silny adaptogen, czyli substancja efektywnie wspierająca organizm w zwiększaniu odporności na stres. Badania dotyczące działania przeciwstresowego wskazują, że:

• Podawanie wodnej frakcji ekstraktu z ashwagandhy jest w stanie odwrócić zmiany w organizmie wywołane czynnikami stresogennymi.
   
• Zawarte w roślinie glikowitanolidy wykazują silne działanie przeciwlękowe, które można porównać do siły działania syntetycznych leków przeciwdepresyjnych.
   
• Ekstrakty bogate w związki aktywne korzenia skutecznie obniżają poziom kortyzolu (hormonu stresu) w surowicy krwi, nie powodując przy tym skutków ubocznych.

Znacznie więcej niż ukojenie nerwów – medyczny potencjał rośliny

Działanie uspokajające i tonizujące na układ nerwowy to jej najbardziej znana właściwość, jednak medyczne zastosowanie Withania somnifera jest o wiele szersze. Wyniki badań klinicznych i przedklinicznych wskazują na szereg innych działań farmakologicznych:

• Działanie neuroprotekcyjne: roślina wspomaga regenerację i rekonstrukcję uszkodzonych neuronów, przez co może odgrywać ważną rolę w opracowywaniu nowych terapii chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera i choroba Parkinsona.
   
• Działanie przeciwnowotworowe: związki takie jak witaferyna A wykazują zdolność do indukowania apoptozy (zaprogramowanej śmierci komórkowej) w komórkach nowotworowych.
   
• Wsparcie w niepłodności męskiej: trzymiesięczna suplementacja preparatów z korzenia istotnie poprawia ruchliwość i stężenie plemników u mężczyzn z oligospermią, a także podwyższa poziom testosteronu.
   
• Zwalczanie infekcji i zapaleń: wykazano skuteczność ekstraktów w hamowaniu rozwoju bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych oraz łagodzeniu stanów zapalnych, m.in. w nieswoistym zapaleniu jelit czy reumatoidalnym zapaleniu stawów.
   
• Dodatkowe korzyści: surowiec poprawia jakość snu, normalizuje poziom hormonów tarczycy, obniża całkowity poziom cholesterolu i wykazuje działanie kardioprotekcyjne i przeciwcukrzycowe.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Pomimo faktu, że ashwagandha posiada wybitne właściwości prozdrowotne i powszechnie zaleca się stosowanie jej w przypadku przewlekłego stresu, należy korzystać z niej z umiarem. Główne środki ostrożności i przeciwwskazania obejmują:

• Stosowanie rośliny jest bezwzględnie zakazane u kobiet w ciąży oraz u matek karmiących piersią.
   
• Osoby zmagające się z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów czy stwardnienie rozsiane, nie powinny jej stosować bez nadzoru lekarskiego.
   
• Ze względu na szerokie oddziaływanie na organizm, pacjenci przyjmujący na stałe leki immunosupresyjne, przeciwcukrzycowe, przeciwnadciśnieniowe lub preparaty na choroby tarczycy, przed rozpoczęciem suplementacji muszą skonsultować się ze specjalistą.
   

Bibliografia

Połumackanycz M., Forencewicz A., Wesołowski M., Viapiana A., Ashwagandha (Withania somnifera L.) – roślina o udokumentowanych właściwościach prozdrowotnych, Botanika Farmaceutyczna, Farmacja Polska, Tom 76, nr 8, 2020.