„Ze mną przez świat" Elżbiety Dzikowskiej – recenzja książki, która zmienia perspektywę starzenia się

Kim jest Elżbieta Dzikowska i dlaczego warto ją czytać? 

Elżbieta Dzikowska to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich podróżniczek, dziennikarka, autorka książek i filmów dokumentalnych. Przez lata towarzyszyła Toniemu Halikowi w jego słynnych wyprawach, przemierzając najodleglejsze zakątki globu. Jednak jej historia to znacznie więcej niż tylko podróże u boku słynnego odkrywcy. 

Dzikowska jest przede wszystkim kobietą, która zawsze żyła na własnych warunkach. Działała antysystemowo w czasach PRL-u, angażowała się w środowisko artystyczne, prowadziła dom w Międzylesiu – otwarty dla przyjaciół, twórców, ludzi z pasją. Jej biografia to dowód na to, że autentyczność i odwaga cywilna mogą być równie ważnym motorem życia co zewnętrzne okoliczności. 

Pamiętnik pisany wstecz – co to znaczy dla czytelnika? 

„Ze mną przez świat" ma niecodzienny format. To pamiętnik pisany wstecz – wspomnienia przeplatają się z teraźniejszością, przeszłość wchodzi w dialog z tym, co autorka przeżywa i myśli dziś. Ten zabieg literacki jest nie tylko interesujący estetycznie, ale też głęboko wartościowy z perspektywy psychologii starzenia się. 

Nauka potwierdza, że reminiscencja – czyli świadome przywoływanie i porządkowanie wspomnień – jest jedną ze skuteczniejszych metod wspierania dobrostanu psychicznego u seniorów. Terapia reminiscencyjna, stosowana w pracy z osobami starszymi, pomaga budować poczucie sensu życia, wzmacniać tożsamość i redukować stany lękowe. Dzikowska robi to intuicyjnie i naturalnie – nie terapeutyzuje, ale opowiada. I właśnie dlatego czyta się ją tak dobrze. 

Co znajdziemy w książce? Przegląd najważniejszych wątków 

Pamiętnik Dzikowskiej jest bogaty treściowo. Autorka nie ogranicza się do jednego wątku – snuje wielowątkową opowieść o życiu pełnym, różnorodnym i nieoczywistym. W książce znajdziemy między innymi: 

• Historię rodzinną – burzliwe losy bliskich, które kształtowały charakter przyszłej podróżniczki 
• Czasy studenckie i działalność antysystemową – portret kobiety, która nigdy nie godziła się na kompromisy w sprawach zasadniczych 
• Początki kariery – jak budowała swoją pozycję w polskim dziennikarstwie i świecie kultury 
• Pasję do sztuki – miłość do malarstwa, rzeźby i obcowania z artystami, która trwa do dziś 
• Dom w Międzylesiu – miejsce spotkań, rozmów i przyjaźni z niezwykłymi ludźmi 
• Wielkie podróże – relacje z wypraw na wszystkie kontynenty, przepełnione ciekawością świata i szacunkiem dla innych kultur 
• Teraźniejszość – co zajmuje Dzikowską dziś, co ją napędza, o czym wciąż marzy 
• Ten ostatni wątek jest szczególnie cenny. Autorka nie zamknęła się w nostalgii. Jasno i z humorem mówi o tym, czego jeszcze chce doświadczyć. To rzadki i odważny gest. 

Aktywne starzenie się – co nauka mówi o stylu życia Dzikowskiej? 

Sposób życia opisany przez Dzikowską wpisuje się w to, co współczesna medycyna i psychologia określają mianem aktywnego starzenia się (ang. active ageing). Światowa Organizacja Zdrowia definiuje ten koncept jako proces optymalizowania możliwości zdrowotnych, uczestnictwa w życiu społecznym i bezpieczeństwa – po to, by poprawić jakość życia w miarę starzenia się. 

Badania naukowe konsekwentnie potwierdzają kilka kluczowych wniosków: 

• Ciekawość poznawcza chroni przed demencją. Uczenie się nowych rzeczy, podróże, kontakt z kulturą i sztuką stymulują neuroplastyczność mózgu i mogą opóźniać procesy neurodegeneracyjne. 
• Relacje społeczne są jednym z najsilniejszych predyktorów długowieczności. Badanie przeprowadzone przez Harvard przez ponad 80 lat (Harvard Study of Adult Development) wykazało, że jakość relacji ma większy wpływ na zdrowie i długość życia niż dieta czy ćwiczenia fizyczne. 
• Poczucie sensu – psycholog Viktor Frankl, a po nim Martin Seligman w teorii dobrostanu PERMA, podkreślali, że posiadanie celu i znaczenia jest fundamentem zdrowia psychicznego w każdym wieku. 
• Aktywność fizyczna (w tym podróże, spacery, zwiedzanie) poprawia funkcje sercowo-naczyniowe, motoryczne i poznawcze. 

Dzikowska – choć nie mówi o sobie językiem badań – praktykuje to wszystko od dekad. Jej życie jest żywą ilustracją tego, co gerontolodzy zalecają seniorom. 

Dlaczego ta książka jest szczególnie ważna dla starszych czytelników? 

„Ze mną przez świat" to książka, która działa na kilku poziomach jednocześnie. 

Po pierwsze, normalizuje aktywność w późnym wieku. W kulturze, która często sprowadza starość do roli biernego odbiorcy opieki, Dzikowska pokazuje zupełnie inny model – pełen sprawczości, decyzji, inicjatywy. 

Po drugie, inspiruje bez moralizowania. Autorka nie poucza czytelnika, co powinien robić ze swoim życiem. Po prostu opowiada, jak żyje ona. I to wystarczy – może bardziej niż niejeden poradnik. 

Po trzecie, daje emocjonalne pozwolenie na marzenia. Jak trafnie zauważa Martyna Wojciechowska w swoim komentarzu do książki, jest ryzyko, że po tej lekturze czytelnik spakuje plecak. Ale nawet jeśli nie wyruszy w podróż dosłownie – być może ośmieli się zrobić coś, o czym marzył od lat. 

Z perspektywy zdrowia psychicznego to nie jest błaha korzyść. Psycholodzy podkreślają, że samo wyobrażanie sobie pozytywnych scenariuszy i utrzymywanie marzeń aktywuje systemy nagrody w mózgu, podnosi nastrój i wzmacnia motywację do działania. 

Styl i język – jak czyta się Dzikowską? 

Dzikowska pisze tak, jak mówi – bezpośrednio, ciepło, z ironią i dystansem do siebie. Nie ma w tej prozie pretensjonalności ani akademickiej sztywności. Zdania płyną naturalnie, a czytelnik ma poczucie, że siedzi naprzeciwko autorki i słucha jej opowieści przy herbacie. 

To duża zaleta z czysto czytelniczego punktu widzenia – szczególnie dla osób, które nie sięgają po książki regularnie, a szukają czegoś angażującego, ale niewymagającego. „Ze mną przez świat" spełnia ten warunek doskonale. 

Dla kogo jest ta książka? 

Pamiętnik Dzikowskiej trafi przede wszystkim do: 

• Seniorów i osób w wieku 60+, szukających inspiracji i potwierdzenia, że życie po pięćdziesiątce czy sześćdziesiątce może być fascynujące 
• Rodzin i opiekunów seniorów – jako prezent z głębszym przesłaniem niż typowe „poradniki dla starszych" 
• Miłośników podróży w każdym wieku – książka jest pełna barwnych opisów miejsc i kultur 
• Fanów sztuki i kultury – Dzikowska przeprowadza czytelnika przez świat malarstwa, rzeźby i środowisk twórczych 
• Wszystkich, którzy czują, że gdzieś po drodze zgubili odwagę, by żyć na własnych warunkach 

Podsumowanie – czy warto przeczytać? 

„Ze mną przez świat. Pamiętnik wstecz" Elżbiety Dzikowskiej to książka, która robi coś rzadkiego: łączy wartość literacką z realnym wpływem na czytelnika. Nie jest to opowieść o przeszłości zamkniętej w bursztynie – to manifest kobiety, która wciąż patrzy przed siebie. 

Dla seniorów szukających motywacji, dla rodzin pragnących podarować bliskim coś więcej niż gadżet, i dla wszystkich, którym zdarza się myśleć „za późno" – ta książka jest odpowiedzią. Czasem najpotężniejszym lekarstwem jest dobra historia. I tej Dzikowskiej nie brakuje.