Czym jest subkonto w ZUS i czy każdy je ma?
Subkonto to wydzielona część indywidualnego konta emerytalnego w ZUS. Trafia na nie część składki emerytalnej. W odróżnieniu od pieniędzy z podstawowego konta emerytalnego środki z subkonta mogą być dziedziczone.
Nie każdy jednak ma subkonto.
– Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 roku nie mogły przystąpić do OFE, dlatego nie miały również subkonta w ZUS. W przypadku osób urodzonych w latach 1949–1968 subkonto zakładano tylko tym, które należały do OFE. Natomiast osoby urodzone po 1968 roku mają je niezależnie od członkostwa w funduszu – przypomina regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim Beata Kopczyńska.
Dziś przystąpienie do OFE jest dobrowolne. Osoba, która po raz pierwszy zaczyna pracę, ma cztery miesiące na podpisanie umowy z wybranym funduszem. Jeśli tego nie zrobi, na jej subkonto trafia 7,3 proc. podstawy wymiaru składki emerytalnej. Jeśli wybierze OFE, na subkonto trafia 4,38 proc., a pozostałe 2,92 proc. do funduszu.
Czy po każdej osobie z subkontem można odziedziczyć pieniądze?
Nie. Samo posiadanie subkonta nie gwarantuje, że rodzina otrzyma zgromadzone na nim środki. Jeśli zmarły ukończył 65 lat i miał już przyznaną emeryturę docelową, pieniądze z subkonta zostały wliczone do jego emerytury. Wtedy nie podlegają już dziedziczeniu.
Wyjątkiem jest sytuacja, gdy emeryt zmarł przed upływem trzech lat od miesiąca, w którym po raz pierwszy wypłacono mu emeryturę docelową. Wówczas bliscy mogą otrzymać tzw. wypłatę gwarantowaną. Po tym terminie ona już nie przysługuje.
Środków nie odziedziczymy także po osobie, która przeszła na wcześniejszą emeryturę, jeśli warunkiem jej przyznania było przekazanie pieniędzy z OFE i subkonta do budżetu państwa. Natomiast gdy właściciel subkonta umiera przed osiągnięciem wieku emerytalnego, pieniądze podlegają dziedziczeniu.
Kto może otrzymać pieniądze z subkonta?
Nie tylko rodzina. Za życia można wskazać jedną lub kilka osób, które otrzymają środki po naszej śmierci. Może to być małżonek, dziecko, ale też osoba niespokrewniona, na przykład przyjaciel. Jeśli zmarły nikogo nie wskazał, pieniądze wchodzą w skład spadku.
Jeżeli małżonków łączyła wspólność majątkowa, połowa środków zgromadzonych w czasie jej trwania należy się żyjącemu małżonkowi. Nie dostaje on jednak gotówki. Pieniądze trafiają na jego subkonto w ZUS i odpowiednio na rachunek w OFE. Reszta przypada osobom wskazanym przez zmarłego albo wchodzi w skład spadku.
A jeśli małżonkowie mieli rozdzielność majątkową?
Jeśli przez cały okres gromadzenia środków małżonkowie mieli rozdzielność majątkową, żyjący małżonek nie otrzyma automatycznie połowy pieniędzy. Może je jednak dostać, jeśli zmarły wskazał go jako osobę uprawnioną albo jeśli środki weszły do spadku, a on jest spadkobiercą.
Czy osoba, która odrzuciła spadek, może dostać te pieniądze?
Tak, jeśli zmarły za życia wskazał ją jako osobę uprawnioną. Wtedy prawo do środków nie wynika z dziedziczenia. Jeśli jednak zmarły nikogo nie wskazał, a pieniądze weszły do spadku, osoba, która spadek odrzuciła, ich nie otrzyma.
Po pieniądze zgłaszają się żona i syn z pierwszego małżeństwa. Kto je dostanie?
Wszystko zależy od dwóch rzeczy: czy małżonków łączyła wspólność majątkowa i czy zmarły wskazał osoby uprawnione. Przy wspólności majątkowej żonie przysługuje połowa środków zgromadzonych w czasie jej trwania – przelana na jej subkonto w ZUS i rachunek w OFE, a nie wypłacona w gotówce. Pozostała część trafia do osób wskazanych przez zmarłego, na przykład do syna z pierwszego małżeństwa. Jeśli zmarły nikogo nie wskazał, pieniądze wchodzą w skład spadku.
Od śmierci męża minęło 10 lat. Czy pieniądze przepadły?
Nie. Nie ma terminu na złożenie wniosku o wypłatę środków z subkonta. Nawet po kilkunastu latach można się o nie ubiegać. To, czy zostaną wypłacone, zależy od sytuacji zmarłego: czy miał subkonto, czy przeszedł już na emeryturę docelową i jak długo ją pobierał.
Gdzie złożyć wniosek?
To zależy od tego, czy zmarły należał do OFE. Jeśli tak, sprawę zaczynamy w jego funduszu. Po podziale środków OFE ma 14 dni na przekazanie do ZUS informacji o osobach uprawnionych i ich udziałach. ZUS ma potem trzy miesiące na wypłatę pieniędzy z subkonta. Drugiego wniosku nie trzeba składać.
Jeśli zmarły miał tylko subkonto w ZUS, wniosek składamy bezpośrednio w ZUS na formularzu USS. Dotyczy to też osób, których wszystkie środki z OFE przeniesiono do ZUS w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa i których członkostwo w funduszu ustało.
Nie wiemy, do którego OFE należał zmarły. Co robić?
Taką informację uzyska się w ZUS. Trzeba jednak wykazać interes prawny, czyli przedstawić prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Nie ma specjalnego formularza. Wystarczy odręcznie napisany wniosek lub zgłoszenie ustne do protokołu w placówce ZUS.
Ile pieniędzy można odziedziczyć?
Nie ma jednej stałej kwoty. Wysokość wypłaty zależy od tego, ile zmarły zgromadził na subkoncie, i od tego, jaki udział przypada danej osobie. Dlatego w każdej rodzinie kwota będzie inna.
Jak wskazać osoby, które dostaną pieniądze z subkonta?
Osoby, które mają tylko subkonto w ZUS, wskazują uprawnionych na formularzu UWU. Można wybrać jedną lub kilka osób i określić ich udziały. Jeśli udziałów nie podamy, przyjmuje się, że są równe. Dyspozycję można później zmienić. Członkowie OFE wskazują uprawnionych w swoim funduszu – nawet jeśli nie trafiają już do niego nowe składki.
Czym jest wypłata gwarantowana?
To jednorazowe świadczenie dla bliskich emeryta, który miał subkonto w ZUS, przeszedł na emeryturę docelową po 65. roku życia i zmarł przed upływem trzech lat od pierwszej wypłaty tej emerytury.
Pieniądze otrzymują osoby wskazane przez emeryta, w całości lub w części. Jeśli nikogo nie wskazał, wypłata należy się małżonkowi, o ile w chwili śmierci łączyła ich wspólność majątkowa. W pozostałych przypadkach środki wchodzą w skład spadku. Emeryt może w każdej chwili zmienić swoją dyspozycję. Jeśli chce wskazać osobę spoza najbliższej rodziny określonej w przepisach, na przykład przyjaciela, potrzebuje pisemnej zgody współmałżonka.
Czy potrzebna jest pomoc płatnej firmy?
Nie. Nie trzeba korzystać z usług płatnych pośredników. Wniosek można złożyć samodzielnie, a pracownicy ZUS pomogą dopełnić formalności.
Pieniądze z subkonta w ZUS i z OFE można odziedziczyć, jeśli zmarły nie zdążył przejść na emeryturę docelową albo zmarł w ciągu trzech lat od jej pierwszej wypłaty. Na złożenie wniosku nie ma terminu, więc warto sprawdzić sprawę nawet po wielu latach. Kluczowe znaczenie mają wspólność majątkowa małżonków oraz to, czy zmarły wskazał osoby uprawnione. Formalności można załatwić samodzielnie – w OFE albo bezpośrednio w ZUS – bez płatnych pośredników.
