Okres ochronny przed emeryturą. Zasady i wyjątki od reguły

Czym jest okres ochronny przed emeryturą i kto podlega jego przepisom?

Zgodnie z art. 39 Kodeksu pracy, pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, który osiągnął wiek przedemerytalny, czyli brakuje mu nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, pod warunkiem, że staż pracy pozwala mu nabyć prawo do emerytury w tym czasie.

W praktyce oznacza to, że kobieta objęta ochroną ma ukończone co najmniej 56 lat, a mężczyzna 61 lat, i posiada wystarczający staż (najczęściej 20 lat składkowych dla kobiet, 25 lat dla mężczyzn). Okres ochronny dotyczy tylko osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, niezależnie od wymiaru etatu. Co ważne, ochrona nie oznacza całkowitego zakazu zwolnienia, a jedynie ogranicza wypowiedzenie przez pracodawcę.

Jakie są wyjątki? Kiedy pracodawca może wypowiedzieć umowę mimo ochrony?

Mimo że przepisy chronią osoby w wieku przedemerytalnym, istnieją wyjątki, które pozwalają na legalne wypowiedzenie umowy.

• Przede wszystkim dotyczy to: likwidacji zakładu pracy lub ogłoszenia upadłości. W takich przypadkach ochrona nie obowiązuje.
• Pracodawca może również rozwiązać umowę, jeśli pracownik utracił zdolność do pracy potwierdzoną orzeczeniem lekarskim albo rażąco naruszył swoje obowiązki (np. poprzez ciężkie przewinienie służbowe).
• Innym wyjątkiem jest sytuacja, gdy pracownik zostaje zatrudniony na czas określony, a umowa wygasa, wówczas nie ma konieczności jej przedłużania.

Warto też dodać, że jeśli pracownik sam zgodzi się na rozwiązanie umowy (np. podpisze porozumienie stron), ochrona przestaje obowiązywać. To właśnie dlatego tak ważna jest świadomość własnych praw i ostrożność przy podpisywaniu jakichkolwiek dokumentów związanych z zakończeniem zatrudnienia.

Czy ochrona dotyczy wszystkich umów? Uwaga na wyjątki w typie zatrudnienia

Okres ochronny dotyczy wyłącznie umów o pracę zawartych na czas nieokreślony lub określony, jeśli ich zakończenie wymaga wypowiedzenia. Natomiast umowy zlecenia, umowy o dzieło czy kontrakty cywilnoprawne nie są objęte żadną ochroną przedemerytalną. Również umowy zawarte na czas określony z konkretną datą zakończenia wygasają automatycznie niezależnie od wieku pracownika.

Co ciekawe, nawet osoby zatrudnione w oparciu o umowę na zastępstwo mogą zostać zwolnione w każdej chwili, jeśli powróci osoba zastępowana. Przepisy jasno rozgraniczają, że ochrona przedemerytalna dotyczy tylko sytuacji, w której to pracodawca inicjuje wypowiedzenie umowy, jeśli jednak umowa kończy się „z automatu”, ochrona nie działa. Dlatego seniorzy powinni zwracać uwagę na treść umów oraz ich warunki, by mieć pewność, że mogą korzystać z przysługującego im prawa.

Świadome planowanie emerytury

Dla wielu seniorów ostatnie lata pracy to czas przygotowań do przejścia na emeryturę. Warto wtedy wiedzieć, że ochrona przedemerytalna może stanowić pewnego rodzaju „bufor bezpieczeństwa”. To czas, który można wykorzystać na dopracowanie formalności w ZUS, zaplanowanie budżetu emerytalnego czy decyzję o ewentualnym wydłużeniu pracy.

Należy jednak pamiętać, że ochrona nie działa automatycznie. Jeśli zmieniamy pracodawcę, podpisujemy nową umowę lub zawieramy umowę na czas określony bez wypowiedzenia, możemy tę ochronę utracić. Warto też mieć świadomość, że nie chroni ona przed obniżeniem wymiaru etatu za zgodą pracownika czy zmianą warunków pracy. Im większa wiedza, tym łatwiej przejść przez ten etap z poczuciem kontroli i spokoju.