Wróć 
Czym jest hortiterapia i jak działa na organizm? Czym jest hortiterapia i jak działa na organizm?
Termin „hortiterapia” pochodzi od łacińskiego słowa hortus, oznaczającego ogród, i jest to metoda terapeutyczna poprawiająca ogólne funkcjonowanie i stan zdrowia pacjentów poprzez kontakt z roślinnością. Mimo że jej dobroczynny wpływ znany był już w starożytności, to oficjalne, systemowe wdrażanie ogrodnictwa do medycyny rozpoczęło się na przełomie XVIII i XIX wieku.
W praktyce rehabilitacyjnej i opiekuńczej wyróżnia się dwie główne formy tej terapii:
- Hortiterapia czynna - polega na aktywnym zaangażowaniu seniora w bezpośrednie prace ogrodowe. Wymaga ona fizycznego kontaktu z ziemią i roślinami podczas takich czynności jak siew, sadzenie, podlewanie, pielenie chwastów, nawożenie, a także zbiór warzyw i owoców.
- Hortiterapia bierna - skupia się na doznaniach sensorycznych i relaksacji podczas przebywania w otoczeniu zieleni. Jej siła tkwi w obserwacji barwnej roślinności, upajaniu się aromatami oraz wsłuchiwaniu się w naturalne dźwięki, co prowadzi do głębokiego odprężenia.
Wielką zaletą pracy w ogrodzie jest to, że odwraca ona uwagę od trudów samej rehabilitacji. Osoba zmagająca się z niepełnosprawnością ruchową, dążąc do posadzenia krzewu czy wyrwania chwastu, angażuje osłabione mięśnie i stawy, odczuwając przy tym natychmiastową satysfakcję z wykonanego zadania, zamiast skupiać się na zmęczeniu wywołanym ćwiczeniami.
Wszechstronne korzyści dla zdrowia i psychiki seniorów
Włączenie zajęć ogrodniczych do codziennej rutyny potrafi przynieść wielowymiarowe efekty terapeutyczne, szczególnie cenne dla osób zmagających się z wielochorobowością czy niepełnosprawnością.
- Sfera fizyczna: Wykonywanie prac w ogrodzie zwiększa siłę mięśniową, poprawia wydolność organizmu oraz usprawnia motorykę dużą i małą. Co niezwykle istotne, praca z roślinami odwraca uwagę od bólu i zmęczenia; pacjent skupia się na atrakcyjnym celu (np. podlaniu grządki czy posadzeniu krzewu), nie myśląc o tym, że właśnie wykonuje żmudne ćwiczenia rehabilitacyjne.
- Sfera psychologiczna: Kontakt z ogrodową fauną i florą obniża poziom stresu, złości oraz lęku, budując jednocześnie wyższe poczucie własnej wartości i bezpieczeństwa. Przebywanie na zewnątrz w świetle słonecznym sprzyja produkcji serotoniny, która nie tylko działa antydepresyjnie, ale też bezpośrednio łagodzi odczuwanie bólu. Naturę cechuje tzw. fascynacja – pozwala ona odwrócić uwagę od problemów zdrowotnych, redukując potrzebę stosowania silnych leków przeciwbólowych.
- Sfera poznawcza: Angażowanie się w pielęgnację roślin to znakomity trening umysłu, który poprawia koncentrację, ćwiczy pamięć i uczy planowania. Stymulujące środowisko naturalne wspiera procesy kompensacji i neurogenezy (tworzenia nowych komórek nerwowych), co odgrywa kluczową rolę w opiece nad osobami zagrożonymi demencją czy chorobą Alzheimera.
- Sfera społeczna: Prace ogrodowe zachęcają do utrzymywania kontaktów międzyludzkich i zapobiegają izolacji. Wspólne uprawianie działki czy zbieranie grzybów to fantastyczna okazja do międzypokoleniowej integracji, podczas której seniorzy mogą przekazywać swoją wiedzę przyrodniczą wnukom.
Ekoterapia – szerokie spojrzenie na dobrostan
Hortiterapia wpisuje się w szerszy nurt ekoterapii (medycyny zintegrowanej), obejmującej terapeutyczne oddziaływanie całego środowiska naturalnego. Przebywanie w lasach i parkach obniża tętno, redukuje poziom kortyzolu i chroni przed tzw. zespołem deficytu natury. Odkrywanie praw rządzących przyrodą i poczucie więzi z kosmosem buduje w człowieku poczucie koherencji – daje wiarę w to, że świat jest zrozumiały, a życie ma głęboki sens, co stanowi potężny oręż w rozwiązywaniu kryzysów wieku podeszłego.
Bibliografia
- Wróblewska Z. M., Kowalczyk M., Chmielewski J., Wpływ środowiska na jakość życia u osób w podeszłym wieku, Medycyna Środowiskowa - Environmental Medicine 2024, Tom 27, Nr 3, 103-109.
- Rojewska E., Hortiterapia i inne formy kontaktu z przyrodą jako wsparcie wychowawcze w pandemijnych (i nie tylko) czasach, Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 4, 2022, 47-58.
- Stepulak M. Z., Znaczenie hortiterapii w pracy z osobami starszymi, Zeszyty Naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Witelona w Legnicy, nr 29(4)/2018, 144-157.
- Kopczyński K., Ekoterapia jako forma wspomagania i aktywizacji seniorów, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach, Filia w Piotrkowie Trybunalskim.
