Wróć 
Systemowy wymiar kryzysu w samorządowej opiece zdrowotnej Systemowy wymiar kryzysu w samorządowej opiece zdrowotnej
Lokalne placówki medyczne realizują kluczowe zadania na rzecz zdrowia i życia mieszkańców, jednak zasady ich funkcjonowania wyznaczają decyzje zapadające na szczeblu centralnym. To rząd oraz Narodowy Fundusz Zdrowia ustalają wysokość składki zdrowotnej, wyceny procedur, zasady kontraktowania oraz zakres ustawowych podwyżek dla personelu. Samorządy – choć odpowiadają za nadzór nad szpitalami oraz inwestycje w infrastrukturę – nie mają wpływu na podstawowe wskaźniki finansowe.
Skalę problemu wyraźnie obrazują dane zaprezentowane przez Związek Powiatów Polskich. Z analizy obejmującej 207 szpitali powiatowych za 2025 rok wynika, że ponad 90% badanych jednostek wykazało ujemny wynik finansowy na swojej podstawowej działalności. Tak masowy ujemny bilans dowodzi, że przyczyna problemu nie tkwi w lokalnym zarządzaniu, lecz w braku zbilansowania całego systemu, który wymaga od placówek realizowania świadczeń poniżej rzeczywistych kosztów ich wykonania.
Przerzucanie ciężaru finansowego na powiaty i miasta na prawach powiatu rodzi bezpośrednie konsekwencje dla codziennego życia lokalnych społeczności. Gdy budżety samorządowe zmuszone są pokrywać straty wygenerowane przez szpitale, brakuje środków na inne podstawowe zadania publiczne, takie jak:
- utrzymanie i modernizacja szkół oraz przedszkoli,
- wsparcie dla domów pomocy społecznej i pieczy zastępczej,
- rozwój i dofinansowanie lokalnego transportu publicznego,
- remonty dróg oraz infrastruktury gminnej i powiatowej.
Osiem postulatów Szczytu Szpitali Powiatowych
Przedstawiciele Związku Powiatów Polskich oraz Ogólnopolskiego Związku Pracodawców Szpitali Powiatowych wypracowali wspólne stanowisko, wskazujące niezbędne kroki naprawcze. Dokument zawiera następujące postulaty skierowane do władz państwowych:
- Finansowanie podwyżek płac z budżetu państwa: Jednoznaczne określenie przyszłości ustawy o minimalnym wynagrodzeniu w ochronie zdrowia oraz zagwarantowanie pełnego pokrycia kosztów wzrostu płac ze środków centralnych.
- Waloryzacja umów o pozostałe koszty osobowe: Wdrożenie mechanizmu uwzględniającego wzrost płacy minimalnej dla pracowników nieobjętych ustawą płacową oraz osób zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych.
- Uwzględnienie wzrostu kosztów pozapłacowych: Wprowadzenie corocznej waloryzacji kontraktów o realny wzrost cen leków, energii, sprzętu medycznego i usług obcych.
- Urealnienie wycen świadczeń i opłata za gotowość: Dostosowanie stawek NFZ do rzeczywistych kosztów udzielania świadczeń oraz pokrywanie kosztów stałej gotowości szpitali do przyjmowania pacjentów.
- Comiesięczne rozliczanie wykonanych świadczeń: Wprowadzenie zasady regularnego, miesięcznego wypłacania środków za zrealizowane nadwykonania, co zapobiegnie zatorom płatniczym.
- Systemowa restrukturyzacja zadłużenia: Stworzenie osłonowych mechanizmów oddłużeniowych oraz ograniczenie odpowiedzialności finansowej samorządów za zobowiązania likwidowanych lub przekształcanych podmiotów.
- Jasny podział odpowiedzialności za sieć szpitali: Wskazanie przez Ministerstwo Zdrowia i wojewodów w regionalnych planach, które oddziały lub placówki mają ulec przekształceniu lub konsolidacji.
- Sądowa kontrola decyzji NFZ: Wprowadzenie możliwości poddawania zarządzeń Prezesa NFZ kontroli sądów administracyjnych.
Bezpieczeństwo państwa a rola szpitali lokalnych
Przyszłość samorządowych placówek medycznych to nie tylko kwestia równowagi budżetowej, ale także element strategicznego bezpieczeństwa kraju. Lokalna sieć szpitali stanowi pierwszą linię wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych – podczas epidemii, katastrof budowlanych, zdarzeń masowych czy kryzysów o charakterze militarnym. Wymaganie od placówek stałej gotowości na wypadek zagrożeń wymaga jednak zapewnienia stałych, pewnych źródeł finansowania, pozwalających nautrzymanie kadry i sprzętu zanim pojawi się stan wyższej konieczności.
Sytuacja i finansowanie szpitali powiatowych wymagają natychmiastowych decyzji na szczeblu rządowym oraz ustawodawczym. Samorządy oraz zarządzający placówkami jednoznacznie pokazują, że bez systemowej waloryzacji kontraktów, pokrycia odgórnych podwyżek płac i rzetelnej wyceny procedur lokalna ochrona zdrowia ulegnie dalszej destabilizacji. Przejęcie finansowej odpowiedzialności przez rząd i NFZ jest konieczne, aby zagwarantować mieszkańcom powszechny dostęp do bezpłatnego leczenia bez uszczerbku dla innych usług publicznych.
Bibliografia:
Związek Powiatów Polskich – zpp.pl
Narodowy Fundusz Zdrowia – nfz.gov.pl
Ministerstwo Zdrowia – gov.pl/web/zdrowie
