Fontanna miejska – czy kąpiel w niej jest bezpieczna?

Fontanna to nie basen – dlaczego ta różnica jest kluczowa?

Miejskie fontanny pełnią przede wszystkim funkcję dekoracyjną i służą poprawie mikroklimatu w mieście. Nie są projektowane ani wyposażane z myślą o kontakcie człowieka z wodą. Różnica między fontanną a basenem czy oficjalnym kąpieliskiem jest zasadnicza – i nie chodzi wyłącznie o przepisy.

Woda w basenie jest regularnie badana przez służby sanitarne, filtrowana, chlorowana i wymieniana według ściśle określonych norm. Woda w fontannie krąży zazwyczaj w zamkniętym obiegu – wielokrotnie przepuszczana przez te same rury, ogrzewana słońcem, narażona na zanieczyszczenia z zewnątrz. Nawet jeśli jest chlorowana, dzieje się to rzadko i nieregularnie.

Jak tłumaczy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu:

- Woda w fontannach nie może być wykorzystywana jako woda do kąpieli i do picia z uwagi na brak właściwego uzdatniania oraz kontroli zanieczyszczeń. Szacuje się, że w zbiornikach fontann może znajdować się nawet 30 różnych mikroorganizmów chorobotwórczych.

Co tak naprawdę pływa w fontannie?

Woda fontannowa jest środowiskiem wyjątkowo sprzyjającym rozwojowi patogenów. Zamknięty obieg, ciepło latem, zanieczyszczenia od ptaków, psów, a nawet ludzi – to idealne warunki dla drobnoustrojów. Eksperci wskazują na obecność następujących patogenów:

• Bakterie Legionella – rozwijają się w ciepłej wodzie, przenoszone są z aerozolem wodnym, wywołują groźne zapalenie płuc
• Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) – wywołuje zakażenia skóry, ropnie, czyraki, a przy obniżonej odporności – zakażenia ogólnoustrojowe
• Pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) – wskaźnik zanieczyszczenia kałowego, prowadzi do biegunek i infekcji układu moczowego
• Bakterie Salmonella – wywołują zatrucia pokarmowe z silnymi wymiotami i odwodnieniem
• Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) – odporna na wiele środków dezynfekujących, wywołuje zapalenie ucha i mieszków włosowych
• Paciorkowce – grożą zapaleniem gardła, płuc, a nawet opon mózgowo-rdzeniowych
• Wirusy jelitowe (adenowirusy, rotawirusy, norowirusy) – powodują biegunkę, wymioty i odwodnienie
• Pasożyty jelitowe (Cryptosporidium, Giardia) – odporne na chlorowanie, wywołują intensywną biegunkę
• Grzyby (drożdżoidalne i dermatofity) – wywołują infekcje skóry i paznokci
• Glony i pierwotniaki – dodatkowe źródło potencjalnych zakażeń

Oprócz biologicznych zagrożeń w wodzie mogą znajdować się zanieczyszczenia mechaniczne (kawałki szkła, odłamki metalu) oraz chemiczne – związki przenikające z materiałów instalacyjnych lub dodawane do czyszczenia systemu fontanny, które mogą powodować uczulenia i podrażnienia skóry.

Legionella – cichy zabójca z fontanny

Spośród wszystkich drobnoustrojów obecnych w fontannach największe zagrożenie stanowią bakterie z rodzaju Legionella pneumophila. To właśnie one odpowiadają za tzw. chorobę legionistów – legionellozowe zapalenie płuc, które może prowadzić nawet do śmierci.

Legionella szczególnie dobrze namnażają się w ciepłej, stagnującej wodzie – a fontanny w upalny dzień spełniają oba te warunki idealnie. Bakteria dostaje się do organizmu drogą wziewną: nie trzeba pić wody z fontanny ani się w niej kąpać – wystarczy wdychać drobnocząsteczkowy aerozol wodny unoszący się wokół tryskających strumieni. Krople o średnicy mniejszej niż 5 mikrometrów wnikają głęboko do płuc.

Objawy legionellozy przypominają ciężką grypę z zapaleniem płuc: wysoka gorączka, dreszcze, kaszel, duszność, bóle mięśni. Choroba rozwija się od 2 do 10 dni po zakażeniu. Szczególnie narażone są osoby starsze, dzieci, osoby z chorobami przewlekłymi i osłabioną odpornością – ale śmiertelne przypadki zdarzają się również u osób zdrowych.

Co istotne: nie musisz wchodzić do fontanny, by się zarazić. Samo siedzenie w pobliżu, spacer obok tryskającej wody czy fotografowanie dziecka przy fontannie może być wystarczające, by wdychać skażony aerozol.

Dlaczego dzieci są szczególnie narażone?

Dzieci to naturalna grupa ryzyka przy kontakcie z wodą fontannową – z kilku ważnych powodów:

• Niedojrzały układ odpornościowy. Dzieci, zwłaszcza poniżej 5. roku życia, mają jeszcze nieukształtowaną odporność. Organizm malucha jest mniej zdolny do neutralizowania patogenów, które u zdrowego dorosłego mogłyby nie wywołać żadnych objawów.
• Sposób zabawy. Dzieci pluskają się, wchodzą do wody, nurkują, połykają wodę. Kontakt ze skażonym płynem jest więc wielokrotnie bardziej intensywny niż u dorosłych.
• Delikatna skóra. Cienka bariera skórna dzieci ułatwia przenikanie bakterii, szczególnie w miejscach małych otarć i skaleczeni – które przy zabawie w fontannie są na porządku dziennym.
• Brak świadomości zagrożenia. Dla dziecka fontanna wygląda dokładnie tak samo zachęcająco jak basen. Różnicy nie wyczuje ani wzrokiem, ani dotykiem.

Pediatrzy przypominają: delikatna skóra, nieukształtowany układ immunologiczny oraz częste mikrourazy sprawiają, że dzieci stanowią najbardziej narażoną na zakażenia grupę wiekową.

Jakie choroby może wywołać kontakt z wodą fontannową?

Skutki zdrowotne zależą od rodzaju drobnoustroju i drogi wnikania do organizmu. Najczęściej zgłaszane dolegliwości po kąpieli w fontannie to:

Choroby skóry:

• ropne zmiany skórne, czyraki, krosty (gronkowiec złocisty)
• liszajec zakaźny – szczególnie u małych dzieci
• zapalenie mieszków włosowych
• grzybica skóry i paznokci

Infekcje oczu:

• zapalenie spojówek (adenowirusy, bakterie)
• zaczerwienienie, łzawienie, pieczenie oczu

Choroby układu pokarmowego:

• biegunki, wymioty, bóle brzucha (E. coli, Salmonella, norowirusy, Cryptosporidium)
• odwodnienie, szczególnie niebezpieczne u małych dzieci

Infekcje dróg moczowych:

• zakażenia wywołane przez bakterie kałowe

Choroby układu oddechowego:

• legionelloza – ciężkie zapalenie płuc
• gorączka Pontiac – łagodniejsza postać zakażenia Legionellą, z objawami grypopodobnymi
• zapalenie gardła, migdałków, płuc (paciorkowce)

Jak bezpiecznie schłodzić się latem?

Upał jest realnym zagrożeniem dla zdrowia, szczególnie dzieci i osób starszych – i szukanie ochłody jest absolutnie uzasadnione. Fontanna jednak nie jest właściwym rozwiązaniem. Oto bezpieczne alternatywy:

• Oficjalne kąpieliska miejskie i baseny – objęte nadzorem sanitarnym, regularnie monitorowane, z wodą spełniającą normy zdrowotne
• Baseny z nadzorem ratownika – bezpieczna i nadzorowana przestrzeń dla dzieci
• Parki wodne i aquaparki – woda spełniająca normy sanitarne, profesjonalna dezynfekcja
• Domowe brodziki dla dzieci – wypełniane czystą wodą wodociągową, łatwe do opróżnienia i umycia

Warto pamiętać, że korzystanie z fontann w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem może być też karane mandatem – szczegóły zależą od regulaminów danego miasta.

Co zrobić, jeśli dziecko już weszło do fontanny?

Jeśli kontakt z wodą fontannową już nastąpił, warto:

• Niezwłocznie umyć dokładnie ciało i włosy pod bieżącą wodą z mydłem
• Przepłukać oczy czystą wodą w przypadku kontaktu z oczami
• Obserwować dziecko przez kolejne dni pod kątem objawów: gorączki, wysypki, biegunek, kaszlu, zmian skórnych
• Skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawią się niepokojące objawy – i poinformować go o możliwym kontakcie z wodą fontannową

Przy objawach oddechowych – gorączce, kaszlu, duszności pojawiających się 2–10 dni po kontakcie z aerozolem fontannowym – należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i wspomnieć o możliwym narażeniu na bakterie Legionella.