Wróć 
Cicha choroba, o której wielu nie wie Cicha choroba, o której wielu nie wie
W Polsce na cukrzycę choruje ponad 3 miliony osób, a około 90 proc. z nich ma cukrzycę typu 2. Szacuje się, że mniej więcej co czwarty chory nie wie o swojej chorobie. Najwięcej zachorowań dotyczy osób po 60. roku życia. Właśnie w tym wieku objawy bywają najmniej wyraźne, a choroba - jak podkreślają diabetolodzy - wychodzi na jaw przypadkiem, przy okazji badań przed zabiegiem, pobytu w szpitalu albo dopiero wtedy, gdy pojawią się powikłania.
Tymczasem nieleczona cukrzyca latami uszkadza naczynia krwionośne, nerki, oczy i nerwy. Zwiększa też ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Dlatego hasło tegorocznego Światowego Dnia Cukrzycy brzmi „Wczesne działanie w cukrzycy”. Chodzi o to, by chorobę rozpoznać, zanim zdąży wyrządzić szkody.
Dlaczego u seniorów objawy są mniej widoczne
Podręcznikowe objawy cukrzycy to silne pragnienie, częste oddawanie dużych ilości moczu i chudnięcie mimo dobrego apetytu. U osób starszych te sygnały często są słabe albo nie pojawiają się wcale. Ma to kilka przyczyn.
Po pierwsze, z wiekiem słabnie odczuwanie pragnienia. Senior może mieć wysoki poziom cukru we krwi i mimo to nie czuć potrzeby picia. Po drugie, starzejące się nerki zatrzymują glukozę dłużej, więc cukier pojawia się w moczu dopiero przy wyższych stężeniach we krwi. Po trzecie, wiele objawów łatwo przypisać czemuś innemu. Nocne wstawanie do toalety tłumaczymy prostatą lub słabszym pęcherzem, zmęczenie – wiekiem, gorszą pamięć – „taką już kolej rzeczy”.
Sygnały, których nie warto lekceważyć
U osób po sześćdziesiątce cukrzyca częściej daje o sobie znać nietypowo. Warto porozmawiać z lekarzem, jeśli zauważysz u siebie lub u bliskiej osoby:
- przewlekłe zmęczenie, senność i brak energii,
- pogorszenie koncentracji, pamięci lub okresy dezorientacji,
- nawracające infekcje dróg moczowych albo grzybice,
- świąd skóry, zwłaszcza w okolicach intymnych,
- ranki i otarcia, które długo się goją,
- pogorszenie ostrości wzroku,
- mrowienie, drętwienie lub pieczenie stóp,
- utratę masy ciała bez wyraźnej przyczyny,
- częstsze potknięcia i upadki.
Żaden z tych objawów nie przesądza o cukrzycy. Jeśli jednak pojawia się kilka z nich naraz albo utrzymują się przez dłuższy czas, prosty test z krwi pomoże rozwiać wątpliwości.
Kto jest w grupie podwyższonego ryzyka
Sam wiek powyżej 45 lat jest czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2. Szansa zachorowania rośnie dodatkowo, gdy występują: nadwaga lub otyłość (zwłaszcza brzuszna), mała aktywność fizyczna, cukrzyca u rodziców lub rodzeństwa, nadciśnienie tętnicze, podwyższony cholesterol lub trójglicerydy, choroby serca i naczyń oraz wcześniej wykryty stan przedcukrzycowy. U kobiet znaczenie ma także cukrzyca ciążowa w przeszłości.
Jakie badania wykonać
Glukoza na czczo. To podstawowe i najtańsze badanie. Krew pobiera się z żyły rano, po co najmniej 8 godzinach bez jedzenia (wodę można pić). Przez kilka dni przed badaniem nie należy zmieniać diety ani ograniczać węglowodanów. O tym, czy rano przyjąć stałe leki, warto zapytać lekarza.
Jak czytać wynik:
Glukoza na czczo (osocze krwi żylnej)
- Co oznacza
- poniżej 100 mg/dl
- wynik prawidłowy
- 100–125 mg/dl
- nieprawidłowa glikemia na czczo, czyli stan przedcukrzycowy
- 126 mg/dl i więcej (w dwóch pomiarach, w różnych dniach)
- cukrzyca
Hemoglobina glikowana (HbA1c). Pokazuje średni poziom cukru z ostatnich 2–3 miesięcy, dlatego nie trzeba być na czczo. Wynik 6,5 proc. lub wyższy może być podstawą rozpoznania cukrzycy. U seniorów wynik HbA1c bywa jednak zafałszowany, na przykład przy niedokrwistości lub chorobach nerek. Interpretację najlepiej zostawić lekarzowi.
Doustny test obciążenia glukozą (OGTT). Lekarz zleca go zwykle wtedy, gdy wynik glukozy na czczo jest graniczny. Polega na wypiciu roztworu 75 g glukozy i ponownym pobraniu krwi po dwóch godzinach.
Warto pamiętać, że domowy glukometr służy do kontroli leczenia, a nie do rozpoznania choroby. Diagnoza opiera się na badaniu krwi żylnej w laboratorium.
Jak często się badać
Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego osoby po 45. roku życia powinny sprawdzać poziom glukozy co najmniej raz na 3 lata. Osoby z grup ryzyka – co roku. W praktyce większość seniorów ma przynajmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka, na przykład nadciśnienie czy nadwagę. Dlatego po sześćdziesiątce coroczne badanie glukozy to rozsądny nawyk.
Jak zbadać się bezpłatnie w ramach NFZ
Najprostszą drogą jest program „Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”. Od maja 2025 roku zastąpił on akcję „Profilaktyka 40 Plus”. Osoby po 50. roku życia mogą z niego korzystać raz na 3 lata.
Jak to zrobić:
1. Wypełnij ankietę zdrowotną w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP), w aplikacji mojeIKP albo w swojej przychodni POZ – tam pomoże Ci pracownik medyczny.
2. Zgłoś się na badania do przychodni POZ. W pakiecie jest m.in. glukoza, morfologia, lipidogram, kreatynina z eGFR, TSH i badanie moczu.
3. Przyjdź na wizytę podsumowującą. Lekarz omówi wyniki i przygotuje indywidualny plan zdrowotny.
Jeśli masz niepokojące objawy, nie musisz czekać na program. Lekarz rodzinny może w każdej chwili skierować Cię na badanie glukozy w ramach NFZ. W razie pytań możesz też zadzwonić na bezpłatną infolinię NFZ: 800 190 590.
Co dalej z wynikiem
Nieprawidłowy wynik to nie powód do paniki, ale sygnał do działania. Stan przedcukrzycowy często udaje się cofnąć dzięki ruchowi, zmianie diety i zmniejszeniu masy ciała. Wcześnie wykryta cukrzyca jest łatwiejsza do opanowania, a dobre leczenie pozwala uniknąć wielu powikłań i długo zachować sprawność.
Cukrzyca typu 2 po sześćdziesiątce często rozwija się po cichu, a jej sygnały łatwo pomylić z oznakami starzenia. Nie trzeba jednak czekać na objawy. Wystarczy proste badanie glukozy na czczo – co najmniej raz na 3 lata, a przy czynnikach ryzyka co roku. Seniorzy mogą wykonać je bezpłatnie w programie „Moje Zdrowie” lub ze skierowaniem od lekarza rodzinnego. Wczesne rozpoznanie daje realną szansę na uniknięcie powikłań i dłuższe życie w dobrej formie.
