Wróć 
Temperatura pokojowa — podstawowa reguła przechowywania Temperatura pokojowa — podstawowa reguła przechowywania
Jeśli na opakowaniu leku nie ma specjalnych zaleceń, należy go przechowywać w temperaturze pokojowej, czyli od 15 do 25 stopni Celsjusza. To najczęściej spotykane zalecenie producentów. Problem pojawia się w momencie, gdy temperatura otoczenia przekracza bezpieczny zakres — na przykład podczas pobytu w domu bez klimatyzacji w gorące lato lub podczas transportu w słonecznym samochodzie.
Leki, które można przechowywać w temperaturze pokojowej, zwykle nie nastręczają problemów w transporcie, gdyż temperatura w klimatyzowanym samochodzie czy pociągu rzadko przekracza 25°C. Jednak, jeśli podróżujesz w letnie upały bez klimatyzacji, warto zadbać o dodatkową ochronę. Domowej apteczki nie trzymaj w łazience lub kuchni, gdzie są wyższe wartości temperatury i wilgotności — może to przyspieszyć rozkład substancji czynnych w lekach.
Leki wrażliwe na temperaturę — które preparaty wymagają szczególnej uwagi?
Niektóre leki są znacznie bardziej wrażliwe na ciepło niż inne. Podstawową zasadę można sformułować następująco: im bardziej skomplikowany preparat, tym bardziej może być podatny na wahania temperatury.
W upały przekraczające 30°C insulina może zostać uszkodzona w ciągu kilku godzin. Insulina, jeśli nie jest otwarta, powinna być przechowywana w temperaturze 2–8°C, a po otwarciu może być trzymana w temperaturze pokojowej (do 25°C) przez 28 dni. To oznacza, że osoby z cukrzycą muszą być szczególnie ostrożne podczas wakacji.
Inne leki wrażliwe na temperaturę to:
- Antybiotyki w zawiesinie — mogą zmienić konsystencję lub stracić działanie w wysokiej temperaturze
- Leki biologiczne i hormonalne — preparaty na bazie białek są szczególnie niestabilne termicznie
- Probiotyki zawierające żywe kultury bakterii — gorące warunki zabijają bakterie probiotyczne
- Krople do oczu i uszu — niektóre mogą zmienić właściwości chemiczne
- Czopki i globulki — mogą się roztopić już w temperaturze 25–30°C
- Maści i kremy — mogą zmienić konsystencję lub się rozwarstwiać
Jak przechowywać leki na wakacjach — praktyczne porady
Krok 1: Przeczytaj ulotkę przed wyjazdem
Zawsze dokładnie czytaj informacje na temat przechowywania leku zamieszczone na opakowaniu i w ulotce dołączonej do leku. Nie czekaj do ostatniej chwili — wiedz już przed pakowaniem się, które preparaty wymagają szczególnych warunków.
Krok 2: Zapakuj leki w bagaż podręczny
Apteczkę przewoźmy w bagażu podręcznym, aby uniknąć problemów w przypadku zgubienia bagażu głównego oraz nieodpowiednich warunków termicznych w luku bagażowym samolotu. To szczególnie ważne w lotach, gdzie temperatura w bagażowni może być ekstremalna — zarówno zbyt niska (w dużej wysokości), jak i zbyt wysoka (podczas postoju na płycie lotniska).
Krok 3: Użyj termoizolacyjnych rozwiązań
Dla leków wymagających chłodzenia dostępne są sprawdzone rozwiązania:
- Torby izotermiczne z wkładami chłodzącymi — praktyczne na kilka godzin podróży
- Etui FRIO — doskonałe na dłuższe pobyty; działa na zasadzie parowania wody i utrzymuje temperaturę poniżej 26°C bez konieczności prądu
- Mini-lodówki — jeśli masz dostęp do zasilania w hotelu lub samochodzie
- Hotelowa lodówka — skorzystaj z mini-baru w pokoju, aby przechowywać insulinę czy inne preparaty wrażliwe na ciepło
Krok 4: Chroń leki przed słońcem
Trzymaj leki z dala od okna, wilgoci, światła słonecznego i innych źródeł zbyt wysokiej lub zbyt niskiej temperatury. Przechowuj je w ciemnym miejscu, na przykład w szafie, torbie czy opakowanej apteczce — nigdy na parapecie ani w słonecznym miejscu.
Krok 5: Nie pozostawiaj leków w samochodzie
Temperatura w zaparkowanym samochodzie latem może osiągać 50°C i wyżej. Nigdy nie zostawiaj leków na siedzeniu ani w schowku samochodu, nawet na krótko. Zawsze zadbaj, aby były z Tobą w klimatyzowanym pomieszczeniu.
Podróż samolotem z lekami — co musisz wiedzieć?
Insulina i inne leki podawane w iniekcjach można przewozić w bagażu podręcznym bez ograniczeń objętościowych dotyczących płynów, jednak konieczne jest okazanie odpowiedniej dokumentacji medycznej. Przygotuj zaświadczenie od lekarza oraz receptę — będą one pomocne na kontroli bezpieczeństwa na lotnisku.
Leki, które możesz potrzebować w czasie lotu lub bezpośrednio po wylądowaniu, trzymaj w bagażu podręcznym, aby mieć do nich stały dostęp i ograniczyć ryzyko związane z zagubieniem bagażu rejestrowanego.
Czy można rozpoznać „przegrzany" lek?
To ważne pytanie, ponieważ nie zawsze zmiana jest widoczna gołym okiem. O niewłaściwym przechowywaniu mogą świadczyć zmiana koloru, zapachu lub konsystencji, sklejone kapsułki czy stopione czopki, jednak wiele preparatów po przegrzaniu wygląda zupełnie normalnie.
Nie oceniaj przydatności leku wyłącznie na podstawie wyglądu — preparat może stracić część właściwości, mimo że nie zmienił koloru ani konsystencji. Sygnały ostrzegawcze, na które warto zwrócić uwagę:
- zmiana koloru leku
- zmiana zapachu
- zmiana konsystencji
- widoczny osad lub rozwarstwienie
- uszkodzone opakowanie lub blister
- rozkruszone tabletki
- stopione czopki lub globulki
Co zrobić, jeśli podejrzewasz, że lek był źle przechowywany?
Jeśli podejrzewasz przegrzanie lub zamrożenie leku, odłóż podejrzany preparat i nie używaj go bez wcześniejszego upewnienia się, że zachował swoje właściwości, a w przypadku preparatu niezbędnego do kontynuowania leczenia skontaktuj się z lekarzem i nie przerywaj terapii samodzielnie.
Leku uznanego za niezdatny do stosowania nie wyrzucaj do toalety, zlewu ani zwykłego kosza — umieść go w specjalnie oznakowanym pojemniku dostępnym w wyznaczonych aptekach albo oddaj do punktu zbiórki wskazanego przez gminę.
Bibliografia
Ministerstwo Zdrowia, Przechowywanie i utylizacja leków, https://www.gov.pl/web/zdrowie/przechowywanie-i-utylizacja-lekow, 2023
Ministerstwo Zdrowia, Jak przechowywać szczepionki — zimny łańcuch, http://www.archiwum.mz.gov.pl/zdrowie-i-profilaktyka/zdrowie-matki-i-dziecka/szczepienia/przechowywanie-i-transport-szczepionek/, 2023
Internetowe Konto Pacjenta (pacjent.gov.pl), Jak przechowywać leki, https://pacjent.gov.pl/jak-przechowywac-leki, 2024
