W jasne, wiosenne popołudnie w Dublinie, Ciara Fay podejmuje decyzję życia. Pakuje w pośpiechu kilka ubrań, sadza córeczki w fotelikach i ucieka z domu, który przestał być bezpieczny. Trafia do Hotelu Eden – obskurnego schronienia dla osób w kryzysie. Tam, zmagając się z brakiem pieniędzy i bezdusznym systemem, próbuje odbudować swoje życie, jednocześnie odpierając ataki męża Ryana, który manipulacjami próbuje zmusić ją do powrotu.

Książka w doskonały sposób ukazuje, że odejście to zaledwie pierwszy, choć najważniejszy krok. Prawdziwa walka toczy się później – o przetrwanie, o godność i o spokojną przyszłość dla dzieci.

Zderzenie z bezduszną rzeczywistością

Historia Ciary to także gorzki obraz konfrontacji samotnej matki z niewydolnym systemem opieki społecznej. Zamknięta z dziećmi w ciasnym, hotelowym pokoju, kobieta obserwuje, jak jej skromne oszczędności topnieją w zastraszającym tempie, a znalezienie bezpiecznego, stałego lokum wydaje się wręcz niemożliwe. Zbliżająca się zima i piętrzące się trudności finansowe uświadamiają czytelnikowi, że ucieczka od krzywdziciela w takich warunkach wymaga wręcz nadludzkiej siły. Dla starszego pokolenia to niezwykle poruszający obraz samotnego macierzyństwa, pokazujący, jak ogromnego i namacalnego wsparcia ze strony najbliższego otoczenia potrzebują kobiety w kryzysie.

Lekcja empatii dla starszego pokolenia

Dlaczego „Gniazdo” to świetna dobra książka dla seniora? Przede wszystkim dlatego, że zmusza do głębokiej refleksji nad zjawiskiem przemocy emocjonalnej. W czasach młodości dzisiejszych seniorów nierzadko dominowało przekonanie, że „małżeństwo trzeba ratować za wszelką cenę”, a jeśli w domu nie było alkoholu i fizycznej agresji, to problem rzekomo nie istniał.

Powieść ta z ogromnym wyczuciem udowadnia, że słowa, ciągła kontrola i izolacja potrafią zranić równie mocno co czyny. To niezwykle pouczająca lektura dla dziadków i rodziców. Pozwala zrozumieć dylematy, z jakimi mogą zmagać się młodsze kobiety z najbliższego otoczenia – córki, wnuczki, krewne czy sąsiadki. Dostarcza wiedzy, która pomaga w porę dostrzec niepokojące sygnały i stać się dla swoich bliskich prawdziwą, bezpieczną przystanią.

Literacki fenomen, który zostaje w pamięci

Warto podkreślić, że debiut tej irlandzkiej autorki to nie tylko ważny głos w dyskusji społecznej, ale przede wszystkim doskonała literatura piękna. Powieść nie bez powodu znalazła się na liście nominowanych do prestiżowej nagrody Women’s Prize For Fiction 2025 oraz zdobyła tytuł najlepszego powieściowego debiutu według magazynu „Observer”. Jej przystępny, a zarazem pełen emocji język sprawia, że od książki trudno się oderwać. To wciągająca lektura na długie popołudnia, która z pewnością stanie się pretekstem do wielu mądrych dyskusji – czy to w rodzinnym gronie, czy podczas spotkań w klubie seniora.

Aby badanie było miarodajne, naukowcy zaprosili do projektu 130 zdrowych dorosłych, którzy znajdowali się w przedziale wiekowym od 26 do 58 lat. Uczestnicy mieli za zadanie zrealizować rygorystyczny, 12-miesięczny program treningu aerobowego o umiarkowanej do wysokiej intensywności. Zgodnie z odgórnymi wytycznymi, ćwiczyli oni około 150 minut w każdym tygodniu.

Innowacyjny wskaźnik brain-PAD. Jak mierzy się wiek umysłu?

Aby ocenić starzenie się mózgu, badacze wykorzystali zaawansowany biomarker określany jako brain-PAD (z ang. Brain Predicted Age Difference). Jest to wskaźnik obliczany na podstawie precyzyjnego obrazowania narządu za pomocą rezonansu magnetycznego (MRI) oraz algorytmów uczenia maszynowego. Jego zadaniem jest ukazanie różnicy pomiędzy rzeczywistym wiekiem metrykalnym człowieka a biologicznym wiekiem jego mózgu.

Spektakularne wyniki i znaczenie pułapu tlenowego (VO2max)

Analiza końcowa danych pacjentów przyniosła niezwykle optymistyczne wnioski, które idealnie wpisują się w globalne trendy wellness stawiające na długowieczność i profilaktykę. Okazało się, że osoby ćwiczące zmniejszyły wskaźnik brain-PAD średnio o 0.60 roku (czyli o około 7.2 miesiąca) w stosunku do grupy kontrolnej. Oznacza to, że po roku aktywności ich mózgi stały się biologicznie „młodsze” w porównaniu do początkowego stanu wyjściowego.

Co więcej, badacze wykazali bardzo silną korelację pomiędzy poprawą ogólnej wydolności krążeniowo-oddechowej a wyraźnym obniżeniem wieku mózgu. Udowodniono, że każde zwiększenie pułapu tlenowego (wskaźnika VO2max) o zaledwie 7 ml/kg/min wiązało się bezpośrednio z obniżeniem wskaźnika brain-PAD o niemal 1.83 roku.

Polifarmacja najczęściej definiowana jest jako jednoczesne przyjmowanie przez pacjenta co najmniej pięciu różnych leków. Zjawisko to dotyczy przede wszystkim osób starszych, które zmagają się z wielochorobowością, czyli występowaniem kilku przewlekłych schorzeń jednocześnie. Specjaliści zwracają uwagę na medyczne podłoże tego problemu:

- U osób w starszym wieku, charakteryzujących się wielochorobowością, polifarmakoterapia jest na ogół nieunikniona. W miarę starzenia organizmu pojawiają się zaburzenia funkcji biologicznych, poznawczych oraz społecznych, wzrasta liczba zgłaszanych dysfunkcji narządowych i związanych z nimi dolegliwości. Skutkuje to zwiększaniem liczby stosowanych leków i tym samym podwyższonym ryzykiem wystąpienia niepożądanych skutków ich interakcji. Nie tylko zwiększają one częstość hospitalizacji, ale także poważnie zagrażają zdrowiu i życiu chorego.

Leki u seniorów są z reguły przepisywane przez różnych specjalistów – kardiologa, reumatologa, diabetologa czy neurologa. Problem pojawia się w momencie, gdy lekarze nie mają wglądu w pełną historię leczenia pacjenta. W efekcie chory przyjmuje preparaty, które mogą wzajemnie się wykluczać, osłabiać swoje działanie lub, co gorsza, potęgować toksyczność.

Kiedy w organizmie spotyka się kilka różnych substancji czynnych, mogą one wejść ze sobą w reakcję. Niebezpieczne interakcje lekowe mogą prowadzić do nagłych spadków ciśnienia, zaburzeń rytmu serca, krwawień z przewodu pokarmowego, a także nagłych omdleń, które u seniorów często kończą się groźnymi złamaniami.

Należy pamiętać, że interakcje zachodzą nie tylko między lekami wydawanymi na receptę. Równie niebezpieczne może być łączenie ich z:

• Suplementami diety i preparatami witaminowymi: Nadmiar pewnych witamin (np. witaminy K) może zaburzać działanie leków przeciwzakrzepowych. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim w swoich wytycznych wprost ostrzega przed tym zjawiskiem:  

- Wielu ludzi traktuje suplementy jako naturalną alternatywę dla leków, nie zdając sobie sprawy, iż mogą mieć one także skutki uboczne. [...] Suplementy mogą wchodzić w interakcje z lekami, zmniejszając ich skuteczność lub nasilając działania niepożądane.

• Ziołami: Popularne zioła, takie jak dziurawiec, miłorząb japoński czy żeń-szeń, silnie wpływają na metabolizm wielu farmaceutyków.
• Żywnością: Sok grejpfrutowy, nabiał czy duże ilości kofeiny mogą blokować wchłanianie substancji leczniczych.

Bezpieczne dawkowanie – złote zasady dla pacjenta i opiekuna

Aby leczenie przynosiło korzyści i było w pełni bezpieczne, wymaga odpowiedniej dyscypliny i organizacji. Zarówno seniorzy, jak i wspierający ich opiekunowie, powinni wdrożyć w życie kilka podstawowych zasad profilaktyki:

• Prowadzenie zeszytu leków: Zapisuj absolutnie wszystkie przyjmowane środki, w tym dawki, pory przyjmowania oraz preparaty bez recepty i zioła. Zawsze zabieraj ten spis na każdą wizytę do lekarza.
• Wskazanie lekarza prowadzącego: Najlepiej, aby jeden specjalista (np. lekarz rodzinny lub geriatra) koordynował całe leczenie i miał ostateczny wgląd w listę przepisywanych farmaceutyków.
• Korzystanie z jednego okienka: Kupowanie leków w jednej, stałej aptece to doskonały pomysł. Farmaceuta dysponujący systemem aptecznym łatwiej wyłapie ewentualne dublowanie się substancji czynnych w preparatach o różnych nazwach handlowych.
• Stosowanie organizerów: Kasetki na leki to najprostszy sposób na bezpieczne dawkowanie. Chronią przed pominięciem dawki, jak i przed przypadkowym, podwójnym jej zażyciem.

Świadomość zagrożeń płynących z polifarmacji to pierwszy krok do poprawy bezpieczeństwa farmakoterapii w wieku dojrzałym. Nie bójmy się zadawać pytań w gabinecie lekarskim i regularnie weryfikujmy zawartość domowych apteczek.

Bibliografia

1. Wojtczak D., Dobre i złe strony polifarmakoterapii u osób w wieku podeszłym chorych na cukrzycę, „Diabetologia Praktyczna” 2017, t. 3, nr 1.
2. Nadużywanie suplementów diety, Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim, dostęp: 05.06.2026: https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/naduzywanie-suplementow-diety.

Z medycznego punktu widzenia czas jest najcenniejszym sprzymierzeńcem w walce z rakiem. Nowe przepisy oznaczają wyłączenie badań obrazowych (takich jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny) oraz endoskopowych z tak zwanych mechanizmów degresyjnych przy rozliczaniu świadczeń z Narodowym Funduszem Zdrowia. Oznacza to, że placówki medyczne nie będą już finansowo ograniczane w zlecaniu i przeprowadzaniu tych procedur u chorych.

Zgodnie z oficjalnym komunikatem resortu zdrowia:

- Ministerstwo Zdrowia podjęło decyzję o poszerzeniu katalogu wskazań, dla których przy rozliczaniu nie będzie stosowany mechanizm degresji. Chodzi o pacjentów z rozpoznaniem nowotworu - zarówno w trakcie leczenia, jak i po jego zakończeniu, w okresie obserwacji onkologicznej.

Kto zyska na wprowadzonych zmianach?

Usunięcie barier administracyjnych ułatwi pracę lekarzom, ale przede wszystkim zdejmie ogromny ciężar stresu z samych pacjentów. Systemowe zmiany w diagnostyce i leczeniu zostały zaprojektowane tak, aby chronić najbardziej narażone grupy chorych. Ułatwiony dostęp do kompleksowej opieki zyskają w szczególności:

• osoby w trakcie aktywnego leczenia, poddawane chemioterapii oraz radioterapii,
• pacjenci objęci innowacyjnym leczeniem systemowym,
• seniorzy, u których choroba weszła w stan remisji, ale wymagają oni ścisłego, długoterminowego nadzoru w ramach obserwacji onkologicznej.

Zwiększona dostępność do badań obrazowych i endoskopowych to ogromny krok w stronę nowoczesnej medycyny. Płynna diagnostyka wstępna i pogłębiona pozwala szybciej reagować specjalistom na wszelkie niepokojące objawy i modyfikować plan terapii, co ma bezpośredni wpływ na zwiększenie szans na całkowite wyleczenie pacjenta.

Zanim sięgniesz po urządzenie, musisz stworzyć swojemu organizmowi warunki do przejścia w stan spoczynku. Wielu pacjentów popełnia kardynalny błąd, mierząc ciśnienie bezpośrednio po wejściu do domu czy zakończeniu pracy domowej. Tymczasem eksperci podkreślają, że podstawą jest co najmniej 5-15 minut odpoczynku w pozycji siedzącej. W tym czasie należy wyeliminować wszelkie czynniki zakłócające, takie jak hałas czy stres.

Niezwykle istotne jest także zachowanie wstrzemięźliwości przed badaniem. Na 30 minut przed pomiarem należy całkowicie zrezygnować z picia kawy, mocnej herbaty, alkoholu oraz palenia papierosów. Pamiętaj również, aby nie wykonywać pomiaru tuż po obfitym posiłku, gdyż proces trawienia angażuje układ krążenia i może prowadzić do zafałszowania wyników.

Złote zasady techniki pomiaru

Pozycja ciała ma bezpośredni wpływ na to, jak przepływa krew w Twoich naczyniach. Nawet drobne zaniedbanie techniczne może sprawić, że wynik będzie zawyżony lub zaniżony o kilkanaście milimetrów słupa rtęci. Aby tego uniknąć, postępuj zgodnie z poniższą listą kontrolną:

• Podparcie pleców: Usiądź wygodnie na krześle, koniecznie opierając plecy o oparcie; brak stabilnej pozycji może dodać do wyniku nawet 10 mmHg.
• Ustawienie stóp: Postaw stopy płasko na podłodze. Nigdy nie krzyżuj nóg ani nie zakładaj nogi na nogę – takie ułożenie ciała powoduje skok ciśnienia tętniczego.
• Wysokość serca: Ramię, na którym mierzysz ciśnienie, powinno być oparte na stole lub biurku w taki sposób, aby mankiet znajdował się idealnie na wysokości Twojego serca.
• Kontakt ze skórą: Zakładaj mankiet bezpośrednio na nagie ramię. Podwinięty rękaw koszuli działa jak opaska uciskowa i skutecznie zaburza odczyt.

Jak wykonywać pomiar krok po kroku?

Gdy już przyjmiesz prawidłową pozycję, samo wykonanie badania powinno przebiegać w atmosferze pełnego skupienia. Kluczowy jest odpowiedni dobór mankietu do obwodu ramienia – jeśli będzie zbyt ciasny lub zbyt luźny, urządzenie nie poda prawidłowych wartości. Mankiet powinien przylegać do skóry, ale pozwalać na wsunięcie pod niego jednego lub dwóch palców.

Podczas pracy ciśnieniomierza niezwykle ważne jest zachowanie absolutnego bezruchu i ciszy. „W trakcie pomiaru nie rozmawiaj ani nie poruszaj się” – to zalecenie ekspertów, o którym najczęściej zapominamy, przeglądając w tym czasie telefon lub włączając radio. Po zakończeniu pierwszego pomiaru, dla pełnej pewności, należy odczekać 1-2 minuty, a następnie wykonać drugie badanie. Jeśli wyniki są zbliżone, najlepiej wyciągnąć z nich średnią, która da najbardziej precyzyjny obraz Twojego obecnego ciśnienia.

Najczęstsze pułapki i interpretacja wyników

W praktyce domowej łatwo wpaść w błędne koło częstych pomiarów. Wiele osób mierzy ciśnienie co kilka minut w lęku o wynik, co paradoksalnie prowadzi do jego sztucznego wzrostu pod wpływem stresu. Jeśli pojedynczy pomiar znacząco odbiega od normy, nie wpadaj w panikę – zrelaksuj się, odczekaj kilka minut i powtórz badanie w prawidłowy sposób.

Warto pamiętać, że regularnie prowadząc dzienniczek, stajesz się partnerem dla swojego lekarza. Zapisując datę, godzinę oraz wyniki, pozwalasz specjaliście ocenić, czy terapia jest skuteczna, czy może wymaga korekty. Domowe pomiary są w tym aspekcie często bardziej wartościowe niż te w gabinecie lekarskim, gdzie zjawisko „nadciśnienia białego fartucha” może znacząco przekłamywać rzeczywisty stan Twojego układu krwionośnego.

Bibliografia:

Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie, Centrum Wiedzy o Bezpieczeństwie Kardiologicznym (CWBK), Narodowy Instytut Kardiologii, <-block _nghost-ng-c1451383790="">https://cwbk.ikard.pl/porady-eksperckie/jak-prawidlowo-mierzyc-cisnienie

Wbrew obiegowym opiniom, otępienie nie jest jedną, konkretną chorobą, lecz zespołem objawów wywołanym przewlekłym lub postępującym procesem chorobowym w mózgu. Choć najczęściej diagnozuje się je u osób w podeszłym wieku, schorzenie to może dotknąć również znacznie młodszych pacjentów.

Zespół ten drastycznie wpływa na codzienne życie, prowadząc do utraty samodzielności. Do najważniejszych sygnałów ostrzegawczych należą zaburzenia:

• Funkcji poznawczych: trudności z zapamiętywaniem nowych informacji, koncentracją, liczeniem czy płynną mową.
• Orientacji: problemy z rozpoznawaniem znanego terenu czy błędna ocena sytuacji.
• Kontroli emocji: zmiany w motywacji, osłabienie umiejętności społecznych oraz kłopoty z podstawowymi czynnościami, jak higiena osobista czy ubieranie się.

Przyczyny i czynniki ryzyka: Co możemy kontrolować?

Choroby otępienne, takie jak choroba Alzheimera (odpowiadająca za 50-70% przypadków), rzadko wynikają z jednego powodu. Często towarzyszą im schorzenia naczyniowe mózgu, a na ich rozwój wpływa mieszanka genetyki, biologii i stylu życia. Dobrą wiadomością jest to, że na wiele czynników ryzyka mamy realny wpływ:

• Styl życia: rzucenie palenia i ograniczenie alkoholu to fundamenty higieny mózgu.
• Zdrowie fizyczne: kontrola ciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz dbałość o prawidłową masę ciała.
• Aktywność: walka z izolacją społeczną oraz leczenie depresji.
• Zmysły: regularne badania słuchu i wzroku są kluczowe, gdyż ich niedobory przyspieszają procesy otępienne.

Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych (2025–2030)

Nowy program to nadzieja na skoordynowaną opiekę, która odciąży rodziny i zoptymalizuje leczenie pacjentów. Główne filary strategii to:

• Profilaktyka i diagnoza: Promowanie tzw. „higieny mózgu” oraz powszechny dostęp do szybkich testów, które pozwalają wdrożyć leczenie spowalniające rozwój zmian.
• Wsparcie opiekunów: Program zakłada dostęp do rzetelnej edukacji prawnej i medycznej, a także ułatwienie dostępu do sprzętu ortopedycznego i rehabilitacji.
• Opieka wytchnieniowa: Systemowe rozwiązania, które pozwolą opiekunom na czasowy odpoczynek od sprawowania codziennej, wyczerpującej opieki.

Nie czekaj – szukaj pomocy

Jeśli zauważysz niepokojące zmiany u siebie lub bliskiej osoby, nie zwlekaj z wizytą. W ramach NFZ możesz zgłosić się bezpośrednio (bez skierowania!) do dwóch specjalistów:

• Lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (POZ),
• Lekarza psychiatry.

Z punktu widzenia psychologii gerontologicznej, utrzymywanie zażyłych relacji międzypokoleniowych to jedna z najskuteczniejszych metod zachowania sprawności intelektualnej. Interakcje z młodymi ludźmi zmuszają nasz mózg do tworzenia nowych połączeń neuronowych.

Wiedza o tym, co obecnie „w trawie piszczy”, pozwala:

• Zredukować dystans - rozmowa w języku wnuków to sygnał: „Interesuję się Tobą i Twoim światem”.
• Poprawić samopoczucie - poczucie bycia „na czasie” drastycznie obniża poziom stresu u seniorów.
• Wzmocnić więzi - humor i wspólne żarty to najkrótsza droga do zbudowania zaufania.

Słownik ocalałego dziadka i babci – mała ściąga

Zanim następnym razem wpadniesz w osłupienie, sprawdź nasz miniprzewodnik, który pomoże Ci przetrwać rodzinny obiad:

• Cringe – coś żenującego, wstydliwego, przyprawiającego o „ciarki wstydu”.
• Rel – „relatable”, czyli: „zgadzam się z Tobą”, „mam tak samo”, „rozumiem to”.
• Sigma – osoba niezależna, pewna siebie, „samotny wilk”, często używane z podziwem.
• Essa – okrzyk radości, sukcesu, wyrażenie luzu; odpowiednik dawnego „jest super!”.
• Drip – ktoś, kto ma świetny styl, modnie się ubiera; osoba z klasą.

Bariera językowa to tylko początek

Oprócz slangu, pamiętajmy, że młodzież ceni autentyczność. Jeśli nie rozumiesz jakiegoś słowa, po prostu zapytaj! „Wnusiu, co to znaczy ten cały drip?” – takie pytanie z Twojej strony to nie wstyd, lecz akt wielkiej odwagi i otwartości. Dla młodego człowieka to dowód, że babcia czy dziadek to „fajni ludzie”, z którymi można pogadać o wszystkim.

Z punktu widzenia zdrowia psychicznego, taka komunikacja to doskonała terapia poznawcza. Zamiast izolować się w świecie własnych wspomnień, aktywnie wkraczamy w rzeczywistość naszych bliskich, co jest najlepszą receptą na poczucie osamotnienia w wieku senioralnym.

Bon Senioralny to innowacyjne narzędzie wsparcia w miejscu zamieszkania, dedykowane osobom, które ukończyły 65. rok życia. To usługa, która realnie odciąży rodziny i poprawi komfort codziennego funkcjonowania seniorów.

Jak to działa? Gmina oceni indywidualne potrzeby seniora i zawrze z nim umowę, zapewniając pomoc opiekuna.

Kryterium dochodowe: wsparcie przysługuje osobom z miesięcznym dochodem do 3410 zł (średnia z trzech miesięcy). Co istotne, kryterium to jest trzykrotnie wyższe niż w standardowej pomocy społecznej, co otwiera drzwi dla szerokiej grupy seniorów.

Priorytety: w pierwszej kolejności na wsparcie mogą liczyć mieszkańcy gmin, w których obecnie usługi opiekuńcze nie istnieją lub są śladowe (obsługują poniżej 10 osób).

Koordynacja, czyli koniec „błądzenia” w systemie

Wielu opiekunów osób starszych boryka się z chaosem informacyjnym. Nowa ustawa wprowadza funkcję powiatowego koordynatora opieki długoterminowej. To osoba, która „za rękę” przeprowadzi seniora i jego bliskich przez meandry systemu – od pomocy domowej, przez dzienne domy opieki, aż po zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL).

Demografia nie czeka 

Liczby są nieubłagane. Dziś osoby w wieku 60+ stanowią ponad 1/4 naszego społeczeństwa. Do 2050 roku grupa ta wzrośnie do 12,4 mln osób, a liczba najstarszych seniorów (85+) podwoi się.

- To krok milowy w polityce senioralnej, ale to dopiero początek. Po raz pierwszy podejmujemy się koordynacji rozproszonej opieki długoterminowej – podkreśla Marzena Okła-Drewnowicz, Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej.

Na realizację programu w latach 2026–2035 państwo przeznaczy łącznie 4,5 mld zł, z czego na lata 2026–2028 przewidziano pierwszy miliard.

Bibliografia:

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Sejm uchwalił ustawę o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej, gov.pl, 11 czerwca 2026, [dostęp: 15 czerwca 2026], https://www.gov.pl/web/senior/sejm-uchwalil-ustawe-o-osobach-starszych-i-koordynacji-opieki-dlugoterminowej.

Czym jest prawo do zapomnienia onkologicznego i dlaczego jest tak ważne?

Idea „prawa do zapomnienia” opiera się na założeniu, że osoba, która zakończyła leczenie onkologiczne i od dłuższego czasu pozostaje w remisji, powinna być traktowana przez instytucje finansowe tak samo, jak osoba, która nigdy nie chorowała. Obecnie wielu byłych pacjentów spotyka się z:

• całkowitą odmową udzielenia ubezpieczenia na życie,
• drastycznym podwyższeniem składek ubezpieczeniowych,
• utrudnionym dostępem do kredytów konsumenckich, które wymagają zabezpieczenia w postaci polisy.

Sygnatariusze stanowiska – m.in. Rzecznik Praw Pacjenta oraz Narodowy Instytut Onkologii – podkreślają, że pięcioletni okres od zakończenia terapii jest medycznie uzasadnionym punktem zwrotnym. To właśnie po pięciu latach ryzyko wznowy jest statystycznie znacznie niższe, co czyni utrzymywanie wysokich składek nieuzasadnionym.

Wspólny front: instytucje walczą o zmiany w ustawie

Projekt nowelizacji ustawy o kredycie konsumenckim, nad którym pracuje Ministerstwo Sprawiedliwości wraz z Ministerstwem Finansów, jest szansą na wdrożenie unijnej dyrektywy CCD2 w prokonsumencki sposób. Instytucje takie jak UOKiK, Rzecznik Finansowy czy Polskie Towarzystwo Onkologiczne proponują zapis, który raz na zawsze przetnie spekulacje ubezpieczycieli.

Proponowany zapis zakłada, że dane o przebytej chorobie nowotworowej nie mogą być pozyskiwane ani wykorzystywane przez ubezpieczycieli po upływie 5 lat od zakończenia leczenia. Co istotne, zakaz ten ma obejmować nie tylko etap podpisywania umowy, ale także cały okres jej realizacji, w tym moment wypłaty świadczenia.

Standardy medyczne fundamentem zmian prawnych

Pięcioletni okres karencji nie jest przypadkowy – jest on spójny z ustawą o Krajowej Sieci Onkologicznej. Wykorzystanie tego samego kryterium w prawie finansowym gwarantuje spójność systemu państwowego. Eksperci medyczni argumentują, że osoba skutecznie wyleczona nie powinna być stygmatyzowana swoją historią chorobową. Dzięki tym regulacjom, tysiące byłych pacjentów odzyska realną szansę na stabilizację finansową i planowanie przyszłości bez obawy przed wykluczeniem.

Do zdarzenia doszło 1 kwietnia podczas prac ogrodowych. 72-letni Henryk Pietrowski upadł na plecy, doznając poważnego urazu odcinka szyjnego kręgosłupa. Początkowo trafił do innego ośrodka, a następnie został przekazany do Kliniki Neurochirurgii USK w Białymstoku w okresie Świąt Wielkanocnych.

Sytuację znacząco komplikowało zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK). To przewlekła choroba zapalna, w której dochodzi do stopniowego zrastania się kręgów i utraty ich naturalnej ruchomości. W zaawansowanym stadium kręgosłup staje się sztywny i bardziej podatny na złamania, nawet przy niewielkich urazach.

Badania obrazowe wykazały całkowite rozerwanie połączenia między szóstym a siódmym kręgiem szyjnym oraz ich znaczne przemieszczenie. Pacjent zgłaszał niedowład prawej ręki, a jego stan neurologiczny ulegał pogorszeniu.

Pilna operacja kręgosłupa

Ze względu na ryzyko trwałego uszkodzenia rdzenia kręgowego lekarze zdecydowali o pilnym leczeniu operacyjnym. Pierwszy zabieg przeprowadzono 9 kwietnia i trwał ponad 8 godzin.

– W pierwszym etapie zaplanowaliśmy repozycję tych trzonów tak, żeby uzyskać właściwą linię kręgosłupa. Operacja była wykonana z dojścia przedniego, z założeniem stabilizacji za pomocą takiej metalowej płyty, którą się nakłada na przednią powierzchnię kręgosłupa – tłumaczy dr hab. Tomasz Łysoń, kierownik Kliniki Neurochirurgii.

Jak podkreślają lekarze, operacja była szczególnie trudna ze względu na lokalizację uszkodzenia.

– Problem tylko u tego pacjenta był taki, że duża część tej stabilizacji była schowana za mostkiem, w klatce piersiowej tak naprawdę. Więc dostęp do kręgosłupa był bardzo utrudniony.

Podczas zabiegu zespół neurochirurgów współpracował z chirurgami klatki piersiowej.

Zaawansowana technologia w drugim etapie leczenia

Drugi etap operacji odbył się 16 kwietnia. Ze względu na osłabienie struktury kostnej spowodowane ZZSK konieczne było wykonanie dodatkowej stabilizacji tylnej.

W zabiegu wykorzystano robota neurochirurgicznego firmy Globus oraz śródoperacyjną tomografię komputerową, co pozwoliło na bardzo precyzyjne zaplanowanie i przeprowadzenie operacji.

– Ta wykonana po urazie kręgosłupa szyjnego operacja, jest chyba jedną z pierwszych takich operacji na świecie, wykonanych z użyciem techniki robotycznej– robota firmy Globus – tłumaczy dr hab. Łysoń.

Lekarze podkreślają, że zastosowanie robotyki zwiększa precyzję i bezpieczeństwo zabiegów, szczególnie u pacjentów z poważnymi uszkodzeniami kręgosłupa.

Intensywna terapia i czasowa śpiączka

Po operacjach pacjent wymagał leczenia na Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Wystąpiły powikłania, w tym zapalenie płuc oraz niewydolność oddechowa.

– Pacjent bezpośrednio po pierwszej operacji został przyjęty do oddziału intensywnej terapii z tego powodu, ponieważ śródoperacyjnie stwierdzono uszkodzenie rdzenia kręgowego oraz ryzyko niedokrwienia – wyjaśnia dr Urszula Kościuczuk.

Chory przez pewien czas pozostawał w śpiączce farmakologicznej, co pozwoliło ustabilizować jego stan i przygotować organizm do dalszego leczenia.

Stopniowy powrót sprawności

Po wybudzeniu pacjent początkowo miał znaczne trudności ruchowe. Z czasem, dzięki rehabilitacji i neurostymulacji, zaczęła pojawiać się poprawa.

– Natomiast w wyniku neurostymulacji, czyli farmakologicznych metod i rehabilitacji, którą prowadziliśmy tutaj również we współpracy z kliniką rehabilitacji, pacjent wykazywał stopniowy powrót tych funkcji neurologicznych – mówi dr Kościuczuk.

Obecnie 72-latek porusza kończynami, odzyskał sprawność ręki i stawia pierwsze kroki.

ZZSK u seniorów zwiększa ryzyko ciężkich urazów

Lekarze podkreślają, że u osób z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa nawet niewielki uraz może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych. Usztywniony kręgosłup jest bardziej podatny na złamania i uszkodzenia neurologiczne.

Dlatego szybka diagnostyka i leczenie w wyspecjalizowanym ośrodku mają kluczowe znaczenie dla rokowania.

Pacjent pozostaje pod opieką rehabilitantów, a jego stan określany jest jako stabilny z tendencją do poprawy.

– Widzimy duży progres i wydaje się, że to idzie w dobrą stronę – mówi dr hab. Tomasz Łysoń.

Źródło: Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku

Choć dzisiaj tężnie kojarzymy głównie z relaksem i prozdrowotnym mikroklimatem, ich historia jest ściśle związana z dawnym przemysłem solowarskim. Pierwotnie służyły one do stężania solanki w procesie produkcji soli, jednak z czasem zauważono, że powietrze w ich pobliżu wykazuje niezwykłe właściwości lecznicze. Właśnie ta obserwacja sprawiła, że wiele dawnych konstrukcji przekształcono w obiekty uzdrowiskowe, a współcześnie moda na haloterapię, czyli leczenie solą, sprawia, że tężnie powstają w wielu polskich miastach.  

- Budowa dużych kompleksów tężni związana jest ściśle ze stałą dostępnością solanki. Powstają one zatem w miejscach, gdzie znajdują się ujęcia tego surowca, jak np. w: Ciechocinku, Inowrocławiu, Konstancinie-Jeziornie, Gołdapi i Bochni. Wykorzystując lokalny surowiec, działają także mniejsze obiekty podpięte bezpośrednio do ujęć, np. w: Rabce-Zdroju, Grudziądzu (ujęcie w Maruszy), Pyrzycach, Rymanowie-Zdroju, Dębowcu czy w przypadku fontanny/tężni w Ustroniu - czytamy w literaturze przedmiotu.

Jak tężnia solankowa wpływa na zdrowie seniora?

Seniorzy, ze względu na naturalne procesy starzenia się organizmu, często borykają się z nawracającymi problemami z układem oddechowym czy obniżoną odpornością. Tężnia solankowa działa jak naturalny inhalator, tworząc wokół siebie mikroklimat nasycony leczniczym aerozolem solnym. Główne korzyści zdrowotne:

• Wsparcie układu oddechowego: inhalacje aerozolem solnym są szczególnie wskazane w przewlekłych i nawracających stanach zapalnych dróg oddechowych oraz zapaleniu zatok.  
• Działanie bakteriostatyczne: aerozol solny wykazuje właściwości hamujące rozwój bakterii, co wspomaga walkę z infekcjami.  
• Wzbogacenie w jod: powietrze wokół tężni jest bogate w jod, którego stężenie w bezpośrednim sąsiedztwie konstrukcji może przekraczać dawki obecne w powietrzu nadmorskim.  
• Wsparcie w chorobach przewlekłych: Korzystanie z tężni bywa zalecane również wspomagająco przy nadciśnieniu tętniczym, nerwicy wegetatywnej czy niedoczynności tarczycy.  

Lekarze zwracją jednak uwagę, by seniorzy korzystający z dobrodziejstwa tężni upewnili się czy spełnia ona standardy bezpieczeństwa.

Relaks w otoczeniu natury

Współczesne tężnie to nie tylko urządzenia lecznicze, ale także miejsca integracji społecznej. Wiele z nich zlokalizowanych jest w parkach miejskich lub na terenach rekreacyjnych, co zachęca do aktywności na świeżym powietrzu. Regularne spacery w pobliżu tężni łączą przyjemne z pożytecznym – umożliwiają dotlenienie organizmu, wspierają układ odpornościowy i pozwalają na chwilę wyciszenia, co jest kluczowe dla zachowania dobrostanu psychicznego w jesieni życia.  

Bibliografia

Faracik R., 2020, Tężnie w Polsce. Geneza, stan i przyszłość zjawiska, Prace Geograficzne, zeszyt 161, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, Kraków, s. 41-59.

U seniorów najczęściej zwracamy uwagę na nieprawidłowości dotyczące krwinek czerwonych, krwinek białych i płytek krwi. Najczęstszym problemem jest niedokrwistość, czyli obniżone stężenie hemoglobiny. Może ona rozwijać się powoli, dlatego pacjent nie zawsze od razu zauważa objawy. Często tłumaczy osłabienie wiekiem, zmęczeniem albo „gorszą kondycją”.

Drugą grupą nieprawidłowości są zmiany liczby leukocytów, czyli białych krwinek. Mogą one wzrastać w przebiegu infekcji, ale czasem są obniżone, na przykład po niektórych lekach lub w chorobach szpiku. Trzecią ważną grupą są zaburzenia liczby płytek krwi. Zbyt mała liczba płytek może zwiększać skłonność do krwawień, a zbyt duża - w określonych sytuacjach - wymaga poszerzenia diagnostyki.

Czy „zła morfologia” zawsze oznacza chorobę?

Nie każda nieprawidłowość w morfologii oznacza poważną chorobę. Wynik trzeba zawsze porównać z objawami pacjenta, wcześniejszymi badaniami i ogólną sytuacją zdrowotną.

Niewielkie odchylenia mogą pojawić się między innymi po:

• niedawno przebytej infekcji,
• odwodnieniu,
• intensywnym wysiłku,
• okresowym gorszym odżywianiu,
• stresie organizmu,
• zaostrzeniu choroby przewlekłej.

To nie znaczy, że takie wyniki można całkowicie zignorować. Jeżeli nieprawidłowość się utrzymuje, pogłębia albo towarzyszą jej objawy, wymaga dalszej oceny. W praktyce bardzo ważne jest porównanie obecnego wyniku z poprzednimi badaniami. Inaczej patrzymy na niewielkie odchylenie, które występuje od lat i jest stabilne, a inaczej na nagłą zmianę u osoby, która wcześniej miała prawidłowe wyniki.

Jakie są najczęstsze przyczyny odchyleń w wynikach krwi u osób po 60. roku życia?

U osób starszych przyczyn nieprawidłowej morfologii jest wiele. Bardzo częstą przyczyną niedokrwistości są niedobory żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. Niedobór żelaza może wynikać z nieprawidłowej diety, zaburzeń wchłaniania, ale też z przewlekłej utraty krwi, na przykład z przewodu pokarmowego. Dlatego u seniora niedokrwistości z niedoboru żelaza nie należy traktować wyłącznie jako problemu dietetycznego.

Duże znaczenie mają również choroby przewlekłe. Przewlekła choroba nerek, choroby zapalne, niewydolność serca, choroby reumatologiczne czy nowotwory mogą wpływać na produkcję krwinek i prowadzić do niedokrwistości chorób przewlekłych. U części pacjentów przyczyną zmian w morfologii są infekcje, zarówno ostre, jak i przewlekłe. U osób starszych infekcja nie zawsze przebiega typowo - czasem zamiast wysokiej gorączki pojawia się osłabienie, splątanie lub pogorszenie sprawności.

Nie można też zapominać o chorobach szpiku kostnego. U seniorów częściej niż u osób młodych występują zespoły mielodysplastyczne i inne choroby hematologiczne. Mogą one objawiać się niedokrwistością, małopłytkowością, obniżoną liczbą leukocytów albo jednoczesnymi zaburzeniami kilku linii komórkowych.

Które parametry morfologii są szczególnie ważne u seniorów?

W morfologii nie warto patrzeć tylko na jedną wartość. Najważniejsza jest całość obrazu, ale kilka parametrów ma szczególne znaczenie.

Do najważniejszych należą:

• Hemoglobina (Hb) — pozwala ocenić, czy pacjent ma niedokrwistość.
• MCV — informuje o średniej objętości krwinki czerwonej i pomaga szukać przyczyny anemii.
• Leukocyty (WBC) — mogą wskazywać między innymi na infekcję, stan zapalny lub chorobę hematologiczną.
• Neutrofile i limfocyty — pokazują skład białych krwinek, co bywa pomocne w ocenie infekcji i odporności.
• Płytki krwi (PLT) — są ważne dla krzepnięcia i oceny ryzyka krwawień.
• RDW — pokazuje zróżnicowanie wielkości krwinek czerwonych i może pomagać w diagnostyce niedokrwistości.

W praktyce ważne jest także tempo zmian. Hemoglobina 11 g/dl u pacjenta, który od lat ma podobny wynik, oznacza coś innego niż spadek z 14 do 11 g/dl w krótkim czasie. Podobnie liczba płytek czy leukocytów powinna być oceniana nie tylko jako pojedyncza wartość, ale również w kontekście wcześniejszych wyników.

Czy leki przyjmowane przez osoby starsze mogą wpływać na wyniki morfologii?

Tak. U seniorów jest to bardzo ważny temat, ponieważ wiele osób po 60. roku życia przyjmuje kilka, a czasem kilkanaście leków jednocześnie. Niektóre z nich mogą wpływać na liczbę krwinek, funkcję szpiku kostnego, wchłanianie witamin albo ryzyko krwawień.

Przykładowo przewlekłe stosowanie leków zmniejszających kwaśność żołądka może sprzyjać niedoborowi witaminy B12. Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe nie muszą bezpośrednio obniżać hemoglobiny, ale mogą zwiększać ryzyko krwawień, które z czasem prowadzą do niedokrwistości. Niektóre antybiotyki, leki przeciwpadaczkowe, przeciwzapalne, immunosupresyjne czy onkologiczne również mogą wpływać na parametry morfologii.

Dlatego podczas omawiania wyników pacjent powinien pokazać lekarzowi pełną listę przyjmowanych preparatów. Dotyczy to nie tylko leków na receptę, ale także suplementów, preparatów ziołowych i leków dostępnych bez recepty.

Kiedy nieprawidłowa morfologia wymaga pilnej diagnostyki?

Są sytuacje, w których nie należy czekać z konsultacją. Pilnej oceny wymagają szczególnie wyniki, które wskazują na duże lub szybko narastające zaburzenia.

Niepokój powinny wzbudzić zwłaszcza:

• nagły spadek hemoglobiny,
• bardzo niska liczba płytek krwi,
• bardzo wysoka lub bardzo niska liczba leukocytów,
• jednoczesne obniżenie hemoglobiny, leukocytów i płytek,
• niedokrwistość z utratą masy ciała,
• niedokrwistość z krwią w stolcu lub czarnymi stolcami,
• nawracające infekcje,
• samoistne siniaki, wybroczyny lub krwawienia,
• znaczne osłabienie, duszność, kołatanie serca lub omdlenia.

W takich przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe badania, na przykład poziom żelaza, ferrytyny, witaminy B12, kwasu foliowego, parametrów zapalnych, nerkowych i wątrobowych. Czasami potrzebna jest także diagnostyka przewodu pokarmowego lub konsultacja hematologiczna.

Nie leczyć wyniku, lecz pacjenta

Morfologia jest bardzo przydatnym badaniem, ale sama w sobie nie jest rozpoznaniem. Nie istnieje jedna „zła morfologia”. Są natomiast konkretne nieprawidłowości, które trzeba właściwie zinterpretować.

U seniorów szczególnie ważne jest, aby nie bagatelizować nowych odchyleń, ale też nie wpadać w panikę z powodu każdej wartości minimalnie poza normą. Wynik powinien być oceniany spokojnie: w odniesieniu do objawów, chorób przewlekłych, leków i poprzednich badań.

Najlepsze podejście to regularna kontrola, rozmowa z lekarzem i szukanie przyczyny wtedy, gdy wynik rzeczywiście tego wymaga. W medycynie nie leczymy samej kartki z wynikiem. Leczymy konkretnego człowieka.

Niedawna akcja świętochłowickich policjantów doskonale obrazuje, jak ważna jest współpraca rodziny ze służbami. 87-letnia kobieta wyszła z domu i nie powróciła na czas, a bliscy nie mogli nawiązać z nią kontaktu. Po zgłoszeniu zaginięcia funkcjonariusze natychmiast podjęli działania.

Kluczowym momentem było dodzwonienie się do seniorki. Choć kobieta nie potrafiła dokładnie określić miejsca swojego pobytu, utrzymywała z policjantami stały kontakt telefoniczny. Dzięki cierpliwej analizie opisywanych przez nią szczegółów – takich jak charakterystyczne elementy otoczenia czy ruchliwa ulica – funkcjonariusze precyzyjnie ustalili, że znajduje się ona w rejonie ulicy Armii Krajowej w Chorzowie. Gdy mundurowi dotarli na miejsce, zastali seniorkę z urazem głowy. Dzięki szybkiej pomocy medycznej i profesjonalizmowi policjantów, jej zdrowiu nie zagraża już niebezpieczeństwo.

- W pierwszej kolejności policjanci sprawdzili okoliczne placówki medyczne oraz podjęli szereg czynności zmierzających do odnalezienia kobiety. W międzyczasie policjanci dzwonili do seniorki, gdy ta odebrała poinformowała, że wraca pieszo do domu i znajduje się w okolicy kościoła na Piaśnikach – relacjonują świętochłowiccy mundurowi.

Pierwsze chwile kryzysu – działaj natychmiast

Poczucie bezradności, gdy bliski senior znika z pola widzenia, bywa paraliżujące. W przypadku osób starszych, zwłaszcza zmagających się z demencją, chorobą Alzheimera czy innymi schorzeniami, liczy się każda minuta.

Wbrew dawnym mitom, nie czekaj 24 godzin. Zaginięcie seniora należy zgłosić na policję niezwłocznie po sprawdzeniu miejsc, w których osoba starsza zazwyczaj przebywa. Przed wezwaniem służb przygotuj aktualne zdjęcie oraz listę charakterystycznych cech: znaki szczególne, ubiór w dniu zaginięcia oraz przyjmowane leki. Jeśli senior posiada telefon, warto skorzystać z usług typu „znajdź moje urządzenie”, o ile funkcja ta została wcześniej skonfigurowana.

Dlaczego seniorzy gubią drogę? Zrozumieć przyczyny

Nie każda sytuacja zaginięcia wynika z roztargnienia. Często u podłoża leżą poważne problemy zdrowotne:

• Choroby neurodegeneracyjne: demencja zaburza funkcje poznawcze, sprawiając, że powrót do domu staje się niemożliwy.
• Wady wzroku i słuchu: utrudniają orientację w gęstym środowisku miejskim.
• Nagłe dolegliwości somatyczne: zasłabnięcia czy urazy fizyczne – tak jak w przypadku mieszkanki Świętochłowic – mogą uniemożliwić seniorowi samodzielne wezwanie pomocy.

Technologia w służbie bezpieczeństwa: prewencja na co dzień

• Prewencja to podstawa ochrony naszych bliskich. Oto rozwiązania, które warto wdrożyć już dziś:
• Opaski lokalizacyjne (GPS): nowoczesne smartwatche dla seniorów z przyciskiem SOS pozwalają na błyskawiczne namierzenie osoby.
• Karta informacyjna: w kieszeni lub portfelu seniora zawsze powinna znajdować się kartka z danymi kontaktowymi opiekunów oraz informacją o kluczowych schorzeniach.
• Wspólnota sąsiedzka: budowanie relacji z sąsiadami to najprostsza metoda monitorowania bezpieczeństwa osoby mieszkającej samotnie.

W sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia, gdy senior nie odbiera telefonu, nie zwlekaj – dzwoniąc pod numer 112, inicjujesz profesjonalne działania, które mogą uratować zdrowie Twojego bliskiego.

To prosta decyzja, która uchroniła go przed potencjalnymi problemami.

Na czym polega takie oszustwo?

Schemat zwykle wygląda podobnie. Wiadomość sugeruje pilną sprawę – błąd w rozliczeniu, zaległość albo konieczność dopłaty niewielkiej kwoty. W treści pojawia się link, który ma „rozwiązać problem od razu”.

W innych przypadkach oszuści próbują czegoś innego. Pojawiają się oferty rzekomych programów emerytalnych, które mają zwiększyć świadczenie po wniesieniu jednorazowej opłaty. Zdarzają się też reklamy inwestycyjne w mediach społecznościowych, w których wykorzystuje się spreparowane wizerunki znanych osób lub urzędników. Coraz częściej są to materiały generowane cyfrowo, tzw. deepfake.

Zdarza się również, że przestępcy próbują działać poza internetem - odwiedzają seniorów w domach, podając się za urzędników i prosząc o wgląd w dokumenty.

Jak naprawdę działa ZUS?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wysyła SMS-ów z linkami. Nie prosi też telefonicznie o podawanie haseł, loginów czy danych kart płatniczych.

Kontakt elektroniczny odbywa się wyłącznie przez system eZUS (dawniej PUE), i tylko wtedy, gdy użytkownik sam zdecydował się na taką formę komunikacji.

Jeśli więc ktoś otrzymuje wiadomość, która wygląda „urzędowo”, ale zawiera link lub prośbę o szybkie działanie — warto potraktować ją z dużą ostrożnością.

Kilka prostych zasad ostrożności

W takich sytuacjach najlepiej sprawdzają się podstawowe zasady:

• Nie podawaj żadnych danych w odpowiedzi na SMS czy e-mail, nawet jeśli wiadomość wydaje się wiarygodna.
• Nie klikaj w linki, jeśli nie masz stuprocentowej pewności, skąd pochodzą.
• Nie otwieraj załączników od nieznanych nadawców.

To proste kroki, które w praktyce skutecznie ograniczają ryzyko.

Co zrobić, gdy coś wzbudzi wątpliwości?

Podejrzaną wiadomość można przesłać na darmowy numer 8080. Trafia ona do systemów analizujących próby wyłudzeń i pomaga blokować fałszywe strony.

Zgłoszenia można też kierować do CERT Polska CERT Polska poprzez stronę zgłoś incydent CERT Polska lub w aplikacji mObywatel mObywatel, w sekcji „Bezpiecznie w sieci”.

Na koniec

W takich sytuacjach najważniejszy jest spokój i brak pośpiechu. Instytucje publiczne nie wymagają natychmiastowego kliknięcia w link ani podawania wrażliwych danych w wiadomościach.

Jeśli coś budzi wątpliwości, zawsze lepiej sprawdzić to bezpośrednio w ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych - niż ryzykować utratę danych czy pieniędzy.

Publikacja zbiera głosy 91 osób — pisarzy, aktorów, dziennikarzy, przyjaciół i czytelników — które wspominają Samozwaniec z czułością i rozbawieniem. Każde wspomnienie to mała perła: anegdota, obrazek z życia, urwany dialog pełen jej słynnej, uszczypliwej błyskotliwości. Czyta się to jednym tchem, choć rozłożenie na małe porcje — po jednym wspomnieniu dziennie — też jest doskonałą receptą na dobry humor.

Samozwaniec była kobietą wyprzedzającą swoją epokę. Córka Wojciecha Kossaka, wnuczka Juliusza, dorastała w świecie sztuki i nie zamierzała pozostawać w jego cieniu. Wybrała pióro i śmiech — broń, którą posługiwała się mistrzowsko. Jej autoironia, zdolność do żartowania z własnych słabostek i bezbłędne oko do absurdów codzienności sprawiają, że jej proza do dziś jest zadziwiająco świeża.

To książka o radości życia

Książka ta jest szczególnie bliska sercu każdego, kto pamięta czasy, gdy czytanie było wielką przyjemnością, a dobre towarzystwo — sztuką. Przywołuje atmosferę salonów literackich, wakacyjnych spotkań w Zakopanem i kawiarnianych rozmów, które ciągnęły się do północy. Dla Czytelników w pewnym wieku to podróż w czasy, które znają z własnego doświadczenia lub opowieści bliskich.

- Nie bójcie się starości — mawiała Samozwaniec — bójcie się nudy. Starość z humorem to po prostu długa młodość - wspomnienie z książki.

Co warte podkreślenia, książka nie jest smutnym epitafium. Wręcz przeciwnie — to celebracja życia, dowcipu i kobiecej siły. Czytając ją, ma się wrażenie, że Samozwaniec siedzi obok nas i puszcza oko zza kart. Wspomnienia są różnorodne w tonie i długości, dzięki czemu nie ma w nich ani chwili monotonii.

Gorąco polecamy tę książkę wszystkim, którzy cenią dobry humor, piękną polszczyznę i kobiety, które nie boją się mówić wprost — z uśmiechem na ustach.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze destynacji?

Wybierając miejsce podróży, senior powinien kierować się kilkoma kluczowymi kryteriami:

• Dostępność komunikacyjna – połączenia kolejowe lub autobusowe, odległość od domu
• Infrastruktura dla osób o ograniczonej mobilności – windy, podjazdy, miejsca do odpoczynku
• Oferta medyczna w pobliżu – apteki, przychodnie, SOR
• Klimat i sezonowość – unikanie ekstremalnych upałów lub mrozów
• Dostępność ofert grupowych dla seniorów – wycieczki z opiekunem, programy wellness

10 miejsc w Polsce przyjaznych seniorom

1. Krynica-Zdrój (Małopolska) – królowa polskich uzdrowisk. Bogate tradycje kuracyjne, wody mineralne Zuber i Jan, pijalnia wód, zabiegi rehabilitacyjne. Górski mikroklimat korzystnie wpływa na układ oddechowy. Dojazd pociągiem ze Lwowskiej lub Nowego Sącza.

2. Ciechocinek (Kujawsko-Pomorskie) – najsłynniejsze uzdrowisko solankowe w Polsce. Tężnie solankowe, termy, SPA, ciepły mikroklimat. Idealne dla osób z chorobami układu oddechowego, skóry i reumatycznymi. Dobre połączenia kolejowe z Warszawą i Bydgoszczą.

3. Sopot (Pomorze) – nadmorski kurort z najdłuższym drewnianym molo w Europie. Spacery brzegiem morza, czyste plaże, świetna gastronomia. Bezpieczne, równe promenady idealne nawet przy problemach z mobilnością. Doskonałe połączenia PKP przez Trójmiejską SKM.

4. Kraków (Małopolska) – miasto o niezwykłej historycznej wartości. Rynek Główny, Wawel, Kazimierz – wszystko w zasięgu spaceru lub tramwaju. Liczne muzea z bezpłatnym wstępem dla seniorów w wybrane dni. Prosto dostępny pociągiem z całej Polski przez PKP Intercity.

5. Zakopane (Małopolska) – nie tylko dla wspinaczy. Krupówki, Dolina Chochołowska, powóz konny na Morskie Oko. Góralskie klimaty, regionalna kuchnia, rzemiosło. Idealne na przełomie lata i jesieni. Dojazd pociągiem do Zakopanego bezpośrednio z Warszawy i Krakowa.

6. Toruń (Kujawsko-Pomorskie) – miasto Kopernika i piernika. Idealnie płaskie Stare Miasto wpisane na listę UNESCO. Muzeum Piernika z warsztatami, rejs statkiem po Wiśle, Planetarium. Znakomite połączenie kolejowe, nowoczesny dworzec z windami.

7. Wrocław (Dolny Śląsk) – miasto stu mostów. Panorama Racławicka, Ogród Zoologiczny, Ostrów Tumski. Przyjazna infrastruktura, szerokie chodniki, tramwaje z niską podłogą. Hub kolejowy – doskonałe połączenia z całą Polską i Czechami.

8. Nałęczów (Lubelskie) – małe, kameralne uzdrowisko idealne dla seniorów szukających spokoju. Wody żelaziste, parki spacerowe, specjalne programy kardiologiczne. Doskonały klimat leczniczy. Dojazd autobusem lub pociągiem przez Lublin.

9. Świnoujście (Zachodniopomorskie) – uzdrowisko nadmorskie z wyjątkowym mikroklimatem jodowo-bromowym. Szerokie plaże, tężnia solankowa, kuranty i zabiegi lecznicze. Bezpłatne parki spacerowe. Połączenie PKP z przesiadką w Szczecinie.

10. Kazimierz Dolny (Lubelskie) – malownicze miasteczko nad Wisłą, ulubione przez artystów. Brukowane uliczki, gotycka architektura, galerie sztuki, rejs statkiem. Cicho, kameralnie, bezpiecznie. Warto połączyć z Nałęczowem. Dojazd autobusem z Puław lub Lublina.

Pociągi i ulgi PKP dla seniorów – jak oszczędzić na podróży?

Osoby po 60. roku życia mogą korzystać ze stałych zniżek handlowych oferowanych przez przewoźników kolejowych, a emeryci i renciści mają dodatkowo prawo do ulgi ustawowej podczas dwóch przejazdów w ciągu roku. Warto znać dostępne opcje, bo różnią się one zasadami i zakresem – a odpowiednio dobrana zniżka może znacząco obniżyć koszt senioralnej podróży po Polsce.

Bilet dla Seniora (PKP Intercity) to najbardziej uniwersalna opcja. Zniżka wynosi 30% i obowiązuje na wszystkich kategoriach pociągów PKP Intercity – TLK, IC, EIC i EIP – zarówno w klasie pierwszej, jak i drugiej. Mogą z niej korzystać wszystkie osoby, które ukończyły 60 lat, bez żadnych ograniczeń liczby przejazdów. Do skorzystania wystarczy dokument tożsamości potwierdzający wiek – dowód osobisty lub paszport – okazany podczas kontroli w pociągu.

Pasażerowie korzystający z połączeń regionalnych mają do dyspozycji ofertę REGIO Senior (Polregio): 25% zniżki na bilety jednorazowe oraz 10% na bilety okresowe – tygodniowe, miesięczne i kwartalne. Oferta obowiązuje w pociągach REGIO i interREGIO, a do jej potwierdzenia wystarczy dowolny dokument ze zdjęciem.

Odrębną kategorią jest ustawowa ulga dla emerytów i rencistów – 37% na bilety jednorazowe w pociągach osobowych i pospiesznych, w tym PKP Intercity. Przysługuje ona emerytom, rencistom oraz ich współmałżonkom, na których pobierane są zasiłki rodzinne. Ulga jest limitowana: można z niej skorzystać dwa razy w roku kalendarzowym. Wymaga okazania specjalnego zaświadczenia lub legitymacji – wydawanej m.in. przez Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów lub właściwe organy emerytalne – zarówno przy zakupie biletu, jak i podczas kontroli.

Warto też śledzić oferty specjalne przewoźników, takie jak promocje okresowe czy pakiety rodzinne – systemy rezerwacyjne często automatycznie naliczają najtańszą dostępną zniżkę, więc zakup online przez intercity.pl lub aplikację PKP bywa korzystniejszy, niż mogłoby się wydawać.

Dodatkowe udogodnienia PKP dla seniorów obejmują pierwszeństwo wsiadania, miejsca siedzące z priorytetem dla osób starszych, asystę przy wsiadaniu i wysiadaniu na wybranych stacjach (usługa Asystent podróży - warto zgłosić potrzebę z wyprzedzeniem) oraz wózki inwalidzkie na dużych dworcach.

Praktyczne porady przed wyjazdem

Zanim senior wyruszy w podróż, warto zadbać o kilka istotnych kwestii zdrowotnych i organizacyjnych:

• Konsultacja lekarska – omów z lekarzem prowadzącym plany podróży, szczególnie przy chorobach przewlekłych (nadciśnienie, cukrzyca, choroby serca)
• Lista leków – przygotuj pełną listę przyjmowanych leków z dawkowaniem na wypadek wizyty u obcego lekarza
• Ubezpieczenie zdrowotne – nawet w kraju warto mieć wykupione ubezpieczenie turystyczne z pakietem assistance
• Wygodne obuwie – podstawa każdej podróży senioralnej, szczególnie przy brukowanych uliczkach
• Odpowiednie nawodnienie – szczególnie latem i podczas długich spacerów
• Telefon z dużymi literami lub smartfon z aplikacją lokalizacyjną

Podróż po Polsce dla seniora to doskonała okazja do aktywnego starzenia się (ang. active ageing) – modelu promowanego przez WHO i Unię Europejską jako kluczowy element polityki zdrowia publicznego. Aktywny styl życia w dojrzałym wieku obniża koszty opieki zdrowotnej, wydłuża niezależność funkcjonalną i znacząco poprawia jakość życia.

Wielu pacjentów po odebraniu badań laboratoryjnych odczuwa ulgę, gdy widzi, że większość parametrów mieści się w zakresie referencyjnym. To zrozumiałe — wynik „w normie” zwykle uspokaja. Warto jednak pamiętać, że prawidłowy wynik badania nie zawsze oznacza pełne zdrowie, szczególnie u osób starszych.

W geriatrii bardzo ważne jest nie tylko to, co pokazuje kartka z laboratorium, ale również to, jak pacjent funkcjonuje na co dzień. Senior może mieć wyniki mieszczące się w normie, a jednocześnie zgłaszać osłabienie, spadek masy ciała, duszność, pogorszenie pamięci, upadki albo utratę samodzielności. Takich objawów nie wolno lekceważyć tylko dlatego, że podstawowe badania wyglądają dobrze.

Czy prawidłowy wynik badania zawsze oznacza brak choroby u seniora?

Nie. Prawidłowy wynik badania zmniejsza prawdopodobieństwo niektórych chorób, ale ich nie wyklucza. Badania laboratoryjne są bardzo ważnym elementem diagnostyki, jednak nie zastępują rozmowy z pacjentem, badania lekarskiego i obserwacji zmian w codziennym funkcjonowaniu.

U osób starszych wiele chorób może rozwijać się powoli i początkowo nie powodować dużych odchyleń w badaniach. Dotyczy to między innymi chorób serca, wczesnych etapów chorób nowotworowych, zaburzeń poznawczych, depresji, niedożywienia czy początkowych zaburzeń sprawności. Czasami wyniki są jeszcze „w normie”, ale pacjent już wyraźnie czuje, że coś się zmieniło.

Właśnie dlatego w medycynie nie leczymy samych wyników. Leczymy człowieka. Wynik badania jest ważną wskazówką, ale nie powinien być jedynym kryterium oceny zdrowia.

Dlaczego u osób starszych „normy laboratoryjne” mogą być mylące?

Zakresy referencyjne podawane przez laboratoria są pomocne, ale nie zawsze odpowiadają indywidualnej sytuacji konkretnego pacjenta. U seniorów interpretacja wyników bywa trudniejsza, ponieważ na organizm wpływa wiele nakładających się czynników.

Znaczenie mają między innymi:

• wiek pacjenta,
• choroby przewlekłe,
• przyjmowane leki,
• nawodnienie organizmu,
• masa ciała i stan odżywienia,
• wydolność nerek i wątroby,
• wcześniejsze wyniki badań,
• tempo zmian danego parametru.

Przykładowo wynik kreatyniny może mieścić się w zakresie referencyjnym, ale u drobnej, starszej osoby z małą masą mięśniową funkcja nerek i tak może być istotnie obniżona. Podobnie hemoglobina na dolnej granicy normy może niepokoić, jeśli wcześniej pacjent miał stale wyższe wartości.

Dlatego bardzo ważne jest porównywanie wyników z poprzednimi badaniami. Czasem większe znaczenie ma kierunek zmian niż sam fakt, czy wynik mieści się jeszcze w tabeli norm.

Jak często zdarza się, że pacjent ma poważne objawy mimo prawidłowych wyników?

W praktyce lekarskiej zdarza się to dość często. Szczególnie u seniorów podstawowe badania mogą nie pokazywać od razu pełnego obrazu choroby. Pacjent może zgłaszać silne osłabienie, duszność przy niewielkim wysiłku, zawroty głowy, zaburzenia równowagi czy pogorszenie pamięci, a jednocześnie podstawowa morfologia, sód, potas czy poziom glukozy mogą być bez większych odchyleń.

Nie oznacza to, że objawy są „wymyślone”. Oznacza to raczej, że trzeba szukać szerzej. Przyczyną dolegliwości może być choroba serca, zaburzenia rytmu, niewydolność oddechowa, działania niepożądane leków, depresja, ból przewlekły, początki otępienia, niedożywienie, sarkopenia albo zaburzenia równowagi.

U osób starszych choroby często przebiegają nietypowo. Infekcja nie zawsze daje wysoką gorączkę. Zawał serca nie zawsze objawia się typowym bólem w klatce piersiowej. Depresja nie zawsze polega na smutku - czasem dominuje brak siły, apatia i wycofanie. Dlatego prawidłowe badania podstawowe nie kończą diagnostyki, jeśli pacjent nadal ma wyraźne objawy.

Na co lekarz geriatra zwraca uwagę poza wynikami badań?

Lekarz geriatra patrzy szerzej niż tylko na pojedyncze parametry laboratoryjne. Bardzo ważna jest ocena funkcjonowania pacjenta, ponieważ to ona często najlepiej pokazuje, czy stan zdrowia seniora się pogarsza.

Poza wynikami badań znaczenie mają:

• czy pacjent nadal samodzielnie chodzi,
• czy w ostatnim czasie doszło do upadków,
• czy zmniejszył się apetyt,
• czy pacjent schudł,
• czy pogorszyła się pamięć,
• czy pojawiło się splątanie,
• czy pacjent radzi sobie z lekami,
• czy jest w stanie zrobić zakupy, przygotować posiłek i zadbać o higienę,
• czy pojawiły się nowe dolegliwości bólowe,
• czy zmieniło się zachowanie lub nastrój.

W geriatrii ogromne znaczenie ma także rozmowa z rodziną lub opiekunem. Senior nie zawsze pamięta wszystkie objawy albo nie zawsze uważa je za ważne. Bliscy często zauważają, że pacjent wolniej chodzi, mniej je, częściej śpi, zapomina o lekach albo przestał interesować się rzeczami, które wcześniej były dla niego ważne.

Jakie objawy powinny niepokoić, nawet jeśli badania są „w normie”?

Niektórych objawów nie należy tłumaczyć wyłącznie wiekiem. Nawet prawidłowe wyniki badań nie powinny usypiać czujności, jeśli pacjent wyraźnie gorzej funkcjonuje.

Niepokojące są szczególnie:

• niezamierzona utrata masy ciała,
• narastające osłabienie,
• duszność przy małym wysiłku,
• omdlenia lub zasłabnięcia,
• nowe zaburzenia równowagi,
• powtarzające się upadki,
• nagłe pogorszenie pamięci,
• splątanie lub zmiana zachowania,
• utrata apetytu,
• przewlekły ból,
• krwawienia,
• czarne stolce,
• wyraźne pogorszenie nastroju,
• rezygnacja z codziennych aktywności,
• nagła utrata samodzielności.

Takie objawy wymagają spokojnej, ale konkretnej diagnostyki. Czasami potrzebne są badania dodatkowe, na przykład EKG, echo serca, badania obrazowe, ocena funkcji płuc, badanie moczu, ocena stanu odżywienia, testy pamięci albo przegląd leków.

Czy interpretacja wyników u seniorów różni się od młodszych pacjentów?

Tak, często się różni. U młodszej osoby pojedynczy wynik w normie częściej rzeczywiście uspokaja. U seniora trzeba uwzględnić więcej elementów: wielochorobowość, wielolekowość, mniejszą rezerwę organizmu, ryzyko odwodnienia, niedożywienia, upadków i utraty sprawności.

U osoby starszej nawet niewielka infekcja, zmiana leku, odwodnienie albo kilka dni gorszego jedzenia mogą spowodować wyraźne pogorszenie funkcjonowania. Czasem parametry laboratoryjne zmieniają się dopiero później albo nie zmieniają się w sposób spektakularny. Organizm seniora może reagować mniej typowo niż organizm osoby młodej.

Dlatego w geriatrii tak ważne są pytania: co się zmieniło, od kiedy, jak szybko postępuje problem i jak wpływa na codzienne życie pacjenta. Wynik badania jest jednym z elementów układanki, ale nie całą układanką.

Wynik to wskazówka, nie wyrok

Prawidłowe wyniki badań są dobrą informacją, ale nie zawsze oznaczają, że senior jest zdrowy. Mogą wykluczyć część problemów, ale nie zastępują całościowej oceny stanu zdrowia.

Najważniejsze jest połączenie kilku elementów: wyników badań, objawów, badania lekarskiego, chorób przewlekłych, leków i codziennego funkcjonowania. Jeżeli senior mówi, że „coś jest nie tak”, słabnie, chudnie, upada albo traci samodzielność, warto potraktować to poważnie nawet wtedy, gdy badania mieszczą się w normie.

W medycynie wynik jest ważny. Ale jeszcze ważniejsze jest to, co dzieje się z człowiekiem.

Medytacja to świadome ćwiczenie uwagi – skupianie się na oddechu, doznaniach z ciała lub powtarzanym słowie (mantry) w celu uspokojenia układu nerwowego. Nie jest to religia ani mistycyzm: współczesna medycyna wyróżnia kilka opartych na dowodach form, z których każda może być dostosowana do możliwości osoby starszej.

Według danych National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) odsetek dorosłych Amerykanów praktykujących medytację potroił się w ciągu dekady, a wzrost jest najszybszy właśnie wśród osób po 65. roku życia. W Polsce temat zyskuje na popularności równolegle z rosnącą ofertą zajęć mindfulness w domach kultury i senioralnych ośrodkach aktywności.

Zalety i wady – uczciwy bilans

Zalety

• Obniżenie ciśnienia krwi (metaanaliza 2017, JAMA Internal Medicine)
• Redukcja objawów depresji i lęku
• Poprawa jakości snu i skrócenie czasu zasypiania
• Zmniejszenie percepcji bólu przewlekłego
• Spowalnianie atrofii kory przedczołowej (badania neuroobrazkowe)
• Wzmocnienie poczucia kontroli i własnej wartości
• Całkowicie bezpłatna, dostępna w domu

Ograniczenia i ryzyka

• Pierwsze sesje bywają frustrujące – trudność koncentracji to norma, nie błąd
• U osób z PTSD intensywna introspekcja może nasilać lęk
• Nie zastępuje leczenia farmakologicznego ani fizjoterapii
• Efekty pojawiają się stopniowo – wymagana regularność
• Przy ciężkiej demencji klasyczne techniki wymagają modyfikacji

Jakie rodzaje medytacji są najlepsze dla osób starszych?

Nie istnieje jedna „właściwa" medytacja. Poniższe formy mają najsilniejsze podstawy naukowe i najlepiej adaptują się do potrzeb seniora:

Mindfulness (uważność) – obserwacja myśli, oddechu i doznań bez oceniania. Program MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) stosowany jest klinicznie od lat 80. XX w.

Medytacja oddechu – skupienie wyłącznie na wdechu i wydechu. Można ją praktykować na wózku inwalidzkim lub leżąc w łóżku.

Loving-kindness (metta) – kierowanie życzliwości kolejno do siebie, bliskich i obcych. Szczególnie skuteczna przy stanach depresyjnych i poczuciu osamotnienia.

Body scan – powolne przenoszenie uwagi przez kolejne partie ciała. Pomaga w zarządzaniu bólem przewlekłym i ułatwia zasypianie.

Medytacja chodzona (kinhin) – skupienie na każdym kroku. Idealna dla seniorów z siedzącym trybem życia, integruje uważność z fizyczną aktywnością.

Jak zacząć – praktyczny przewodnik krok po kroku

Wskazówka kliniczna: osoby z rozrusznikiem serca, historią psychozy lub ciężką demencją powinny przed rozpoczęciem skonsultować się z lekarzem prowadzącym.

Wybierz stałą porę. Rano po przebudzeniu lub wieczorem przed snem. Regularność ważniejsza jest od długości sesji.

Znajdź wygodną pozycję. Krzesło z prostym oparciem sprawdza się lepiej niż podłoga. Plecy wyprostowane, stopy płasko na podłodze, dłonie na kolanach.

Zacznij od 5 minut. Badania pokazują, że nawet krótkie sesje przynoszą mierzalne korzyści. Przez pierwszy tydzień wystarczą 3–5 minut dziennie.

Skup się na oddechu. Wdech przez nos (4 sekundy), wydech przez usta (6 sekund). Gdy myśl odciągnie uwagę, spokojnie wróć do oddechu – to nie błąd, to ćwiczenie.

Stopniowo wydłużaj sesje. Po dwóch tygodniach dąż do 10–15 minut. Optymalny czas dla seniorów według badań to 15–20 minut dziennie.

Skorzystaj z prowadzonych nagrań. Głos instruktora ułatwia koncentrację osobom zaczynającym przygodę z medytacją. Rozważ grupę wsparcia. Medytacja w grupie seniorów zwiększa motywację i zapewnia element socjalizacji – dodatkowy czynnik ochronny dla zdrowia psychicznego.

Medytacja a typowe dolegliwości seniorów – co mówi nauka?

Przegląd systematyczny z 2014 roku opublikowany w JAMA Internal Medicine (Goyal i wsp.) obejmujący 3 515 uczestników wykazał umiarkowanie silny efekt medytacji mindfulness na redukcję depresji, lęku i bólu. Kolejne badania potwierdziły korzystny wpływ na ciśnienie tętnicze: program MBSR obniżał skurczowe ciśnienie krwi średnio o 4,7 mmHg – efekt porównywalny z niektórymi lekami hipotensyjnymi przy minimalnych działaniach niepożądanych.

Dla układu nerwowego szczególnie obiecujące są wyniki badań neuroobrazowych. Zespół Sary Lazar z Harvardu udokumentował, że u medytujących seniorów grubość kory przedczołowej – obszaru odpowiedzialnego za pamięć roboczą i planowanie – była zbliżona do grubości obserwowanej u znacznie młodszych osób, które nie medytowały.

W kontekście samotności i izolacji społecznej – problemu dotykającego nawet 30% seniorów – medytacja loving-kindness wykazała w badaniach zdolność do zwiększania pozytywnych emocji i poczucia więzi społecznej, nawet gdy jest praktykowana samodzielnie w domu.

Najczęstsze błędy i jak ich unikać

• Oczekiwanie natychmiastowych efektów – realistyczny czas na odczucie pierwszych korzyści to 4–8 tygodni regularnej praktyki.
• Przerywanie sesji przy każdej myśli – błądzący umysł to normalny element medytacji, nie jej zaprzeczenie.
• Zbyt długie sesje na początku – zmęczenie i frustracja to główne przyczyny rezygnacji.
• Ignorowanie sygnałów ciała – zawroty głowy lub dyskomfort przy ćwiczeniach oddechowych to sygnał, by skrócić sesję i skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia

Radoń, S. (2017). Czy medytacja naprawdę działa? Wydawnictwo WAM, Kraków. — pierwsza polska monografia naukowa poświęcona uważności; autor jest praktykiem i badaczem medytacji, psychoterapeutą związanym z UPJP2 i Collegium Medicum UJ. Wydawnictwo SzczelinyTolle

Radoń, S. (2020). Co naprawdę działa w medytacji? Wspólny rdzeń i specyfika medytacji. Wydawnictwo WAM, Kraków.

- Wczoraj o godzinie 13:40 nasz ratownik dyżurny odebrał zgłoszenie z CPR: w Górach Izerskich w rejonie schroniska Orle, doszło do porażenia piorunem, a u poszkodowanej nastąpiło nagłe zatrzymanie krążenia. Na miejsce natychmiast ruszyły zespoły ze Szklarskiej Poręby i Świeradowa, a równolegle zadysponowano stacjonujący w Szklarskiej Porębie zespół ZRM. Gdy ratownicy dotarli na miejsce, świadkowie prowadzili już resuscytację. Nasi ludzie przejęli poszkodowaną i wdrożyli zaawansowane czynności medyczne. Walka przyniosła skutek - U kobiety nastąpił powrót spontanicznego krążenia! Po dotarciu karetki pacjentka została przekazana, a następnie przetransportowana do szpitala w Jeleniej Górze - relacjonują na swoich social mediach ratownicy karkonowskiego GOPR-u.

Sezon burzowy w górach – bądź czujny

Lato to czas, w którym ryzyko gwałtownych zjawisk pogodowych drastycznie wzrasta. W górach burze rozwijają się błyskawicznie, często zaskakując turystów na graniach czy szlakach. Zniszczony kask, który widzimy na zdjęciu, to dowód na potęgę wyładowań atmosferycznych. Piorun nie potrzebuje bezpośredniego trafienia w ciało, aby wywołać tragiczne skutki – fala uderzeniowa i prąd rozprzestrzeniający się po skałach są równie niebezpieczne.

Jak przetrwać burzę w górach?

Bezpieczeństwo w górach podczas sezonu burzowego zależy od Twojej wiedzy i odpowiedzialności. Oto najważniejsze zasady:

• Sprawdzaj prognozę: jeśli zapowiadane są burze, zrezygnuj z wycieczki lub zaplanuj ją tak, by wrócić do schroniska lub w doliny przed południem. Burze najczęściej występują w godzinach popołudniowych.
• Obserwuj niebo: jeśli zauważysz wypiętrzone chmury (tzw. kowadła), szybko zmieniające się oświetlenie lub poczujesz nagły spadek temperatury – natychmiast rozpocznij odwrót.
• Zejdź z wysokości: nigdy nie przebywaj podczas burzy na szczytach, graniach czy otwartych przestrzeniach. Nie dotykaj metalowych elementów, takich jak łańcuchy, krzyże czy drabinki.
• Unikaj izolowanych punktów: nie chron się pod pojedynczymi drzewami ani przy skalnych ścianach, jeśli masz możliwość znalezienia bezpieczniejszego miejsca.
• Postawa bezpieczna: jeśli nie masz możliwości zejścia w bezpieczne miejsce, kucnij ze złączonymi stopami na izolującej powierzchni (np. plecaku, nie metalowym!), unikając kontaktu z podłożem całym ciałem.

Reakcja świadków to podstawa

Przypadek z Gór Izerskich pokazuje, jak kluczowe znaczenie ma postawa osób postronnych. Błyskawiczna resuscytacja i umiejętność obsługi defibrylatora AED przez turystów uratowały życie. Pamiętaj – Twoja wiedza o udzielaniu pierwszej pomocy może być jedyną szansą dla kogoś w potrzebie.

Jakie są podstawowe zasady przygotowania się do badań krwi u seniorów?

Najczęściej badania krwi wykonuje się rano. Wiele parametrów laboratoryjnych najlepiej oceniać po nocnym odpoczynku, przed większą aktywnością fizyczną i przed obfitym posiłkiem. Nie oznacza to jednak, że każdy senior musi przychodzić do laboratorium bardzo wcześnie i po wielu godzinach głodzenia. U osób starszych zbyt długie pozostawanie bez jedzenia i picia może być problemem, zwłaszcza przy cukrzycy, osłabieniu lub skłonności do omdleń.

Zwykle zaleca się, aby dzień przed badaniem zjeść normalną, lekkostrawną kolację, unikać alkoholu, bardzo tłustych potraw i wyjątkowo intensywnego wysiłku. Przed pobraniem krwi warto odpocząć kilka minut, szczególnie jeśli pacjent przyszedł szybkim krokiem, wchodził po schodach albo jest zdenerwowany.

Ważne jest też, aby senior zabrał ze sobą listę przyjmowanych leków. Dla lekarza interpretującego wyniki sama informacja o wartościach laboratoryjnych nie zawsze wystarczy. Trzeba wiedzieć, jakie preparaty pacjent stosuje, o jakich porach i z jakiego powodu.

Czy wszystkie leki należy odstawić przed badaniem?

Nie. To bardzo ważna zasada: leków nie należy odstawiać samodzielnie tylko dlatego, że planowane jest badanie krwi. Dotyczy to szczególnie leków stosowanych przewlekle.

Bez konsultacji z lekarzem nie powinno się odstawiać między innymi:

• leków na nadciśnienie tętnicze,
• leków przeciwkrzepliwych,
• leków przeciwpłytkowych,
• leków przeciwpadaczkowych,
• leków kardiologicznych,
• leków psychiatrycznych,
• insulin i leków przeciwcukrzycowych bez wcześniejszych zaleceń,
• steroidów stosowanych przewlekle.

Niektóre badania rzeczywiście wymagają szczególnego przygotowania albo wykonania ich przed przyjęciem porannej dawki leku. Dotyczy to na przykład oznaczania stężenia niektórych leków we krwi. W takich sytuacjach pacjent powinien dostać jasną instrukcję od lekarza.

Jeżeli senior nie wie, czy dany lek przyjąć rano przed pobraniem krwi, najlepiej zapytać lekarza lub punkt pobrań jeszcze przed badaniem. Samodzielne odstawienie leku może być groźniejsze niż niewielkie zaburzenie wyniku.

Czy choroby przewlekłe, na przykład cukrzyca, wpływają na przygotowanie do badań?

Tak. Choroby przewlekłe mogą istotnie wpływać na sposób przygotowania do badań. Dobrym przykładem jest cukrzyca. Pacjent z cukrzycą, zwłaszcza leczony insuliną lub lekami mogącymi powodować niedocukrzenie, nie powinien pozostawać zbyt długo bez jedzenia bez wcześniejszego ustalenia zasad postępowania. W takiej sytuacji badanie najlepiej zaplanować wcześnie rano, a po pobraniu krwi zjeść przygotowany wcześniej posiłek.

Podobnie trzeba uważać u osób z niewydolnością serca, przewlekłą chorobą nerek, skłonnością do odwodnienia, zaburzeniami połykania, chorobami neurologicznymi czy dużą niesprawnością. Dla młodszej osoby kilkanaście godzin bez jedzenia może być tylko niewygodne, ale dla kruchego seniora może oznaczać osłabienie, zawroty głowy albo zasłabnięcie.

Dlatego przygotowanie do badań powinno być rozsądne i dopasowane do pacjenta. Celem nie jest „idealne głodzenie się” przed badaniem, lecz uzyskanie wiarygodnych wyników bez narażania chorego na pogorszenie samopoczucia.

Czy można pić kawę lub wodę przed pobraniem krwi?

Wodę zwykle można, a nawet warto pić przed pobraniem krwi. Dobre nawodnienie ułatwia pobranie i zmniejsza ryzyko osłabienia. Najlepiej pić zwykłą wodę, bez cukru, mleka i dodatków.

Z kawą jest inaczej. Przed większością badań wykonywanych na czczo lepiej jej unikać, zwłaszcza jeśli jest z mlekiem, cukrem lub syropem. Kawa może wpływać na niektóre parametry, pobudzać układ krążenia, zmieniać tętno, a u części osób nasilać odwodnienie lub dolegliwości żołądkowe.

Praktyczne zasady są następujące:

• przed badaniem można wypić niewielką ilość wody,
• najlepiej unikać kawy przed badaniami na czczo,
• nie należy pić soków, napojów słodzonych ani mleka,
• nie należy pić alkoholu dzień przed badaniem,
• nie warto przychodzić na badanie odwodnionym,
• po badaniu dobrze jest zjeść przygotowany posiłek, szczególnie przy cukrzycy lub osłabieniu.

Jeżeli badanie nie musi być wykonane na czczo, zasady mogą być mniej restrykcyjne. Warto jednak zawsze sprawdzić zalecenia dotyczące konkretnego badania.

Jakie najczęstsze błędy popełniają seniorzy przed badaniami?

Jednym z najczęstszych błędów jest zbyt rygorystyczne przygotowanie. Niektórzy pacjenci nie jedzą i prawie nie piją od poprzedniego popołudnia, bo uważają, że im dłużej są na czczo, tym lepiej. To nieprawda. U seniorów takie postępowanie może prowadzić do odwodnienia, osłabienia, spadku ciśnienia, zawrotów głowy lub problemów z pobraniem krwi.

Drugim błędem jest samodzielne odstawianie leków. Pacjent czasem nie przyjmuje rano żadnych tabletek, bo boi się, że „zaburzą wynik”. Tymczasem pominięcie leków na serce, ciśnienie, padaczkę czy innych ważnych preparatów może być niebezpieczne.

Częstym problemem jest także wykonywanie badań po infekcji, po nieprzespanej nocy, po intensywnym wysiłku albo bez poinformowania lekarza o nowych lekach. Wyniki mogą wtedy odbiegać od typowego stanu pacjenta i prowadzić do niepotrzebnego niepokoju albo błędnej interpretacji.

Warto też pamiętać o suplementach. Seniorzy często nie traktują ich jak leków i nie zgłaszają ich lekarzowi. Tymczasem niektóre suplementy, preparaty ziołowe czy witaminy przyjmowane w dużych dawkach mogą wpływać na wyniki badań albo wchodzić w interakcje z lekami.

Czy pora dnia ma znaczenie przy wykonywaniu badań krwi?

Tak, przy wielu badaniach pora dnia ma znaczenie. Organizm funkcjonuje w rytmie dobowym, dlatego niektóre parametry mogą zmieniać się w zależności od godziny. Dotyczy to między innymi hormonów, glukozy, kortyzolu, żelaza czy niektórych parametrów związanych z gospodarką metaboliczną.

Najczęściej zaleca się wykonywanie badań rano, ponieważ:

• łatwiej zachować podobne warunki przy kolejnych kontrolach,
• część badań wymaga bycia na czczo,
• wyniki można lepiej porównywać z wcześniejszymi,
• niektóre parametry zmieniają się w ciągu dnia,
• senior krócej pozostaje bez posiłku,
• łatwiej zaplanować przyjęcie leków i śniadanie po badaniu.

Jeżeli pacjent regularnie kontroluje te same parametry, warto wykonywać badania o podobnej porze i w podobnych warunkach. Dzięki temu lekarz może lepiej ocenić, czy zmiana wyniku wynika z choroby, leczenia, czy tylko z innych okoliczności pobrania krwi.

Badanie krwi zaczyna się przed wejściem do laboratorium

Dobrze wykonane badanie krwi to nie tylko samo pobranie. To także odpowiednie przygotowanie pacjenta, szczególnie jeśli jest osobą starszą, choruje przewlekle i przyjmuje wiele leków.

Najbezpieczniejsze podejście jest proste: nie odstawiać leków bez konsultacji, pić wodę, nie głodzić się przesadnie, unikać alkoholu i dużego wysiłku dzień wcześniej, a w razie wątpliwości zapytać lekarza o konkretne zalecenia.

Wynik badania ma pomagać w ocenie zdrowia, a nie być efektem przypadkowego odwodnienia, pominięcia leków czy zbyt długiego pozostawania bez jedzenia. Dobre przygotowanie zwiększa szansę, że wynik będzie naprawdę użyteczny — zarówno dla pacjenta, jak i dla lekarza.

Z wiekiem mechanizm pragnienia ulega stopniowemu osłabieniu. Badania opublikowane w Journal of Physiology wykazały, że osoby starsze wykazują istotnie mniejszą wrażliwość osmoreceptorów – receptorów odpowiedzialnych za sygnalizowanie niedoboru płynów. Mówiąc prościej: mózg seniora wysyła komunikat „chce mi się pić" zbyt późno lub wcale.

Do tego dochodzą inne czynniki biologiczne:

• Mniejsza ilość wody w organizmie – u osoby starszej woda stanowi ok. 50% masy ciała, podczas gdy u młodego dorosłego to 60–65%
• Osłabiona funkcja nerek – nerki z wiekiem tracą zdolność do koncentrowania moczu, przez co organizm traci więcej płynów
• Leki moczopędne i inne preparaty – diuretyki, inhibitory ACE, leki na nadciśnienie mogą nasilać utratę płynów
• Ograniczona sprawność ruchowa – trudności z wejściem do kuchni czy donoszeniem szklanki mogą nieświadomie ograniczać częstość picia

W upalne dni, gdy temperatura powietrza przekracza 30°C, a wilgotność jest wysoka, ciało seniora traci przez skórę i oddech nawet kilka litrów wody dziennie, zanim zdąży pojawić się świadome pragnienie.

Ile płynów powinien pić senior dziennie?

Polskie Towarzystwo Geriatryczne oraz Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) rekomendują dla kobiet po 65. roku życia minimum 1,6–2 litry płynów dziennie, dla mężczyzn – 2–2,5 litra. W czasie upałów normy te wzrastają o co najmniej 0,5–1 litr na każdy dzień z temperaturą powyżej 30°C.

Ważne: mówimy o płynach łącznie – zarówno z napojów, jak i z pożywienia (zupy, owoce, warzywa dostarczają nawet 20–30% dziennego zapotrzebowania na wodę).

Praktyczna zasada dla seniora: jeśli mocz jest jasnosłomkowy – nawodnienie jest prawidłowe. Jeśli ciemnopomarańczowy lub brązowy – to pilny sygnał do wypicia wody.

Co pić? Najlepsze napoje dla seniora w upale

Nie każdy płyn nawadnia jednakowo skutecznie. Oto ranking napojów od najbardziej do najmniej zalecanego:

Najlepsze wybory:

• Woda mineralna niegazowana – najlepiej lekko zmineralizowana (200–500 mg/l składników mineralnych); uzupełnia elektrolity bez obciążania nerek
• Woda gazowana – równie dobrze nawadnia, choć może nasilać wzdęcia u osób z wrażliwym układem trawiennym
• Słabe napary herbat ziołowych i owocowych – rumianek, lipa, hibiskus, dzika róża; chłodzone herbaty owocowe działają moczopędnie łagodnie i są dobrze tolerowane
• Niesłodzone kompoty domowe – szczególnie z porzeczek, malin, wiśni, bogate w witaminę C i potas
• Roztwory elektrolitowe (dostępne w aptece bez recepty) – przy intensywnym poceniu lub wymiotach

Umiarkowane spożycie:

• Kawa – 1–2 filiżanki dziennie są akceptowalne; wbrew mitowi kawa przy regularnym spożyciu nie odwadnia istotnie, jednak u seniorów może podnosić ciśnienie i zaburzać sen
• Herbata czarna i zielona – zawierają kofeinę i teinę; do 3 szklanek dziennie są bezpieczne

Czego unikać w upale:

• Alkohol – nawet piwo czy wino działają silnie moczopędnie i maskują objawy odwodnienia
• Słodkie napoje gazowane – wysokie stężenie cukru spowalnia wchłanianie wody; obciążają trzustkę i wątrobę
• Napoje energetyczne – bezwzględnie przeciwwskazane u seniorów; zawierają taurynę, kofeinę i guaranę, które mogą powodować arytmię
• Soki owocowe z kartonu – duże ilości cukru prostego przy niewystarczającej ilości błonnika mogą powodować skoki glikemii

Jak pić – rytm nawodnienia ważniejszy niż ilość jednorazowa

Wypicie dwóch litrów wody jednorazowo jest nie tylko nieprzyjemne, ale też nieskuteczne – nerki seniora nie zdążą jej prawidłowo przetworzyć. Kluczowe jest regularne, małe nawadnianie przez cały dzień.

Schemat nawodnienia dla seniora w upale:

• Rano, po przebudzeniu – 1 szklanka wody, jeszcze przed kawą czy herbatą
• Do każdego posiłku i po posiłku – szklanka wody lub niesłodzonego napoju (łącznie ok. 600 ml)
• Co 1–2 godziny – małymi łykami, nawet gdy nie ma pragnienia; warto ustawić przypomnienie w telefonie lub prosić opiekuna
• Przed wyjściem z domu i po powrocie – obowiązkowo szklanka wody
• Wieczorem, przed snem – pół szklanki wody

Dla seniorów z trudnościami motorycznymi pomocne są butelki ze słomką lub termosy z podziałką objętości – pozwalają śledzić, ile płynów wypito danego dnia.

Odwodnienie seniora – rozpoznaj sygnały ostrzegawcze

Odwodnienie u osób starszych przebiega podstępnie i często jest mylone z objawami zmęczenia lub typowych dolegliwości wieku. Znajomość pierwszych sygnałów może uratować życie.

Wczesne objawy odwodnienia (stan łagodny – ubytek 1–2% masy ciała):

• Suchość w ustach i na wargach
• Ciemny mocz o intensywnym zapachu
• Zmęczenie i senność ponad normę
• Bóle głowy, szczególnie w okolicach skroni
• Zmniejszona częstość oddawania moczu (mniej niż 3–4 razy na dobę)

Objawy umiarkowanego odwodnienia (ubytek 3–5% masy ciała):

• Dezorientacja, splątanie, trudności z koncentracją – często mylone z demencją!
• Zawroty głowy przy wstawaniu (ortostatyczne spadki ciśnienia)
• Tachykardia – przyspieszone bicie serca
• Skurcze mięśni, szczególnie łydek
• Szybki, płytki oddech

Objawy ciężkiego odwodnienia – stan zagrożenia życia:

• Utrata przytomności lub nagle pojawiające się majaczenie
• Zapadnięte oczy, szara, sucha skóra
• Brak oddawania moczu przez ponad 8 godzin
• Bardzo szybkie, słabo wyczuwalne tętno

Ważne: u seniorów dezorientacja i nagłe zmiany zachowania mogą być PIERWSZYM i jedynym objawem odwodnienia. Nigdy nie bagatelizuj nagłego splątania u osoby starszej w czasie upału – niezwłocznie wezwij pomoc medyczną.

Nawodnienie a leki – na co zwrócić uwagę?

Seniorzy przyjmujący leki na nadciśnienie (szczególnie diuretyki tiazydowe i pętlowe, np. furosemid), niewydolność serca lub cukrzycę powinni skonsultować z lekarzem, czy w czasie upałów nie należy czasowo dostosować dawek. Nadmierne pocenie w połączeniu z lekami moczopędnymi może prowadzić do niebezpiecznych zaburzeń elektrolitowych – niedoboru sodu (hiponatremii) lub potasu (hipokaliemii).

Nie odstawiaj leków samodzielnie – skontaktuj się z lekarzem rodzinnym telefonicznie, jeśli obawiasz się nadmiernego odwodnienia przy aktualnej farmakoterapii.

Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny. (2023). Zalecenia na czas upałów dla osób starszych. Ministerstwo Zdrowia, Warszawa. https://www.gov.pl/web/gis/upaly

Dwie decyzje w jednej kopercie

Jak podkreśla ZUS, połączenie wysyłki obu decyzji ma ułatwić kontakt z klientami i ograniczyć liczbę przesyłek.

– Łączymy wysyłkę obu decyzji, aby uprościć kontakt z klientami i ograniczyć liczbę przesyłek. Dzięki temu seniorzy otrzymują wszystkie najważniejsze informacje w jednym miejscu i w jednym terminie. Takie rozwiązanie to również duża oszczędność dla finansów publicznych – powiedział Mariusz Jedynak, członek Zarządu ZUS.

Tegoroczna akcja wysyłkowa została już zakończona. Wszystkie pakiety dokumentów zostały przekazane operatorowi pocztowemu i skierowane do klientów ZUS w całej Polsce.

Wyższe emerytury i renty po waloryzacji

Waloryzacja świadczeń odbywa się automatycznie. Emeryci i renciści nie muszą składać żadnych wniosków, aby otrzymać podwyższone świadczenia.

W 2026 roku wskaźnik waloryzacji wyniósł 5,3 proc. Oznacza to wzrost emerytur, rent oraz dodatków wypłacanych przez ZUS.

Po tegorocznej waloryzacji najniższa emerytura, renta rodzinna oraz renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynoszą 1 978,49 zł brutto. Wzrosły także dodatki do świadczeń. Dodatek pielęgnacyjny od marca wynosi 366,68 zł, a dodatek dla sieroty zupełnej – 689,17 zł.

W przesłanych decyzjach znajdują się szczegółowe informacje dotyczące nowej wysokości świadczenia, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy.

Trzynasta emerytura w wysokości 1 978,49 zł

W tej samej kopercie seniorzy otrzymali również decyzję o przyznaniu trzynastej emerytury. W 2026 roku dodatkowe roczne świadczenie pieniężne wynosi 1 978,49 zł brutto, czyli tyle samo co najniższa emerytura po marcowej waloryzacji.

Prawo do trzynastki przysługuje osobom, które na dzień 31 marca 2026 roku miały ustalone prawo do emerytury, renty lub innego długoterminowego świadczenia wypłacanego przez ZUS.

Nie dostałeś decyzji? Warto sprawdzić skrzynkę

Choć ZUS zakończył już wysyłkę wszystkich dokumentów, część przesyłek może być jeszcze w drodze. Jeśli senior nie otrzymał jeszcze koperty, warto regularnie sprawdzać skrzynkę pocztową lub skontaktować się z najbliższą placówką ZUS.

Przekazanie decyzji waloryzacyjnych jest ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dlatego każdy uprawniony emeryt i rencista powinien otrzymać stosowną informację dotyczącą swojego świadczenia.

Wiele osób starszych słyszy od lat, że przyrost wagi po sześćdziesiątce to naturalna kolej rzeczy. Tymczasem otyłość niezależnie od wieku jest klasyfikowana jako choroba przewlekła, która nieleczona prowadzi do poważnych powikłań: cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób serca, problemów ze stawami i zaburzeń oddychania.

U seniorów nadmierna masa ciała szczególnie obciąża układ krążenia i narząd ruchu, co bezpośrednio wpływa na samodzielność i jakość codziennego życia. Dlatego właśnie leczenie otyłości w starszym wieku jest nie tylko możliwe, ale wręcz konieczne, dlatego warto zacząć je jak najwcześniej.

Jak HaloDoctor pomaga seniorom w leczeniu otyłości?

W nowym serwisie HaloDoctor seniorzy znajdą lekarzy bariatrów, obesitologów, diabetyków, dietetyków klinicznych oraz psychodietetyków, którzy rozumieją specyfikę leczenia otyłości u osób starszych.

Specjalista podczas konsultacji online uwzględnia choroby współistniejące, przyjmowane leki oraz ograniczenia wynikające z wieku. Na tej podstawie proponuje bezpieczny, indywidualny plan leczenia. Wizyta odbywa się przez telefon, wideo lub czat, wszystko w zależności od tego, co jest wygodniejsze dla pacjenta. W razie konieczności lekarz może też wystawić e-receptę online na leki wspierające odchudzanie bez konieczności wizyty w gabinecie.

Czy senior poradzi sobie z konsultacją online?

Wiele osób starszych obawia się, że obsługa platformy telemedycznej jest zbyt skomplikowana. W HaloDoctor proces umówienia wizyty sprowadza się do kilku kliknięć, czyli wyboru specjalisty, terminu i formy kontaktu.

Nie jest potrzebna żadna specjalna aplikacja ani zakładanie konta przed pierwszą wizytą. Jeśli senior nie czuje się pewnie z technologią, bliski może pomóc mu umówić konsultację, a samą rozmowę z lekarzem przeprowadzi już samodzielnie, zwykłym telefonem lub komputerem.

Wiek nie jest przeszkodą w skutecznym leczeniu otyłości, przeszkodą bywa tylko brak dostępu do specjalisty. Nowy serwis HaloDoctor rozwiązuje ten problem: lekarz lub dietetyk jest teraz dostępny online, bez kolejki i bez wychodzenia z domu. Dla seniora to może być najprostszy krok w stronę lepszego zdrowia.

Umów konsultację online na HaloDoctor

Co dzieje się ze skórą po 60-tce? Fizjologia starzenia w pigułce

Żeby zrozumieć, dlaczego konkretne zabiegi anti-aging działają (lub nie działają) u starszych pacjentów, warto znać podstawy. Po 60. roku życia w skórze zachodzi szereg nieodwracalnych zmian biologicznych:

• Utrata kolagenu i elastyny – produkcja kolagenu spada o ok. 1% rocznie już od 25. roku życia; po menopauzie u kobiet przyspiesza gwałtownie (nawet o 30% w pierwszych 5 latach).
• Zmniejszenie grubości naskórka i skóry właściwej – skóra staje się cieńsza, bardziej krucha i podatna na urazy.
• Spadek aktywności gruczołów łojowych i potowych – skóra jest suchsza, bardziej matowa, gorzej nawilżona.
• Redystrybucja tkanki tłuszczowej – tkanka podskórna zanika w okolicach policzków i skroni, tworząc efekt „zapadniętej" twarzy.
• Spowolnienie odnowy komórkowej – regeneracja naskórka trwa nawet dwa razy dłużej niż u osoby młodej.

Te zmiany sprawiają, że skóra dojrzała wymaga zupełnie innego protokołu leczenia niż skóra w wieku 30 czy 40 lat. Doświadczony lekarz medycyny estetycznej powinien dostosować rodzaj, głębokość i intensywność zabiegu do aktualnego stanu pacjenta.

Jakie zabiegi anti-aging są bezpieczne po 60-tce?

Dobra wiadomość jest taka, że większość popularnych zabiegów medycyny estetycznej można bezpiecznie stosować u osób po 60. roku życia – pod warunkiem odpowiedniej kwalifikacji i wykonania przez wykwalifikowanego specjalistę. Oto przegląd metod najczęściej rekomendowanych dla dojrzałych pacjentów:

Toksyna botulinowa (botoks)

Botoks to jeden z najlepiej przebadanych preparatów w medycynie estetycznej. Działa poprzez tymczasowe rozluźnienie mięśni mimicznych, wygładzając tzw. zmarszczki dynamiczne – kurze łapki, zmarszczkę między brwiami, linie czoła.

U pacjentów po 60-tce botoks stosuje się w mniejszych dawkach, ponieważ mięśnie z wiekiem naturalnie tracą napięcie. Zbyt duże dawki mogą prowadzić do nienaturalnego wyglądu lub trudności z mimiką. Według wytycznych Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej, toksyna botulinowa jest bezpieczna w każdym wieku, o ile nie ma przeciwwskazań medycznych (np. ciężkich chorób nerwowo-mięśniowych).

Wypełniacze kwasem hialuronowym

Kwas hialuronowy to naturalny składnik skóry, którego poziom znacząco spada po 50. roku życia. Wypełniacze na bazie HA pozwalają odbudować utraconą objętość twarzy, nawilżyć tkanki i wypełnić głębokie zmarszczki.

U seniorów preferuje się preparaty o mniejszej gęstości i większym stopniu nawilżenia. Kluczowe jest ostrożne podejście do ilości – nadmierne wypełnianie może dać efekt sztuczności, a u starszych pacjentów z cieńszą skórą ryzyko powikłań naczyniowych jest nieco wyższe. Zabieg powinien wykonywać lekarz z doświadczeniem w pracy z dojrzałą skórą.

Mezoterapia i biostymulatory tkankowe

Mezoterapia polega na podawaniu śródskórnie substancji odżywczych (witaminy, aminokwasy, kwas hialuronowy) w mikroiniekcjach. Biostymulatory (m.in. polinukleotydy, kwas poli-L-mlekowy) pobudzają fibroblasty do produkcji własnego kolagenu.

To jedna z najbezpieczniejszych i najchętniej rekomendowanych metod dla seniorów. Działa stopniowo, naturalizuje wygląd skóry i wykazuje bardzo korzystny profil bezpieczeństwa, pod warunkiem wykluczenia alergii na składniki preparatu.

Laseroterapia i IPL

Zabiegi laserowe (m.in. laser frakcyjny, Er:YAG, CO₂) oraz intensywne światło pulsacyjne (IPL) skutecznie redukują przebarwienia posłoneczne, poprawiają teksturę skóry i stymulują neogenezę kolagenu.

U pacjentów po 60-tce zaleca się zazwyczaj parametry niższej intensywności i dłuższy czas między zabiegami, ze względu na wolniejszą regenerację skóry. Szczególną ostrożność należy zachować u osób przyjmujących leki rozrzedzające krew lub fotouczulające.

Ultradźwięki HIFU i radiofrekwencja

HIFU (High Intensity Focused Ultrasound) oraz zabiegi radiofrekwencją to metody nieinwazyjnego liftingu, działające na głębokie warstwy skóry i powięź (SMAS). Doskonale sprawdzają się przy opadaniu policzków, konturów żuchwy i szyi.

Są uważane za bezpieczne dla dojrzałych pacjentów, choć u osób z rozrusznikiem serca lub metalowymi implantami w obszarze zabiegowym są przeciwwskazane.

Bezpieczeństwo zabiegów: co lekarz musi wiedzieć o pacjencie po 60-tce

Przed każdym zabiegiem medycyny estetycznej u seniora konieczny jest szczegółowy wywiad medyczny. Lekarz powinien zapytać o:

• Przyjmowane leki – szczególnie leki przeciwzakrzepowe (warfaryna, acenokumarol, nowe doustne antykoagulanty), niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), leki immunosupresyjne i kortykosteroidy. Część z nich zwiększa ryzyko krwiaków, zaburzeń gojenia lub infekcji.
• Choroby przewlekłe – cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, choroby układu sercowo-naczyniowego mogą wpływać na bezpieczeństwo i efekty zabiegów.
• Przebyte choroby nowotworowe – część zabiegów (szczególnie biostymulatory, lasery) wymaga ostrożności lub jest czasowo przeciwwskazana po leczeniu onkologicznym.
• Stan skóry i błon śluzowych – aktywne zakażenia, zmiany skórne wymagają wyjaśnienia przed zabiegiem.
• Alergii i wcześniejszych reakcji na preparaty kosmetyczne lub leki.

Transparentna rozmowa z lekarzem to absolutna podstawa bezpiecznej medycyny estetycznej w każdym wieku.

Czego unikać? Zabiegi wysokiego ryzyka dla seniorów

Nie wszystkie procedury są jednakowo polecane osobom po 60-tce. Szczególną ostrożność lub rezygnację należy rozważyć w przypadku:

• Głębokich peelingów chemicznych (TCA > 30%, fenol) – ryzyko zaburzeń gojenia i trwałych przebarwień jest wyższe.
• Agresywnych zabiegów laserowych na pełną głębokość – u osób z bardzo cienką skórą mogą prowadzić do blizn.
• Nadmiernego stosowania wypełniaczy – „przepełniona" twarz starzeje się inaczej niż twarz naturalnie dojrzewająca – efekty mogą być odwrotne do zamierzonych.
• Zabiegów wykonywanych przez osoby bez uprawnień medycznych – w Polsce zabiegi z użyciem botoksu, wypełniaczy czy laserów medycznych powinny być wykonywane wyłącznie przez lekarzy lub pod ich nadzorem.

Pielęgnacja skóry dojrzałej jako fundament

Żaden zabieg medycyny estetycznej nie zastąpi codziennej, właściwej pielęgnacji skóry dojrzałej. Dermatolodzy i specjaliści medycyny estetycznej zgodnie podkreślają, że zabiegi przynoszą najlepsze rezultaty, gdy są wspierane przez:

• Regularne nawilżanie (ceramidy, kwas hialuronowy, mocznik)
• Codzienną ochronę przeciwsłoneczną SPF 30–50+
• Stosowanie retinoidów (retinol lub tretynoina pod kontrolą dermatologa)
• Dietę bogatą w antyoksydanty i odpowiednie nawodnienie
• Unikanie palenia tytoniu i nadmiernej ekspozycji na słońce

Podsumowanie: wiek to nie przeszkoda, ale wymaga respektu

Medycyna estetyczna dla seniorów to dziedzina, która dynamicznie się rozwija i przynosi realne korzyści – poprawę wyglądu, wzrost samooceny i lepsze samopoczucie. Zabiegi anti-aging po 60-tce są bezpieczne, o ile wykonuje je doświadczony lekarz, który zna specyfikę starzejącej się skóry, bierze pod uwagę ogólny stan zdrowia pacjenta i stosuje protokoły dostosowane do wieku. Dojrzałość nie jest przeszkodą – jest po prostu nowym kontekstem, który wymaga wiedzy, ostrożności i indywidualnego podejścia.

Bibliografia:

Polskie Towarzystwo Medycyny Estetycznej i Anti-Aging (PTMEiAA). Standardy wykonywania zabiegów medycyny estetycznej. Warszawa: PTMEiAA; 2022.

Alam M, Gladstone H, Kramer EM, et al. ASDS guidelines of care: injectable fillers. Dermatol Surg. 2008;34(Suppl 1):S115–S148.

Carruthers J, Carruthers A. Botulinum Toxin: Procedures in Cosmetic Dermatology. 4th ed. Philadelphia: Elsevier; 2017.

Krutmann J, Bouloc A, Sore G, Bernard BA, Passeron T. The skin aging exposome. J Dermatol Sci. 2017;85(3):152–161.

Jakie badania profilaktyczne są kluczowe po 60. roku życia?

Po 60. roku życia najważniejsze są badania, które pozwalają ocenić ogólny stan organizmu i wykryć choroby często rozwijające się bez wyraźnych objawów. Do podstawowych badań należą morfologia krwi, badanie ogólne moczu, glukoza na czczo, lipidogram, kreatynina z oceną filtracji nerkowej, elektrolity oraz próby wątrobowe. U wielu pacjentów warto również okresowo ocenić TSH, poziom witaminy B12, żelaza, ferrytyny lub witaminy D, ale te badania powinny wynikać z sytuacji klinicznej.

Bardzo ważny jest także regularny pomiar ciśnienia tętniczego. Nadciśnienie przez długi czas może nie dawać żadnych objawów, a jednocześnie zwiększa ryzyko udaru mózgu, zawału serca, niewydolności serca i uszkodzenia nerek. Podobnie cukrzyca typu 2 może rozwijać się stopniowo, bez gwałtownych dolegliwości, dlatego kontrola glukozy i ocena ryzyka metabolicznego są u seniorów szczególnie istotne.

Nie można też zapominać o badaniach przesiewowych w kierunku nowotworów. U kobiet znaczenie ma mammografia, a u wybranych pacjentek również cytologia lub test HPV, zależnie od wieku i wcześniejszych wyników. W profilaktyce raka jelita grubego ważną rolę odgrywa kolonoskopia lub inne formy diagnostyki zalecone przez lekarza.

U mężczyzn po 60. roku życia warto porozmawiać z lekarzem także o badaniu PSA, czyli swoistego antygenu sterczowego. Jest to badanie krwi wykorzystywane w diagnostyce chorób prostaty, w tym raka gruczołu krokowego. Nie powinno być jednak wykonywane i interpretowane bezrefleksyjnie, ponieważ podwyższone PSA nie zawsze oznacza nowotwór. Może wzrastać również w łagodnym rozroście prostaty, stanie zapalnym, po niektórych zabiegach urologicznych czy nawet po intensywnym ucisku okolicy krocza. Dlatego wynik PSA zawsze powinien być oceniany razem z wiekiem pacjenta, objawami, badaniem lekarskim i wcześniejszymi wynikami.

Jak często senior powinien wykonywać podstawowe badania krwi?

Częstość badań zależy od stanu zdrowia pacjenta. U osoby po 60. roku życia, która czuje się dobrze i nie choruje przewlekle, podstawowe badania zwykle wykonuje się raz w roku lub zgodnie z zaleceniem lekarza rodzinnego. U pacjentów z chorobami przewlekłymi badania mogą być potrzebne częściej.

Najczęściej kontroluje się:

• morfologię krwi,
• glukozę na czczo lub hemoglobinę glikowaną przy cukrzycy,
• kreatyninę i eGFR,
• sód i potas,
• lipidogram,
• badanie ogólne moczu,
• próby wątrobowe,
• TSH, jeśli są wskazania,
• parametry niedoborowe, na przykład witaminę B12, żelazo lub ferrytynę, jeśli występuje niedokrwistość, osłabienie albo zaburzenia odżywienia,
• PSA u mężczyzn, jeśli lekarz uzna, że badanie jest wskazane po rozmowie z pacjentem.

U pacjenta przyjmującego wiele leków badania kontrolne pomagają także ocenić bezpieczeństwo leczenia. Dotyczy to zwłaszcza leków moczopędnych, leków na nadciśnienie, leków przeciwkrzepliwych, przeciwcukrzycowych, przeciwzapalnych i wielu preparatów stosowanych przewlekle.

W praktyce najlepiej ustalić z lekarzem indywidualny plan kontroli. Dla jednego pacjenta wystarczy podstawowy pakiet raz do roku, a u innego konieczne będą badania co kilka miesięcy.

Jakie badania są szczególnie ważne w kierunku chorób serca?

Choroby układu krążenia są jedną z najważniejszych przyczyn pogorszenia zdrowia i utraty sprawności u osób starszych. Dlatego profilaktyka kardiologiczna nie powinna ograniczać się tylko do wykonania jednego badania. Kluczowe jest połączenie wywiadu, badania lekarskiego, pomiaru ciśnienia, oceny ryzyka metabolicznego i ewentualnych badań dodatkowych.

Podstawą jest regularny pomiar ciśnienia tętniczego, najlepiej także w warunkach domowych. Warto zwracać uwagę nie tylko na pojedynczy wynik, ale na powtarzające się wartości. Istotna jest również kontrola lipidogramu, ponieważ podwyższone stężenie cholesterolu LDL zwiększa ryzyko miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu.

U seniorów duże znaczenie ma także EKG. Jest to proste badanie, które może pomóc wykryć zaburzenia rytmu serca, cechy przebytego niedokrwienia, migotanie przedsionków lub inne nieprawidłowości wymagające dalszej diagnostyki. Jeżeli pacjent zgłasza duszność, obrzęki kończyn dolnych, kołatanie serca, bóle w klatce piersiowej lub pogorszenie tolerancji wysiłku, lekarz może zlecić echo serca, Holter EKG, Holter ciśnieniowy lub inne badania.

Ważna jest też ocena nerek i elektrolitów. Serce, nerki i ciśnienie tętnicze są ze sobą ściśle powiązane, szczególnie u osób starszych.

Które badania pomagają wykryć choroby „ciche”, bez objawów?

Wiele chorób u seniorów rozwija się powoli i długo nie daje wyraźnych objawów. Dlatego część badań wykonuje się nie dlatego, że pacjent już ma dolegliwości, ale po to, aby wychwycić problem wcześniej.

Do badań pomagających wykrywać choroby „ciche” należą:

• pomiar ciśnienia tętniczego — w kierunku nadciśnienia,
• glukoza na czczo i hemoglobina glikowana — w kierunku cukrzycy,
• lipidogram — w kierunku zaburzeń lipidowych i ryzyka miażdżycy,
• kreatynina z eGFR — w kierunku przewlekłej choroby nerek,
• badanie ogólne moczu — pomocne w ocenie nerek, infekcji i innych nieprawidłowości,
• morfologia — w kierunku niedokrwistości, stanów zapalnych i chorób hematologicznych,
• kolonoskopia lub inne badania przesiewowe — w kierunku raka jelita grubego,
• mammografia u kobiet w odpowiedniej grupie wiekowej,
• PSA u mężczyzn — jako element rozmowy o profilaktyce i diagnostyce chorób prostaty,
• densytometria u pacjentów z ryzykiem osteoporozy,
• badanie słuchu i wzroku, szczególnie przy upadkach, izolacji lub pogorszeniu funkcjonowania.

Warto pamiętać, że „cicha” choroba nie oznacza choroby nieważnej. Nadciśnienie, cukrzyca, osteoporoza, przewlekła choroba nerek czy rak prostaty mogą przez długi czas nie dawać wyraźnych objawów, a mimo to prowadzić do poważnych konsekwencji.

Czy lista badań powinna być indywidualna dla każdego pacjenta?

Tak. To jedna z najważniejszych zasad profilaktyki u osób starszych. Nie istnieje jeden idealny pakiet badań dla wszystkich seniorów. Zakres diagnostyki powinien zależeć od wieku, chorób przewlekłych, przyjmowanych leków, obciążeń rodzinnych, stylu życia, objawów i wcześniejszych wyników.

U pacjenta z cukrzycą większy nacisk kładzie się na kontrolę glikemii, nerek, stóp, wzroku i ryzyka sercowo-naczyniowego. U osoby z niewydolnością serca ważne będą między innymi elektrolity, funkcja nerek, kontrola masy ciała, ciśnienia i objawów duszności. U pacjenta z niedokrwistością trzeba szukać jej przyczyny, a nie tylko powtarzać morfologię. U osoby po upadkach ważna może być ocena witaminy D, osteoporozy, wzroku, leków i sprawności chodu.

U mężczyzny po 60. roku życia decyzja o oznaczeniu PSA również powinna być indywidualna. Badanie może być bardzo pomocne, ale jego wynik wymaga rozsądnej interpretacji. Nie każdy podwyższony poziom PSA oznacza raka, a nie każdy pacjent odniesie taką samą korzyść z dalszej diagnostyki. Znaczenie ma wiek, ogólny stan zdrowia, przewidywana długość życia, dolegliwości ze strony układu moczowego, wywiad rodzinny oraz wcześniejsze wyniki.

Indywidualizacja badań pozwala uniknąć dwóch błędów. Pierwszy to wykonywanie zbyt małej liczby badań i przeoczenie problemu. Drugi to wykonywanie bardzo szerokiej diagnostyki bez wskazań, co może prowadzić do niepotrzebnego stresu, przypadkowych znalezisk i kolejnych badań, które nie zawsze poprawiają zdrowie pacjenta.

Jak zmienia się zakres badań po 70. i 80. roku życia?

Wraz z wiekiem profilaktyka coraz bardziej powinna uwzględniać nie tylko wykrywanie chorób, ale także sprawność, bezpieczeństwo i jakość życia. Po 70. i 80. roku życia lekarz częściej ocenia ryzyko upadków, niedożywienia, otępienia, depresji, działań niepożądanych leków i utraty samodzielności.

Po 70. roku życia warto szczególnie zwracać uwagę na:

• ciśnienie tętnicze, także pod kątem spadków ciśnienia po pionizacji,
• funkcję nerek,
• elektrolity, zwłaszcza sód i potas,
• morfologię,
• stan odżywienia i masę ciała,
• ryzyko osteoporozy,
• wzrok i słuch,
• pamięć i nastrój,
• liczbę przyjmowanych leków,
• objawy ze strony układu moczowego u mężczyzn, takie jak częste oddawanie moczu, parcia naglące, słaby strumień moczu lub wstawanie w nocy do toalety.

Po 80. roku życia zakres badań powinien być jeszcze bardziej dopasowany do celu leczenia. U części pacjentów nadal warto prowadzić aktywną profilaktykę i diagnostykę przesiewową. U innych ważniejsze będzie zapobieganie upadkom, leczenie bólu, kontrola objawów, unikanie działań niepożądanych leków i utrzymanie możliwie największej samodzielności.

Nie chodzi o to, że po 80. roku życia „nie warto się badać”. Chodzi o to, aby badania miały sens dla konkretnego pacjenta i realnie pomagały w podejmowaniu decyzji.

Profilaktyka to nie tylko wyniki badań

Najważniejsze badania po 60. roku życia to nie jedna lista do odhaczenia, ale rozsądny plan kontroli zdrowia. Obejmuje on badania krwi, ocenę moczu, pomiar ciśnienia, profilaktykę chorób serca, badania przesiewowe w kierunku nowotworów oraz ocenę sprawności, pamięci, nastroju i ryzyka upadków.

U kobiet warto pamiętać o badaniach takich jak mammografia, a u mężczyzn o rozmowie z lekarzem na temat prostaty i ewentualnego oznaczenia PSA. W obu przypadkach najważniejsze jest indywidualne podejście — uwzględniające wiek, stan zdrowia, objawy, obciążenia rodzinne i wcześniejsze wyniki.

Dobrze prowadzona profilaktyka nie polega na szukaniu choroby za wszelką cenę. Polega na tym, aby wykrywać problemy wtedy, gdy można jeszcze skutecznie zareagować, a jednocześnie nie obciążać seniora niepotrzebną diagnostyką.

Po 60. roku życia warto badać się regularnie. Po 70. i 80. roku życia warto badać się jeszcze mądrzej — z uwzględnieniem nie tylko długości życia, ale też jego jakości.

To najważniejsza rzecz, o której wielu kuracjuszy zapomina. Pobyt w uzdrowisku jest ściśle podporządkowany leczeniu i rehabilitacji – nie swobodnemu wypoczynkowi. Oznacza to konkretne obowiązki: przestrzeganie harmonogramu zabiegów, godzin posiłków, ciszy nocnej i całego szeregu zasad, które w zwykłym hotelu nie obowiązują.

Regulamin podpisujesz najczęściej przy zameldowaniu, w dniu przyjazdu. Mało kto czyta go wtedy uważnie – to błąd, który może drogo kosztować. Nieznajomość przepisów nie zwalnia z odpowiedzialności finansowej.

Palenie papierosów – jeden z najdroższych błędów

Zakaz palenia tytoniu obowiązuje praktycznie we wszystkich polskich uzdrowiskach. Dotyczy zarówno pokoi, jak i części wspólnych, a w wielu ośrodkach również balkonów i terenów zewnętrznych. W sanatoriach na Kujawach i Mazowszu kara za złamanie tego zakazu wynosi od 400 do 500 zł – i to tylko za sam fakt palenia.

Jeśli dojdzie do uruchomienia czujnika dymu, koszty gwałtownie rosną. W ośrodkach nad Bałtykiem nieuzasadniony alarm pożarowy to już wydatek rzędu 1 000–1 500 zł. Natomiast aktywacja ręcznego ostrzegacza przeciwpożarowego w niektórych zachodniopomorskich sanatoriach może skutkować karą do 10 000 zł – a jeśli na miejsce przyjedzie straż pożarna, placówka obciąży kuracjusza pełnymi kosztami akcji ratowniczej, bez żadnego górnego limitu.

Uwaga na pozornie niewinne zachowania: użycie suszarki do włosów lub aerozolu poza łazienką może uruchomić czułe czujniki dymu. W niektórych ośrodkach obowiązuje wprost zakaz używania takich urządzeń poza wyznaczonymi miejscami.

Coś zaskakującego? W jednym z uzdrowisk na Kujawach zapisano w regulaminie zakaz suszenia grzybów w pokojach – właśnie z powodu ryzyka wywołania fałszywego alarmu. Brzmi jak żart, ale kara jest jak najbardziej realna.

Alkohol – nie tylko upomnienie, ale wydalenie

Spożywanie alkoholu na terenie sanatorium jest zakazane. To zasada powszechna w całej Polsce, ale konsekwencje różnią się w zależności od ośrodka. W uzdrowiskach na Kujawach przebywanie pod wpływem alkoholu może skutkować natychmiastowym wypisem z sanatorium. O takim przypadku dyrekcja jest zobowiązana powiadomić właściwy oddział NFZ lub ZUS – co w praktyce może oznaczać utratę prawa do kolejnego turnusu finansowanego przez fundusz.

Wcześniejszy wyjazd – gapowe, którego nie zwróci NFZ

Jednym z najczęstszych źródeł dodatkowych opłat jest samowolne skrócenie pobytu. NFZ płaci za faktycznie zrealizowane dni leczenia – jeśli kuracjusz wyjedzie wcześniej bez uzasadnionego powodu medycznego lub losowego, sanatorium ma prawo naliczyć tzw. gapowe.

W uzdrowiskach nadmorskich stawki wynoszą od 200 do 214 zł za każdą niewykorzystaną dobę. W innych regionach opłata odpowiada pełnej wartości osobodnia, jaki placówka otrzymuje od NFZ – w zależności od ośrodka może to oznaczać kilkaset złotych dziennie.

Podobnie wygląda sytuacja ze spóźnieniem na rozpoczęcie turnusu. W jednym z małopolskich uzdrowisk za każdy dzień nieuzasadnionego opóźnienia naliczana jest opłata w wysokości 120 zł.

Za uzasadnione uważa się wyłącznie: nagłe pogorszenie stanu zdrowia potwierdzone przez lekarza, śmierć bliskiej osoby lub inne udokumentowane zdarzenia losowe. Subiektywne niezadowolenie z warunków czy pilne sprawy zawodowe nie zwalniają z opłaty.

Goście w pokoju – nie po 22:00

W każdym polskim sanatorium po godzinie 22:00 obowiązuje cisza nocna i zakaz przebywania osób niezameldowanych w pokojach kuracjuszy. Goście mogą przebywać wyłącznie w częściach wspólnych obiektu.

Złamanie tej zasady może być potraktowane jako odpłatne dokwaterowanie – z naliczeniem pełnej ceny doby hotelowej. W jednym z podlaskich uzdrowisk regulamin przewiduje karę umowną w wysokości 100% ceny doby za każdą niezgłoszoną osobę nocującą w pokoju.

Windy, zniszczenia i inne niespodzianki

Niektóre przepisy mogą zaskoczyć nawet doświadczonych kuracjuszy. W zachodniopomorskich uzdrowiskach obowiązuje limit czterech osób w windzie. Zatrzymanie dźwigu po przekroczeniu tego limitu oznacza 100 zł kary dla każdej osoby w kabinie, plus 500 zł za wezwanie serwisu.

Za uszkodzenia wyposażenia pokoju sanatoria naliczają opłaty według cennika. W uzdrowiskach małopolskich uszkodzenie łóżka to koszt rzędu 600 zł, a regulaminy zastrzegają, że w przypadku zniszczeń nieobjętych cennikiem placówka może żądać pełnego zwrotu kosztów naprawy lub wymiany – bez górnego limitu.

Zakaz wynoszenia zastawy stołowej z jadalni, nakaz odpowiedniego stroju na wydarzenia kulturalne, ograniczenia w przechowywaniu sprzętu sportowego w pokojach – to tylko przykłady szczegółowych zapisów, które różnią się między ośrodkami.

Co grozi za złamanie regulaminu? Podsumowanie

Kary mają trzy poziomy dotkliwości:

Finansowe – od kilkudziesięciu złotych (zgubienie karty magnetycznej) przez kilkaset (palenie, zniszczenia, suszenie prania na balkonie) aż po kilkanaście tysięcy (fałszywy alarm pożarowy, aktywacja ręcznego ostrzegacza).

Lecznicze – opuszczanie zabiegów bez uzasadnienia może skutkować ich utratą, skróceniem programu leczenia lub wypisem z sanatorium. Dla kuracjuszy NFZ oznacza to zmarnowanie całego skierowania.

Administracyjne – karny wypis wiąże się z powiadomieniem NFZ lub ZUS o okolicznościach zakończenia pobytu. W skrajnych przypadkach może to wpłynąć na możliwość skorzystania z kolejnego turnusu.

Jak uniknąć problemów?

Kilka prostych zasad, które warto zapamiętać przed wyjazdem:

• Poproś o regulamin z wyprzedzeniem – sanatoria mają obowiązek go udostępnić, nie czekaj z lekturą do dnia przyjazdu.
• Zapytaj o zasady dotyczące odwiedzin – godziny, miejsca przyjmowania gości, zasady dotyczące nocowania.
• Nie zakładaj, że coś jest dozwolone – jeśli nie ma tego w regulaminie jako dozwolonego, zapytaj personelu.
• Zachowaj dokumenty – jeśli skracasz pobyt z przyczyn losowych, upewnij się, że masz potwierdzenie medyczne lub inne dokumenty uzasadniające decyzję.
• W razie nałożenia nieuzasadnionej kary – masz prawo odwołać się do dyrekcji, a w dalszej kolejności do Rzecznika Praw Pacjenta.

Turnus w sanatorium to szansa na prawdziwą poprawę zdrowia – i tak warto go traktować. Znajomość regulaminu nie jest biurokratycznym wymogiem, lecz gwarancją spokojnego, pełnowartościowego pobytu. Bez niepotrzebnych rachunków na koniec.

Źródło:

Artykuł przygotowany na podstawie analizy aktualnych regulaminów uzdrowisk z różnych regionów Polski. Stan na rok 2026.

Zablokowane konto i notariusz, czyli realia, których chcemy oszczędzić bliskim

Kiedy odchodzi bliska osoba, rodzina zderza się z bezduszną maszyną urzędową w najtrudniejszym emocjonalnie momencie. Wyobraźmy sobie prosty scenariusz: małżeństwo miało osobne konta bankowe. Z chwilą śmierci bank automatycznie blokuje rachunek zmarłego, by zabezpieczyć środki do czasu ustalenia spadkobierców. Nagle wdowa lub dzieci zostają odcięci od pieniędzy, z których planowali pokryć bieżące rachunki lub zorganizować godne pożegnanie.

Zasiłek pogrzebowy nie zawsze pokrywa pełne koszty, a sprawy spadkowe – nawet te najprostsze, bez konfliktów w rodzinie – mogą u notariusza lub w sądzie ciągnąć się miesiącami. To oznacza, że koszty spadają na barki dzieci czy wnuków, którzy muszą wygospodarować te środki z własnych budżetów domowych. Samodzielne przygotowanie planu finansowego pozwala uniknąć tego bolesnego zderzenia z rzeczywistością. Daje bliskim czas i przestrzeń na to, co w takich dniach najważniejsze: na spokojne pożegnanie.

Historia leczenia to nie przeszkoda. Polisa wolna od barier medycznych

Wielu seniorów rezygnuje z zabezpieczenia rodziny na długo przed podjęciem pierwszej próby. Powód? Obawa przed barierą medyczną. Kiedy mamy siedemdziesiąt lub osiemdziesiąt lat, nasza karta zdrowia rzadko bywa pusta. Zakładamy, że ubezpieczyciel zasypie nas wielostronicowymi ankietami medycznymi, zażąda dodatkowych badań kardiologicznych, a na koniec i tak odrzuci wniosek ze względu na przebyty zabieg czy nadciśnienie.

Na szczęście to wyobrażenie mija się z rzeczywistością. Część firm – jak na przykład 4LifeDirect - Ubezpieczenia na życie – całkowicie usunęła wymóg medyczny ze swoich procedur.

W tego typu ofertach dedykowanych seniorom, umowa opiera się na prostych zasadach: nikt nie pyta o przebyte choroby, nikt nie przegląda dokumentacji medycznej i nikt nie wymaga wizyt u lekarza orzecznika. Jeśli tylko mieścisz się w określonym przedziale wiekowym, akceptacja wniosku jest automatyczna. To oznacza, że prawo do zabezpieczenia swoich bliskich zyskujesz natychmiast, niezależnie od tego, ile recept realizujesz co miesiąc w aptece.

Bezpieczniki, których musisz szukać w umowie

Wybierając sposób na uporządkowanie spraw finansowych, nie ma miejsca na mały druczek czy niejasne klauzule. Dobra polisa na życie dla seniora powinna spełniać trzy bezwzględne warunki:

• Ominięcie machiny spadkowej: Środki z ubezpieczenia na życie mają ten potężny atut, że nie wchodzą w skład masy spadkowej. Osoba, którą wskażesz w umowie (uposażony), otrzymuje pieniądze bezpośrednio, zazwyczaj w ciągu 24 godzin od zgłoszenia i dostarczenia podstawowych dokumentów. Nie czeka na sąd, nie płaci podatku od spadków i darowizn.
   
• Gwarancja dożywotności: Umowa nie może mieć „terminu ważności”. Niektóre polisy wygasają automatycznie, gdy ubezpieczony kończy 75 lub 80 lat. Prawdziwe bezpieczeństwo daje tylko polisa bezterminowa – taka, która chroni do samego końca, niezależnie od tego, jak długo będziesz cieszyć się życiem.
   
• Zamrożona składka: Budżet emerytalny bywa napięty. Dlatego miesięczna rata musi być z góry znana i niezmienna. Gwarancja, że składka nagle nie wzrośnie wraz z upływem lat, pozwala na spokojne wpisanie jej w koszty stałe utrzymania domu.

Dopiero umowa wyposażona w takie bezpieczniki pozwala z czystym sumieniem odłożyć dokumenty do szuflady i przestać się nimi martwić.

Odzyskany spokój to lepsza codzienność

Podpisanie dokumentów porządkujących nasze sprawy to nie jest pożegnanie z życiem. Paradoksalnie – to zaproszenie do tego, by czerpać z niego więcej. Kiedy wiemy, że najtrudniejsze kwestie zostały zamknięte, a nasza rodzina jest bezpieczna finansowo, z barków spada ogromny ciężar. Możemy zamknąć szufladę z dokumentami i skupić się na tym, po co w ogóle jest emerytura: na relacjach z wnukami, na wiosennym ogrodzie czy po prostu – na spokojnym, dobrym życiu tu i teraz.

Kontrole jakości i oznakowania żywności

Państwowe inspekcje będą sprawdzać nie tylko bezpieczeństwo żywności, ale również jej jakość handlową oraz prawidłowe oznakowanie.

Jak wynika z komunikatu, „Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi m.in. badania na obecność pozostałości środków ochrony roślin”, natomiast Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych kontroluje „jakość handlową produktów, ich oznakowanie oraz zgodność informacji przekazywanych konsumentom”.

W ostatnim czasie pojawiły się także przypadki naruszeń dotyczących etykietowania i składu niektórych produktów importowanych.

Głos organizacji sadowników

Do sprawy odniósł się również Związek Sadowników RP, który zwraca uwagę na dużą skalę importu owoców.

W swoim komunikacie organizacja informuje o „interwencji z powodu nadmiernego importu czereśni” oraz apeluje o „pilne podjęcie kontroli jakości importowanych czereśni, szczególnie w zakresie badania pozostałości środków ochrony roślin”.

Sadownicy wskazują również na możliwe nieprawidłowości w handlu. W ich ocenie może dochodzić do „przesypywania importowanych czereśni w polskie opakowania i udawania w ten sposób, że czereśnie pochodzą z krajowej produkcji”.

Na co zwracać uwagę przy zakupie czereśni?

Eksperci podkreślają, że przy wyborze czereśni warto kierować się nie tylko ceną, ale przede wszystkim jakością i świeżością owoców.

1. Sprawdź kraj pochodzenia

Na etykiecie powinno być jasno wskazane, skąd pochodzą czereśnie. Warto unikać produktów bez czytelnego oznaczenia.

2. Obejrzyj owoce

Dobre czereśnie są jędrne, błyszczące i bez oznak pleśni lub uszkodzeń. Miękkie lub pomarszczone owoce mogą być przechowywane zbyt długo.

3. Zwróć uwagę na szypułki

Zielone i elastyczne szypułki świadczą o świeżości. Suche i brązowe mogą oznaczać starszy produkt.

4. Uważaj na podejrzanie niską cenę

Bardzo tanie czereśnie, szczególnie poza szczytem sezonu, mogą pochodzić z dalekiego importu i dłuższego transportu.

5. Kupuj w sprawdzonych miejscach

Najbezpieczniej wybierać sklepy i sprzedawców, którzy jasno informują o pochodzeniu owoców.

6. Myj owoce przed spożyciem

Czereśnie należy zawsze dokładnie umyć przed jedzeniem, niezależnie od miejsca zakupu.

Źródło: Ministerstwo Rozwoju Rolnictwa i Wsi https://www.gov.pl/web/rolnictwo/importowane-czeresnie-pod-wiekszym-nadzorem

Miasto, nie wieś

Autor rozprawia się z mitem, że włoska kuchnia „wyrosła” na prowincji, wśród winnic i gajów oliwnych. Dickie przekonuje czytelnika, że to właśnie włoskie miasta – od średniowiecznego Mediolanu po renesansową Ferrarę – były tyglami, w których krzyżowały się wpływy, budżety i kulinarne ambicje. To w miejskich murach jedzenie stawało się narzędziem władzy, symbolem statusu i wyznacznikiem tożsamości.

Dla czytelnika w wieku dojrzałym lektura ta będzie szczególnie interesująca. Autor z dużą swadą opowiada o tym, jak trudna historia Włoch – pełna politycznych intryg, regionalnych podziałów, a nawet wpływów reżimów (jak za czasów Mussoliniego) – rzutowała na to, co lądowało na talerzach mieszkańców półwyspu.

Czy warto czytać?

„Delizia!” to propozycja dla osób, które szukają w lekturze czegoś więcej niż poradnik. To solidna dawka wiedzy podana w przystępny, błyskotliwy sposób. Książka pozwala zrozumieć, że włoskie jedzenie, które dziś uznajemy za „autentyczne”, to często efekt fascynującej ewolucji, a nie skamieniałej tradycji. Choć miejscami narracja bywa wymagająca, dla pasjonatów historii i kultury Italii jest to pozycja obowiązkowa.

Wiele osób starszych przyjmuje kilka, a czasem kilkanaście leków dziennie. W takiej sytuacji trudno zapamiętać wszystkie nazwy i dawki. Tymczasem w nagłych przypadkach – np. zasłabnięciu czy wypadku – te informacje są niezwykle ważne dla ratowników medycznych.

Brak wiedzy o lekach może opóźnić pomoc lub utrudnić dobranie właściwego leczenia.

Co zawiera „Lista Na Ratunek”?

To prosty formularz, który można wydrukować i wypełnić ręcznie. Znajdują się w nim miejsca na:

• wszystkie przyjmowane leki i ich dawki,
• choroby przewlekłe,
• alergie,
• kontakt do bliskiej osoby, którą należy powiadomić w razie potrzeby.

Jak z niej korzystać?

Zasada jest bardzo prosta:

Wydrukuj. Wypełnij. Noś przy sobie.

Dokument można przechowywać w portfelu, przy dowodzie osobistym lub w torebce. Ważne, aby był zawsze dostępny – szczególnie w sytuacjach nagłych.

Mały dokument, duże znaczenie

Podczas konferencji inaugurującej projekt podkreślano, że nawet tak proste rozwiązanie może realnie pomóc ratownikom medycznym, lekarzom i farmaceutom w szybkim udzieleniu pomocy.

Organizatorzy zachęcają również do regularnego aktualizowania informacji – szczególnie po zmianie leków lub dawek.

„Lista Na Ratunek” może być szczególnie przydatna dla osób starszych i przewlekle chorych, ale jej posiadanie zaleca się każdemu pacjentowi.

Wzór formularza do pobrania znajdziesz tutaj. 

Herbatniki Petit Beurre Bonitki 400 g

• Produkt: Herbatniki Petit Beurre, 400 g
• Marka: Bonitki
• Numer partii: 6104037121 01-10
• Data minimalnej trwałości: 13.04.2027
• Importer: YARYCH IMPORT EKSPORT SP. Z O.O.

Co wykazały badania?

W próbkach kontrolnych wykryto podwyższony poziom akryloamidu – substancji, która może powstawać naturalnie podczas pieczenia produktów bogatych w skrobię.

Badania przeprowadzone przez Państwową Inspekcję Sanitarną zostały potwierdzone w dwóch niezależnych laboratoriach. Na tej podstawie Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB przeprowadził ocenę ryzyka i wskazał konieczność wycofania partii.

Wycofanie produktu z rynku

W ramach działań prewencyjnych:

• importer i dystrybutor rozpoczęli procedurę wycofania,
• produkt został objęty kontrolą w sieci Biedronka,
• monitorowany jest cały proces usuwania partii z obrotu.

Co powinni zrobić konsumenci?

GIS zaleca:

• nie spożywać wskazanej partii produktu,
• sprawdzić numer partii i datę ważności na opakowaniu,
• zwrócić produkt do sklepu lub postępować zgodnie z komunikatami sieci handlowych.

Dlaczego w żywności pojawia się akryloamid?

Akryloamid powstaje naturalnie podczas obróbki termicznej żywności, szczególnie w wysokiej temperaturze. Z tego powodu monitoruje się jego poziom w produktach takich jak chipsy, frytki czy ciastka. Długotrwałe spożywanie żywności z podwyższonym poziomem akryloamidu może zwiększać ryzyko nowotworów.

Meteorolodzy za tropikalną noc uznają każdą dobę, gdy minimalna temperatura powietrza nie spada poniżej 20°C (wg definicji WMO). W praktyce polskie miasta doświadczają już nocy z temperaturami 25–28°C, a mieszkania w starym budownictwie potrafią trzymać ciepło do rana. To problem zdrowotny – nie kaprys.

Podczas snu zdrowe ciało obniża swoją temperaturę wewnętrzną o ok. 1–1,5°C, co jest niezbędne do wejścia w fazę głębokiego snu NREM i regeneracji. Gdy środowisko zewnętrzne jest gorące, ten mechanizm ulega zaburzeniu. Konsekwencje to:

• Skrócona faza głębokiego snu (zmniejszona regeneracja tkanek i układu nerwowego)
• Częstsze przebudzenia nocne i trudność z ponownym zaśnięciem
• Podwyższone tętno i zwiększone ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób starszych
• Odwodnienie – śpimy i nie pijemy, a oddychamy i pocimy się przez całą noc
• Kumulujący się niedobór snu i spadek koncentracji w ciągu dnia

Kto jest szczególnie narażony?

Niemowlęta, osoby po 65. roku życia, pacjenci z chorobami serca, nerek oraz przyjmujący diuretyki lub leki obniżające ciśnienie. W tych grupach tropikalne noce mogą stanowić realne zagrożenie życia.

Jak ochłodzić sypialnię – skuteczne metody bez klimatyzacji

Klimatyzacja to komfort, ale nie każdy ją ma. Na szczęście fizyka i kilka prostych trików potrafią obniżyć temperaturę w sypialni o 3–5°C.

Niezwykle ważna jest wentylacja:

• Przewietrzaj krzyżowo nocą: otwórz okna po przeciwnych stronach mieszkania po godzinie 22:00, gdy powietrze zewnętrzne staje się chłodniejsze niż wewnątrz.
• Zamknij okna i żaluzje rano: przed wschodem słońca zatrzymaj chłodne powietrze. Zaciemnione wnętrze przez cały dzień może być chłodniejsze nawet o 6–8°C.
• Wentylator z misą lodową: umieszczony przed wentylatorem pojemnik z lodem zwiększa wydajność chłodzenia. 

Pościel i materac

Wybieraj poszewki z bawełny egipskiej, perkalu lub lnu – przepuszczają wilgoć i nie zatrzymują ciepła.

Unikaj poszewek z mikrofibry i tkanin syntetycznych, które blokują wentylację.

Rozważ ochłodzoną poduszkę z wkładką żelową lub chłodzący ochraniacz na materac (ang. cooling mattress topper).

Prosty trik: egipska metoda

Zanurz prześcieradło w zimnej wodzie, wyżmij je i zawiń w suche ręczniki. Połóż na łóżku na kilkanaście minut przed snem – efekt chłodzący utrzymuje się przez 1–2 godziny.

Termoregulacja ciała – co możesz zrobić sam przed snem

Obniżenie temperatury ciała przed zaśnięciem to jeden z kluczowych sygnałów dla mózgu, że nadszedł czas snu. Możesz ten proces wspomóc kilkoma dobrze zbadanymi metodami.

• Chłodny (nie zimny!) prysznic: temperatura wody 20–24°C ok. 60–90 minut przed snem przyspiesza odprowadzanie ciepła przez skórę. Zbyt zimna woda może wywołać efekt odwrotny – skurcz naczyń skórnych zatrzyma ciepło w głębokich tkankach.
• Moczenie nadgarstków i stóp: w okolicach nadgarstków i kostek przebiegają duże naczynia krwionośne. Kilkuminutowe mocznię w chłodnej wodzie szybko obniża temperaturę rdzenia.
• Wentylator skierowany na ciało: parowanie potu z powierzchni skóry schładza ją nawet o 2–4°C, gdy powietrze krąży.
• Luźna, jasna bielizna nocna: ciemne tkaniny pochłaniają ciepło ciała; najlepsza jest 100% bawełna lub bambusowy jersey.

Badania opublikowane w Sleep Medicine Reviews wskazują, że strefa komfortowej temperatury środowiska sprzyjającej snu mieści się w przedziale 18–22°C. Każdy stopień powyżej tej wartości statystycznie skraca czas snu wolnofalowego.

Nawodnienie i dieta na upalne noce

Dorosły człowiek traci podczas snu w upalne noce nawet 1–1,5 litra wody przez pot i oddychanie. Niedobór płynów pogłębia wzrost temperatury ciała i sprzyja bólom głowy po przebudzeniu.

• Wypij szklankę chłodnej wody (ok. 200–250 ml) bezpośrednio przed snem. To nie zaburzy snu u zdrowej osoby, a zapobiegnie nocnemu odwodnieniu.
• Unikaj alkoholu – rozszerza naczynia krwionośne i daje chwilowe uczucie chłodu, ale zaburza termoregulację i sen REM, nasilając „tropikalny efekt".
• Ogranicz tłuste, ciężkostrawne kolacje. Trawienie generuje ciepło metaboliczne – jedz lekko na 2–3 godziny przed snem.
• Produkty z wysoką zawartością wody (arbuz, ogórek, truskawki) jako wieczorna przekąska wspierają nawodnienie.

Sygnał odwodnienia, który łatwo przeoczyć

Jeśli budzisz się z bólem głowy i suchością w ustach, a Twój mocz rano jest ciemnobrązowy – to pewny znak nocnego odwodnienia. Zwiększ nawodnienie wieczorem i rozważ elektrolitowy napój izotoniczny przed snem.

Higiena snu w upale – zmiany w rytmie dobowym

Upalne lata zakłócają rytm dobowy (cykl cyrkadianowy), bo wieczorne ciepło i długie nasłonecznienie opóźniają wydzielanie melatoniny. Efektem jest trudność z zaśnięciem nawet przy zmęczeniu.

• Zachowaj stałą porę wstawania – nawet przy skróconej nocy. Regularność jest ważniejsza niż łączna liczba godzin snu.
• Ograniczaj niebieskie światło ekranów od godziny 21:00 – blokuje ono melatoninę równie skutecznie jak wieczorne słońce.
• Drzemka popołudniowa max. 20 minut (tzw. power nap) – może uzupełnić deficyt nocny, ale nie przesuwaj jej na godziny wieczorne.
• Unikaj intensywnego wysiłku fizycznego po godzinie 18:00 – podwyższa temperaturę rdzenia na 4–6 godzin.

Kiedy upalna noc wymaga pomocy lekarza?

Większość osób doraźnie radzi sobie z letnimi nocami. Jednak niektóre objawy po tropikalnej nocy powinny skłonić do kontaktu z lekarzem lub zgłoszenia się na izbę przyjęć:

• Silny ból głowy i dezorientacja po przebudzeniu (możliwy udar cieplny)
• Przyspieszony rytm serca (>100 uderzeń/min) utrzymujący się rano
• Brak oddawania moczu przez >8 godzin lub mocz bardzo ciemny z silnym zapachem
• Skurcze mięśni, mdłości i osłabienie bez poprawy po nawodnieniu
• Gorączka powyżej 38,5°C, której nie wywołuje infekcja – może to być hipertermia

Miejskie fontanny pełnią przede wszystkim funkcję dekoracyjną i służą poprawie mikroklimatu w mieście. Nie są projektowane ani wyposażane z myślą o kontakcie człowieka z wodą. Różnica między fontanną a basenem czy oficjalnym kąpieliskiem jest zasadnicza – i nie chodzi wyłącznie o przepisy.

Woda w basenie jest regularnie badana przez służby sanitarne, filtrowana, chlorowana i wymieniana według ściśle określonych norm. Woda w fontannie krąży zazwyczaj w zamkniętym obiegu – wielokrotnie przepuszczana przez te same rury, ogrzewana słońcem, narażona na zanieczyszczenia z zewnątrz. Nawet jeśli jest chlorowana, dzieje się to rzadko i nieregularnie.

Jak tłumaczy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Toruniu:

- Woda w fontannach nie może być wykorzystywana jako woda do kąpieli i do picia z uwagi na brak właściwego uzdatniania oraz kontroli zanieczyszczeń. Szacuje się, że w zbiornikach fontann może znajdować się nawet 30 różnych mikroorganizmów chorobotwórczych.

Co tak naprawdę pływa w fontannie?

Woda fontannowa jest środowiskiem wyjątkowo sprzyjającym rozwojowi patogenów. Zamknięty obieg, ciepło latem, zanieczyszczenia od ptaków, psów, a nawet ludzi – to idealne warunki dla drobnoustrojów. Eksperci wskazują na obecność następujących patogenów:

• Bakterie Legionella – rozwijają się w ciepłej wodzie, przenoszone są z aerozolem wodnym, wywołują groźne zapalenie płuc
• Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) – wywołuje zakażenia skóry, ropnie, czyraki, a przy obniżonej odporności – zakażenia ogólnoustrojowe
• Pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) – wskaźnik zanieczyszczenia kałowego, prowadzi do biegunek i infekcji układu moczowego
• Bakterie Salmonella – wywołują zatrucia pokarmowe z silnymi wymiotami i odwodnieniem
• Pałeczka ropy błękitnej (Pseudomonas aeruginosa) – odporna na wiele środków dezynfekujących, wywołuje zapalenie ucha i mieszków włosowych
• Paciorkowce – grożą zapaleniem gardła, płuc, a nawet opon mózgowo-rdzeniowych
• Wirusy jelitowe (adenowirusy, rotawirusy, norowirusy) – powodują biegunkę, wymioty i odwodnienie
• Pasożyty jelitowe (Cryptosporidium, Giardia) – odporne na chlorowanie, wywołują intensywną biegunkę
• Grzyby (drożdżoidalne i dermatofity) – wywołują infekcje skóry i paznokci
• Glony i pierwotniaki – dodatkowe źródło potencjalnych zakażeń

Oprócz biologicznych zagrożeń w wodzie mogą znajdować się zanieczyszczenia mechaniczne (kawałki szkła, odłamki metalu) oraz chemiczne – związki przenikające z materiałów instalacyjnych lub dodawane do czyszczenia systemu fontanny, które mogą powodować uczulenia i podrażnienia skóry.

Legionella – cichy zabójca z fontanny

Spośród wszystkich drobnoustrojów obecnych w fontannach największe zagrożenie stanowią bakterie z rodzaju Legionella pneumophila. To właśnie one odpowiadają za tzw. chorobę legionistów – legionellozowe zapalenie płuc, które może prowadzić nawet do śmierci.

Legionella szczególnie dobrze namnażają się w ciepłej, stagnującej wodzie – a fontanny w upalny dzień spełniają oba te warunki idealnie. Bakteria dostaje się do organizmu drogą wziewną: nie trzeba pić wody z fontanny ani się w niej kąpać – wystarczy wdychać drobnocząsteczkowy aerozol wodny unoszący się wokół tryskających strumieni. Krople o średnicy mniejszej niż 5 mikrometrów wnikają głęboko do płuc.

Objawy legionellozy przypominają ciężką grypę z zapaleniem płuc: wysoka gorączka, dreszcze, kaszel, duszność, bóle mięśni. Choroba rozwija się od 2 do 10 dni po zakażeniu. Szczególnie narażone są osoby starsze, dzieci, osoby z chorobami przewlekłymi i osłabioną odpornością – ale śmiertelne przypadki zdarzają się również u osób zdrowych.

Co istotne: nie musisz wchodzić do fontanny, by się zarazić. Samo siedzenie w pobliżu, spacer obok tryskającej wody czy fotografowanie dziecka przy fontannie może być wystarczające, by wdychać skażony aerozol.

Dlaczego dzieci są szczególnie narażone?

Dzieci to naturalna grupa ryzyka przy kontakcie z wodą fontannową – z kilku ważnych powodów:

• Niedojrzały układ odpornościowy. Dzieci, zwłaszcza poniżej 5. roku życia, mają jeszcze nieukształtowaną odporność. Organizm malucha jest mniej zdolny do neutralizowania patogenów, które u zdrowego dorosłego mogłyby nie wywołać żadnych objawów.
• Sposób zabawy. Dzieci pluskają się, wchodzą do wody, nurkują, połykają wodę. Kontakt ze skażonym płynem jest więc wielokrotnie bardziej intensywny niż u dorosłych.
• Delikatna skóra. Cienka bariera skórna dzieci ułatwia przenikanie bakterii, szczególnie w miejscach małych otarć i skaleczeni – które przy zabawie w fontannie są na porządku dziennym.
• Brak świadomości zagrożenia. Dla dziecka fontanna wygląda dokładnie tak samo zachęcająco jak basen. Różnicy nie wyczuje ani wzrokiem, ani dotykiem.

Pediatrzy przypominają: delikatna skóra, nieukształtowany układ immunologiczny oraz częste mikrourazy sprawiają, że dzieci stanowią najbardziej narażoną na zakażenia grupę wiekową.

Jakie choroby może wywołać kontakt z wodą fontannową?

Skutki zdrowotne zależą od rodzaju drobnoustroju i drogi wnikania do organizmu. Najczęściej zgłaszane dolegliwości po kąpieli w fontannie to:

Choroby skóry:

• ropne zmiany skórne, czyraki, krosty (gronkowiec złocisty)
• liszajec zakaźny – szczególnie u małych dzieci
• zapalenie mieszków włosowych
• grzybica skóry i paznokci

Infekcje oczu:

• zapalenie spojówek (adenowirusy, bakterie)
• zaczerwienienie, łzawienie, pieczenie oczu

Choroby układu pokarmowego:

• biegunki, wymioty, bóle brzucha (E. coli, Salmonella, norowirusy, Cryptosporidium)
• odwodnienie, szczególnie niebezpieczne u małych dzieci

Infekcje dróg moczowych:

• zakażenia wywołane przez bakterie kałowe

Choroby układu oddechowego:

• legionelloza – ciężkie zapalenie płuc
• gorączka Pontiac – łagodniejsza postać zakażenia Legionellą, z objawami grypopodobnymi
• zapalenie gardła, migdałków, płuc (paciorkowce)

Jak bezpiecznie schłodzić się latem?

Upał jest realnym zagrożeniem dla zdrowia, szczególnie dzieci i osób starszych – i szukanie ochłody jest absolutnie uzasadnione. Fontanna jednak nie jest właściwym rozwiązaniem. Oto bezpieczne alternatywy:

• Oficjalne kąpieliska miejskie i baseny – objęte nadzorem sanitarnym, regularnie monitorowane, z wodą spełniającą normy zdrowotne
• Baseny z nadzorem ratownika – bezpieczna i nadzorowana przestrzeń dla dzieci
• Parki wodne i aquaparki – woda spełniająca normy sanitarne, profesjonalna dezynfekcja
• Domowe brodziki dla dzieci – wypełniane czystą wodą wodociągową, łatwe do opróżnienia i umycia

Warto pamiętać, że korzystanie z fontann w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem może być też karane mandatem – szczegóły zależą od regulaminów danego miasta.

Co zrobić, jeśli dziecko już weszło do fontanny?

Jeśli kontakt z wodą fontannową już nastąpił, warto:

• Niezwłocznie umyć dokładnie ciało i włosy pod bieżącą wodą z mydłem
• Przepłukać oczy czystą wodą w przypadku kontaktu z oczami
• Obserwować dziecko przez kolejne dni pod kątem objawów: gorączki, wysypki, biegunek, kaszlu, zmian skórnych
• Skonsultować się z lekarzem, jeśli pojawią się niepokojące objawy – i poinformować go o możliwym kontakcie z wodą fontannową

Przy objawach oddechowych – gorączce, kaszlu, duszności pojawiających się 2–10 dni po kontakcie z aerozolem fontannowym – należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem i wspomnieć o możliwym narażeniu na bakterie Legionella.

Współczesna nauka i medycyna prewencyjna coraz częściej koncentrują się na ocenie wieku biologicznego, ponieważ lepiej odzwierciedla on rzeczywisty stan organizmu niż wiek metrykalny (który definiuje się jako okres, który upłynął od momentu narodzin). Wiek biologiczny zależy od stopnia zmian molekularnych i uszkodzeń kumulujących się w ustroju wraz z upływem czasu. Pozwala trafniej oszacować faktyczny stan zdrowia oraz potencjalną długość życia, uwzględniając indywidualne uwarunkowania genetyczne, metaboliczne i środowiskowe.

Jak ustala się wiek biologiczny?

Koncepcja wieku biologicznego nie jest nowa – jej początki sięgają 1969 roku, kiedy to na łamach czasopisma naukowego The Lancet ukazał się przełomowy artykuł Alexa Comforta, zatytułowany Test-Battery to Measure Aging-Rate in Man. Współcześnie badacze dysponują znacznie bardziej zaawansowanymi narzędziami, pozwalającymi na ocenę tempa starzenia organizmu, takimi jak np.: 

• algorytmy kliniczne – wiek biologiczny można szacować na podstawie podstawowych parametrów fizjologicznych i wyników badań laboratoryjnych. Modele matematyczne łączą takie dane jak np. ciśnienie tętnicze, tętno spoczynkowe, poziom glukozy czy profil lipidowy;

• metylacja DNA (tzw. zegar epigenetyczny) – metoda ta opiera się na analizie przyłączania grup metylowych do nici DNA.

Starzenie komórkowe a witalność i długowieczność. Jak mitochondria wpływają na starzenie? 

Z biologicznego punktu widzenia starzenie organizmu to niezwykle skomplikowany proces, który wiąże się ze stopniowym obniżaniem sprawności funkcjonalnej komórek oraz zwiększoną podatnością na czynniki środowiskowe. Zjawiska te są nierozerwalnie połączone z poziomem stresu oksydacyjnego. Kiedy w ciele dochodzi do zachwiania równowagi między ilością antyoksydantów a aktywnością reaktywnych form tlenu (ROS), wolne rodniki zaczynają uszkadzać cenne białka, lipidy oraz strukturę kwasów nukleinowych. 

Jedną z charakterystycznych cech starzenia komórkowego jest dysfunkcja mitochondriów. Organelli, od których sprawności zależy nie tylko nasz codzienny poziom sił witalnych, ale też zdolności adaptacyjne i regeneracyjne całego ciała. Mitochondria posiadają własny, wrażliwy genom (mtDNA). Reaktywne formy tlenu, wytwarzane naturalnie podczas procesów oddychania komórkowego, mogą z czasem uszkadzać mtDNA i prowadzić do mutacji somatycznych. W efekcie wydajność produkcji energii gwałtownie spada, a komórki zaczynają borykać się z deficytem energetycznym. Co więcej, z wiekiem osłabieniu ulega tzw. mitochondrial turnover (proces ciągłej odnowy populacji mitochondriów w komórce). Akumulacja starych lub uszkodzonych struktur komórkowych nasila stany zapalne i przyspiesza starzenie komórkowe. 

Długowieczność, czyli jak spowolnić starzenie organizmu metodami naturalnymi?

W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, jak obniżyć wiek biologiczny, warto przyjrzeć się założeniom medycyny mitochondrialnej. Dziedzina ta traktuje organizm jako spójny system. Na znaczenie świadomego wspierania organizmu „od środka” zwraca uwagę dystrybutor Mito-Pharma. Firma już od ponad 15 lat jest prekursorem w szerzeniu wiedzy w Polsce na temat mitochondriów oraz mitoceutyków. W bogatym portfolio marki można znaleźć między innymi wysokiej jakości preparaty na odporność oraz preparaty na koncentrację, które stanowią cenne uzupełnienie codziennej diety.

Zgodnie z założeniami medycyny mitochondrialnej współczesne podejście do zdrowego starzenia i długowieczności powinno mieć charakter wielopoziomowy, integrujący różne obszary funkcjonowania organizmu. W okresach zwiększonego obciążenia coraz częściej zwraca się uwagę na indywidualnie dopasowane strategie żywieniowe oraz suplementacyjne. Pamiętajmy jednak, że, jak pisał dr Bodo Kuklinski w książce Mitochondria. Diagnostyka uszkodzeń mitochondrialnych i skuteczne metody terapii: „Mikroskładniki odżywcze (...) nie przyniosą żadnych korzyści, jeżeli nie zmienimy naszego ogólnego trybu życia”. Filarem wszystkich działań pozostaje zatem zdrowy styl życia, w tym przede wszystkim stosowanie diety bogatej w antyoksydanty oraz regularna aktywność fizyczna. Niezwykle istotna okazuje się również dbałość o układ nerwowy oraz procesy regeneracyjne, co można osiągnąć między innymi poprzez troskę o wysoką jakość snu oraz skuteczne zarządzanie codziennym stresem. 

Zatem czy wiek to tylko liczba? Wiele na to wskazuje. Okazuje się bowiem, że tempo starzenia i wiek biologiczny w dużej mierze zależą od codziennych wyborów związanych ze stylem życia – tych, które wpływają na równowagę metaboliczną, sprawność mitochondriów oraz zdolność organizmu do regeneracji.

Wiek biologiczny, zdrowe starzenie – Mito-Pharma odpowiada na pytania czytelników

Co to jest wiek biologiczny?

Wiek biologiczny to wskaźnik odzwierciedlający realny stan funkcjonalny komórek, tkanek i narządów wewnętrznych. W przeciwieństwie do wieku chronologicznego (metrykalnego) zależy on od indywidualnego tempa zużycia organizmu oraz kumulacji uszkodzeń molekularnych.

Co wpływa na wiek biologiczny?

Na wiek biologiczny wpływa kombinacja predyspozycji genetycznych oraz modyfikowalnych czynników stylu życia, takich jak: jakość diety, poziom aktywności fizycznej, higiena snu, ekspozycja na stres oraz toksyny środowiskowe.

Dlaczego niektórzy starzeją się wolniej?

Wolniejsze starzenie organizmu to zasługa korzystnych genów oraz, w dużej mierze, prozdrowotnych nawyków.

Jak mitochondria wpływają na starzenie?

Z biegiem lat sprawność mitochondriów maleje, między innymi pod wpływem wolnych rodników. Kumulacja uszkodzonych struktur mitochondrialnych drastycznie osłabia zdolności regeneracyjne całego organizmu.

Czy można spowolnić starzenie organizmu?

Tak, procesy związane ze starzeniem komórkowym można opóźniać, między innymi poprzez stosowanie diety bogatej w antyoksydanty i dzięki temu lepszą ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym.

Co najbardziej przyspiesza starzenie?

Zdrowemu starzeniu nie sprzyjają: przewlekły stres, permanentny brak snu, siedzący tryb życia, używki oraz dieta bazująca na przetworzonej żywności i cukrach prostych.

Źródła:

1. Cleveland Clinic (2025). Biological Age: What It Is and How You Can Measure It. [online]. Available at: health.clevelandclinic.org/biological-age [dostęp online: 26.05.2026 r.]

2. Cooper, I.D., Kyriakidou, Y., Petagine, L., Edwards, K., Elliott, B.T. (2023). Bio-Hacking Better Health-Leveraging Metabolic Biochemistry to Maximise Healthspan. Antioxidants, 12, 9, 1749. doi.org/10.3390/antiox12091749.

3. Disouky, A., Sanborn, M.A., Sabitha, K.R., Mostafa, M.M., Ayala, I.A., Bennett, D.A., Lu, Y., Zhou, Y., Keene, C.D., Weintraub, S., Gefen, T., Mesulam, M.-M., Geula, C., Maienschein-Cline, M., Rehman, J., Lazarov, O. (2026). Human hippocampal neurogenesis in adulthood, ageing and Alzheimer’s disease. Nature. doi.org/10.1038/s41586-026-10169-4 

4. Finkel, T., Holbrook, N.J. (2000). Oxidants, oxidative stress and the biology of ageing. Nature, 408, 239-247. doi.org/10.1038/35041687. 

5. Garo-Pascual, M., Zhang, L., Valentí-Soler, M., Strange, B.A. (2024). Superagers resist typical age-related white matter structural changes. Journal of Neuroscience, 44, 25, e2059232024. doi.org/10.1523/JNEUROSCI.2059-23.2024. 

6. Mathur, A., Taurin, S., Alshammary, S. (2024). New insights into methods to measure biological age: a literature review. Frontiers in Aging, 5, 1395649. doi.org/10.3389/fragi.2024.1395649. 

Nowa plastikowa legitymacja od 13 lipca

Od 13 lipca ZUS będzie wydawał tradycyjne legitymacje emeryta-rencisty według nowego wzoru. Dokument nadal będzie miał formę plastikowej karty wykonanej z trwałego tworzywa PCV.

Nowa legitymacja została wyposażona w dodatkowe zabezpieczenia przed fałszerstwem. Znajdą się na niej m.in. gilosz, czyli charakterystyczny wzór z cienkich linii tworzących tło dokumentu, oraz mikrodruk – bardzo drobny tekst niewidoczny gołym okiem. Każda karta będzie również posiadała indywidualny numer nadawany już na etapie produkcji blankietu.

Zmiany także w mLegitymacji

Nowy wygląd zyska również elektroniczna legitymacja dostępna w aplikacji mObywatel. W porównaniu z dotychczasową wersją z dokumentu zniknie informacja o oddziale ZUS, który wydał legitymację.

Pozostałe funkcje mLegitymacji pozostaną bez zmian – dokument nadal będzie potwierdzał status emeryta lub rencisty i umożliwiał korzystanie z przysługujących ulg oraz uprawnień.

Nie trzeba wymieniać obecnych dokumentów

ZUS podkreśla, że osoby posiadające legitymację wydaną według dotychczasowego wzoru nie muszą podejmować żadnych działań.

Dotychczasowe legitymacje – zarówno plastikowe, jak i elektroniczne – zachowują ważność przez okres wskazany na dokumencie. Oznacza to, że nie ma potrzeby składania wniosku o wydanie nowej legitymacji wyłącznie z powodu zmiany jej wyglądu.

Nowe wzory będą otrzymywały osoby, którym ZUS będzie wydawał legitymację po 13 lipca. Dla pozostałych emerytów i rencistów zmiany mają charakter wyłącznie wizualny i nie wpływają na dotychczasowe uprawnienia.

Źródło: ZUS

Motocyklowa Jednostka Ratunkowa (MJR) to jednoosobowy zespół ratownictwa medycznego, w którym wykwalifikowany ratownik medyczny dociera na miejsce zdarzenia jednośladem wyposażonym w profesjonalny sprzęt medyczny. To nie jest zwykły motocykl z apteczką – to w pełni funkcjonalna „karetka na dwóch kółkach", dostosowana do udzielania zaawansowanej pomocy przedszpitalnej.

Motocyklowe Jednostki Ratunkowe działają w ramach Państwowego Ratownictwa Medycznego (PRM) i są finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Ich największą przewagą nad tradycyjnymi ambulansami jest bezkonkurencyjna mobilność – szczególnie w warunkach miejskich, podczas imprez masowych czy w trudno dostępnych miejscach. 

Jak ujął to ratownik medyczny Kamil Briké z warszawskiego „Meditransu":

- Kluczowy dla pacjenta jest czas, a olbrzymim atutem motocyklu jest fakt, że dociera on często szybciej niż karetka bezpośrednio na miejsce zdarzenia. 

Kiedy i gdzie działają motoambulanse w Polsce?

Motocyklowe Jednostki Ratunkowe działają sezonowo – od 1 maja do 30 września – zapewniając 12-godzinne dyżury. To nie przypadek: letnie miesiące to czas wzmożonego ruchu turystycznego, imprez plenerowych, festiwali i – niestety – zwiększonej liczby wypadków drogowych. 

W 2026 roku NFZ finansuje w całej Polsce łącznie 18 Motocyklowych Jednostek Ratunkowych. Rozmieszczenie nie jest przypadkowe – koncentrują się tam, gdzie ryzyko zdarzeń nagłych jest najwyższe: 

• województwo pomorskie – 5 jednostek (duże skupisko turystów, trójmiejska aglomeracja)
• województwo kujawsko-pomorskie – 3 jednostki
• województwo śląskie – 3 jednostki (gęsto zaludniony region przemysłowy)

Co mieści się w kufrach motoambulansu? Wyposażenie ratunkowe

Przestrzeń ładunkowa motocykla wymusiła precyzyjny dobór sprzętu – ratownicy zabrali ze sobą tylko to, co najbardziej potrzebne w pierwszych, krytycznych minutach akcji ratowniczej. W kufrach motoambulansu znajduje się m.in. respirator ratunkowo-transportowy, defibrylator, regulowany kołnierz szyjny, szyny typu splint do unieruchamiania złamań, butle z tlenem, podstawowe elementy zestawu porodowego oraz niezbędne leki.

Warto podkreślić rolę defibrylatora. Przepisy dopuszczają zastosowanie w MJR zaawansowanych defibrylatorów transportowych, łączących funkcje monitorowania rytmu serca, defibrylacji manualnej, kardiowersji i stymulacji zewnętrznej, co umożliwia pełną diagnostykę bezpośrednio na miejscu zdarzenia. W przypadku nagłego zatrzymania krążenia czy zawału serca to możliwość dosłownie ratująca życie – defibrylacja wykonana w pierwszych minutach zwiększa szansę przeżycia nawet kilkukrotnie. 

Motoambulans w liczbach – efektywność w praktyce

Dane z maja 2026 roku mówią same za siebie. W tym miesiącu Motocyklowe Jednostki Ratunkowe wyjeżdżały do pacjentów aż 1239 razy. To imponujący wynik, biorąc pod uwagę, że mowa o zaledwie 18 pojazdach. 

Najczęstsze powody interwencji motoambulansów to:

• 224 wezwania – pomoc w miejscach publicznych
• 192 wezwania – zasłabnięcia
• 188 wezwań – wypadki komunikacyjne

To statystyki, które pokazują realne zapotrzebowanie społeczne na ten rodzaj ratownictwa. Zasłabnięcia w skwarze letniego dnia, wypadki na zatłoczonych trasach wylotowych z miast, nagłe stany zagrożenia zdrowia podczas koncertów – to właśnie sytuacje, w których motocykl ratunkowy może dotrzeć na czas, gdy każda sekunda ma znaczenie.

Ile kosztuje utrzymanie motoambulansu?

Finansowanie Motocyklowych Jednostek Ratunkowych opiera się na podobnym modelu, co tradycyjne karetki. NFZ płaci za każdą dobę gotowości i pracy MJR blisko 1800 zł, co odpowiada zasadzie dobowego ryczałtu stosowanej w przypadku tradycyjnych Zespołów Ratownictwa Medycznego. 

W przeliczeniu na jedną interwencję – przy 1239 wyjazdach w maju i 18 jednostkach – koszt okazuje się relatywnie niski jak na wartość, którą stanowi ludzkie zdrowie i życie. Motocyklowe ratownictwo to efektywna ekonomicznie odpowiedź systemu ochrony zdrowia na wyzwania miejskiej mobilności.

Pasja i profesjonalizm – kim jest ratownik na motocyklu?

Ratownik medyczny pracujący w MJR to ktoś więcej niż tylko sprawny kierowca. To wykwalifikowany specjalista, który łączy miłość do jazdy na jednośladzie z najwyższymi kompetencjami medycznymi. Jak opisuje to Kamil Briké: wyjeżdżając motocyklem do pacjenta, czuje dużo adrenaliny i chęć pomocy, a każde zdarzenie jest inne. 

Praca ratownika motocyklowego wymaga szczególnych umiejętności – sprawnej jazdy w trudnych warunkach miejskich, błyskawicznej oceny stanu pacjenta i samodzielnego podejmowania decyzji klinicznych, często bez natychmiastowego wsparcia drugiego członka zespołu. To zawód dla ludzi z prawdziwym powołaniem.

Motoambulans a tradycyjna karetka – różnice i współpraca

Ważne jest, aby rozumieć, że motoambulans nie zastępuje tradycyjnego ambulansu – uzupełnia go. Motocykl ratunkowy pełni rolę „pierwszego reagowania": dociera na miejsce przed karetką, ocenia stan poszkodowanego, rozpoczyna kluczowe działania ratunkowe i przygotowuje pacjenta na przyjazd pełnego zespołu ZRM.

W praktyce oznacza to, że:

• Ratownik na motocyklu może rozpocząć resuscytację jeszcze zanim dotrze ambulans
• Może podać leki i założyć dostęp dożylny
• Może ustabilizować złamania i zaopatrzyć rany
• Przekazuje pełny wywiad i ocenę stanu pacjenta przyjeżdżającemu zespołowi karetki

To model sprawdzony już w wielu krajach europejskich, m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech, gdzie motocyklowe jednostki ratunkowe działają od lat z udokumentowaną skutecznością.

Bezpieczeństwo na drogach – co możesz zrobić Ty?

Widząc na drodze motoambulans z włączonymi sygnałami świetlnymi i dźwiękowymi – zjazd na prawą stronę i ustąpienie pierwszeństwa to obowiązek prawny i moralny. Ratownik może właśnie pędzić do kogoś bliskiego Ci lub Tobie samemu w przyszłości.

• Warto też pamiętać o podstawowych zasadach, które zmniejszają liczbę interwencji ratowniczych:
• Noś kask i odpowiednią odzież ochronną podczas jazdy na motocyklu lub rowerze
• Nie wchodź na jezdnię bez upewnienia się, że droga jest wolna
• W upalne dni pij dużo wody i unikaj przegrzania – zasłabnięcia to jeden z najczęstszych powodów wezwań MJR
• Naucz się podstaw pierwszej pomocy – zanim dotrze motoambulans, to Ty możesz być pierwszym ratownikiem

Ogórki małosolne to warzywa poddane krótkotrwałej fermentacji mlekowej – zazwyczaj od 24 do 72 godzin. W odróżnieniu od tradycyjnych kiszonych ogórków, leżakujących tygodniami, małosolne zachowują świeżą, chrupiącą strukturę i łagodniejszy smak. Kluczem do ich wyjątkowości są bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus spp.), które w trakcie fermentacji przekształcają cukry w kwas mlekowy, zakwaszając środowisko i chroniąc ogórki przed rozwojem patogenów.

Badania opublikowane w Frontiers in Microbiology (2020) potwierdzają, że fermentacja mlekowa warzyw znacząco zwiększa biodostępność składników odżywczych i wytwarza związki bioaktywne korzystne dla układu odpornościowego oraz mikrobioty jelitowej.

Dlaczego ogórki małosolne są szczególnie korzystne dla seniorów?

Układ pokarmowy osób po 60. roku życia ulega naturalnym zmianom: spada produkcja enzymów trawiennych, zmniejsza się różnorodność mikrobioty jelitowej, a ryzyko zaparć wzrasta. Jak podkreślają dietetycy ogórki małosolne działają na kilku poziomach jednocześnie:

• Probiotyki naturalne – żywe kultury bakterii mlekowych wspierają równowagę mikrobioty, co przekłada się na lepszą odporność i nastrój (oś jelito–mózg).
• Wysoka zawartość wody – ogórek w 95% składa się z wody, co wspomaga nawodnienie, często niedostateczne u seniorów.
• Witamina K – ważna dla mineralizacji kości i prawidłowego krzepnięcia krwi; 100 g ogórka dostarcza ok. 16 µg witaminy K.
• Potas i magnez – elektrolity regulujące ciśnienie krwi i pracę mięśni, w tym mięśnia sercowego.
• Niska kaloryczność – ok. 15 kcal na 100 g, co czyni ogórki idealną przekąską dla osób z nadwagą lub cukrzycą typu 2.
• Błonnik pokarmowy – wspomaga perystaltykę jelit i zapobiega zaparciom.

Według raportu WHO z 2021 roku dotyczącego żywienia osób starszych, regularne spożycie fermentowanych warzyw wiąże się z niższym ryzykiem chorób zapalnych jelit i lepszymi wskaźnikami ogólnego stanu zdrowia w grupie wiekowej 60+.

Sezonowe jedzenie: dlaczego warto jeść to, co rośnie teraz?

Dieta sezonowa to filozofia, która zyskuje naukowe potwierdzenie. Warzywa i owoce spożywane wkrótce po zbiorze zawierają od 20 do 50% więcej witamin i antyoksydantów niż te, które podróżowały przez pół Europy w chłodni. Dla seniora, którego organizm wchłania składniki odżywcze mniej efektywnie niż w młodości, każdy procent biodostępności ma znaczenie.

Latem, kiedy ogórki gruntowe trafiają na rynek, mają najwyższą zawartość:

• Witaminy C – wspierającej kolagen i odporność
• Beta-karotenu – naturalnego antyoksydantu chroniącego wzrok
• Flawonoidów – zmniejszających stany zapalne
• Krzemionki – korzystnej dla skóry, paznokci i stawów

Przepisy na ogórki małosolne dla seniora

PRZEPIS KLASYCZNY: Ogórki małosolne "babcine"

Składniki (słoik 1 l):

•     500 g małych ogórków gruntowych

•     2–3 ząbki czosnku

•     Gałązka koperku z kwiatem

•     Liść chrzanu (opcjonalnie)

•     1 łyżka soli kamiennej niejodowanej na 1 l wody

Przygotowanie:

1. Ogórki umyć, odciąć końce.

2. Ułożyć ciasno w słoiku z czosnkiem i koperkiem.

3. Zalać letnią solanką (1 łyżka soli / 1 l wody).

4. Przykryć talerzem, odstawić w ciepłe miejsce.

5. Po 24–48 h gotowe do spożycia.

Wskazówka: nie stosuj soli jodowanej – hamuje fermentację. Osoby na diecie niskosodowej powinny skonsultować ilość soli z lekarzem.

PRZEPIS Z ZIOŁAMI: Ogórki małosolne z estragonem i czosnkiem niedźwiedzim

•     500 g ogórków

•     Kilka listków estragonu

•     3–4 listki czosnku niedźwiedziego (lub 2 ząbki)

•     Pół łyżeczki ziaren pieprzu

•     1 łyżka soli kamiennej / 1 l wody

Czosnek niedźwiedzi dostarcza allicyny o właściwościach przeciwbakteryjnych i wspiera obniżenie ciśnienia krwi – szczególnie istotne u seniorów z nadciśnieniem tętniczym.

Na co zwrócić uwagę? Ogórki małosolne a leki i choroby przewlekłe

Ogórki małosolne są bezpieczne dla większości seniorów, jednak kilka kwestii wymaga uwagi:

• Zawartość sodu: osoby z niewydolnością nerek, nadciśnieniem lub przyjmujące diuretyki powinny ograniczyć spożycie lub skonsultować się z lekarzem.
• Kwas mlekowy a wrzody: przy aktywnej chorobie wrzodowej żołądka lub refluksie – ostrożnie z kwaśnymi produktami.
• Interakcja z warfaryną: witamina K obecna w ogórkach może wpływać na działanie leków przeciwzakrzepowych. Regularność spożycia jest ważniejsza niż eliminacja.
• Alergia na zioła: przy niestandardowych dodatkach warto sprawdzić skład.

Jak wdrożyć dietę sezonową w codziennym życiu seniora?

• Kupuj na lokalnych targowiskach lub bazarach – warzywa są świeższe i tańsze.
• Planuj posiłki tygodniowo w oparciu o aktualny sezon (wiosna: rzodkiewki, szpinak; lato: ogórki, pomidory, cukinia; jesień: dynia, buraki).
• Przygotowuj małe porcje ogórków małosolnych regularnie – fermentacja trwa tylko 1–2 doby.
• Włącz sezonowe warzywa do zup, sałatek i dań głównych zamiast mrożonych odpowiedników.
• Konsultuj zmiany diety z lekarzem lub dietetykiem, zwłaszcza przy wielu schorzeniach.

Bibliografia

1. Instytut Żywności i Żywienia (2020). Normy żywienia dla populacji Polski – aktualizacja. Wydawnictwo IŻŻ, Warszawa.

Donacja narządów (z łac. donatio – dar, darowizna) to pobranie narządów lub tkanek od osoby zmarłej lub żywej w celu przeszczepienia ich choremu pacjentowi, którego własny organ jest skrajnie niewydolny. W Polsce zdecydowana większość narządów – szacunkowo około 95% – pochodzi od osób, u których stwierdzono śmierć mózgową.

Polskie prawo transplantacyjne opiera się na zasadzie domniemanej zgody: po śmierci narządy i tkanki mogą być pobrane od każdej osoby, która za życia nie wyraziła sprzeciwu. Sprzeciw można zgłosić na trzy sposoby:

• dokonując wpisu do Centralnego Rejestru Sprzeciwów prowadzonego przez Poltransplant,
• przechowując przy sobie pisemne, własnoręcznie podpisane oświadczenie,
• składając ustne oświadczenie wobec co najmniej dwóch świadków, którzy potwierdzą je na piśmie.

W praktyce – mimo że lekarze nie mają prawnego obowiązku pytania rodziny – niemal zawsze rozmawiają z bliskimi zmarłego. To właśnie te rozmowy bywają najtrudniejszym etapem całego procesu.

Rozmowa z rodziną – najtrudniejszy moment

- Najtrudniejsze są rozmowy z krewnymi zmarłego, który kwalifikuje się do bycia dawcą. Zwykle życie tych osób przerwało tragiczne zdarzenie. To jest dla rodziny szok, a my, niestety, musimy działać szybko, żeby przeszczepy były skuteczne – mówi pielęgniarka Marzena Brożek, szpitalna koordynator ds. transplantacji w USK Opole.

Rola koordynatora transplantacyjnego jest kluczowa i często niedoceniana. To właśnie on lub ona stoi pomiędzy tragedią jednej rodziny a nadzieją drugiej – musi łączyć empatię, sprawność organizacyjną i wiedzę medyczną w jednej chwili, gdy każda minuta ma znaczenie dla żywotności pobieranych narządów.

Specjaliści podkreślają, że niska świadomość społeczna i lęk przed uszkodzeniem ciała bliskiej osoby są głównymi powodami, dla których rodziny odmawiają zgody na donację. Dlatego tak ważna jest edukacja – rozmowa z rodziną o własnych decyzjach dotyczących pośmiertnego dawstwa narządów jest gestem, który może kogoś kiedyś ocalić.

Co dzieje się, zanim narządy trafią do biorcy?

Aby pobranie narządów było możliwe, musi zajść ciąg precyzyjnie skoordynowanych zdarzeń medycznych i prawnych. Proces wygląda następująco:

Stwierdzenie śmierci mózgowej – anestezjolog wykonuje serię dziesięciu badań dwukrotnie, w odstępie dwóch godzin. Wyniki muszą następnie potwierdzić trzej lekarze z II stopniem specjalizacji: anestezjolog, chirurg lub neurochirurg oraz lekarz medycyny sądowej.

Zgłoszenie do Poltransplantu – szpital identyfikuje osobę jako potencjalnego dawcę i przekazuje informację do Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji „Poltransplant", które koordynuje cały system transplantacyjny w Polsce.

Przygotowanie ciała – zespół medyczny podtrzymuje funkcje życiowe dawcy (pracę serca, oddech przy użyciu respiratora) tak długo, jak niezbędne jest zachowanie narządów w jak najlepszym stanie.

Przyjazd zespołów transplantacyjnych – do szpitala przyjeżdżają wyspecjalizowane ekipy chirurgiczne z całego kraju, często z kilku ośrodków jednocześnie. Każdy zespół pobiera inny narząd przeznaczony dla konkretnego biorcy.

Pobranie i transport – narządy są pobierane w ściśle określonej kolejności, konserwowane specjalnymi roztworami i jak najszybciej transportowane do ośrodków przeszczepiających.

- Narządy te uratowały życie oczekujących na nie biorców, których organy były skrajnie niewydolne – wyjaśnia dr hab. n. med. Tomasz Czarnik, prof. Uniwersytetu Opolskiego, kierownik Oddziału i Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii USK w Opolu.

USK w Opolu i historyczne pierwsze pobranie trzustki

Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Opolu od lat uczestniczy w ogólnopolskim programie transplantacyjnym, współpracując ściśle z Poltransplantem. Szpital regularnie identyfikuje potencjalnych dawców i przygotowuje ich ciała do pobrania, zapraszając do sal operacyjnych specjalistyczne zespoły z całej Polski.

W ostatnim pobraniu narządów i tkanek uczestniczyło w USK kilka zespołów transplantacyjnych jednocześnie. Było to wydarzenie wyjątkowe z jeszcze jednego powodu: po raz pierwszy w historii tej placówki pobrano trzustkę. To kamień milowy, który wskazuje na rosnące doświadczenie i kompetencje opolskiego szpitala w najtrudniejszych procedurach transplantologicznych.

Przeszczep trzustki – dlaczego to tak wyjątkowy i rzadki zabieg?

Trzustka to narząd o ogromnym znaczeniu metabolicznym – produkuje insulinę regulującą poziom cukru we krwi oraz enzymy trawienne. Jej przeszczepienie jest uznawane za jedno z najtrudniejszych wyzwań w chirurgii transplantacyjnej.

Kto kwalifikuje się do przeszczepu trzustki?

Głównym wskazaniem jest cukrzyca typu 1 powikłana ciężkimi uszkodzeniami narządowymi. Transplantacja trzustki jest jedyną metodą leczenia, która może zapewnić pacjentowi fizjologiczną równowagę metaboliczną i trwale uniezależnić go od podawania insuliny z zewnątrz.

Wyróżnia się trzy główne typy przeszczepu trzustki:

• SPK (simultaneous pancreas-kidney) – jednoczesny przeszczep trzustki i nerki; najczęściej wykonywany, gdy cukrzyca uszkodziła oba narządy.
• PAK (pancreas after kidney) – przeszczep trzustki u pacjenta, który wcześniej przeszedł udany przeszczep nerki.
• PTA (pancreas transplantation alone) – przeszczep samej trzustki u chorych, u których nerki jeszcze funkcjonują, lecz glikemia jest skrajnie niestabilna mimo insulinoterapii.

Co istotne – podczas operacji własna trzustka biorcy nie jest usuwana, lecz pozostaje na miejscu jako „zabezpieczenie". Nowy narząd wszczepiany jest w inne miejsce w jamie brzusznej. Dzięki temu, w razie odrzucenia przeszczepu, pacjent nie traci zdolności do jakiegokolwiek wytwarzania enzymów trawiennych.

Pobranie trzustki do przeszczepu jest niezwykle trudne technicznie – wymaga specjalistycznego doświadczenia chirurgicznego, bo narząd jest wyjątkowo wrażliwy na niedokrwienie i uszkodzenia mechaniczne.

Polska transplantologia na wznoszącej – rekordowe wyniki

Statystyki pokazują wyraźny i optymistyczny trend. W 2023 roku w Polsce wykonano 1805 transplantacji narządów wewnętrznych – był to wówczas rekord wszech czasów, przebijający najlepsze wyniki sprzed dekady. Rok 2024 okazał się jeszcze lepszy, a w 2025 roku padł kolejny rekord: wykonano aż 2404 przeszczepienia organów.

Liczby robią wrażenie, ale za każdą z nich kryje się ludzka historia:

Nerka – najczęściej przeszczepiano nerkę (977 w 2023 r.); na przeszczep nerek czeka najwięcej Polaków.

Wątroba – 523 transplantacje w 2023 roku.

Serce – 178 przeszczepień.

Płuca – 98 operacji.

Trzustka i nerka łącznie – 24 zabiegi w 2023 roku.

Sama trzustka – zaledwie 4 przeszczepy, co obrazuje wyjątkowość i trudność tej operacji.

Jeden zmarły dawca pośmiertny może uratować co najmniej 6 osób – przekazując narządy unaczynione (nerki, wątrobę, serce, płuca, trzustkę) oraz tkanki (rogówki, skórę, kości, zastawki serca).

Dlaczego dawstwo narządów wciąż wymaga większej świadomości społecznej?

Mimo rekordowych wyników polska transplantologia nadal zmaga się z poważnym wyzwaniem: liczbą oczekujących na przeszczep. Na koniec 2023 roku na liście Krajowej Listy Oczekujących (KLO) figurowało blisko 2000 pacjentów czekających na narząd unaczyniony – wśród nich najliczniejszą grupą byli oczekujący na nerkę i serce.

Eksperci podkreślają, że kluczem do poprawy tej sytuacji jest edukacja społeczna:

• rozmowy z bliskimi o swojej woli dawstwa narządów,
• świadome nieustawianie sprzeciwu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, jeśli godzimy się na donację,
• noszenie Oświadczenia Woli – karty dawcy,
• wsparcie dla rodzin, które podejmują tę trudną decyzję w chwili głębokiej żałoby.

Śmierć dla rodziny dawcy jest niewyobrażalną tragedią. Dla kilku biorców – jest nowym życiem.

Dla samotnych seniorów nawet krótka wycieczka może stać się ważnym wydarzeniem, do którego wracają pamięcią przez wiele miesięcy. To nie tylko zmiana otoczenia, ale też kontakt z drugim człowiekiem, rozmowa i poczucie bezpieczeństwa.

Pani Wanda, 91-letnia uczestniczka programu, wciąż przechowuje pamiątkę z dawnych wakacji nad morzem – niewielki zegarek z motywem mewy. Jak wspomina, gdy na niego patrzy, wraca do spacerów po plaży i mew, które „przylatywały się przywitać”.

Dziś pani Wanda nadal stara się wychodzić z domu, choć – jak wielu seniorów – zmaga się z ograniczeniami zdrowotnymi i samotnością. „Nie można nie wychodzić. Bo można wypaść z życia” – mówi.

Świat, który kurczy się do czterech ścian

Z wiekiem codzienność wielu osób starszych staje się coraz bardziej ograniczona. Choroby, brak wsparcia i bariery architektoniczne sprawiają, że nawet wyjście na spacer bywa wyzwaniem.

Jak podkreśla Joanna Mielczarek, członkini zarządu i dyrektorka operacyjna Stowarzyszenie mali bracia Ubogich:

- To właśnie takich seniorów nazywamy ‘więźniami czwartego piętra’. Określenie to odnosi się nie tylko do mieszkańców wyższych kondygnacji, ale do wszystkich, dla których schody, brak windy czy poręczy stanowią barierę nie do pokonania.

W efekcie wielu seniorów lato spędza w mieszkaniach, bez możliwości kontaktu z naturą i codziennym światem.

Wspomnienia, które pomagają przetrwać codzienność

Wakacyjne wspomnienia – szum morza, zapach lasu czy chwile spędzone w drodze – pozostają w pamięci na lata. Dla wielu samotnych seniorów stają się one ważnym elementem codzienności.

Pani Wanda często wraca do swoich podróży. Jak mówi: „Ja sobie zawsze przywołuję wspomnienia. Wypełniam czas takimi twórczymi chwilami, żeby się nie zamartwiać”.

Jak wyjaśnia Inga Nyc – psycholog, gerontolog, psychotraumatolog i ekspertka współpracująca z Stowarzyszenie mali bracia Ubogich:

- W przypadku osób starszych nowe doświadczenia mają szczególne znaczenie. Po zakończeniu aktywności zawodowej i ograniczeniu ról społecznych codzienność staje się bardziej przewidywalna. Dlatego tak dużą wartość mają doświadczenia, które wnoszą element nowości, ciekawości świata i poczucia sprawczości. Już samo oczekiwanie na wydarzenie oraz jego późniejsze wspominanie mogą realnie wpływać na nastrój i dobrostan.

„Wakacje jednego dnia” – jak wygląda pomoc?

Dla seniorów uczestniczących w Programie Obecność jednodniowe wyjazdy są często jedyną okazją, by zobaczyć coś więcej niż najbliższą okolicę.

Jak podkreśla koordynatorka regionu Elżbieta Prządka, kluczowa jest nie tylko sama wycieczka, ale przede wszystkim obecność wolontariusza, który towarzyszy seniorowi i daje mu poczucie bezpieczeństwa.

Najczęściej wybierane są ogrody botaniczne i parki zdrojowe, ale zdarzają się też wyjątkowe podróże – jak pierwsza w życiu podróż samolotem czy wyjazd do Żelazowej Woli na koncert chopinowski. Każdy taki dzień staje się dla seniorów ważnym wspomnieniem.

Jak można pomóc?

Stowarzyszenie mali bracia Ubogich apeluje o wsparcie akcji „Ufunduj jeden dzień wakacji samotnym seniorom”.

Każda darowizna pozwala zorganizować bezpieczne, dostosowane do potrzeb seniorów wyjazdy – obejmujące transport, wyżywienie oraz wsparcie wolontariuszy.

Zbiórkę można wesprzeć tutaj:

www.malibracia.org.pl/wakacje

W 2025 roku dzięki wsparciu darczyńców i zaangażowaniu wolontariuszy udało się zorganizować ponad 475 indywidualnych wycieczek oraz 5 wyjazdów grupowych.

Dlaczego zimno w domu jest niebezpieczne dla seniorów

Z wiekiem organizm gorzej radzi sobie z regulacją temperatury ciała. Dlatego osoby starsze są szczególnie narażone na skutki przebywania w niedogrzanym mieszkaniu:

• Większe ryzyko infekcji dróg oddechowych – chłodne, słabo wentylowane pomieszczenia sprzyjają przeziębieniom i zapaleniu oskrzeli.
• Wzrost ciśnienia krwi – zimno powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, co dodatkowo obciąża serce.
• Ryzyko hipotermii – u seniorów objawy wychłodzenia mogą pojawić się nawet przy temperaturze pokojowej poniżej 16°C.
• Zaostrzenie bólu stawów – niska temperatura i wilgoć nasilają dolegliwości reumatyczne.

Pogorszenie samopoczucia psychicznego – zimne, ciemne wnętrza sprzyjają obniżeniu nastroju w sezonie jesienno-zimowym.

Dlatego utrzymanie ciepła w domu to nie kwestia komfortu, lecz realnej profilaktyki zdrowotnej. Bon ciepłowniczy ma pomóc tym, dla których wysokie rachunki za ciepło są barierą nie do przeskoczenia.

Czym dokładnie jest bon ciepłowniczy

Bon ciepłowniczy to wsparcie finansowe dla gospodarstw domowych o niskich dochodach, które odczuwają skokowy wzrost cen ciepła systemowego dostarczanego przez przedsiębiorstwa energetyczne. Świadczenie wprowadzono w związku z wygaśnięciem 30 czerwca mechanizmu tzw. maksymalnej ceny dostawy ciepła, który wcześniej chronił odbiorców przed nagłymi podwyżkami.

Kto może otrzymać bon ciepłowniczy

Świadczenie przysługuje gospodarstwom domowym – jednoosobowym i wieloosobowym – które spełniają wszystkie poniższe warunki:

• Miesięczny dochód nie przekracza 3272,69 zł na osobę w gospodarstwie jednoosobowym lub 2454,52 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym.
• Korzystają z ciepła dostarczanego przez przedsiębiorstwo energetyczne (ogrzewanie systemowe, np. z ciepłowni miejskiej).
• Płacą za ciepło więcej niż 170 zł/GJ netto (tzw. jednoskładnikowa cena ciepła netto).

Ważne dla seniorów, których emerytura jest nieco wyższa niż podany próg: wniosek warto złożyć mimo to. Obowiązuje zasada „złotówka za złotówkę” – bon zostanie jedynie pomniejszony o nadwyżkę dochodu, a nie odrzucony.

Z pomocy mogą skorzystać obywatele Polski oraz cudzoziemcy z odpowiednim statusem pobytowym (np. zezwoleniem na pobyt stały, statusem uchodźcy czy obywatelstwem kraju UE), pod warunkiem, że mieszkają i przebywają w Polsce.

Ile wynosi bon ciepłowniczy w 2026 roku

Wysokość świadczenia zależy od ceny ciepła, jaką faktycznie płaci dane gospodarstwo domowe. Za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 roku kwoty przedstawiają się następująco:

1000 zł – gdy cena ciepła netto wynosi powyżej 170 zł/GJ do 200 zł/GJ.

2000 zł – gdy cena ciepła netto wynosi powyżej 200 zł/GJ do 230 zł/GJ.

3500 zł – gdy cena ciepła netto przekracza 230 zł/GJ.

Warto wiedzieć, że część gospodarstw mogła też otrzymać bon za drugą połowę 2025 roku (w niższych kwotach: 500, 1000 lub 1750 zł) – ten nabór już się jednak zakończył.

Jak złożyć wniosek – instrukcja krok po kroku

Nabór wniosków na 2026 rok trwa od 1 lipca do 31 sierpnia 2026 r. Najwygodniejszym sposobem jest złożenie wniosku przez internet – nie trzeba wychodzić z domu ani stać w kolejce w urzędzie. Jeśli senior nie czuje się pewnie w internecie, może poprosić o pomoc rodzinę, sąsiada lub pracownika ośrodka pomocy społecznej.

Oto jak wygląda składanie wniosku online:

1. Zaloguj się – przez Profil Zaufany, bankowość elektroniczną lub aplikację mObywatel.

2. Wypełnij formularz – podaj dane wszystkich osób w gospodarstwie domowym (imię, nazwisko, PESEL, adres, obywatelstwo).

3. Dołącz zaświadczenie od spółdzielni lub zarządcy budynku potwierdzające korzystanie z ciepła systemowego – nie jest ono potrzebne, jeśli senior sam ma podpisaną umowę z przedsiębiorstwem ciepłowniczym.

4. Podaj numer konta bankowego, na które ma trafić wypłata.

5. Podpisz wniosek elektronicznie – profilem zaufanym, e-dowodem lub podpisem kwalifikowanym.

Cała usługa jest bezpłatna. Potwierdzenie złożenia wniosku trafia od razu na skrzynkę ePUAP, w folderze „Wysłane”.

Co warto przygotować wcześniej

Aby wypełnienie wniosku poszło sprawnie i bez stresu, dobrze mieć pod ręką:

• Dane logowania do Profilu Zaufanego lub bankowości elektronicznej.
• Zaświadczenie od zarządcy budynku o korzystaniu z ciepła systemowego.
• Informacje o wysokości dochodów wszystkich domowników.
• Numer rachunku bankowego do wypłaty świadczenia.

Gdzie senior może uzyskać pomoc

Jeśli pojawią się wątpliwości przy wypełnianiu wniosku, warto skorzystać z poniższych kontaktów:

• E-mail: boncieplowniczy@me.gov.pl
• Infolinia Ministerstwa Energii: +48 22 25 00 153 (dni robocze, godz. 10:00–14:00).
• Pomoc techniczna dotycząca logowania i profilu: +48 42 253 54 55.
• Lokalny ośrodek pomocy społecznej – warto zapytać, czy pracownicy socjalni pomagają w wypełnianiu takich wniosków.

Ciepło w domu to inwestycja w zdrowie

Dla seniora odpowiednio ogrzane mieszkanie to nie luksus, lecz podstawa dobrego samopoczucia i bezpieczeństwa zdrowotnego. Eksperci zalecają utrzymywanie temperatury na poziomie 18–21°C, szczególnie w sypialni i miejscach, gdzie spędza się najwięcej czasu. Bon ciepłowniczy może realnie odciążyć domowy budżet i pozwolić na ogrzewanie mieszkania bez obaw o rachunki – dlatego warto sprawdzić, czy dane gospodarstwo domowe kwalifikuje się do wsparcia, i złożyć wniosek jeszcze przed upływem terminu.

Jak poinformował podczas konferencji prasowej wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej Sebastian Gajewski, przez pierwszy rok funkcjonowania programu ze wsparcia skorzystało już ponad milion osób.

– Do kieszeni polskich seniorek i seniorów trafiają dodatkowe pieniądze. To średnio ponad 350 zł, a w kwietniu średnio 373 zł. To realna pomoc i realne wsparcie – podkreślił.

Na czym polega renta wdowia?

Od 1 lipca 2025 roku osoby, które straciły współmałżonka, mogą wybrać najkorzystniejszy dla siebie sposób pobierania świadczeń. Do wyboru są dwa warianty:

• pobieranie własnej emerytury lub renty w pełnej wysokości oraz 15 proc. renty rodzinnej po zmarłym małżonku,
• pobieranie renty rodzinnej w całości oraz 15 proc. własnego świadczenia.

To senior decyduje, które rozwiązanie będzie dla niego bardziej opłacalne.

Obowiązuje również limit wysokości świadczeń. Łączna kwota wypłacanych pieniędzy nie może przekroczyć trzykrotności minimalnej emerytury. Obecnie jest to 5 935 zł brutto miesięcznie.

Od 2027 roku świadczenie wzrośnie

Rząd zapowiada kolejną zmianę, która zwiększy wysokość wsparcia dla wdów i wdowców. Od 1 stycznia 2027 roku udział drugiego świadczenia wzrośnie z obecnych 15 proc. do 25 proc.

W praktyce oznacza to wyższe miesięczne wypłaty – w wielu przypadkach o około 500–600 zł.

Jak podkreśliła minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, dodatkowe środki mogą znacząco poprawić codzienne funkcjonowanie seniorów.

– To szansa na łatwiejsze opłacenie rachunków, wykupienie potrzebnych leków czy wsparcie wnuków. To realna zmiana jakości życia – zaznaczyła.

Kto może otrzymać rentę wdowią?

Aby skorzystać z renty wdowiej, trzeba spełnić kilka warunków:

• osiągnąć wiek emerytalny,
• pozostawać we wspólności małżeńskiej aż do dnia śmierci współmałżonka,
• uzyskać prawo do renty rodzinnej nie wcześniej niż pięć lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego,
• nie pozostawać w nowym związku małżeńskim.

Warto pamiętać, że długość trwania małżeństwa nie ma wpływu na prawo do świadczenia. Jednocześnie wypłata renty wdowiej ustaje z chwilą zawarcia kolejnego małżeństwa.

Ważne wsparcie dla budżetów seniorów

Po pierwszym roku funkcjonowania renty wdowiej widać, że nowe rozwiązanie stało się istotnym elementem wsparcia finansowego dla osób starszych. Dodatkowe kilkaset złotych miesięcznie pomaga pokryć rosnące koszty życia, zakupu leków czy opłat za mieszkanie.

Planowane zwiększenie wysokości świadczenia od 2027 roku oznacza, że wsparcie dla wdów i wdowców będzie jeszcze bardziej odczuwalne.

Skóra dłoni jest cienka, ma mało tkanki tłuszczowej i gruczołów łojowych, przez co słabiej się broni przed czynnikami zewnętrznymi. Dodatkowo ręce rzadko chronimy kremem z filtrem, mimo że są wystawione na słońce niemal codziennie. Jak podkreślają eksperci Narodowego Portalu Onkologicznego, promieniowanie UVA penetruje głębokie warstwy skóry i kumuluje się, będąc główną przyczyną fotostarzenia oraz degradacji włókien kolagenu i elastyny. To dlatego u seniora dłonie często wyglądają na starsze niż twarz – nawet jeśli ta druga była lepiej pielęgnowana. 

Z wiekiem dochodzi też do naturalnych zmian w skórze. Jak opisuje portal zpe.gov.pl, włókna kolagenowe stopniowo się rozkładają, skóra staje się cienka, wiotka i mniej elastyczna, a mimo suchości – gładka, z widocznymi zmarszczkami. Do tego dochodzi zanik tkanki podskórnej, co sprawia, że żyły i ścięgna stają się bardziej widoczne. 

Objawy starzenia się skóry dłoni

Najczęstsze oznaki, które skłaniają seniorów do szukania pomocy specjalisty, to:

• cienka, przesuszona i pomarszczona skóra grzbietów dłoni,
• wyraźnie widoczne żyły i ścięgna,
• plamy starcze i przebarwienia posłoneczne,
• utrata jędrności i „zapadnięte” miejsca między kośćmi,
• szorstka, mniej elastyczna faktura skóry.

Odmładzanie dłoni – jakie zabiegi warto rozważyć

Współczesna medycyna estetyczna oferuje kilka sprawdzonych metod, które można dopasować do stopnia zaawansowania zmian. Do najczęściej stosowanych należą:

• Wypełnianie ubytków objętości – iniekcje pod skórę wyrównują zapadnięte miejsca i maskują widoczność żył oraz ścięgien.
• Mezoterapia igłowa – seria drobnych wstrzyknięć substancji nawilżających i odżywczych, poprawiająca elastyczność i koloryt skóry.
• Zabiegi na przebarwienia – fotoodmładzanie (np. IPL) lub delikatne złuszczanie naskórka, polecane szczególnie osobom z plamami posłonecznymi.
• Peelingi chemiczne – wygładzają powierzchnię skóry i ujednolicają koloryt.
• Pielęgnacja domowa – regularne nawilżanie oraz stosowanie kremów z filtrem SPF, co spowalnia dalsze fotostarzenie.

Decyzję o wyborze metody zawsze powinien podjąć lekarz dermatolog lub specjalista medycyny estetycznej po ocenie stanu skóry i wykluczeniu przeciwwskazań, takich jak poważne choroby ogólnoustrojowe czy skłonność do alergii.

Profilaktyka jest równie ważna jak leczenie

Zabiegi odmładzające dają dobre efekty, ale nie zastąpią codziennej ochrony przed słońcem. Zgodnie z zaleceniami Głównego Inspektoratu Sanitarnego, warto stosować kremy z filtrem SPF 30 lub wyższym z ochroną UVA i UVB, nakładając je ponownie co dwie godziny. Narodowy Portal Onkologiczny przypomina również, że według Światowej Organizacji Zdrowia nawet 4 na 5 przypadków nowotworów skóry można byłoby uniknąć poprzez ograniczenie ekspozycji na promieniowanie UV. To zalecenie dotyczy również dłoni, które – choć rzadko o tym pamiętamy – są równie narażone na słońce jak twarz.

Warto też pamiętać o comiesięcznym samobadaniu skóry dłoni pod kątem nowych lub zmieniających się znamion i w razie wątpliwości skonsultować się z dermatologiem.

Podsumowanie

Dłonie starzeją się szybciej niż twarz, ponieważ mają cieńszą skórę i są częściej wystawione na słońce bez ochrony. Na szczęście istnieje wiele skutecznych metod – od wypełniania ubytków objętości, przez mezoterapię, po zabiegi na przebarwienia – które pomagają przywrócić im młodszy wygląd. Równie ważna jak sam zabieg jest codzienna profilaktyka: nawilżanie i stosowanie filtrów SPF. Senior, który zadba o dłonie tak samo jak o twarz, może cieszyć się spójnym i zadbanym wizerunkiem. Decyzję o zabiegu warto jednak zawsze skonsultować z lekarzem specjalistą.

. Bibliografia

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Turku, Ochrona skóry przed promieniowaniem UV – dlaczego to takie ważne?, Portal Gov.pl, 2025, https://www.gov.pl/web/psse-turek/ochrona-skory-przed-promieniowaniem-uv---dlaczego-to-takie-wazne

Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrocławiu, Ochrona skóry i oczu przed promieniowaniem UV, Portal Gov.pl, 2025, https://www.gov.pl/web/wsse-wroclaw/ochrona-skory-i-oczu-przed-promieniowaniem-uv--dlaczego-to-takie-wazne

Narodowy Portal Onkologiczny, Profilaktyka nowotworów skóry, 2025, https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/profilaktyka/profilaktyka-nowotworow-skory

Narodowy Portal Onkologiczny, Metody zapobiegania – Skóra, Kompendium chorób nowotworowych, 2025, https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/skora/metody-zapobiegania

Ośrodek Rozwoju Edukacji (zpe.gov.pl), Choroby skóry – zapobieganie i leczenie, https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DNqdMLTMt

Rozmowy o przeszłości to dla wielu seniorów naturalna potrzeba. Okazuje się jednak, że regularne wracanie do wspomnień może mieć wymierny wpływ na samopoczucie i kondycję umysłu. W psychologii i geriatrii metodę tę nazywa się terapią reminiscencyjną – polega ona na uporządkowanym przywoływaniu wspomnień z przeszłości, często przy pomocy zdjęć, muzyki czy pamiątek rodzinnych. Jak wskazują badacze z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, tego typu aktywizacja seniorów sprzyja utrzymaniu dobrej kondycji psychicznej i poczucia własnej wartości, będąc formą aktywizacji seniorów opisywaną w publikacjach naukowych poświęconych poprawie jakości życia. 

Znaczenie ma tu również kontekst społeczny. Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła lata 2021–2030 Dekadą Zdrowego Starzenia się, podkreślając, że stymulacja intelektualna, społeczna i emocjonalna jest równie istotna jak aktywność fizyczna, a Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2020 roku ogłosiło ten okres globalną współpracą rządów, organizacji międzynarodowych i środowisk naukowych na rzecz dłuższego i zdrowszego życia. Spisywanie historii rodzinnej doskonale wpisuje się w ten kierunek – angażuje umysł, wzmacnia więzi międzypokoleniowe i daje seniorowi poczucie sprawczości. 

Korzyści płynące ze spisywania rodzinnej kroniki

Tworzenie kroniki rodzinnej przynosi seniorowi kilka wymiernych korzyści:

• Wsparcie pamięci – uporządkowane przywoływanie faktów i dat angażuje pamięć długotrwałą oraz umiejętność narracji.
• Poprawa nastroju – dzielenie się historiami z przeszłości bywa źródłem pozytywnych emocji i poczucia dumy.
• Wzmocnienie tożsamości – opowiadanie własnej historii pomaga uporządkować doświadczenia życiowe w spójną całość.
• Zacieśnienie więzi rodzinnych – młodsze pokolenia zyskują dostęp do wiedzy, której nie znajdą w żadnym dokumencie.
• Aktywizacja społeczna – wspólna praca nad kroniką to okazja do częstszych spotkań i rozmów z bliskimi.

Eksperci Uniwersytetu SWPS zwracają uwagę, że twórcze zaangażowanie osób starszych, w tym działania o charakterze narracyjnym i artystycznym, wiąże się z lepszymi wynikami w skalach zdrowia psychicznego oraz mniejszą liczbą wizyt lekarskich, a badania prowadzone wśród seniorów uczestniczących w programach twórczych pokazują zmniejszenie liczby wizyt u lekarza, mniejsze spożycie leków oraz większe zaangażowanie w codzienne aktywności. Uniwersytet SWPS

Jak zacząć spisywanie historii rodziny – praktyczne kroki

Stworzenie kroniki nie musi być trudne. Warto zacząć od małych kroków:

• Wybierz formę – zeszyt, komputer, nagrania głosowe czy nawet rozmowy nagrywane telefonem – forma jest mniej ważna niż regularność.
• Ustal punkt wyjścia – dzieciństwo, ślub, pierwsza praca – dowolny wątek może stać się początkiem opowieści.
• Wykorzystaj zdjęcia i pamiątki – stare fotografie czy przedmioty pomagają przywołać szczegóły, które inaczej mogłyby umknąć.
• Angażuj rodzinę – wspólne rozmowy z dziećmi czy wnukami mogą dostarczyć dodatkowych pytań i kontekstu.
• Nie spiesz się – kronika może powstawać etapami, tydzień po tygodniu, temat po temacie.

Kiedy warto skorzystać ze wsparcia specjalisty

W niektórych sytuacjach, zwłaszcza gdy senior zmaga się z osamotnieniem lub obniżonym nastrojem, warto rozważyć udział w zorganizowanych zajęciach reminiscencyjnych, prowadzonych np. w ramach dziennych domów pobytu czy klubów seniora. Regularna aktywność społeczna i intelektualna jest też elementem szerszej profilaktyki zdrowotnej rekomendowanej seniorom przez oddziały Narodowego Funduszu Zdrowia, według których odpowiednio dobrana i konsekwentnie podejmowana aktywność jest jednym z najskuteczniejszych sposobów opóźniania procesów starzenia i poprawy kondycji psychofizycznej. 

Podsumowanie

Spisywanie historii rodzinnej to znacznie więcej niż sentymentalne wspomnienie – to aktywność, która realnie wspiera zdrowie psychiczne seniora. Angażuje pamięć, buduje poczucie tożsamości i zacieśnia relacje z bliskimi. Nie trzeba do tego specjalistycznego sprzętu ani wykształcenia – wystarczy zeszyt, chwila i chęć podzielenia się swoją historią. Warto zachęcać seniorów w rodzinie do takiej formy aktywności, traktując ją jako element dbania o dobrostan psychiczny, a nie tylko rodzinną pamiątkę.

Elżbieta Dzikowska to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich podróżniczek, dziennikarka, autorka książek i filmów dokumentalnych. Przez lata towarzyszyła Toniemu Halikowi w jego słynnych wyprawach, przemierzając najodleglejsze zakątki globu. Jednak jej historia to znacznie więcej niż tylko podróże u boku słynnego odkrywcy. 

Dzikowska jest przede wszystkim kobietą, która zawsze żyła na własnych warunkach. Działała antysystemowo w czasach PRL-u, angażowała się w środowisko artystyczne, prowadziła dom w Międzylesiu – otwarty dla przyjaciół, twórców, ludzi z pasją. Jej biografia to dowód na to, że autentyczność i odwaga cywilna mogą być równie ważnym motorem życia co zewnętrzne okoliczności. 

Pamiętnik pisany wstecz – co to znaczy dla czytelnika? 

„Ze mną przez świat" ma niecodzienny format. To pamiętnik pisany wstecz – wspomnienia przeplatają się z teraźniejszością, przeszłość wchodzi w dialog z tym, co autorka przeżywa i myśli dziś. Ten zabieg literacki jest nie tylko interesujący estetycznie, ale też głęboko wartościowy z perspektywy psychologii starzenia się. 

Nauka potwierdza, że reminiscencja – czyli świadome przywoływanie i porządkowanie wspomnień – jest jedną ze skuteczniejszych metod wspierania dobrostanu psychicznego u seniorów. Terapia reminiscencyjna, stosowana w pracy z osobami starszymi, pomaga budować poczucie sensu życia, wzmacniać tożsamość i redukować stany lękowe. Dzikowska robi to intuicyjnie i naturalnie – nie terapeutyzuje, ale opowiada. I właśnie dlatego czyta się ją tak dobrze. 

Co znajdziemy w książce? Przegląd najważniejszych wątków 

Pamiętnik Dzikowskiej jest bogaty treściowo. Autorka nie ogranicza się do jednego wątku – snuje wielowątkową opowieść o życiu pełnym, różnorodnym i nieoczywistym. W książce znajdziemy między innymi: 

• Historię rodzinną – burzliwe losy bliskich, które kształtowały charakter przyszłej podróżniczki 
• Czasy studenckie i działalność antysystemową – portret kobiety, która nigdy nie godziła się na kompromisy w sprawach zasadniczych 
• Początki kariery – jak budowała swoją pozycję w polskim dziennikarstwie i świecie kultury 
• Pasję do sztuki – miłość do malarstwa, rzeźby i obcowania z artystami, która trwa do dziś 
• Dom w Międzylesiu – miejsce spotkań, rozmów i przyjaźni z niezwykłymi ludźmi 
• Wielkie podróże – relacje z wypraw na wszystkie kontynenty, przepełnione ciekawością świata i szacunkiem dla innych kultur 
• Teraźniejszość – co zajmuje Dzikowską dziś, co ją napędza, o czym wciąż marzy 
• Ten ostatni wątek jest szczególnie cenny. Autorka nie zamknęła się w nostalgii. Jasno i z humorem mówi o tym, czego jeszcze chce doświadczyć. To rzadki i odważny gest. 

Aktywne starzenie się – co nauka mówi o stylu życia Dzikowskiej? 

Sposób życia opisany przez Dzikowską wpisuje się w to, co współczesna medycyna i psychologia określają mianem aktywnego starzenia się (ang. active ageing). Światowa Organizacja Zdrowia definiuje ten koncept jako proces optymalizowania możliwości zdrowotnych, uczestnictwa w życiu społecznym i bezpieczeństwa – po to, by poprawić jakość życia w miarę starzenia się. 

Badania naukowe konsekwentnie potwierdzają kilka kluczowych wniosków: 

• Ciekawość poznawcza chroni przed demencją. Uczenie się nowych rzeczy, podróże, kontakt z kulturą i sztuką stymulują neuroplastyczność mózgu i mogą opóźniać procesy neurodegeneracyjne. 
• Relacje społeczne są jednym z najsilniejszych predyktorów długowieczności. Badanie przeprowadzone przez Harvard przez ponad 80 lat (Harvard Study of Adult Development) wykazało, że jakość relacji ma większy wpływ na zdrowie i długość życia niż dieta czy ćwiczenia fizyczne. 
• Poczucie sensu – psycholog Viktor Frankl, a po nim Martin Seligman w teorii dobrostanu PERMA, podkreślali, że posiadanie celu i znaczenia jest fundamentem zdrowia psychicznego w każdym wieku. 
• Aktywność fizyczna (w tym podróże, spacery, zwiedzanie) poprawia funkcje sercowo-naczyniowe, motoryczne i poznawcze. 

Dzikowska – choć nie mówi o sobie językiem badań – praktykuje to wszystko od dekad. Jej życie jest żywą ilustracją tego, co gerontolodzy zalecają seniorom. 

Dlaczego ta książka jest szczególnie ważna dla starszych czytelników? 

„Ze mną przez świat" to książka, która działa na kilku poziomach jednocześnie. 

Po pierwsze, normalizuje aktywność w późnym wieku. W kulturze, która często sprowadza starość do roli biernego odbiorcy opieki, Dzikowska pokazuje zupełnie inny model – pełen sprawczości, decyzji, inicjatywy. 

Po drugie, inspiruje bez moralizowania. Autorka nie poucza czytelnika, co powinien robić ze swoim życiem. Po prostu opowiada, jak żyje ona. I to wystarczy – może bardziej niż niejeden poradnik. 

Po trzecie, daje emocjonalne pozwolenie na marzenia. Jak trafnie zauważa Martyna Wojciechowska w swoim komentarzu do książki, jest ryzyko, że po tej lekturze czytelnik spakuje plecak. Ale nawet jeśli nie wyruszy w podróż dosłownie – być może ośmieli się zrobić coś, o czym marzył od lat. 

Z perspektywy zdrowia psychicznego to nie jest błaha korzyść. Psycholodzy podkreślają, że samo wyobrażanie sobie pozytywnych scenariuszy i utrzymywanie marzeń aktywuje systemy nagrody w mózgu, podnosi nastrój i wzmacnia motywację do działania. 

Styl i język – jak czyta się Dzikowską? 

Dzikowska pisze tak, jak mówi – bezpośrednio, ciepło, z ironią i dystansem do siebie. Nie ma w tej prozie pretensjonalności ani akademickiej sztywności. Zdania płyną naturalnie, a czytelnik ma poczucie, że siedzi naprzeciwko autorki i słucha jej opowieści przy herbacie. 

To duża zaleta z czysto czytelniczego punktu widzenia – szczególnie dla osób, które nie sięgają po książki regularnie, a szukają czegoś angażującego, ale niewymagającego. „Ze mną przez świat" spełnia ten warunek doskonale. 

Dla kogo jest ta książka? 

Pamiętnik Dzikowskiej trafi przede wszystkim do: 

• Seniorów i osób w wieku 60+, szukających inspiracji i potwierdzenia, że życie po pięćdziesiątce czy sześćdziesiątce może być fascynujące 
• Rodzin i opiekunów seniorów – jako prezent z głębszym przesłaniem niż typowe „poradniki dla starszych" 
• Miłośników podróży w każdym wieku – książka jest pełna barwnych opisów miejsc i kultur 
• Fanów sztuki i kultury – Dzikowska przeprowadza czytelnika przez świat malarstwa, rzeźby i środowisk twórczych 
• Wszystkich, którzy czują, że gdzieś po drodze zgubili odwagę, by żyć na własnych warunkach 

Podsumowanie – czy warto przeczytać? 

„Ze mną przez świat. Pamiętnik wstecz" Elżbiety Dzikowskiej to książka, która robi coś rzadkiego: łączy wartość literacką z realnym wpływem na czytelnika. Nie jest to opowieść o przeszłości zamkniętej w bursztynie – to manifest kobiety, która wciąż patrzy przed siebie. 

Dla seniorów szukających motywacji, dla rodzin pragnących podarować bliskim coś więcej niż gadżet, i dla wszystkich, którym zdarza się myśleć „za późno" – ta książka jest odpowiedzią. Czasem najpotężniejszym lekarstwem jest dobra historia. I tej Dzikowskiej nie brakuje. 

Zespół kierowany przez prof. Tony’ego Wyssa-Coraya z Uniwersytetu Stanforda przeanalizował próbki krwi niemal 44,5 tysiąca osób w wieku 40–70 lat, uczestników brytyjskiego projektu UK Biobank. Uczestników obserwowano nawet przez 17 lat. Naukowcy zbadali poziom blisko 3000 białek we krwi – część z nich pochodzi wyłącznie z jednego organu, dlatego ich ilość może zdradzać, jak dobrze ten narząd sobie radzi.

Na tej podstawie stworzono algorytm, który porównuje profil białkowy danej osoby ze średnią dla jej wieku. Jeśli odchylenie jest bardzo duże, organ uznaje się za „skrajnie postarzały” lub przeciwnie – „skrajnie młody”. Badacze objęli analizą 11 układów: mózg, mięśnie, serce, płuca, tętnice, wątrobę, nerki, trzustkę, układ odpornościowy, jelita i tkankę tłuszczową.

Starzenie się organów nie przebiega jednakowo

Wyniki pokazały, że proces starzenia się organów jest wyjątkowo indywidualny. Co trzeci badany miał przynajmniej jeden narząd znacząco odbiegający od normy wiekowej, a co czwarty – kilka takich organów jednocześnie. Oznacza to, że dwie osoby w tym samym wieku mogą mieć zupełnie inny stan zdrowia „od środka”.

Badacze sprawdzili też związek między wiekiem biologicznym poszczególnych organów a ryzykiem 15 chorób, m.in.:

• choroby Alzheimera i Parkinsona,
• przewlekłej choroby nerek i wątroby,
• cukrzycy typu 2,
• migotania przedsionków i niewydolności serca,
• przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP),
• reumatoidalnego zapalenia stawów i choroby zwyrodnieniowej stawów.

Zależności okazały się bardzo konkretne – postarzałe serce zwiększało ryzyko migotania przedsionków, postarzałe płuca sprzyjały POChP, a stary mózg wiązał się z podwyższonym ryzykiem alzheimera.

Mózg jako „strażnik długowieczności”

Najważniejszym odkryciem było to, że spośród wszystkich badanych organów to właśnie biologiczny wiek mózgu najsilniej przewiduje ogólną śmiertelność. Jak podkreślił prof. Wyss-Coray, mózg jest strażnikiem długowieczności – osoby ze „starym” mózgiem mają zwiększone ryzyko zgonu, a te z „młodym” mózgiem żyją zwykle dłużej. stanford

Dane liczbowe robią wrażenie: osoby ze skrajnie postarzałym mózgiem miały o 182% wyższe ryzyko zgonu w ciągu kolejnych około 15 lat, w porównaniu z osobami o przeciętnym tempie starzenia. Z kolei osoby ze skrajnie młodym mózgiem miały ryzyko zgonu niższe o 40%. Związek między starym mózgiem a chorobą Alzheimera był również bardzo silny – ryzyko zachorowania było ponad trzykrotnie wyższe niż u osób z przeciętnie starzejącym się mózgiem.

Our organs are aging at different speeds, according to new research by Stanford Medicine investigators. https://t.co/2Pu4Kd9ok7

— Stanford Medicine (@StanfordMed) June 23, 2026

Co to oznacza dla przyszłości medycyny

Naukowcy podkreślają, że takie badania mogą w przyszłości pomóc wykrywać choroby, zanim pojawią się pierwsze objawy. Test wykorzystujący biologiczny wiek organów nie jest jeszcze dostępny komercyjnie – obecnie służy wyłącznie celom badawczym. Twórcy szacują jednak, że podobne narzędzia diagnostyczne mogą trafić do praktyki klinicznej w ciągu najbliższych kilku lat, zaczynając prawdopodobnie od oceny kluczowych organów, takich jak mózg, serce i układ odpornościowy.

Podsumowanie

Badanie naukowców ze Stanford Medicine pokazuje, że starzenie się organów to proces bardzo indywidualny – nasze narządy mogą „starzeć się” w różnym tempie, niezależnie od wieku metrykalnego. Szczególną rolę odgrywa mózg, którego biologiczny wiek najsilniej przewiduje długość życia oraz ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, takich jak alzheimer. Odkrycie otwiera drogę do wcześniejszej diagnostyki i profilaktyki chorób wieku podeszłego, zanim pojawią się pierwsze objawy. Na razie jednak testy tego typu pozostają w fazie badawczej i nie są dostępne w rutynowej opiece zdrowotnej.

Bibliografia

Bruce Goldman, People with 'young brains' outlive 'old-brained' peers, Stanford Medicine scientists find, Stanford Medicine News Center, 2025, https://med.stanford.edu/news/all-news/2025/07/brain-mortality.html

Hamilton Oh, Tony Wyss-Coray i wsp., badanie opublikowane w czasopiśmie Nature Medicine, 2025, https://www.nature.com/articles/s41591-025-03798-1

Stanford Medicine, Stanford Medicine-led study finds way to predict which of our organs will fail first, 2023, https://med.stanford.edu/news/all-news/2023/12/aging-organs.html

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Ageing and health, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health

Do tej pory obowiązywała zasada, że po rozpoczęciu realizacji e-recepty wszystkie kolejne opakowania należało wykupić w tej samej aptece. W praktyce bywało to uciążliwe, zwłaszcza gdy lek był chwilowo niedostępny lub pacjent przebywał poza miejscem zamieszkania.

Od lipca przepisy pozwalają na podział realizacji recepty między różne apteki.

Jak podkreśla wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk:

- Wprowadzane rozwiązania to odpowiedź na potrzeby pacjentów, ale też i aptek. Od dzisiaj możemy dzielić recepty, czyli mając wypisanych kilka opakowań leku, pierwsze opakowanie możemy zrealizować w jednej aptece, a kolejne w innej.

Dobra wiadomość dla osób przyjmujących leki na stałe

Zmiana może okazać się szczególnie korzystna dla seniorów, którzy regularnie wykupują leki na nadciśnienie, cukrzycę, choroby serca czy inne schorzenia przewlekłe.

Jeżeli podczas wizyty w aptece okaże się, że dostępna jest tylko część przepisanych leków lub opakowań, nie będzie już konieczności wracania właśnie do tego samego punktu. Pozostałą część recepty będzie można zrealizować w innej aptece, która uczestniczy w nowym systemie.

Już tysiące aptek korzystają z nowego rozwiązania

Ministerstwo Zdrowia informuje, że możliwość częściowej realizacji e-recept oferuje już około 6,5 tysiąca aptek w Polsce. Kolejne placówki są w trakcie dołączania do systemu.

Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej Marek Tomków podkreśla:

- 7,2 tys. aptek, które skorzysta z wprowadzanego dzisiaj narzędzia to bardzo dobry wynik. Takie recepty będzie realizować ok. 70 tys. farmaceutów. Będziemy organizować szkolenia, aby kolejne apteki mogły z niego korzystać.

Aktualną listę aptek obsługujących częściową realizację e-recept można znaleźć na stronie pacjent.gov.pl.

Zmiany także dla lekarzy

Od lipca wprowadzono również tzw. automatyzm refundacyjny. To system, który pomaga lekarzowi prawidłowo ustalić poziom refundacji podczas wystawiania recepty.

Jak wyjaśnia wiceminister zdrowia:

- Do tej pory lekarz, badając pacjenta, analizując wyniki badań i stawiając diagnozę sam ustalał poziom refundacyjny. Teraz lekarze mogą skorzystać ze wsparcia systemu, który będzie podpowiadał, przy danym wskazaniu, jaki będzie poziom refundacji w odniesieniu do danego leku.

Dzięki temu lekarze mają poświęcać mniej czasu na kwestie administracyjne, a więcej na opiekę nad pacjentem.

Co warto zapamiętać?

Najważniejsza zmiana dla pacjentów jest prosta – od teraz nie trzeba kończyć realizacji e-recepty w tej samej aptece, w której wykupiono pierwsze opakowanie leku. To większa wygoda, łatwiejszy dostęp do leków i mniej problemów, gdy preparatu brakuje w jednym punkcie.

Koniec z przenoszeniem dokumentacji medycznej

Do tej pory pacjent onkologiczny często pełnił rolę „kuriera” własnej dokumentacji. Musiał samodzielnie pilnować wyników badań, kserokopii i opisów, przewożąc je z jednej placówki do drugiej. eDILO definitywnie zrywa z tą praktyką.

Nowoczesna, cyfrowa karta będzie zawierała pełną ścieżkę pacjenta. Oznacza to, że każdy lekarz prowadzący – niezależnie od tego, czy przyjmuje w mniejszym ośrodku lokalnym, czy w dużym centrum onkologii – będzie miał wgląd w historię choroby, wykonane badania oraz plan leczenia.

Jakie dane znajdą się w eDILO?

• Kompletna dokumentacja diagnostyczna.
• Decyzje konsyliów lekarskich i propozycje terapeutyczne.
• Zaktualizowany harmonogram leczenia.
• Postępy w terapii i wyniki badań kontrolnych w czasie rzeczywistym.

Dzięki temu system „podąża za pacjentem”, a nie na odwrót. Lekarz zyskuje dostęp do aktualnego obrazu stanu zdrowia chorego za jednym kliknięciem, co minimalizuje ryzyko błędów medycznych i eliminuje konieczność powtarzania zbędnych badań.

Monitorowanie jakości leczenia w czasie rzeczywistym

eDILO to nie tylko cyfrowe ułatwienie, to potężne narzędzie analityczne dla całego systemu ochrony zdrowia. Do tej pory ocena jakości leczenia odbywała się na podstawie danych spływających z dużym opóźnieniem. Teraz decydenci zyskają wgląd w proces leczenia w czasie rzeczywistym.

Dla pacjenta oznacza to wyższą jakość opieki. System będzie mógł monitorować terminowość diagnostyki – czyli czas, jaki upływa od podejrzenia choroby do rozpoczęcia leczenia – co jest kluczowe dla rokowania onkologicznego. Jeśli pacjent będzie „utykał” na którymś z etapów ścieżki onkologicznej, system szybciej wykryje taką nieprawidłowość, umożliwiając interwencję koordynatora opieki.

Co to oznacza dla seniorów?

Seniorzy są grupą szczególnie narażoną na skomplikowane procesy leczenia, często towarzyszą im również inne choroby przewlekłe. Usprawnienie przepływu informacji między placówkami medycznymi zdejmuje z nich ogromny ciężar organizacyjny.

Współczesna opieka onkologiczna wymaga precyzji i szybkości. Dzięki eDILO, osoba starsza nie będzie musiała martwić się o to, czy lekarz prowadzący posiada aktualne wyniki badań z innego szpitala. To system zadba o to, by lekarz dysponował pełną wiedzą o pacjencie, co przekłada się na bardziej spersonalizowane i efektywne podejście do leczenia.

Integracja w Krajowej Sieci Onkologicznej

Wprowadzenie eDILO to fundament funkcjonowania Krajowej Sieci Onkologicznej. KSO została stworzona po to, aby leczenie onkologiczne w Polsce było na podobnym, wysokim poziomie w każdym województwie. Elektroniczna karta jest „spoiwem”, które pozwala na płynną współpracę między ośrodkami o różnym stopniu referencyjności.

Główne cele wdrożenia eDILO:

• Skrócenie czasu od diagnozy do rozpoczęcia leczenia.
• Zapewnienie ciągłości opieki onkologicznej.
• Standaryzacja jakości usług medycznych w całym kraju.
• Lepsza organizacja pracy zespołów medycznych i koordynatorów.

Jak zwracają uwagę pracownicy Ministerstwa Zdrowia:

- Wprowadzenie eDILO będzie miało istotne znaczenie zarówno dla pacjentów, jak i całego systemu ochrony zdrowia. Po raz pierwszy Polska zyska narzędzie umożliwiające jednoczesne koordynowanie procesu leczenia oraz monitorowanie jakości opieki onkologicznej w oparciu o rzeczywiste dane z całej ścieżki pacjenta.

Bibliografia:

Ministerstwo Zdrowia, Sejm uchwalił nowelizację ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej. eDILO usprawni koordynację leczenia pacjentów, 3 lipca 2026, https://www.gov.pl/web/zdrowie/sejm-uchwalil-nowelizacje-ustawy-o-krajowej-sieci-onkologicznej-edilo-usprawni-koordynacje-leczenia-pacjentow [dostęp: 5 lipca 2026].

Według danych BIG InfoMonitor i BIK w ciągu ostatnich 12 miesięcy aż 1109 osób w wieku powyżej 65 lat znalazło się na celowniku przestępców. Łączna wartość prób wyłudzeń z wykorzystaniem skradzionej tożsamości przekroczyła 15,7 mln zł. Oznacza to, że każdego dnia seniorzy byli narażeni na utratę średnio ponad 43 tys. zł.

To nie tylko próby wyczyszczenia kont bankowych. Coraz częściej przestępcy wykorzystują skradzione dane osobowe do zaciągania kredytów lub pożyczek na nazwisko osoby starszej. Dla emeryta, którego miesięczny budżet jest ograniczony, konieczność udowodnienia, że nie zaciągnął zobowiązania, może oznaczać miesiące stresu i walki z konsekwencjami oszustwa.

Zadłużenie seniorów wciąż rośnie

Problemy nie kończą się na działalności oszustów. Z analiz wynika, że na koniec kwietnia 2026 roku łączne zaległe zobowiązania finansowe Polaków po 65. roku życia wyniosły blisko 11,8 mld zł.

Z zadłużeniem zmaga się obecnie ponad 345,5 tys. seniorów, a średnia wartość zaległości przypadająca na jedną osobę przekracza 34 tys. zł.

Na tę kwotę składają się zarówno niespłacane kredyty, jak i zaległości za codzienne wydatki – czynsz, energię elektryczną, gaz, telefon czy inne usługi. Co istotne, ponad 70 proc. zobowiązań pozakredytowych nie przekracza 5 tys. zł. Pokazuje to, że wielu seniorów wpada w problemy finansowe nie z powodu kosztownych zakupów, ale trudności z regulowaniem podstawowych rachunków.

Dlaczego osoby starsze są częstym celem przestępców?

Cyberprzestępcy doskonale wiedzą, że wiele osób starszych nie czuje się pewnie w świecie nowych technologii. Wykorzystują pośpiech, presję i emocje, podszywając się pod pracowników banków, policjantów, urzędników czy członków rodziny.

Do najczęściej spotykanych metod należą:

• telefony z informacją o rzekomym zagrożeniu środków na koncie;
• fałszywe wiadomości SMS i e-maile z linkami do podstawionych stron banków;
• wyłudzenie danych logowania do bankowości internetowej;
• wykorzystanie skradzionych danych z dowodu osobistego do zaciągania kredytów;
• nakłanianie do zakupu drogich produktów podczas pokazów handlowych lub podpisywania niekorzystnych umów.

W wielu przypadkach przestępcy działają bardzo profesjonalnie, dlatego ofiarą może paść praktycznie każdy.

Jak chronić swoje pieniądze?

Eksperci podkreślają, że wiele oszustw można powstrzymać dzięki kilku prostym zasadom.

Przede wszystkim nigdy nie należy podawać przez telefon kodów SMS, haseł ani danych do logowania do bankowości internetowej. Banki i urzędy nie proszą o takie informacje podczas rozmów telefonicznych.

Warto również zachować ostrożność wobec wiadomości zawierających linki do płatności lub logowania. Nawet jeśli SMS wygląda wiarygodnie, najlepiej samodzielnie wejść na stronę banku lub zadzwonić na oficjalną infolinię.

Jeżeli dowód osobisty zostanie zgubiony lub skradziony, należy jak najszybciej go zastrzec. Dzięki temu znacznie trudniej będzie wykorzystać nasze dane do wyłudzenia kredytu.

Coraz więcej osób korzysta także z usług monitorujących wykorzystanie danych osobowych i historii kredytowej. Pozwalają one szybciej wykryć próbę zaciągnięcia zobowiązania na nasze nazwisko.

Rodzina może odegrać kluczową rolę

Eksperci zwracają uwagę, że bezpieczeństwo finansowe seniorów nie powinno spoczywać wyłącznie na nich samych. Pomoc dzieci, wnuków czy innych bliskich może skutecznie uchronić przed wieloma zagrożeniami.

Wspólne sprawdzanie rachunków, wyjaśnianie podejrzanych wiadomości czy pomoc w korzystaniu z bankowości internetowej często pozwalają wykryć próbę oszustwa na bardzo wczesnym etapie. Równie ważna jest rozmowa o metodach działania przestępców – świadomość zagrożeń jest dziś jedną z najlepszych form ochrony.

Gdzie sytuacja wygląda najgorzej?

Największe zadłużenie seniorów odnotowano w województwie mazowieckim, gdzie zaległości przekraczają 2,6 mld zł. Wysokie kwoty dotyczą również województw śląskiego i dolnośląskiego.

Jednocześnie to właśnie w województwie śląskim mieszka największa liczba zadłużonych osób po 65. roku życia.

Ostrożność to najlepsza inwestycja

Choć dane pokazują, że problemy finansowe seniorów narastają, wielu z nich można uniknąć. Zachowanie ostrożności podczas rozmów telefonicznych, regularne kontrolowanie swoich finansów oraz wsparcie najbliższych znacząco zmniejszają ryzyko stania się ofiarą oszustów.

W czasach, gdy przestępcy coraz częściej wykorzystują nowe technologie i kradzież tożsamości, wiedza i czujność stają się równie ważne jak oszczędności zgromadzone na koncie.

Źródło: https://media.big.pl/informacje-prasowe/872522/maleje-bezpieczenstwo-cyfrowe-seniorow-a-przybywa-problemow-finansowych

Datę 7 lipca wybrano nieprzypadkowo. Według popularnej wersji upamiętnia ona sprowadzenie czekolady do Europy około 1550 roku. Sam kakaowiec uprawiano jednak znacznie wcześniej – Majowie i Aztekowie przygotowywali z jego ziaren gorzki, pobudzający napój, który traktowali niemal jak walutę. Czekolada w formie tabliczki, jaką znamy dziś, pojawiła się dopiero w XIX wieku.

Rodzaje czekolady – nie każda tabliczka jest taka sama

W sklepach znajdziemy kilka podstawowych rodzajów czekolady:

• gorzka (ciemna) – zawiera zwykle 60–99% masy kakaowej i najmniej cukru,
• deserowa – ok. 30–70% kakao, słodsza od gorzkiej,
• mleczna – ok. 25–35% kakao, dużo cukru i mleka w proszku,
• biała – nie zawiera masy kakaowej, tylko tłuszcz kakaowy, cukier i mleko,
• wyroby czekoladopodobne – tłuszcz kakaowy zastąpiono w nich tańszymi tłuszczami roślinnymi.

Czekolada a zdrowie – co mówią badania?

Prozdrowotny potencjał czekolady wynika z flawonoidów – roślinnych przeciwutleniaczy obecnych w ziarnie kakaowca. Jak podaje Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ), dieta bogata we flawonoidy może zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i neurodegeneracyjnych, a im więcej kakao w czekoladzie, tym więcej tych związków. Przegląd Cochrane z 2017 roku wykazał, że produkty kakaowe mogą nieznacznie obniżać ciśnienie tętnicze (średnio o ok. 2 mmHg). Trzeba jednak pamiętać o kaloriach: standardowa tabliczka to średnio ok. 555 kcal na 100 g, dlatego eksperci NCEŻ zalecają umiar – rozsądna porcja to 2–3 kostki dziennie, najlepiej zamiast innych słodyczy, a nie obok nich. Szczególną czujność powinny zachować osoby zmagające się z otyłością.

Jaką czekoladę wybierać w Światowy Dzień Czekolady, a jakiej unikać?

Wybieraj czekoladę gorzką o zawartości minimum 70% kakao i krótkim składzie (masa kakaowa, tłuszcz kakaowy, cukier). Unikaj natomiast wyrobów czekoladopodobnych, czekolad nadziewanych i batonów – zawierają więcej cukru, a mniej cennego kakao. Warto też pamiętać o zaleceniach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO): cukry proste nie powinny dostarczać więcej niż 10% dziennej energii, a najlepiej mniej niż 5%.

Dwa proste przepisy na Światowy Dzień Czekolady

Mus czekoladowy z awokado

zblenduj 1 dojrzałe awokado, 50 g rozpuszczonej gorzkiej czekolady (min. 70%), 2 łyżki kakao, 2 łyżki mleka i łyżeczkę miodu. Schłodź godzinę w lodówce.

Owsianka czekoladowa

ugotuj 4 łyżki płatków owsianych na mleku, dodaj łyżkę kakao i 2 kostki posiekanej gorzkiej czekolady. Podawaj z malinami lub bananem.

Podsumowanie

Światowy Dzień Czekolady to dobra okazja, by przyjrzeć się temu, co naprawdę jemy. Czekolada – zwłaszcza gorzka, bogata we flawonoidy – może być wartościowym elementem diety, jeśli sięgamy po nią z umiarem. Kluczowe jest czytanie etykiet: im wyższa zawartość kakao i krótszy skład, tym lepiej. Zamiast rezygnować z czekolady całkowicie, warto po prostu wybierać ją mądrze. Dwie–trzy kostki dobrej gorzkiej czekolady to przyjemność, która nie zaszkodzi ani sercu, ani sylwetce.

Bibliografia

Wierzejska R., Gorzka czekolada – czy włączyć ją do naszej diety?, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej (NIZP PZH–PIB), 2023, https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/gorzka-czekolada-czy-wlaczyc-ja-do-naszej-diety/

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Gorzka czekolada wspomaga serce?, NIZP PZH–PIB, 2023, https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/gorzka-czekolada-wspomaga-serce/

Ried K., Fakler P., Stocks N.P., Effect of cocoa on blood pressure, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28439881/

World Health Organization, Guideline: Sugars intake for adults and children, WHO, 2015, https://www.who.int/publications/i/item/9789241549028

Ministerstwo Zdrowia / NCEŻ, Otyłość – najważniejsze zalecenia żywieniowe, gov.pl, https://www.gov.pl/attachment/64719c24-0632-4645-a431-d1171d6d041e

Jak sprawdzić stan konta w ZUS?

Każdy ubezpieczony może sprawdzić swoją informację o stanie konta w ZUS w wersji elektronicznej.

W aplikacji mZUS:

• wybierz zakładkę „Ubezpieczenia i składki”,
• następnie „Twoja informacja o stanie konta w ZUS”,
• kliknij „Pokaż PDF”, aby wyświetlić pełny dokument.

Na Platformie Usług Elektronicznych ZUS (PUE/eZUS):

• przejdź do Panelu ubezpieczonego,
• wybierz „Informacje o stanie konta”,
• otwórz dokument „Informacja za 2025 r.”.

ZUS nie wysyła już informacji w formie papierowej. Wyjątkiem są osoby, które wyraźnie poproszą o tradycyjną wersję dokumentu.

Waloryzacja kont emerytalnych zwiększyła oszczędności

W czerwcu ZUS przeprowadził coroczną waloryzację środków zapisanych na kontach ubezpieczonych. Dzięki temu wartość zgromadzonego kapitału emerytalnego znacząco wzrosła.

W 2025 roku:

• konto emerytalne i kapitał początkowy wzrosły o 9,81 proc.,
• subkonto w ZUS zwiększyło się o 10,61 proc..

Łącznie wartość środków zgromadzonych przez ubezpieczonych zwiększyła się o niemal 472,9 mld zł.

Prognoza emerytury – co znajdziesz w dokumencie?

Informacja udostępniona przez ZUS zawiera:

• stan konta emerytalnego,
• wysokość odprowadzonych składek,
• informacje o kapitale początkowym,
• dane o środkach zapisanych na subkoncie,
• prognozę przyszłej emerytury.

Szczególnie ważna jest prognoza emerytury, którą otrzymały osoby, które na 31 grudnia 2025 roku ukończyły 35 lat.

ZUS przygotował dwa warianty wyliczeń:

• przy założeniu dalszej pracy do osiągnięcia wieku emerytalnego i dalszego opłacania składek,
• przy założeniu zakończenia aktywności zawodowej już teraz i braku kolejnych wpłat.

Warto pamiętać, że są to jedynie szacunki. Ostateczna wysokość emerytury będzie zależeć od długości aktywności zawodowej, wysokości przyszłych zarobków, odprowadzanych składek oraz kolejnych waloryzacji.

Dlaczego warto sprawdzić swoją prognozę emerytury?

Regularne sprawdzanie stanu konta w ZUS pozwala kontrolować, czy wszystkie składki zostały prawidłowo zapisane oraz jak zmienia się prognoza przyszłego świadczenia. To również dobry moment, aby zastanowić się, czy planowana emerytura będzie wystarczająca i czy warto rozważyć dodatkowe oszczędzanie.

Eksperci przypominają, że nawet kilka dodatkowych lat pracy i dalsze opłacanie składek mogą znacząco zwiększyć wysokość przyszłej emerytury.

Najważniejsze jest jednak to, aby regularnie sprawdzać swoje konto w ZUS. Dzięki temu można na bieżąco monitorować zgromadzony kapitał i świadomie planować swoją przyszłość finansową po zakończeniu aktywności zawodowej.

Otyłość sarkopeniczna należy do trudnych zespołów wieku podeszłego, ponieważ łączy dwa zjawiska działające w przeciwnych kierunkach: zanik mięśni i spadek ich siły (sarkopenię) z jednoczesnym gromadzeniem się tłuszczu. Podstępność tego stanu polega na tym, że wskaźnik BMI może wyglądać zupełnie prawidłowo, mimo że wewnętrzne proporcje ciała są zaburzone — mięśni jest za mało, a tkanki tłuszczowej zdecydowanie za dużo.

Gorsza niż zwykła otyłość

W tym przypadku organizm mierzy się z paradoksem: brakuje mu białka, a jednocześnie dostarcza się mu za dużo energii. Konsekwencje idą kilkoma torami naraz.

• Pierwszą jest osłabienie ciała. To mięśnie utrzymują stawy w ryzach i umożliwiają poruszanie się — kiedy ich ubywa, gwałtownie rośnie ryzyko upadków, a te u seniorów często kończą się złamaniem szyjki kości udowej.
• Drugą jest przewlekły stan zapalny. Tłuszcz gromadzący się wokół narządów wewnętrznych wydziela związki o działaniu prozapalnym, które napędzają dalszy rozkład tkanki mięśniowej.
• Trzecią jest spowolnienie przemiany materii. Im mniej mięśni, tym wolniejszy metabolizm — a to ułatwia dalsze przybieranie na wadze i zamyka całość w mechanizmie błędnego koła.

O to, jakie zachowania seniora powinny zapalić opiekunom lampkę ostrzegawczą, że utrata mięśni jest już zaawansowana, pytamy naszą ekspertkę — dietetyk kliniczną i psychodietetyk Małgorzatę Mleko:

- Jednym z pierwszych i najbardziej charakterystycznych objawów sarkopenii jest stopniowy spadek sprawności funkcjonalnej. Opiekunowie często zauważają, że senior ma trudności ze wstawaniem z krzesła, wchodzeniem po schodach czy dłuższym spacerem. Pojawia się wolniejszy chód, pogorszenie równowagi oraz większa skłonność do potknięć i upadków.

Ekspertka zwraca również uwagę na sygnały, które łatwo przeoczyć:

- Niepokojącym sygnałem jest również wycofywanie się z codziennych aktywności – senior przestaje wychodzić z domu, ogranicza kontakty społeczne czy rezygnuje z obowiązków, które wcześniej wykonywał samodzielnie. Często jest to błędnie interpretowane jako naturalna konsekwencja starzenia, podczas gdy może świadczyć o postępującej utracie siły mięśniowej. Na uwagę zasługuje także niezamierzona utrata masy ciała, zmniejszenie obwodu ramion lub ud oraz osłabienie siły chwytu dłoni. W praktyce klinicznej właśnie pogorszenie sprawności, a nie sam wygląd sylwetki, najczęściej stanowi pierwszy sygnał rozwijającej się sarkopenii.

BMI nie widzi tego, co najważniejsze

Ocenianie zdrowia seniora wyłącznie przez pryzmat BMI mija się z celem, bo ten wskaźnik w ogóle nie rozróżnia mięśni od tłuszczu. Zamiast niego warto sięgnąć po narzędzia, które faktycznie pokazują skład i sprawność ciała.

Prostym, a zarazem bardzo trafnym badaniem jest pomiar siły uścisku dłoni za pomocą dynamometru — to jedno z najskuteczniejszych narzędzi w wykrywaniu sarkopenii. Uzupełnia je analiza składu ciała metodą bioimpedancji (BIA), która dokładnie pokazuje proporcje mięśni i tłuszczu. Warto też wykonać test wstawania z krzesła, sprawdzający, jak funkcjonują mięśnie nóg.

• Strategia „siły i białka”, czyli jak chronić organizm

Odchudzanie seniora nie może sprowadzać się do zwykłego cięcia kalorii — to prosta droga do utraty resztek mięśni i pogorszenia stanu zdrowia. Skuteczne podejście opiera się na dwóch filarach: odżywieniu i ruchu.

• Filar pierwszy: dieta bogata w białko

Białko jest budulcem mięśni, a starszy organizm potrzebuje go więcej niż młody, bo słabiej wykorzystuje dostarczane aminokwasy. Warto sięgać po chude mięso, ryby, jaja, twaróg i rośliny strączkowe, a przede wszystkim zadbać, by białko pojawiało się w każdym posiłku — na śniadanie, obiad i kolację.

Zapytaliśmy specjalistkę, czy w swojej praktyce znajduje skuteczne sposoby na „przemycenie” większej ilości białka do jadłospisu seniorów, którzy mają słabszy apetyt:

- Tak. Kluczową zasadą jest zwiększanie gęstości odżywczej posiłków bez istotnego zwiększania ich objętości. Seniorzy z obniżonym apetytem często nie są w stanie zjeść dużych porcji, dlatego warto koncentrować się na produktach bogatych w białko. W praktyce dobrze sprawdza się wzbogacanie zup i puree dodatkiem nasion roślin strączkowych, twarogu, jogurtu typu skyr lub mleka w proszku, przygotowywanie koktajli na bazie fermentowanych produktów mlecznych z dodatkiem odżywki białkowej czy dodawanie jajek czy ryb do past i zapiekanek.

Małgorzata Mleko podkreśla przy tym, że liczy się nie tylko ilość białka, ale i jego rozłożenie:

- Istotne jest również równomierne rozłożenie podaży białka w ciągu dnia. Badania wskazują, że korzystniejsze efekty dla syntezy białek mięśniowych przynosi dostarczenie odpowiedniej porcji białka w każdym głównym posiłku niż spożycie większości białka wyłącznie podczas obiadu. Każde postępowanie powinno być jednak elementem kompleksowego planu żywieniowego opracowanego przez dietetyka klinicznego.

Filar drugi: trening z oporem

Do wzrostu mięśni potrzebny jest opór — ale nie chodzi tu o dźwiganie ciężarów, lecz o proste, dostępne ćwiczenia. Może to być wstawanie z krzesła bez pomocy rąk, ćwiczenia z taśmami elastycznymi (theraband) czy nordic walking, który dodatkowo poprawia stabilność.

Kluczowe pytanie brzmi jednak, jak rozsądnie wprowadzić ruch u kogoś, kto od lat w ogóle nie ćwiczył:

- Najważniejszą zasadą jest rozpoczynanie treningu stopniowo i indywidualne dostosowanie jego intensywności do możliwości pacjenta. Przed rozpoczęciem programu ćwiczeń warto przeprowadzić ocenę stanu zdrowia, sprawności funkcjonalnej oraz ryzyka sercowo-naczyniowego i ortopedycznego.

Ekspertka podpowiada również, od jakich ćwiczeń zacząć:

- Początkowo wystarczą ćwiczenia wykorzystujące ciężar własnego ciała, gumy oporowe lub bardzo niewielkie obciążenia. Celem nie jest intensywny trening, lecz regularna stymulacja mięśni. Dwie–trzy sesje tygodniowo, obejmujące podstawowe grupy mięśniowe, są zgodne z aktualnymi rekomendacjami i pozwalają stopniowo odbudowywać siłę oraz masę mięśniową.

Nie mniej ważne jest bezpieczeństwo i odpowiednie wsparcie:

- Równie istotna jest kontrola techniki wykonywania ćwiczeń oraz odpowiednia regeneracja. U osób starszych warto łączyć trening oporowy z ćwiczeniami równoważnymi i poprawiającymi koordynację, co dodatkowo zmniejsza ryzyko upadków i poprawia samodzielność. Polecałabym ćwiczenia pod okiem fizjoterapeuty.

Kiedy suplementy pomagają, a kiedy nie wystarczą

W kwestii wspomagania farmakologicznego i suplementacyjnego warto zaufać zdaniu specjalisty. Dietetyk kliniczna Małgorzata Mleko zwraca uwagę, że najważniejsze jest zachowanie właściwej hierarchii działań:

- Suplementacja może stanowić wartościowe uzupełnienie terapii, jednak nigdy nie zastąpi odpowiednio dobranej diety oraz regularnego treningu oporowego, które pozostają podstawą leczenia otyłości sarkopenicznej. Najlepiej udokumentowane korzyści dotyczą witaminy D u osób z potwierdzonym niedoborem – jej wyrównanie może wspierać funkcjonowanie mięśni oraz zmniejszać ryzyko upadków, dlatego oznaczenie stężenia 25(OH)D i odpowiednia suplementacja są często uzasadnione.

Na temat pozostałych, coraz częściej wymienianych preparatów ekspertka dodaje:

- Kreatyna również posiada coraz silniejsze dowody naukowe, szczególnie gdy jest stosowana równolegle z treningiem oporowym; u części seniorów może przyczyniać się do większego przyrostu siły mięśniowej i poprawy sprawności funkcjonalnej. W przypadku HMB wyniki badań są bardziej zróżnicowane. Największe korzyści obserwuje się u osób z wyraźnie nasilonym katabolizmem, unieruchomionych lub w okresie rekonwalescencji. W codziennej praktyce decyzja o jego zastosowaniu powinna być podejmowana indywidualnie, po ocenie stanu odżywienia, aktywności fizycznej oraz chorób współistniejących.

Do zdarzenia doszło na terenie powiatu kluczborskiego. Na telefon stacjonarny 75-letniego mężczyzny zadzwoniła kobieta, która płacząc i drżącym głosem przedstawiła się jako jego córka. Przekazała, że miała wypadek – nie zauważyła czerwonego światła, a na przejściu dla pieszych doszło do tragedii. Według przekazanej historii w wyniku zdarzenia miała zginąć osoba podróżująca samochodem, a kobiecie groziło kilka lat więzienia.

Oszustka wykorzystała strach i emocje seniora. Poinformowała go, że jest w szpitalu, nie ma telefonu, a sprawą zajmują się policjanci i prokurator. Następnie zażądała pieniędzy, przekonując, że wpłata pozwoli uniknąć poważnych konsekwencji prawnych.

- Przez cały czas rozmowy kobieta nie rozłączała się, nie dając seniorowi możliwości zweryfikowania przekazanych informacji ani skontaktowania się z rodziną – relacjonują policjanci.

Senior przekazał oszustom 91 tysięcy złotych

Zaniepokojony losem bliskiej osoby 75-latek przygotował 60 tysięcy złotych. Gotówkę zapakował do kartonu, zabezpieczył taśmą i schował w reklamówce. Następnie wyszedł przed dom, gdzie czekała na niego nieznana kobieta, której przekazał pieniądze.

Po pewnym czasie oszustka ponownie zadzwoniła. Tym razem poinformowała, że potrzebna jest kolejna kwota. Senior, nadal przekonany, że pomaga córce, przygotował następne 31 tysięcy złotych. Tego samego dnia ta sama kobieta ponownie pojawiła się przed jego domem i odebrała pieniądze.

- Na zakończenie rozmowy oszustka poinformowała seniora, że wieczorem będzie rozmawiać z prokuratorem, a po zakończeniu rozmowy przekaże mu informacje, co jeszcze będzie musiał zrobić. Do tego momentu 75-latek był przekonany, że pomaga swojej córce i nie miał świadomości, że padł ofiarą przestępców.

Senior zorientował się, że został oszukany i powiadomił Policję. Łącznie stracił 91 tysięcy złotych.

Kluczborscy policjanci prowadzą postępowanie mające na celu ustalenie i zatrzymanie sprawców.

Oszuści grają na emocjach seniorów

Metoda „na wypadek bliskiej osoby” jest jednym ze sposobów działania przestępców, którzy szczególnie często próbują wykorzystać osoby starsze. Schemat jest podobny – telefon, dramatyczna historia, presja czasu i żądanie pieniędzy.

Oszuści doskonale wiedzą, że troska o dzieci i wnuki może sprawić, że człowiek działa impulsywnie. Dlatego wzbudzają strach, nakazują zachowanie tajemnicy i nie dają czasu na spokojne sprawdzenie informacji.

Jak nie dać się oszukać?

Policja przypomina:

• funkcjonariusze nigdy nie proszą o przekazanie pieniędzy ani kosztowności w celu ich „zabezpieczenia” lub wpłacenia kaucji;
• Policja, prokuratura ani sąd nie wysyłają osób po odbiór gotówki, złota czy walut;
• o odpowiedzialności karnej i zastosowaniu środków zapobiegawczych decyduje sąd, a nie osoba telefonująca z żądaniem pieniędzy.

Jeżeli otrzymamy telefon z informacją o rzekomym wypadku bliskiej osoby i prośbą o przekazanie pieniędzy, należy przede wszystkim zachować spokój. Najlepiej natychmiast się rozłączyć i samodzielnie skontaktować się z członkiem rodziny, którego sprawa ma dotyczyć.

W przypadku podejrzenia oszustwa należy powiadomić Policję, dzwoniąc pod numer alarmowy 112.

Rozmawiajmy z seniorami o zagrożeniach

Rodzina i bliscy odgrywają bardzo ważną rolę w ochronie osób starszych przed oszustwami. Krótka rozmowa, przypomnienie zasad bezpieczeństwa i ustalenie prostego sposobu weryfikowania takich telefonów mogą uchronić seniorów przed utratą dorobku całego życia.

Pamiętajmy – przestępcy nie wykorzystują jedynie nieuwagi. Wykorzystują przede wszystkim emocje, zaufanie i troskę o najbliższych. Warto o tym rozmawiać, zanim zadzwoni telefon z dramatyczną historią.