Światowy Dzień Mózgu ustanowiła Światowa Federacja Neurologii (World Federation of Neurology, WFN) — międzynarodowa organizacja zrzeszająca towarzystwa neurologiczne z całego świata. Data 22 lipca nawiązuje do powstania samej federacji w 1957 roku. Tegoroczna edycja, organizowana pod hasłem „Zdrowie mózgu dostępne dla wszystkich", zwraca uwagę na to, że dbanie o mózg powinno być możliwe niezależnie od wieku, miejsca zamieszkania czy zamożności. Dla seniorów to szczególnie ważny sygnał — profilaktyka nie musi oznaczać drogich terapii. Czasem wystarczy zmiana codziennych nawyków, a jednym z najprostszych jest sięgnięcie po książkę. 

Co mówią badania: czytanie a mózg seniora

Naukowcy z Uniwersytetu Australii Południowej przeanalizowali codzienne aktywności blisko 400 osób powyżej 60. roku życia i sprawdzili, jak wpływają one na pamięć oraz zdolności poznawcze. Autorka badania, neuropsycholożka dr Maddison L. Mellow, podkreśla, że to, w jakim kontekście spędzamy czas, ma znaczenie dla naszych zdolności poznawczych — decyduje o tym poziom stymulacji intelektualnej i zaangażowania społecznego danej czynności. Wyniki opublikowano w recenzowanym czasopiśmie „The Journals of Gerontology: Series A". 

Co istotne, nie każda forma odpoczynku działa tak samo. Wśród aktywności, które opóźniają starzenie się mózgu, badacze wymieniają czytanie, słuchanie muzyki, prace manualne, grę na instrumencie, modlitwę oraz rozmowy ze znajomymi. Dla porównania, oglądanie telewizji czy granie w gry wideo nie przynosiło takich samych korzyści. 

To spójne z najnowszym stanowiskiem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). W lipcu 2026 roku WHO opublikowało drugą, zaktualizowaną edycję wytycznych dotyczących ograniczania ryzyka demencji. Wytyczne podkreślają, że profilaktyka demencji powinna być traktowana jako element zdrowia publicznego, a nie wyłącznie zadanie neurologii czy psychiatrii, a nawet 45 proc. przypadków demencji na świecie może być związanych z czynnikami, na które przynajmniej częściowo można wpływać. Wśród nich WHO wymienia między innymi izolację społeczną i brak aktywności umysłowej — a więc obszary, w których czytanie ma naturalne zastosowanie. 

Dlaczego lektura tak dobrze działa na umysł

Podczas czytania mózg pracuje na wielu poziomach jednocześnie: przetwarza litery i słowa, buduje w wyobraźni obrazy, śledzi wątki fabularne i zapamiętuje szczegóły. To coś więcej niż bierny odbiór — to prawdziwy trening poznawczy. Korzyści z regularnego czytania obejmują między innymi:

• Ćwiczenie pamięci — śledzenie fabuły i bohaterów angażuje pamięć roboczą i epizodyczną.
• Utrzymanie sprawności językowej — regularny kontakt z tekstem wzbogaca słownictwo i ułatwia formułowanie myśli.
• Budowanie rezerwy poznawczej — im więcej „ćwiczeń" dla mózgu, tym większa jego odporność na procesy starzenia.
• Redukcję stresu i poczucia samotności — lektura potrafi dać poczucie towarzystwa i oderwania od trudnych emocji.
• Wsparcie krytycznego myślenia — pomaga oceniać informacje i chroni przed dezinformacją, co ma znaczenie zwłaszcza w codziennym kontakcie z internetem czy telefonem.

Jak czytać, żeby to naprawdę pomagało mózgowi

Nie chodzi o to, by czytać jak najwięcej stron dziennie — liczy się regularność i zaangażowanie. Warto:

• Czytać codziennie choćby 20–30 minut — krótka, ale systematyczna dawka działa lepiej niż sporadyczne maratony czytelnicze.
• Wybierać teksty wymagające uwagi — powieść z rozbudowaną fabułą angażuje mózg bardziej niż pobieżne przeglądanie nagłówków.
• Czytać na głos lub dyskutować o przeczytanej treści — to dodatkowo aktywizuje pamięć i mowę, a rozmowa w klubie książki wzmacnia też kontakty społeczne.
• Zmieniać gatunki — na przemian sięgać po beletrystykę, reportaż czy poezję, by angażować różne obszary mózgu.
• Robić notatki lub zapamiętywać imiona bohaterów — to prosty sposób na dodatkowy trening pamięci.

Gdzie szukać inspiracji? Dobrym punktem wyjścia są powieści obyczajowe z wyrazistą fabułą, biografie i wspomnienia, a także reportaże podróżnicze czy historyczne — angażują wyobraźnię i uczą jednocześnie. Osoby, które wolą krótsze formy, mogą sięgnąć po opowiadania lub poezję — nawet kilka stron dziennie robi różnicę. Warto też odwiedzić lokalny dyskusyjny klub książki — rozmowa o przeczytanej pozycji to dodatkowa porcja aktywności społecznej, którą WHO wymienia jako czynnik chroniący mózg.

Książki z dużym drukiem — czytanie bez zmęczenia oczu

Problemy ze wzrokiem to jedna z najczęstszych barier, które zniechęcają seniorów do czytania. Odpowiedzią na to są książki wydawane powiększoną czcionką, dostępne w wielu bibliotekach publicznych w całej Polsce. Seria taka jak "Duża Czcionka" przygotowywana jest z myślą o osobach z dysfunkcją wzroku oraz seniorach, którzy cenią komfort oczu — każda książka wydana jest powiększonym drukiem, tak aby lektura nie męczyła wzroku. Biblioteki publiczne udostępniają też coraz częściej zbiory książek do słuchania oraz publikacje drukowane większą czcionką, które ułatwiają czytanie osobom starszym i słabowidzącym. Warto zapytać w najbliższej bibliotece gminnej lub miejskiej o taką ofertę — często jest ona bezpłatna, a w niektórych placówkach dostępne są także lupy czy audiobooki wraz z odtwarzaczami dla osób, którym czytanie tradycyjnego druku sprawia trudność. 

Czytanie to jedna z najprostszych i najtańszych form dbania o mózg — nie wymaga sprzętu ani wizyty u specjalisty, a realnie wspiera pamięć i sprawność umysłową. Najnowsze wytyczne WHO oraz badania naukowe potwierdzają, że aktywność umysłowa, obok ruchu i kontaktów społecznych, należy do filarów profilaktyki demencji. Warto wybrać książkę dopasowaną do własnych zainteresowań, czytać regularnie i — jeśli wzrok już szwankuje — sięgnąć po wydania z dużym drukiem dostępne w bibliotekach. Światowy Dzień Mózgu to dobra okazja, by zrobić pierwszy krok.

Sens życia (w psychologii określany jako purpose in life) to głębokie poczucie, że nasza egzystencja ma znaczenie. Definiuje się go poprzez posiadanie jasno określonych dążeń, kierunku działania oraz przekonania, że zarówno przeszłe doświadczenia, jak i teraźniejszość stanowią wartościową całość. Nie jest to jedynie hasło z zakresu literatury motywacyjnej – to poparta licznymi dowodami koncepcja naukowa.

Publikacje wskazują, że wyższy poziom poczucia sensu życia u osób starszych wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem przedwczesnego zgonu, rozwoju choroby Alzheimera, wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych oraz niepełnosprawności. Osoby dojrzałe, które stawiają sobie konkretne cele, deklarują wyższą satysfakcję z życia, wykazują sprawniejsze funkcjonowanie poznawcze i częściej utrwalają prozdrowotne nawyki (w tym regularną aktywność fizyczną i zbilansowaną dietę).

Wniosek ten potwierdzają również wyniki wieloletniego badania Harvard Study of Adult Development – jednego z najważniejszych projektów badawczych poświęconych dobrostanowi człowieka. Wynika z nich jednoznacznie, że osoby mające wyraźny cel w życiu żyją dłużej i w lepszym zdrowiu. Dlaczego warto dbać o ten obszar po zakończeniu pracy zawodowej? Brak celu może prowadzić do stanów depresyjnych, lęku oraz narastającego poczucia bezcelowości, co bezpośrednio zagraża kondycji psychicznej i fizycznej.

Ósmy etap rozwoju według Eriksona: integracja tożsamości vs rozpacz

Klasyczna koncepcja psychologa Erika Eriksona zakłada, że człowiek przechodzi w ciągu życia przez osiem stadiów rozwoju. Ostatnie z nich – obejmujące wiek dojrzały – charakteryzuje się konfliktem między integracją tożsamości a rozpaczą.

W tym okresie człowiek naturalnie podejmuje próbę podsumowania dotychczasowych doświadczeń, zadając sobie pytania: Czy moje życie było wartościowe? Czy zaakceptowałem swoje decyzje? Czy potrafię pogodzić się z tym, czego nie udało mi się osiągnąć? Taka retrospekcja jest całkowicie naturalnym procesem służącym pogłębieniu samoświadomości.

• Integracja tożsamości (wynik pozytywny): Polega na pełnym zaakceptowaniu własnej historii – zarówno sukcesów, jak i porażek. Pozwala dostrzec wartość w dotychczasowych doświadczeniach i prowadzi do wykształcenia mądrości życiowej, czyli zdolności spojrzenia na własne losy ze spokojem i bez żalu.
• Rozpacz (wynik negatywny): Wiąże się z rozpamiętywaniem utraconych szans, poczuciem goryczy oraz brakiem zgody na upływ czasu. Może to prowadzić do stanów depresyjnych, poczucia osamotnienia i narastającej frustracji.

Pomyślny przebieg tego etapu zależy w dużej mierze od nas samych. Bilans życia nie jest bezwzględnym wyrokiem, lecz procesem, który można świadomie kształtować.

Filozofia pozytywnego starzenia się i koncepcja Active Ageing

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) od lat promuje ideę aktywnego starzenia się (Active Ageing). Nie sprowadza się ona wyłącznie do rekreacji ruchowej, lecz obejmuje optymalizację szans w obszarze zdrowia, uczestnictwa społecznego i bezpieczeństwa. Celem jest pełna realizacja potencjału fizycznego, psychicznego i społecznego jednostki.

Kluczowe filary aktywnego starzenia się to:

• Zaangażowanie społeczne: Utrzymywanie bliskich relacji z rodziną i przyjaciółmi, udział w inicjatywach lokalnych czy wolontariat.
• Stymulacja intelektualna: Podejmowanie nowych wyzwań poznawczych, nauka, lektura i rozwijanie pasji.
• Aktywność obywatelska: Działania na rzecz społeczności lokalnej i sąsiedzkiej.
• Wymiar duchowy i wartości: Poczucie sensu budowane wokół wartości osobistych, etycznych lub religijnych.
• Troska o zdrowie: Dbanie o prawidłowe odżywianie, regularny ruch oraz właściwą higienę snu.

Jak odnaleźć nowy cel w drugiej połowie życia?

1. Przeprowadź spokojną refleksję (metoda Life Review)

Przegląd własnego życia pozwala uświadomić sobie zgromadzony kapitał doświadczeń. Zastanów się:

• Jakie dokonania są dla mnie źródłem dumy?
• W jaki sposób wpłynąłem na życie innych ludzi?
• Które relacje miały dla mnie kluczowe znaczenie?

Refleksję tę warto spisać lub nagrać. Sam proces porządkowania wspomnień ma udowodnione działanie terapeutyczne.

2. Odkryj nowe pasje i zainteresowania

Emerytura tworzy przestrzeń czasową, której często brakowało w okresie aktywności zawodowej. To odpowiedni moment na:

• Naukę języków obcych,
• Realizację odkładanych planów podróżniczych,
• Powrót do dawnych zainteresowań lub rozwój twórczości (malarstwo, rękodzieło, muzyka).

Badania potwierdzają, że angażowanie się w nowe zadania poznawcze stymuluje plastyczność mózgu i chroni przed spadkiem nastroju.

3. Zaangażuj się w wolontariat i pomoc innym

Pomoc innym to jeden z najskuteczniejszych sposobów na budowanie poczucia przydatności społecznej. Wolontariat wspiera utrzymanie więzi z otoczeniem, daje satysfakcję i chroni przed poczuciem wyizolowania. Forma działania może być dowolna: od pomocy w lokalnych organizacjach, przez mentoring, po opiekę nad zwierzętami.

4. Dbaj o głębokie relacje z ludźmi

O satysfakcji z życia decyduje przede wszystkim jakość, a nie liczba utrzymywanych relacji. Warto dbać o regularny kontakt z bliskimi, odnawiać wartościowe znajomości z przeszłości oraz otwierać się na nowe relacje, np. w ramach klubów seniora czy Uniwersytetów Trzeciego Wieku.

5. Skorzystaj z profesjonalnego wsparcia psychologicznego

Trudności adaptacyjne, stan zniechęcenia czy poczucie zagubienia na emeryturze są wskazaniem do konsultacji ze specjalistą. W ramach systemu ochrony zdrowia (NFZ) można skorzystać z bezpłatnych porad psychologicznych i psychiatrycznych. Wsparcie specjalisty pomaga sprawniej przejść przez proces zmian życiowych.

Wyzwania wieku dojrzałego: depresja, samotność, stygmatyzacja

Droga do odnalezienia nowego celu może wiązać się z barierami. Do najczęstszych należą:

• Obniżenie nastroju i depresja: Szacuje się, że zaburzenia nastroju i lękowe dotykają znaczny odsetek osób po 60. roku życia.
• Samotność: Wynikająca ze zmiany ról społecznych, utraty bliskich czy ograniczeń mobilności.
• Ageizm (dyskryminacja ze względu na wiek): Utrwalone w społeczeństwie stereotypy dotyczące starości mogą wpływać na obniżenie samooceny.

Obawy i trudności tego typu są zjawiskiem naturalnym, jednak nie muszą determinować jakości życia. Wczesne sięgnięcie po wsparcie bliskich lub specjalistów pozwala skutecznie im przeciwdziałać.

Druga połowa życia to etap, który może przynieść wiele satysfakcji i osobistego rozwoju. Poczucie sensu, budowane poprzez relacje, nowe pasje oraz aktywność społeczną, bezpośrednio przekłada się na długość i jakość życia. Przejście przez ten etap z akceptacją własnej historii pozwala osiągnąć dojrzałość i wewnętrzny spokój.

Kiedy myślimy o Marii Skłodowskiej-Curie, najpierw przychodzą nam do głowy osiągnięcia naukowe: dwie Nagrody Nobla, odkrycie polonu i radu, wkład w fizykę atomową. Ale biografia „Skłodowska-Curie Rebeliantka" Angeliki Kuźniak podejmuje inne pytanie: kim naprawdę była ta kobieta, poza laboratoryjna pracą? Odpowiedź jest niezwykle poruszająca i dla czytelnika o doświadczeniu życiowym seniora — wyjątkowo bliska.

Książka nie ogranicza się do faktów. Angelika Kuźniak, znana z portretów biograficznych (wcześniej napisała o Stryjeńskiej, Boznańskiej), tworzy narrację bliską literaturze pięknej, a jednocześnie naukowo ścisłą. Czytamy o młodej Marii w Warszawie jako guwernantce, pracującej na granicy ubóstwa. Widzimy jej determinację, gdy przyjeżdża do Paryża na Sorbonę — w czasach, gdy kobietom zakazywano wstępu do świata nauki. Śledzimy jej pracę w laboratorium — to miejsce, gdzie Maria naprawdę była sobą, gdzie mogła zapomnieć o bólu i stracie.

Jej początki: Warszawa, wyrzeczenia, marzenia

„Skłodowska-Curie Rebeliantka" nigdy nie przyjmuje tonacji hagiograficznej. Pokazuje, jak Maria jako młoda kobieta była ograniczona przez system, który nie widział dla kobiet miejsca w nauce. W Warszawie pracowała jako guwernantka — godnie, ale z poczuciem, że życie jej wymyka się spod kontroli

Wyjazd do Paryża to punkt zwrotny. Maria podejmuje ryzyko — opuszcza rodzinę, uczy się w biedzie, żyje w zimnych pokojach. Ale właśnie w tych latach rodzi się w niej naukowiec: uparty, skoncentrowany, nienawidzący słabości — zarówno u siebie, jak i u innych. Kuźniak pisze: "Maria coraz bardziej pochłaniana była pracą, a życie prywatne stawało się dla niej czymś drugorzędnym.

Miłość, małżeństwo, laboratoryjna romantyka

Jeden z najpiękniejszych fragmentów książki poświęcony jest związkowi Marii z Piotrem Curie. To nie klasyczna historia miłości — to opowieść o dwóch umysłach, które się uzupełniają. Piotr, niedoskonały, roztargniony, dyslektyk, którego rozpraszały hałasy — Maria, zaś stanowiła twardy grunt, organizację, spokój. Wspólnie przeprowadzali badania przy jednym stole laboratoryjnym, jeździli na rowerach, chodzili do teatru.

Dla starszego czytelnika to może być szczególnie bliskie: opowieść o partnerstwie, które nie jest idealne, ale jest całkowicie autentyczne. O dwóch osobach, które się rozumieją bez słów, które chodzą razem przez deszcz w ogrodzie pełnym róż. To pokazuje, że nawet w naukowym zaangażowaniu możliwe jest czułość.

Żałoba i samotność — najciemniejsza część biografii

Tutaj „Skłodowska-Curie Rebeliantka" staje się wyjątkowo ważna dla seniora. Nieoczekiwana śmierć Piotra (wypadek z zaprzęgiem omnibusa w 1906 roku) zmienia wszystko. Maria cierpi niewyobrażalnie, ale nie okazuje tego światu. Drży, ma migreny, myśli się jej mącą, ale każdego poranka idzie do laboratorium. Jej dziennik żałobny — który przywołuje Kuźniak — jest lakoniczny, suchy, pozornie bez emocji. To spora część jej cierpienia aż do końca życia zostaje zakryta.

Dla czytelnika o doświadczeniu — dla kogoś, kto stracił bliskiego — ta część książki będzie bolesna, ale też terapeutyczna. Dowiadujemy się, że nawet wielcy ludzie doświadczają żałoby, że nauka była dla Marii sposobem, aby wytrzymać. Przyjeżdża do laboratorium, robi eksperyment za eksperymentem, zapisuje kolumny liczb. To nie zanik cierpienia — to znalezienie celu pośród rozpaczy.

Publiczna persona a prywatna kobieta

Książka ukazuje też napięcie między Marią naukowcem a Marią kobietą. Prasa śledzi jej każdy krok. Gdy zostaje pierwszą kobietą profesorem Sorbony — świat ją uwielbia. Gdy w 1911 roku wychodzi na jaw jej związek z fizykiem Paulem Langevinem (wtedy żonatym), skandal staje się nieznośny. Prasa przekracza wszelkie granice, ujawnia korespondencję, podsyca furię. Maria na pewien czas chowa się przed światem, szuka schronienia w Anglii.

Matka, naukowiec, wdowa — sprzeczności bez rozwiązania

Angelika Kuźniak nie ukrywa, że Maria nie była idealna jako matka. Jej córki — Irena i Ewa — były obecne w życiu Marii, ale o tą obecność zawsze musiały rywalizować z laboratoryjnym stołem. To jest brutalnie szczera: Maria wybierała naukę. Ale wybór ten nie oznaczał niemiłości — oznaczał tę szczególną miłość rodziców, którzy chcą dla dzieci czegoś większego niż własna bezpieczeństwo.

Irena, córka Marii, stała się później sama noblistką. Może właśnie dlatego, że Maria pokazała, że możliwe jest życie zbudowane na ambicji i nauce?

Promieniowanie — cena odkryć

„Świat widział blask jej odkryć, ona coraz mocniej odczuwała ich ciemną stronę: utratę wzroku, zatrutą krew, ciało powoli pochłaniane przez promieniowanie". Ta fraza z opisu książki odsłania bolesną prawdę: Maria znała ryzyko pracy z radioaktywnym materiałem, ale nigdy nie przerwała swoich badań.

Dla współczesnego czytelnika — zwłaszcza seniora — to czasami kontrowersyjne odkrycie. Czy nauka jest warta życia? Czy kobieta, która poświęciła zdrowie nauce, jest bohaterką, czy ofiarą? Kuźniak nie rozstrzyga tego dla nas. Pozwala nam samym dojść do wniosku.

„Skłodowska-Curie Rebeliantka" to wyjątkowa pozycja dla seniora, ponieważ nie traktuje swojej bohaterki jako pomnika — lecz jako żywą, błądzącą, pełną sprzeczności kobietę. Czytając tę biografię, rozumiemy, że możliwe jest kochać, pracować, cierpieć i nie poddawać się. Że bycie niezależnym ma cenę, ale tę cenę opłaca wewnętrzna wolność. Ta książka to pozycja obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, kim naprawdę była noblistka i co mogą nas jej decyzje nauczyć.

To pytanie pojawia się coraz częściej wśród seniorów. Wraz z rozwojem bankowości elektronicznej i cyfryzacją usług publicznych wiele osób zastanawia się, czy tradycyjna wypłata świadczeń przez listonosza wkrótce zniknie.

Na ten moment nie ma jednak obowiązku, aby każdy emeryt posiadał rachunek bankowy i otrzymywał świadczenie wyłącznie przelewem. ZUS nadal umożliwia różne formy wypłaty emerytur i rent.

Dla części seniorów wizyta listonosza nadal jest ważnym elementem codzienności. Szczególnie dotyczy to osób starszych, które nie korzystają z bankowości elektronicznej, mieszkają samotnie albo mają trudności z obsługą nowych technologii.

Dlaczego coraz więcej osób wybiera konto bankowe?

Wypłata emerytury na rachunek bankowy ma kilka zalet. Pieniądze trafiają bezpośrednio na konto, co oznacza, że senior nie musi czekać na wizytę listonosza ani dostosowywać się do jego harmonogramu.

Do najczęściej wskazywanych korzyści należą:

• szybszy dostęp do pieniędzy,
• możliwość opłacania rachunków bez wychodzenia z domu,
• większe bezpieczeństwo – brak konieczności przechowywania gotówki w domu,
• łatwiejsze zarządzanie wydatkami.

Dla wielu seniorów przelew emerytury oznacza większą samodzielność. Z drugiej strony część osób obawia się bankowości, haseł i aplikacji mobilnych.

Czy senior bez konta bankowego zostanie bez emerytury?

Nie. Sam brak rachunku bankowego nie oznacza utraty prawa do świadczenia. Emerytura jest wypłacana osobie uprawnionej niezależnie od tego, czy korzysta ona z konta, czy wybiera inną formę odbioru pieniędzy.

Warto jednak pamiętać, że decyzja o założeniu konta może ułatwić codzienne funkcjonowanie – szczególnie w sytuacjach, gdy trzeba szybko opłacić rachunek, zrobić zakupy internetowe albo skorzystać z usług elektronicznych.

Konto bankowe dla seniora. Na co zwrócić uwagę?

Osoby, które rozważają przejście z gotówki na konto, nie muszą od razu korzystać ze wszystkich możliwości bankowości internetowej. Można zacząć od podstaw.

Przy wyborze konta warto sprawdzić:

• czy prowadzenie rachunku jest bezpłatne,
• czy bank pobiera opłaty za wypłaty z bankomatów,
• czy można otrzymać pomoc w placówce,
• czy dostępna jest prosta aplikacja lub bankowość telefoniczna.

Dobrym rozwiązaniem może być również poproszenie bliskiej osoby o pomoc przy pierwszym uruchomieniu konta i ustawieniu podstawowych zabezpieczeń.

Emerytura na konto a bezpieczeństwo seniorów

Przejście na przelew bankowy wiąże się jednak z koniecznością zachowania ostrożności. Seniorzy są częstym celem oszustów, którzy podszywają się pod pracowników banków lub instytucji publicznych.

Należy pamiętać:

• bank nigdy nie prosi telefonicznie o podanie hasła do konta,
• nie należy instalować programów na telefon lub komputer na polecenie nieznanej osoby,
• nie wolno przekazywać kodów SMS do autoryzacji przelewów,
• podejrzane wiadomości warto skonsultować z bliskimi.

Listonosz czy przelew? Najważniejsze są potrzeby seniora

Dla jednych osób konto bankowe będzie wygodnym i bezpiecznym rozwiązaniem, dla innych tradycyjna forma wypłaty nadal pozostanie najlepszym wyborem.

– Najważniejsze jest to, aby sposób otrzymywania świadczenia odpowiadał możliwościom i potrzebom konkretnej osoby. Cyfryzacja może ułatwiać życie, ale nie powinna wykluczać osób, które nie korzystają z nowych technologii – podkreślają eksperci zajmujący się polityką senioralną.

Zmiany technologiczne są nieuniknione, ale równie ważne pozostaje zapewnienie seniorom dostępu do usług w sposób prosty i zrozumiały.

Nie każdy senior wyjeżdża na wakacje w sezonie letnim. Dla wielu osób bardziej atrakcyjne i komfortowe są podróże jesienią – kiedy jest mniej tłoczno, a ceny noclegów często są niższe. Z myślą m.in. o tej grupie powstał program Czek Turystyczny, przygotowany przez Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Program ma zachęcić Polaków do podróżowania po kraju oraz wesprzeć regiony, które w ostatnich latach odnotowały spadek ruchu turystycznego. Na realizację programu przeznaczono 6 mln zł.

Ile wyniesie dopłata dla seniora?

Seniorzy, którzy ukończyli 60 lat, będą mogli otrzymać elektroniczny czek o wartości:

• 300 zł,
• 400 zł,
• 500 zł,
• 600 zł.

Wysokość wsparcia będzie zależała od zasad określonych w programie oraz oferty obiektu uczestniczącego w akcji. Czek nie będzie wypłacany w gotówce – będzie miał formę elektronicznego kodu do wykorzystania podczas pobytu.

Kiedy będzie można wykorzystać Czek Turystyczny?

Program będzie działał wyłącznie w okresie jesiennym.

Seniorzy będą mogli wykorzystać czek: od 1 września do 30 listopada 2026 roku.

Obecnie trwają prace nad internetowym systemem obsługi programu. Według informacji przekazanych mediom przez rzecznika Ministerstwa Sportu i Turystyki system ma być gotowy prawdopodobnie w drugiej połowie sierpnia.

Kto będzie mógł skorzystać z programu?

Z Czeku Turystycznego będą mogli skorzystać:

• seniorzy, którzy ukończyli 60 lat,
• osoby posiadające ważną Kartę Dużej Rodziny.

Sam wiek nie oznacza jednak automatycznego przelewu pieniędzy. Senior będzie musiał skorzystać z systemu programu i otrzymać indywidualny kod.

Na co można przeznaczyć czek?

Dofinansowanie będzie można wykorzystać na usługi hotelarskie w obiektach biorących udział w programie.

Warunkiem ma być pobyt obejmujący co najmniej dwa noclegi. Czek będzie można wykorzystać wyłącznie na terenie Polski i tylko w ramach określonych usług turystycznych.

Gdzie seniorzy pojadą z dopłatą?

Program ma szczególnie wspierać regiony Polski, które ucierpiały gospodarczo w związku ze zmniejszeniem ruchu turystycznego. Wśród promowanych kierunków mają znaleźć się m.in. obszary wschodniej Polski oraz regiony przygraniczne.

Dla seniorów może to być okazja do jesiennego wypoczynku w miejscach, które poza sezonem oferują spokojniejszą atmosferę i niższe ceny niż w miesiącach wakacyjnych.

Czek Turystyczny a aktywność seniorów

Podróże osób starszych to nie tylko sposób na odpoczynek. Eksperci od lat podkreślają, że aktywność poza domem sprzyja utrzymywaniu kontaktów społecznych, poprawia samopoczucie i zachęca do ruchu.

Kilka dni spędzonych poza miejscem zamieszkania może być dla seniora okazją do poznania nowych miejsc, spotkań z innymi ludźmi i zadbania o własny dobrostan.

Jeszcze dwie dekady temu osoby starsze stanowiły około 17 proc. mieszkańców Polski. W 2024 roku było ich już ponad 26 proc., a prognozy pokazują, że do 2060 roku seniorzy mogą stanowić ponad 38 proc. społeczeństwa.

Za tymi liczbami kryją się konkretne wyzwania. Wraz z wiekiem rośnie bowiem potrzeba pomocy w codziennym funkcjonowaniu – przy zakupach, przygotowaniu posiłków, dbaniu o zdrowie czy załatwianiu spraw urzędowych.

Szczególnie trudna sytuacja dotyczy osób po 80. roku życia. W tym wieku coraz częściej pojawiają się ograniczenia sprawności i konieczność korzystania ze wsparcia innych osób. W przypadku najstarszych seniorów pomoc drugiej osoby staje się dla wielu niezbędna.

Problem ten szczególnie mocno widać na terenach wiejskich. Młodsze pokolenia często wyjeżdżają do większych miast, a osoby starsze zostają same – nierzadko w miejscowościach, gdzie dostęp do usług jest ograniczony.

Senior często musi sam poprosić o pomoc

Raport Najwyższej Izby Kontroli pokazuje, że wiele gmin nie ma systemu, który pozwalałby wcześniej zauważyć osoby starsze zagrożone samotnością lub wykluczeniem. Kontrolowane samorządy najczęściej reagowały dopiero wtedy, gdy senior sam zgłosił potrzebę wsparcia albo informację przekazała rodzina, sąsiad czy inna instytucja.

Jak wskazuje NIK, żadna ze skontrolowanych gmin nie prowadziła odrębnego systemu identyfikacji samotnych osób starszych. Nie analizowano również w sposób systemowy sytuacji seniorów, którzy mieszkają sami, mają trudności z poruszaniem się lub żyją w budynkach niedostosowanych do ich potrzeb.

W praktyce oznacza to, że osoba starsza, która nie ma bliskich albo nie chce prosić o pomoc, może zostać niezauważona.

W co dwunastej gminie seniorzy nie mieli dostępu do podstawowej opieki

Jednym z najbardziej niepokojących ustaleń kontroli jest brak podstawowych usług opiekuńczych w części gmin.

Z danych zebranych przez NIK wynika, że w 275 gminach wiejskich i miejsko-wiejskich – czyli w ponad 12 proc. takich jednostek w Polsce – seniorzy nie mieli zapewnionych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

Tymczasem dla wielu osób starszych właśnie taka pomoc jest kluczowa. Pozwala im pozostać w swoim domu, zachować niezależność i uniknąć konieczności przeniesienia do placówki całodobowej.

– Dla seniorów własne mieszkanie, znane otoczenie i kontakt z lokalną społecznością często mają ogromne znaczenie. Dlatego wsparcie powinno być dostępne jak najbliżej ich miejsca życia – wynika z wniosków kontroli NIK.

Jak wygląda pomoc dla seniorów?

System wsparcia osób starszych opiera się przede wszystkim na działaniach gmin. To one odpowiadają m.in. za organizację usług opiekuńczych, pomoc środowiskową oraz prowadzenie lub wspieranie placówek dla seniorów.

Jedną z najważniejszych form pomocy są usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania. Mogą obejmować m.in. pomoc w codziennych czynnościach, przygotowanie posiłków, zakupy, wsparcie w utrzymaniu higieny czy załatwianiu spraw.

Dla części seniorów dostępne są także usługi sąsiedzkie, czyli pomoc świadczona przez osoby z najbliższego otoczenia.

Coraz większą rolę odgrywają również Kluby Senior+ i Dzienne Domy Senior+, które nie tylko zapewniają zajęcia aktywizujące, ale także przeciwdziałają samotności.

Samotność jest równie dużym problemem jak brak sprawności

Raport NIK pokazuje, że opieka nad seniorami nie powinna być rozumiana wyłącznie jako pomoc przy podstawowych czynnościach.

Dla wielu osób starszych równie ważny jest kontakt z drugim człowiekiem. Izolacja społeczna może wpływać na zdrowie psychiczne, obniżać aktywność i pogarszać jakość życia. Dlatego tak ważne są miejsca, w których seniorzy mogą spotkać inne osoby, uczestniczyć w zajęciach i pozostać aktywni.

Pomoc działa, ale potrzebne jest wcześniejsze reagowanie

Kontrola NIK pokazała również, że tam, gdzie seniorzy otrzymują wsparcie, przynosi ono realne efekty. W badaniu przeprowadzonym przez Izbę blisko 70 proc. ankietowanych seniorów wskazało, że otrzymywana pomoc pozwoliła im dłużej pozostać we własnym domu i uniknąć konieczności korzystania z całodobowej opieki.

Problemem pozostaje jednak dotarcie do tych osób, które jeszcze nie zgłosiły potrzeby pomocy. Zdaniem NIK gminy powinny aktywniej rozpoznawać sytuację starszych mieszkańców i wcześniej reagować na sygnały, że ktoś może potrzebować wsparcia.

Co zrobić, gdy starsza osoba potrzebuje pomocy?

Senior lub jego bliscy mogą zgłosić się do:

• ośrodka pomocy społecznej właściwego dla miejsca zamieszkania,
• urzędu gminy,
• lekarza rodzinnego,
• lokalnych organizacji senioralnych,
• Klubu Senior+ lub Dziennego Domu Senior+.

Nie warto czekać, aż sytuacja stanie się kryzysowa. Wcześnie udzielona pomoc może pozwolić seniorowi dłużej zachować samodzielność i bezpieczeństwo.

Źródło: NIK

Choć sezon grzybowy wielu osobom kojarzy się przede wszystkim z wrześniem i październikiem, w tym roku natura zaskoczyła wcześniej. Dzięki ciepłej pogodzie i regularnym opadom w wielu częściach kraju pojawiły się bardzo dobre warunki do wzrostu grzybów.

Coraz więcej osób chwali się udanymi zbiorami, a na forach i grupach dla grzybiarzy nie brakuje zdjęć pełnych wiklinowych koszy. Eksperci podkreślają jednak, że jest to na razie letni wysyp, który ma charakter lokalny – w jednych lasach grzybów jest bardzo dużo, w innych nadal trzeba ich długo szukać.

Gdzie jest najwięcej grzybów?

Z najnowszych doniesień wynika, że najlepszych zbiorów można obecnie spodziewać się przede wszystkim w:

• Małopolsce (okolice Limanowej, Suchej Beskidzkiej i Beskidu Żywieckiego),
• województwie śląskim (okolice Pszczyny, Rybnika i Żywca),
• Borach Tucholskich,
• Borach Dolnośląskich,
• na Mazowszu,
• na Mazurach,
• w Bieszczadach.

W wielu miejscach grzybiarze znajdują kurki, borowiki, maślaki, koźlarze oraz pierwsze podgrzybki.

Dlaczego właśnie teraz pojawił się wysyp?

Grzyby najlepiej rosną wtedy, gdy po okresie wysokich temperatur pojawiają się obfite opady deszczu. Wilgotna ściółka leśna oraz ciepłe noce tworzą idealne warunki do rozwoju grzybni.

To właśnie dlatego po lipcowych deszczach wiele lasów dosłownie ożyło. Jeśli pogoda utrzyma się na podobnym poziomie, kolejne tygodnie również mogą przynieść bardzo udane zbiory.

Grzybobranie to świetna aktywność dla seniorów

Dla wielu seniorów wyprawa do lasu jest czymś więcej niż sposobem na zdobycie grzybów. To okazja do ruchu na świeżym powietrzu, kontaktu z naturą i aktywnego spędzenia czasu z rodziną lub znajomymi.

Spacer po lesie poprawia kondycję, pomaga się wyciszyć i pozwala oderwać się od codziennych obowiązków. Warto jednak pamiętać o kilku zasadach bezpieczeństwa.

Przed wyjściem do lasu dobrze jest:

• poinformować bliskich, dokąd się wybieramy,
• zabrać naładowany telefon,
• mieć przy sobie wodę i nakrycie głowy,
• założyć długie spodnie i pełne buty chroniące przed kleszczami,
• zbierać wyłącznie te grzyby, co do których nie ma żadnych wątpliwości.

Nie tylko koszyk – warto sprawdzić mapę grzybów

Przed wyjazdem do lasu warto zajrzeć na internetowe mapy grzybów, które są na bieżąco aktualizowane przez samych grzybiarzy. Dzięki zgłoszeniom z całej Polski można sprawdzić, gdzie w ostatnich dniach znajdowano najwięcej grzybów i jakie gatunki dominują w danym regionie.

Sezon dopiero się rozkręca

Wszystko wskazuje na to, że tegoroczny sezon może należeć do bardzo udanych. Jeśli w najbliższych tygodniach utrzymają się naprzemiennie opady deszczu i ciepłe dni, grzybiarze mają szansę na kolejne obfite zbiory.

Dla seniorów, którzy lubią aktywnie spędzać czas na łonie natury, to dobry moment, aby przygotować wiklinowy koszyk i wybrać się do lasu – pamiętając jednak o ostrożności i zasadzie, że do koszyka trafiają tylko dobrze rozpoznane gatunki.

Półpasiec (łacińska nazwa: Herpes zoster) jest chorobą wirusową wywołaną przez wirus ospy wietrznej i półpaśca, znany pod skrótem VZV (od ang. varicella-zoster virus). To ten sam wirus, który w dzieciństwie powoduje ospę wietrzną. Po wyzdrowieniu z ospy wirus nie zostaje całkowicie usunięty z organizmu — chowa się i pozostaje w stanie uśpionym w zwojach nerwowych (czyli skupiskach komórek nerwowych zlokalizowanych wzdłuż kręgosłupa). Może tam tkwić przez wiele dziesięcioleci, nie dając żadnych objawów.

Problem zaczyna się wtedy, gdy układ odpornościowy słabnie. Wirus się uaktywnia, zaczyna się namnażać i wędruje wzdłuż nerwów ku skórze, powodując charakterystyczną, bolesną wysypkę. Dzieje się tak najczęściej u osób starszych, bo starzenie się organizmu naturalnie osłabia odporność. Może je wywołać też stres, inna infekcja, a nawet przemęczenie — chwilowe obniżenie odporności wystarczy, by uśpiony wirus się przebudził.

Szacuje się, że około 99,5% populacji Polaków po 40. roku życia przechorowało ospę wietrzną — co oznacza, że prawie wszyscy seniorzy noszą w sobie wirus półpaśca i są potencjalnie narażeni na zachorowanie.

Jak wygląda półpasiec? Objawy, których nie wolno zignorować

Półpasiec rzadko pojawia się bez zapowiedzi. Zanim na skórze pojawi się wysypka, przez kilka dni mogą dawać o sobie znać objawy zwiastunowe:

• uczucie pieczenia, mrowienia lub przeczulicy (nadwrażliwości) skóry w określonym obszarze,
• ból — często opisywany jako kłujący, piekący lub tępy,
• gorączka i ogólne złe samopoczucie,
• ból głowy.

Po kilku dniach w tym samym miejscu pojawia się wysypka — czerwone plamy, na których szybko wyrastają pęcherzyki wypełnione płynem, podobne do tych przy ospie wietrznej, ale większe i głębiej osadzone. Kluczową cechą jest ich rozmieszczenie: zmiany skórne obejmują tylko jedną stronę ciała i układają się wzdłuż przebiegu nerwu — najczęściej na klatce piersiowej, plecach lub brzuchu. Nie przekraczają środkowej linii ciała, co jest charakterystyczną cechą tej choroby.

Pęcherzyki po kilku dniach pękają, tworzą bolesne nadżerki, a następnie przysychają i pokrywają się strupkami. Zmiany skórne ustępują zazwyczaj po 7–14 dniach, choć ból może trwać znacznie dłużej.

Półpasiec może pojawić się nie tylko na tułowiu, ale też na twarzy, w okolicach oka lub ucha. To szczególnie groźne postacie choroby.

Kto jest najbardziej narażony?

Półpasiec może dotknąć każdego, kto przebył ospę wietrzną, ale ryzyko jest nierównomiernie rozłożone. Gwałtownie rośnie po 50. roku życia — według danych Głównego Inspektoratu Sanitarnego, po 85. roku życia ryzyko zachorowania wynosi już 50%.

Do głównych czynników ryzyka należą:

• Wiek powyżej 50 lat — osłabienie odporności związane ze starzeniem się organizmu,
• Choroby przewlekłe — cukrzyca, choroby serca, przewlekła choroba płuc, niewydolność nerek,
• Choroby onkologiczne — nowotwory złośliwe, białaczka, chłoniak Hodgkina, szpiczak mnogi,
• Zakażenie HIV i inne stany obniżające odporność,
• Immunosupresja — czyli przyjmowanie leków osłabiających układ odpornościowy, np. po przeszczepieniu narządu lub w leczeniu chorób autoimmunologicznych (reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca, stwardnienie rozsiane, toczeń),
• Stres i przemęczenie — nawet chwilowe obniżenie odporności może wyzwolić chorobę.

Powikłania półpaśca — dlaczego tak groźnego?

Wiele osób myśli, że półpasiec to tylko wysypka, która sama przejdzie. To błąd. Choroba może prowadzić do poważnych, długotrwałych powikłań, zwłaszcza u seniorów.

Neuralgia popółpaścowa (inaczej: nerwoból popółpaścowy) to najczęstsze i najbardziej dotkliwe powikłanie. Polega na przewlekłym bólu utrzymującym się w miejscu, gdzie była wysypka — długo po jej ustąpieniu. Ból bywa tak silny, że uniemożliwia normalne funkcjonowanie: sen, ubieranie się, nawet dotyk ubrania staje się nie do wytrzymania. Neuralgia popółpaścowa dotyka według Akademii NFZ nawet 50% osób powyżej 60. roku życia, które przechorowały półpasiec. Jej leczenie jest trudne i często tylko częściowo skuteczne. Ryzyko tego powikłania rośnie z wiekiem: wynosi 10% u osób między 60. a 69. rokiem życia, 17% między 70. a 79. rokiem życia i aż 20% po 80. roku życia — podaje GIS.

Innymi groźnymi powikłaniami są:

• Zajęcie oka — półpasiec w okolicach gałązki ocznej nerwu trójdzielnego może powodować owrzodzenia rogówki, stan zapalny oka, a w ciężkich przypadkach prowadzić do trwałego pogorszenia lub utraty wzroku,
• Zajęcie ucha (tzw. zespół Ramsaya Hunta) — obejmuje wysypkę w przewodzie słuchowym, szumy uszne, zawroty głowy i porażenie nerwu twarzowego (opadnięcie kącika ust, niemożność zmrużenia oka),
• Zakażenia bakteryjne skóry — pęknięte pęcherzyki mogą stać się wrotami dla bakterii; konieczna jest wtedy antybiotykoterapia,
• Zapalenie mózgu — rzadkie, ale poważne powikłanie, wymagające pilnej hospitalizacji.

Jak leczy się półpasiec?

Leczenie półpaśca wymaga szybkiej reakcji — im wcześniej zostanie wdrożone, tym lepsze efekty. Kluczowe jest zgłoszenie się do lekarza przy pierwszych objawach, jeszcze zanim wysypka się w pełni rozwinie.

Leczenie opiera się na dwóch filarach:

Leki przeciwwirusowe (acyklowir, walacyklowir, famcyklowir) — hamują namnażanie się wirusa, skracają czas trwania choroby i zmniejszają ryzyko powikłań. Działają najlepiej podane w ciągu 72 godzin od pojawienia się wysypki.

Leczenie bólu — stosuje się leki przeciwbólowe różnych klas, w zależności od natężenia bólu: od zwykłych środków dostępnych bez recepty, przez leki przeciwdepresyjne i przeciwpadaczkowe stosowane w leczeniu bólu nerwowego, aż po silniejsze analgetyki. W neuralgii popółpaścowej leczenie bólu jest szczególnie trudne i wymaga specjalistycznej opieki.

Warto też zadbać o higienę zmian skórnych: utrzymywać je w czystości, unikać drapania i zakrywać luźnym odzieniem, by zminimalizować ryzyko nadkażenia bakteryjnego.

Szczepienie przeciwko półpaścowi — najlepsza ochrona

Jedyną sprawdzoną metodą zmniejszenia ryzyka zachorowania i ciężkiego przebiegu choroby jest szczepienie. W Polsce dostępna jest szczepionka Shingrix (RZV — rekombinowana szczepionka z adiuwantem), która jest szczepionką inaktywowaną, czyli nie zawiera żywego wirusa. Jest bezpieczna nawet dla osób z osłabioną odpornością.

Skuteczność szczepionki wynosi do 90% — informuje GIS. Co istotne, ochrona utrzymuje się nawet przez 10 lat od zaszczepienia. Schemat szczepienia obejmuje dwie dawki podawane w formie wstrzyknięcia w odstępie od 2 do 6 miesięcy.

Od 1 kwietnia 2025 roku szczepionka Shingrix jest refundowana w Polsce:

• 100% refundacja (szczepionka bezpłatna) — dla osób w wieku 65 lat i starszych z podwyższonym ryzykiem zachorowania na półpasiec (przepisywana na receptę z oznaczeniem „S" — lista leków dla seniorów),
• 50% refundacja — dla osób w wieku 18–64 lata z podwyższonym ryzykiem zachorowania.

Do grupy podwyższonego ryzyka zaliczają się m.in. osoby z: przewlekłą chorobą serca lub płuc, cukrzycą, przewlekłą niewydolnością nerek, niedoborem odporności, chorobą nowotworową, zakażeniem HIV, reumatoidalnym zapaleniem stawów, łuszczycą, stwardnieniem rozsianym, toczniem rumieniowatym, nieswoistym zapaleniem jelit, a także po przeszczepieniu narządu.

Jeżeli nie wiesz, czy kwalifikujesz się do refundacji, zapytaj swojego lekarza pierwszego kontaktu (lekarza POZ) — to on może wypisać receptę i omówić wskazania do szczepienia.

Czy półpasiec jest zaraźliwy?

To częste pytanie, które rodzi wiele nieporozumień. Półpaścem nie można się zarazić od osoby chorej na półpasiec — czyli nie możesz "dostać półpaśca" od sąsiadki czy wnuczka z tą chorobą. Wirus reaktywuje się wyłącznie z własnych zasobów organizmu.

Natomiast osoba chora na półpasiec może zakazić wirusem VZV kogoś, kto nigdy nie miał ospy wietrznej i nie był zaszczepiony przeciw ospie. Taka osoba zachoruje wtedy na ospę wietrzną — nie na półpasiec. Zaraźliwość trwa do około tygodnia od pojawienia się wysypki.

Półpasiec u seniorów to choroba, której nie należy bagatelizować ani odkładać wizyty u lekarza "na później". Szybkie wdrożenie leczenia przeciwwirusowego skraca chorobę i zmniejsza ryzyko groźnych powikłań, z których najcięższym jest neuralgia popółpaścowa — przewlekły ból trwający nawet latami. Najskuteczniejszą formą ochrony pozostaje szczepienie szczepionką Shingrix, dziś w Polsce dostępną z refundacją NFZ. Warto porozmawiać o niej z lekarzem — zwłaszcza jeśli ukończyłeś 65 lat lub zmagasz się z przewlekłą chorobą. Zapobieganie jest zawsze łatwiejsze niż leczenie.

Defibrylator AED to skrót od słów: Automatyczny Defibrylator Zewnętrzny (ang. Automated External Defibrillator). Mimo skomplikowanej nazwy, to urządzenie zostało zaprojektowane tak, aby mógł je obsługiwać każdy – bez względu na wykształcenie czy wiek.

Kiedy serce nagle przestaje bić w regularnym rytmie, przepływ krwi do mózgu i innych narządów zostaje przerwany. Każda sekunda się liczy. Defibrylator AED automatycznie analizuje pracę serca i, jeśli zajdzie potrzeba, dostarcza do niego impuls elektryczny, który ma za zadanie przywrócić prawidłowy rytm. Jest to jedno z najskuteczniejszych narzędzi ratunkowych, jakie możemy mieć w zasięgu ręki.

Urządzenie jest całkowicie zautomatyzowane. Poprzez polecenia głosowe i wizualne prowadzi osobę udzielającą pomocy przez każdy krok procedury. Jeśli nie jesteś pewny, co robić – defibrylator ci powie. To właśnie dlatego każdy, nawet osoba bez szkolenia medycznego, może go obsługiwać.

Jak działa defibrylator AED?

Wszystko zaczyna się od elektrod – dwóch samoprzylepnych padów, które naklejamy na klatkę piersiową poszkodowanego. Elektrody mają dwa zadania: zbieranie informacji o rytmie serca oraz dostarczanie impulsu elektrycznego, jeśli będzie to konieczne.

Gdy tylko elektrody będą na miejscu, defibrylator automatycznie rozpoczyna analizę. W tym czasie nie wolno dotykać poszkodowanego – urządzenie musi mieć czysty sygnał, aby prawidłowo ocenić sytuację. Analiza trwa zwykle kilka sekund.

Jeśli serce bije chaotycznie (w rytmie wymagającym defibrylacji), urządzenie wyda polecenie. W modelach półautomatycznych musisz nacisnąć przycisk, aby dostarczył impuls. W modelach w pełni automatycznych urządzenie samo wyśle wstrząs elektryczny – bez Twojej interwencji.

Najnowsze defibrylatory to urządzenia dwufazowe, które automatycznie dopasowują parametry wyładowania do indywidualnych potrzeb pacjenta. Jeśli pierwszy impuls nie zadziała, urządzenie będzie podejmować kolejne próby zgodnie z zaplanowanym schematem, zwiększając szanse na sukces i minimalizując ryzyko uszkodzenia tkanki sercowej.

Kiedy używać defibrylatora AED?

Najważniejsza reguła brzmi: jeśli widzisz, że ktoś jest nieprzytomny i nie oddycha, użyj AED. Nie musisz być pewny diagnozę czy znać wszystkie detale medyczne. Dla twojego bezpieczeństwa i bezpieczeństwa poszkodowanego zasada jest prosta – jeśli jest dostępny, zawsze użyj go.

Objawy wskazujące na potrzebę defibrylatora to:

• utrata przytomności,
• brak oddechu,
• brak tętna (jeśli wiesz, jak je szukać),
• brak reakcji na bodźce zewnętrzne.

Pamiętaj, że czasami osoba może być nieprzytomna, ale jeszcze oddychać. W takim przypadku ułóż ją w pozycji bocznej ustalonej i wezwij pomoc. Ale jeśli poszkodowany nie oddycha – bez wahania zaczynaj resuscytację i szukaj AED.

Krok po kroku: jak obsługiwać defibrylator AED

Krok 1: Wezwij pomoc

Twój pierwszy telefon powinien być na numer 112 lub 999. Nawet jeśli chcesz używać AED, zawsze najpierw wezwij ratowników. Powiadomiając dyspozytora, opisz sytuację i poproś o pomoc w znalezieniu defibrylatora – czasami dyspozytoria znają lokalizacje urządzeń w Twojej okolicy.

Krok 2: Rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO)

Nie czekaj na defibrylator. Zaraz po stwierdzeniu, że osoba jest nieprzytomna i nie oddycha, rozpocznij masaż serca. Wykonaj 30 uciśnięć klatki piersiowej w tempie około 100–120 uciśnięć na minutę (możesz użyć piosenki jako metronomu, np. „Stayin' Alive" ma idealny rytm). Po 30 uciskach wykonaj 2 oddechy ratownicze.

Krok 3: Przygotuj klatkę piersiową

Jeśli poszkodowany ma mokrą klatkę piersiową, osusz ją. Jeśli ma plastry lub biżuterię, zdejmij je. Jeśli ma owłosioną klatkę piersiową, możesz ostrożnie usunąć włosy (AED często ma do tego zestawu specjalny przyrząd).

Krok 4: Naklej elektrody

Otwórz paczkę z elektrodami defibrylatora. Elektrody są samoprzylepne i łatwo je umieścić – na jednej jest nadruk, gdzie powinna być. Naklej jedną elektrodę po prawej stronie klatki piersiowej (poniżej obojczyka), drugą na boku pod ramieniem. Jeśli poszkodowany ma wszczepiony rozrusznik serca (widoczne jako zgrubienie), naklej elektrodę około 10 cm od niego.

Krok 5: Uruchom analizę

Większość defibrylatorów automatycznie rozpoczyna analizę, gdy elektrody będą na miejscu. Jeśli nie, naciśnij przycisk „On" lub „Analiza". Pamiętaj – w tym momencie musisz odsunąć się od poszkodowanego i poinformować każdego wokół, aby nie dotykał chorego. Urządzenie daje głosowe polecenie: „Nie dotykać pacjenta".

Krok 6: Posłuchaj, co mówi urządzenie

Defibrylator powie ci, czy wstrząs jest potrzebny. Jeśli słyszysz „Wymagana defibrylacja", upewnij się, że nikt nie dotyka poszkodowanego, i naciśnij przycisk defibrylacji (zwykle jest on wyraźnie oznaczony). W modelach w pełni automatycznych urządzenie samo wyśle impuls.

Krok 7: Wznów resuscytację

Niezależnie od wyniku, zaraz po defibrylacji wznów masaż serca i oddechy ratownicze. Postępuj zgodnie z poleceniami defibrylatora – będzie ci mówić, kiedy przestać, kiedy wznowić i kiedy przeprowadzi kolejną analizę (zwykle co 2 minuty).

Krok 8: Kontynuuj do przyjazdu ratowników

Nie przerywaj, dopóki nie przybędą ratownicy medyczni lub dopóki poszkodowany się nie ocuci. 

Gdzie znaleźć defibrylator AED?

Defibrylatorem AED można wyposażyć szkoły, centra handlowe, urzędy, obiekty sportowe, stacje metra, lotniska, dworce, szpitale, kliniki i miejsca pracy. Zwykle są umieszczone na widocznym miejscu, ze znakiem – białym piktogramem serca z błyskawicą na czerwonym lub niebieskim tle.

Jeśli jesteś w obcym miejscu i czujesz się źle, zapytaj pracownika, gdzie jest defibrylator. W przypadku nagłego zatrzymania krążenia – jeśli jesteś świadkiem – szukaj znaku i biegnij po urządzenie. W Polsce coraz więcej miast włącza się w program PAD (Public Access Defibrillation), którego celem jest szeroki dostęp do AED dla każdego.

Najczęstsze obawy i mity

Czy mogę zrobić coś źle? Defibrylator jest zaprogramowany tak, aby wyeliminować błędy. Nie wyśle impulsu, jeśli go nie potrzeba. Twoja rola to dostarczyć urządzenie na miejsce i postępować zgodnie z jego poleceniami.

Czy mogę użyć AED, jeśli osoba ma rozrusznik serca? Tak. Naklej elektrodę wystarczająco daleko od urządzenia (około 10 cm). AED sam dostosuje energię impulsu.

Czy mogę użyć AED w deszczu? Tak. Defibrylator jest bezpieczny nawet na mokrych powierzchniach. Ważne jest osuszenie klatki piersiowej poszkodowanego, zanim nakleisz elektrody.

Czy AED boli? Dla poszkodowanego impuls może być nieprzyjemny, ale osoba jest nieprzytomna, więc nie czuje bólu.

Łańcuch przeżycia – każda sekunda się liczy

Eksperci mówią o „łańcuchu przeżycia" – sekwencji działań, które muszą odbyć się szybko, aby przeżycie było możliwe:

• Natychmiastowe powiadomienie służb (112)– zadbaj o to, zanim zaczniesz ratować,
• Szybka resuscytacja krążeniowo-oddechowa – zaraz po stwierdzeniu, że osoba nie oddycha,
• Wczesna defibrylacja – jak najszybciej użyj AED,
• Zaawansowana opieka medyczna – ratownicy przejmą ratowanie, gdy przybędą.

Każde ogniwo tego łańcucha jest ważne. Historia mężczyzny z Radlina pokazuje, jak potężne może być działanie świadków, którzy znali procedury i nie bali się działać. Jego współpracownicy spełnili trzy pierwsze ogniwa łańcucha – reszta należała już do ratowników. I zakończyło się szczęśliwie.

Defibrylator AED to jedno z najłatwiejszych narzędzi ratunkowych do obsługi, a jego rola w ratowaniu życia jest nieoceniona. Nie musisz być lekarzem ani ratownikiem medycznym, aby go obsługiwać – urządzenie powie ci, co robić. Najważniejsze to nie bać się działać. Jeśli widzisz, że ktoś jest nieprzytomny i nie oddycha, wezwij pomoc, zacznij resuscytację i szukaj AED. Pamiętaj: każda sekunda się liczy, a Twoje działania mogą uratować komuś życie.

Źródła:

Ministerstwo Edukacji / ZPE (2024) – https://zpe.gov.pl/a/zastosowanie-automatycznego-defibrylatora-zewnetrznego-aed/D18NEVWKk

Komenda Powiatowa PSP w Działdowie (2024) – https://www.gov.pl/web/kppsp-dzialdowo/automatyczny-defibrylator-zewnetrzny-aed

Ministerstwo Zdrowia / mp.pl (2023) – https://www.mp.pl/pacjent/pierwsza_pomoc/211966,aed

Centrum Ratownictwa (2024) – https://www.centrumratownictwa.com/blog/jak-prowadzic-defibrylacje

Polska Rada Resuscytacji (2021) – https://projektaed.pl/artykuly/defibrylator-aed-kiedy-go-nie-stosowac/

ICD.pl (2025) – https://icd.pl/poradnik/post/jak-uzywac-defibrylatora-aed

Medline.pl (2026) – https://medline.pl/defibrylator-aed-jak-uzywac-instrukcja-krok-po-kroku/

Kursy SOS (2024) – https://kursysos.pl/obsluga-defibrylatora-aed-jak-obslugiwac-czy-kazdy-moze-czy-potrzebne-jest-szkolenie-kurs-z-dzialania-defibrylatora/

Projekt AED (2024) – https://projektaed.pl/artykuly/defibrylator-aed-kiedy-go-nie-stosowac/

Komenda Główna Policji (2023) – https://spkatowice.policja.gov.pl/download/363/280424/104AED.pdf

Łucja ma zaledwie 19 lat, gdy dowiaduje się, że jest w ciąży. Pod wpływem matki opuszcza rodzinną miejscowość i wyjeżdża do Poznania, gdzie samotnie wychowuje syna Maksa. Od pierwszych dni życia chłopca stara się zapewnić mu wszystko, czego sama chciałaby dla niego najlepszego.

Jej życie zostaje podporządkowane dziecku. Każda decyzja, każdy wybór i każde wyrzeczenie mają jeden cel – zagwarantować synowi bezpieczeństwo i szczęście. Z czasem jednak pojawia się pytanie, czy można tak mocno skupić się na ochronie drugiego człowieka, że odbiera mu się możliwość samodzielnego budowania własnego życia.

Jakub Bączykowski prowadzi czytelnika przez kolejne lata relacji Łucji i Maksa – od dzieciństwa chłopca aż po jego dorosłość. Pokazuje, jak zmieniają się rodzinne role i jak dawne decyzje mogą wpływać na życie kolejnych pokoleń.

Kiedy troska staje się ciężarem?

„Chcę dla ciebie jak najlepiej” to powieść o jednym z najtrudniejszych aspektów rodzicielstwa – pogodzeniu miłości z pozwoleniem dziecku na własną drogę.

Autor nie ocenia swoich bohaterów i nie daje łatwych odpowiedzi. Zamiast tego pokazuje sytuacje, które wielu rodzicom i dziadkom mogą być bliskie: lęk o przyszłość dziecka, potrzebę pomagania za wszelką cenę i trudność w zaakceptowaniu, że dorosłe dziecko ma prawo podejmować własne decyzje.

To także historia o tym, że dobre intencje nie zawsze przynoszą oczekiwane skutki. Czasem największym wyrazem miłości jest nie chronić przed każdym problemem, ale pozwolić drugiej osobie samodzielnie zmierzyć się z życiem.

Książka szczególnie bliska rodzicom i dziadkom

Powieść Jakuba Bączykowskiego może zainteresować szczególnie osoby, które mają już za sobą lata wychowywania dzieci i dziś obserwują ich dorosłe życie. Dla wielu rodziców i dziadków relacja z dziećmi pozostaje jednym z najważniejszych tematów – niezależnie od tego, ile lat mają ich pociechy.

Historia Łucji i Maksa zachęca do spojrzenia na rodzinne relacje z innej perspektywy. Czy zawsze wiemy, czego naprawdę potrzebują nasi najbliżsi? Czy pomagając, nie próbujemy czasem przejąć odpowiedzialności za ich życie?

To pytania, które mogą pojawić się podczas lektury i jeszcze długo po jej zakończeniu.

„Chcę dla ciebie jak najlepiej” w wydaniu dla osób ceniących komfort czytania

Dla starszych czytelników dodatkowym atutem może być fakt, że powieść została wydana w serii „Duża Czcionka”. To wydania przygotowane z myślą o osobach, które potrzebują większego i bardziej czytelnego druku.

Większa czcionka ułatwia czytanie, zmniejsza wysiłek wzroku i sprawia, że dłuższe obcowanie z książką jest bardziej komfortowe. Dzięki takim publikacjom literatura pozostaje łatwiej dostępna także dla osób, które z powodu pogorszenia wzroku zaczęły ograniczać czytanie.

Siwienie włosów nie jest chorobą, lecz naturalnym procesem biologicznym. Za kolor włosów odpowiada białko zwane melanina. Melanina jest produkowana przez specjalne komórki zwane melanocytami, które znajdują się w cebulce włosa. W miarę starzenia się organizmu melanocyty produkują coraz mniej melaniny, a jednocześnie gromadzi się woda utleniona (H₂O₂) — substancja, która niszczy pigmenty włosa.

Według badań opublikowanych na PubMed głównym sprawcą tego procesu jest ubytek enzym catalase — białka, które naturalnie neutralizuje wodę utlenioną. Kiedy katalazy ubywa woda utleniona gromadzi się w strukturze włosa, powodując utratę koloru.

Przyczyny siwienia włosów

Choć siwienie włosów jest związane przede wszystkim z wiekiem, inne czynniki mogą przyspieszyć ten proces:

Genetyka — dziedziczność jest głównym determinantem, kiedy włosy zaczynają siwieć. Jeśli rodzice siwieli wcześnie, istnieje większa szansa, że Ty również doświadczysz tego zjawiska.

Przewlwekły stres — naukowcy obserwują związek między długotrwałym stresem a przyspieszonym siwienia włosów. Stres przyczynia się do ubytku melanocytów.

Niedobory witamin — niedostatek witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza i cynku może przyczynić się do przedwczesnego siwienia.

Palenie papierosów — palaczy mają trzy razy wyższe ryzyko wcześniejszego siwienia w porównaniu z osobami niepalącymi.

Zaburzenia pracy tarczycy — choroby autoimmunologiczne, w tym problemy z tarczycą, mogą wpłynąć na produkcję melaniny.

Dlaczego włosy siwe wymagają innej pielęgnacji?

Włosy siwe mają zmienioną strukturę. Są bardziej porowate, szybciej tracą wilgoć i są bardziej podatne na zniszczenia termiczne. Ponadto utrata melaniny powoduje, że włos traci naturalną ochronę przed promieniowaniem UV.

Wiele kobiet i mężczyzn zauważa, że włosy siwe:

• są bardziej kędzierzawe i bardziej trudne w stylizacji,
• łamią się i siekają,
• szybciej tracą połysk,
• są bardziej podatne na zabarwienia i osadzanie się zanieczyszczeń.

Te zmiany wymagają dostosowania rutyny pielęgnacyjnej.

Jak dbać o włosy siwe? Praktyczne porady

Nawilżanie i odżywienie

Włosy siwe potrzebują intensywnego nawilżenia. Wybieraj szampony i odżywki specjalistyczne dla włosów siwych, które zawierają:

• Pantenol — substancja wzmacniająca włos,
• Glicerynę — naturalne humektanty, które przyciągają wilgoć,
• Oleje roślinne — np. arganowe, kokosowe czy jojoba,
• Proteiny — keratynę lub proteinę mleka.

Stosuj intensywne maski włosowe co najmniej raz w tygodniu. Po umyciu włosów nałóż maskę na wilgotne włosy, pozostaw na 15–20 minut, a następnie dokładnie spłucz.

Unikaj wysokiej temperatury

Pielęgnacja włosów siwych wymaga ostrożności z gorącą wodą i suszarkami. Wysoce temperatury niszczą włosy i przyspieszają utratę wilgoci. Rady:

• Zmień gorącą wodę na ciepłą lub letnią (szczególnie do finalnego płukania),
• Jeśli używasz suszarki, ustawiaj ją na niższą temperaturę i zawsze używaj osłony termicznej,
• Pozwól włosom schnąć naturalnie, ile to możliwe.

Ochrona przed słońcem

Włosy siwe szybciej żółkną i tracą połysk. Stosuj kosmetyki z filtrem UV lub zawierające antyoksydanty (witaminę E, witaminę C), które chronią włosy przed promieniowaniem słonecznym.

Częstość mycia

Myj włosy nie częściej niż 2–3 razy w tygodniu. Częste mycie pozbawia włosy naturalnych olejów, które ochronią je przed wysuszeniem. Między myciem używaj suchego szamponu.

Akceptacja i psychologia siwienia włosów

Wiele osób odczuwa kompleksy związane z siwymi włosami. Warto pamiętać, że włosy siwe to naturalny znak dojrzałości i doświadczenia. Współcześnie coraz więcej ludzi wybiera je świadomie, traktując jako wyraz własnego stylu i autentyczności.

Jeśli wolisz barwić włosy, jest to oczywiście Twoja indywidualna decyzja. Jednak farby do włosów mogą dodatkowo je zniszczyć. Jeśli decydujesz się na farbowanie, wybieraj profesjonalne usługi i zawsze wykonuj test alergiczny.

Włosy siwe to naturalny proces starzenia się, który nie musi być powodem do zmartwienia. Kluczem do pięknych, zdrowych włosów siwych jest zrozumienie ich zmienionej struktury i dostosowanie rutyny pielęgnacyjnej. Intensywne nawilżanie, ochrona przed wysoką temperaturą i promieniowaniem UV to podstawy. Pamiętaj, że włosy siwe wymagają więcej czasu i uwagi, ale efekt — lśniące, elastyczne włosy — jest wart zaangażowania. Niezależnie od tego, czy zdecydujesz się zaakceptować naturalny kolor, czy preferujesz farbowanie, wybieraj kosmetyki wysokiej jakości i konsultuj się z fryzjerem specjalizującym się w pielęgnacji włosów siwych.

Nie tylko wiek decyduje o kwalifikacji do przeszczepu

W przypadku transplantacji serca lekarze nie kierują się wyłącznie wiekiem pacjenta. Znaczenie ma przede wszystkim to, w jakiej kondycji znajduje się cały organizm.

Specjaliści oceniają m.in. pracę innych narządów, obecność chorób przewlekłych, wydolność fizyczną oraz to, czy pacjent będzie w stanie przejść przez zabieg i późniejszą terapię.

– Wiek jest jednym z wielu czynników branych pod uwagę, ale nigdy nie powinien być jedynym kryterium oceny pacjenta – podkreślają lekarze zajmujący się transplantologią.

Dla części seniorów taka informacja może być szczególnie ważna. Wiele osób starszych obawia się, że pewne metody leczenia są już dla nich niedostępne tylko ze względu na wiek. Tymczasem decyzję zawsze podejmuje zespół specjalistów po dokładnej analizie konkretnego przypadku.

Kiedy potrzebny jest przeszczep serca?

Transplantacja serca jest rozważana u pacjentów z ciężką niewydolnością serca, u których dostępne metody leczenia nie pozwalają już zapewnić prawidłowej pracy tego narządu.

Przyczyną takiego stanu mogą być między innymi:

• choroba wieńcowa i przebyte zawały serca,
• kardiomiopatie, czyli choroby mięśnia sercowego,
• niektóre wady zastawek,
• przewlekłe choroby prowadzące do stopniowego osłabienia serca.

Wcześniej pacjenci często przez lata korzystają z leczenia farmakologicznego, rehabilitacji kardiologicznej lub innych procedur mających poprawić pracę serca. Jeśli jednak serce nie jest już w stanie skutecznie pompować krwi, transplantacja może być jedyną szansą na dalsze życie.

Co dzieje się po przeszczepie serca?

Sam zabieg jest dopiero początkiem długiego procesu leczenia. Pacjent po transplantacji musi regularnie kontrolować stan zdrowia i przyjmować leki zapobiegające odrzuceniu przeszczepionego narządu.

Ważną rolę odgrywa także codzienny styl życia – odpowiednia dieta, aktywność fizyczna dostosowana do możliwości organizmu oraz szybkie reagowanie na niepokojące objawy.

Dla wielu osób przeszczep oznacza jednak nie tylko przedłużenie życia, ale także powrót do aktywności, na które wcześniej nie pozwalała choroba.

Transplantacja serca u seniora daje ważną lekcję

Historia 73-letniego pacjenta z UCK WUM jest przykładem tego, jak zmienia się współczesna medycyna. Coraz częściej najważniejsze pytanie nie brzmi: „Ile pacjent ma lat?”, ale: „Czy jego organizm ma szansę skorzystać z leczenia?”.

Dla seniorów może to być ważny sygnał, aby nie rezygnować z konsultacji i diagnostyki tylko dlatego, że metryka wskazuje określony wiek. O możliwościach terapii powinien decydować lekarz, a nie przekonanie, że „na pewne rzeczy jest już za późno”.

Zniszczona figura Matki Bożej i podpalony ołtarz

Według medialnych doniesień sprawca miał oblać czarną farbą figurę Matki Bożej oraz pozostawić na niej obraźliwe napisy w języku polskim i angielskim. Zniszczenia miały dotyczyć także okolic Błękitnego Krzyża oraz ołtarza polowego przy kościele św. Jakuba.

Kancelaria parafialna w Medjugorie potępiła akt wandalizmu i poinformowała, że rozpoczęto usuwanie szkód. Jak podano, sanktuarium pozostało otwarte dla pielgrzymów, a zaplanowane nabożeństwa odbywały się zgodnie z planem.

Podejrzany zatrzymany przez policję

Bośniacka policja zatrzymała mężczyznę podejrzewanego o dokonanie profanacji. Według lokalnych mediów miał on zostać ujęty w pobliżu miejscowości Ljubuški, niedaleko granicy z Chorwacją, gdy próbował opuścić teren Bośni i Hercegowiny.

Służby nie ujawniły oficjalnie danych zatrzymanego. Media podają jednak, że ma nim być 31-letni obywatel Polski pochodzący z Krakowa. Mężczyźnie zarzuca się uszkodzenie obiektów sakralnych – za takie czyny w Bośni i Hercegowinie może grozić kara pozbawienia wolności.

Medjugorie – miejsce ważne dla milionów pielgrzymów

Medjugorie od dziesięcioleci jest jednym z najbardziej znanych miejsc pielgrzymkowych na świecie. To właśnie tam od 1981 roku część wiernych wiąże wydarzenia z objawieniami maryjnymi. W 2024 roku Watykan zezwolił na organizację pielgrzymek i publiczny kult związany z tym miejscem, nie przesądzając jednak o nadprzyrodzonym charakterze samych objawień.

Dla wielu osób, szczególnie pielgrzymów z Polski, Medjugorie jest miejscem modlitwy, duchowych przeżyć i ważnych osobistych wspomnień.

Inspiracją do stworzenia publikacji była rosnąca liczba sprytnych prób wyłudzeń oszczędności życia. Przestępcy wciąż modyfikują swoje metody, podszywając się pod członków rodziny, funkcjonariuszy służb czy pracowników instytucji finansowych. Jak podkreśla mł. asp. Michał Dudek, kluczem do bezpieczeństwa jest budowanie świadomości społecznej oraz stała edukacja.

- Edukacja i profilaktyka to najskuteczniejsze sposoby ochrony przed utratą oszczędności, ponieważ przestępcy nieustannie zmieniają swoje techniki manipulacji– zaznacza gryfiński dzielnicowy.

Jakie metody stosują oszuści?

Współcześni oszuści działają niezwykle podstępnie, wywierając na swoich rozmówcach silną presję emocjonalną i czasową. W nowym poradniku szczegółowo omówiono najpopularniejsze scenariusze przestępcze, z którymi najczęściej spotykają się starsze osoby.

Metoda na wnuczka lub policjanta: Przestępca dzwoni, podając się za krewnego w potrzebie lub funkcjonariusza, który potrzebuje natychmiastowego wsparcia finansowego w tajnej akcji.

Fałszywy pracownik banku: Oszust twierdzi, że Twoje oszczędności w banku są zagrożone i należy je natychmiast przelać na „bezpieczne konto techniczne”.

Podejrzane wiadomości SMS: Otrzymywanie fałszywych linków do dopłat za prąd, paczki czy usługi kurierskie, co ma na celu wyłudzenie danych do logowania w banku.

Praktyczne zasady bezpieczeństwa

Publikacja została napisana niezwykle prostym i przystępnym językiem. Zawiera jasne wytyczne, które pomagają zachować zimną krew w trudnej sytuacji i ustrzec się przed błędem.

Zawsze rozłącz się, gdy rozmówca żąda natychmiastowego przekazania pieniędzy lub podania poufnych danych.

Zweryfikuj tożsamość dzwoniącej osoby, oddzwaniając samodzielnie na oficjalny numer członka rodziny lub instytucji.

Nigdy nie udostępniaj nikomu swoich haseł do bankowości internetowej ani numerów PIN.

Pamiętaj, że prawdziwa policja nigdy nie żąda przez telefon przekazania gotówki ani udziału w tajnych operacjach finansowych.

Inicjatywa gryfińskiego dzielnicowego udowadnia, że nowoczesna profilaktyka opiera się na bliskim kontakcie z mieszkańcami i prostym przekazie. Nowy poradnik to cenne wsparcie dla seniorów, ich bliskich oraz lokalnych klubów seniora czy placówek edukacyjnych. Odpowiednia wiedza i zachowanie zdrowego dystansu to najlepsza tarcza chroniąca przed bezwzględnymi oszustami.

ZUS realizuje wypłaty emerytur i rent w sześciu stałych terminach każdego miesiąca: 1., 6., 10., 15., 20. oraz 25. dnia miesiąca. Jeśli jednak dzień wypłaty przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, świadczenie trafia do seniora wcześniej.

W tym roku taka sytuacja dotyczy osób, których termin wypłaty przypada na 1 sierpnia.

– Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłaca renty i emerytury każdego miesiąca w kilku terminach. Są to 1, 6, 10, 15, 20 i 25 dzień miesiąca. Jeśli termin płatności przypada na dzień wolny od pracy lub w sobotę, to pieniądze zawsze przelewane są wcześniej. Dlatego osoby, które powinny dostać swoją wypłatę 1 sierpnia, otrzymają ją jeszcze w lipcu – wyjaśnia Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim.

Kiedy pieniądze trafią na konto?

Seniorzy otrzymujący świadczenia na rachunek bankowy mogą spodziewać się przelewów 30 lipca.

Natomiast emerytury i renty doręczane przez listonosza zostały przekazane do placówek pocztowych 28 lipca, aby mogły zostać dostarczone przed 1 sierpnia.

Emerytury z 15 sierpnia także wcześniej

Przyspieszone wypłaty obejmą również osoby, których termin otrzymania świadczenia przypada na 15 sierpnia.

W tym przypadku:

• 11 sierpnia ZUS przekaże świadczenia do doręczenia przez Pocztę Polską,
• 13 sierpnia zostaną zrealizowane przelewy na konta bankowe.

Dzięki temu seniorzy otrzymają swoje pieniądze jeszcze przed świątecznym weekendem.

ZUS zachęca do korzystania z kont bankowych

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina, że przelew na konto to nie tylko wygoda, ale także większe bezpieczeństwo.

– Seniorów, którym wciąż emerytury i renty przynosi listonosz, zachęcam do założenia bankowego konta, na którym pieniądze są zawsze punktualnie i – co ważne – są tam bezpieczne. Emeryt czy rencista, któremu pieniądze ZUS przelewa na konto, jest mobilny. Może wyjechać na wakacje, do sanatorium czy rodziny bez obaw, że wyjazd zaplanowany jest w terminie dostarczenia świadczenia przez listonosza – podkreśla Beata Kopczyńska.

Coraz więcej seniorów wybiera przelewy

Z danych ZUS wynika, że zdecydowana większość świadczeń trafia już bezpośrednio na rachunki bankowe. Spośród ponad 8,8 mln wypłat aż 7,2 mln realizowanych jest przelewem. Nadal jednak około 1,6 mln emerytów i rencistów otrzymuje swoje świadczenia za pośrednictwem poczty.

Do jakich specjalistów senior zapisze się online od 1 sierpnia?

Centralna e-rejestracja obejmie pierwsze wizyty u:

• angiologa lub chirurga naczyniowego,
• lekarza chorób zakaźnych,
• endokrynologa,
• lekarza chorób wątroby,
• lekarza chorób układu odpornościowego,
• nefrologa,
• neonatologa,
• lekarza chorób płuc.

Oznacza to, że pacjent będzie mógł sprawdzić dostępne terminy i wybrać dogodną placówkę oraz datę wizyty.

Na drugą i kolejne wizyty u tych specjalistów nadal będzie można zapisać się bezpośrednio w placówce.

Jak zapisać się do lekarza przez Internet?

Aby skorzystać z centralnej e-rejestracji, pacjent może użyć:

• Internetowego Konta Pacjenta (IKP),
• aplikacji mojeIKP,
• pomocy wybranej placówki medycznej.

Osoby, które nie korzystają z Internetu, nadal mogą umawiać wizyty telefonicznie lub osobiście w przychodni.

Jedna baza terminów ma ułatwić dostęp do lekarzy

Centralna e-rejestracja ma rozwiązać jeden z największych problemów pacjentów – trudność ze znalezieniem wolnego terminu u specjalisty.

W jednym miejscu będzie można sprawdzić dostępne wizyty w różnych placówkach i wybrać tę, która najlepiej odpowiada pacjentowi.

Jeśli nie będzie wolnego terminu w ciągu najbliższych 40 dni, pacjent będzie mógł skorzystać z tzw. poczekalni. System będzie automatycznie wyszukiwał dostępne miejsca i – po znalezieniu odpowiedniego terminu – zaproponuje zapisanie na wizytę.

Co jeszcze daje centralna e-rejestracja?

Nowy system ma również pomóc w:

• otrzymywaniu przypomnień o wizytach,
• łatwiejszym odwołaniu wizyty,
• zmianie terminu,
• lepszym wykorzystaniu zwolnionych miejsc.

Dzięki temu pacjent, który nie może pojawić się u lekarza, będzie mógł szybciej zwolnić termin dla innej osoby.

Centralna e-rejestracja obejmie kolejnych specjalistów

Ministerstwo Zdrowia planuje dalsze rozszerzanie systemu. Docelowo do końca 2027 r. przez Internet będzie można umawiać wizyty do około 40 rodzajów poradni specjalistycznych.

W kolejnych etapach system ma objąć m.in. geriatrię, neurologię, pediatrię, diabetologię, urologię, okulistykę, onkologię i hematologię.

Monika Sobień-Górska, dziennikarka i reporterka, przez rok osobiście uczestniczyła w warsztatach rozwoju osobistego, kręgach kobiet, ustawieniach hellingerowskich i szamańskich ceremoniach. Rozmawiała z terapeutami, duchowymi przewodnikami oraz osobami, które zaufały im w poszukiwaniu ukojenia. Efektem tej podróży jest książka, która próbuje odpowiedzieć na pytanie: gdzie kończy się realna pomoc, a zaczyna dobrze zapakowany biznes.

Jak podkreśla jedna z recenzentek, autorka nie narzuca czytelnikowi własnego zdania, lecz przedstawia historie ludzi, którzy próbują odnaleźć sens życia poprzez terapię, warsztaty, medytację czy praktyki duchowe. Dzięki temu książka pozwala czytelnikowi samodzielnie ocenić opisane zjawiska, zamiast otrzymywać gotowe wnioski. 

Dlaczego to ważna lektura dla seniorów

Osoby starsze często mierzą się z samotnością, żałobą po stracie bliskiej osoby czy potrzebą odnalezienia sensu po przejściu na emeryturę. To właśnie w takich momentach łatwiej zaufać komuś, kto obiecuje szybkie ukojenie. Książka Sobień-Górskiej pomaga spojrzeć na te obietnice krytycznym okiem, nie odbierając przy tym szacunku dla autentycznych potrzeb duchowych.

Dziennikarka Magdalena Grzebałkowska, sama sceptyczna wobec duchowych przewodników, przyznała, że mimo dystansu do szamanów i coachów, książkę przeczytała z fascynacją, ponieważ autorka stara się zrozumieć potrzeby duchowe współczesnych Polaków, nie oceniając ich ani nie wyśmiewając. 

Warto sięgnąć po tę książkę, bo:

• uczy rozpoznawać różnicę między prawdziwym wsparciem a sprzedażowym trikiem,
• pokazuje mechanizmy działania grup i „duchowych przewodników” bez sensacyjności,
• jest napisana przystępnym, wciągającym językiem reportażu,
• porusza uniwersalne tematy: samotność, potrzebę wspólnoty, poszukiwanie sensu,
• może być pomocna, gdy ktoś bliski – dziecko, wnuk czy przyjaciel – wpada w tego typu środowisko.

Styl książki chwalony jest przez czytelników i krytyków. Jedna z recenzji zwraca uwagę, że Sobień-Górska pisze lekko, dynamicznie i z reporterską precyzją, a jednocześnie potrafi budować napięcie niczym autorka dobrej powieści. To sprawia, że mimo poważnego tematu, książkę czyta się z łatwością – bez poczucia, że sięgamy po trudną, naukową rozprawę. 

Nie tylko krytyka – też zrozumienie

Ważne jest, że autorka nie stawia się w roli sędziego. Opisuje zarówno pozytywne doświadczenia osób szukających duchowego wsparcia, jak i realne zagrożenia. Sama przyznaje się do własnych wątpliwości i emocji, co czyni książkę szczerą, a nie moralizatorską.

„Rok, w którym szukałam sensu i ukojenia” to reportaż, który uczy czujności, nie odbierając przy tym szacunku dla ludzkiej potrzeby sensu i wspólnoty. Dla seniorów może być szczególnie wartościową lekturą – zarówno jako źródło refleksji nad własnym życiem, jak i praktyczna wskazówka, jak chronić siebie i bliskich przed manipulacją ukrytą pod płaszczykiem duchowości. To książka napisana z empatią, ale i zdrowym dystansem – warto dać jej szansę.

Przez wiele lat kolorowanki były postrzegane wyłącznie jako zabawa dla dzieci. Dopiero od lat 90. XX wieku naukowcy zaczęli systematycznie badać ich wpływ na psychikę i fizjologię dorosłych osób. Okazało się, że kolorowanie aktywizuje zarówno logiczną, jak i kreatywną półkulę mózgu – podczas gdy wybieramy kolory dla konkretnych kształtów, pracuje nasze myślenie racjonalne, a dobierając palety kolorów, uruchamiamy kreatywność.

W ostatnich latach obserwujemy boom na kolorowanki dla dorosłych. Wydawcy publikują coraz bardziej zaawansowane projekty – od mandali (tradycyjnych wzorów geometrycznych) po złożone sceny przyrodnicze, architektoniczne i abstrakcyjne. Dla wielu osób to nie tylko forma rozrywki, ale autentyczna terapia.

Jak kolorowanie wpływa na zdrowie psychiczne?

Nauka jest jasna: kolorowanie zmniejsza napięcie i stres. Badania z Uniwersytetu w Taipei wykazały, że zaledwie 20 minut kolorowania mandali obniża poziom lęku u osób z zaburzeniami depresyjnymi i lękową. Mechanizm jest prosty – skupienie się na wypełnianiu wzorów kolorami odciąga myśli od codziennych problemów. Umysł wchodzi w tzw. stan „flow" (stan całkowitego zaangażowania), w którym gorącej emocji ustępują, a napięcie się rozpuszcza.

Specjaliści podkreślają, że kolorowanie działa podobnie jak medytacja. Reguluje proces oddychania, spowalnia tętno i obniża poziom kortyzolu – hormonu stresu. Pacjenci opisują to doświadczenie jako „reset umysłu" po ciężkim dniu pracy lub radzeniu sobie z problemami zdrowotnymi.

Dla seniorów ma to szczególne znaczenie. Osoby 60+ doświadczają często samotności, niepokojów zdrowotnych i strachu przed stratą niezależności. Kolorowanki stanowią bezpieczny, dostępny sposób na wzmocnienie poczucia agencji (sprawczości) i radości – wszystko to bez ryzyka upadku czy bólu.

Terapeutyczne korzyści kolorowania – co mówi nauka?

Badania naukowe wskazują na konkretne efekty zdrowotne:

• Redukcja lęku i stresu – kilka sesji kolorowania zmniejsza symptomy zaburzeń lękowych; szczególnie efektywne są mandale i wzory geometryczne
• Poprawa koncentracji i pamięci – wymagająca detale w kolorowankach wymuszają głębokie skupienie, co wzmacnia funkcje poznawcze
• Wsparcie w depresji – terapeuci zalecają kolorowanki pacjentom z depresją jako uzupełnienie leczenia farmakologicznego
• Poprawa koordynacji ręka-oko – precyzyjne ruchy kredką lub pędzlem trenują zdolności motoryczne, ważne szczególnie po udarze lub artretyźmie
• Możliwe opóźnianie objawów demencji – regularna stymulacja umysłu poprzez złożone wzory może opóźniać upośledzenia poznawcze

Zaraźliwa radość – kolorowanie wspólnie z bliskimi umacnia więzi emocjonalne

Dodatkowo, wybór kolorów, który każda osoba podejmuje, może odzwierciedlać jej stan emocjonalny. Psycholodzy analizujący kolorowanki pacjentów dostrzegają wzory – przygaszone, ciemne tony mogą sygnalizować depresję, a jasne, żywe kolory – poprawę nastroju.

Rodzaje kolorowanek dla dorosłych

Na rynku istnieje bogata oferta:

• Mandale – tradycyjne geometryczne wzory, szczególnie zalecane na stres i lęk
• Natura – kwiaty, liście, zwierzęta – inspirujące i uspokajające
• Sceny architektoniczne – budynki, ulice, krajobrazy
• Wzory abstrakcyjne i patterny – dla tych, którzy lubią wyzwanie
• Kolorowanki motywacyjne – tekst z cytatami, afirmacjami

Każda kategoria ma inne działanie – mandale nawijają spokój, a bardziej skomplikowane sceny oferują intelektualny challenge dla osób aktywnych umysłowo.

Kolorowanie jako rytuał zdrowotny dla seniorów

Specjaliści rekomendują traktowanie kolorowania jako codzienny rytuał. Wystarczy 10–15 minut wieczorem – najlepiej przed snem – żeby wyciszyć umysł po całym dniu. Warto stworzyć przyjemną atmosferę: cicha muzyka, filiżanka herbaty, wygodne miejsce. To nie jest „zadanie" do wykonania, ale chwila dla siebie.

Osoby pracujące umysłowo przez całe życie cenią kolorowanki jako narzędzie „resetujące" tryb zadaniowy mózgu. Ci zaś, którzy na co dzień działają fizycznie, odkrywają w kolorowaniu wyciszającą alternatywę dla aktywności ruchowej.

Kto szczególnie powinien spróbować kolorowanek?

Przede wszystkim osoby z zaburzeniami lękowymi, depresją, problemami ze snem. Badania pokazały szczególne korzyści dla pacjentów w oddziale ratunkowym czy pacjentów onkologicznych – nawet krótka sesja kolorowania obniżała ich niepokój przed procedurami.

Również osoby pielęgnujące domowników (opiekunowie pacjentów przewlekle chorych) zyskują ulga emocjonalną. Kolorowanki oferują tę rzadką chwilę, gdy można „zejść z holownika" stresu.

Seniorzy z diagnozą depresji czy zaburzeń poznawczych powinni konsultować się z lekarzem, ale kolorowanki stanowią cenne uzupełnienie terapii konwencjonalnej – bez efektów ubocznych, jakie niosą niektóre leki psychotropowe.

Kolorowanki dla dorosłych to nie moda, ale potwierdzona naukowo forma terapii zdrowotnej. Zmniejszają stres, wspierają zdrowie psychiczne, poprawiają funkcje poznawcze i oferują radość – prostą, dostępną i tanią. Dla seniorów mogą stać się cennym narzędziem radzenia sobie z samotnością, niepokojami i codziennym napięciem. Wystarczy kolorowy ołówek, papier i 15 minut dziennie, aby odkryć, jak terapeutyczne potrafią być kolorowanki.

Bibliografia 

National Center for Biotechnology Information (PubMed) – "Coloring Activities for Anxiety Reduction and Mood Improvement in Taiwanese Community-Dwelling Older Adults: A Randomized Controlled Study", PMC, 2020, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6996682/

National Center for Biotechnology Information (PubMed) – "Evaluation of coloring therapy as an anxiety reduction intervention for older adults", Bio-Conferences, 2025, https://www.bio-conferences.org/articles/bioconf/pdf/2025/03/bioconf_ichbs2025_01032.pdf

National Center for Biotechnology Information (PubMed) – "Effect of the 'Art Coloring' Online Coloring Game on Subjective Well-Being Increase and Anxiety Reduction During the COVID-19 Pandemic", PMC, 2022, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9273045/

National Center for Biotechnology Information (PubMed) – "The effectiveness of art therapy for anxiety in adults: A systematic review of randomised and non-randomised controlled trials", PLOS One, 2018, https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0208716

National Center for Biotechnology Information (PubMed) – "Outcomes of art therapy and coloring for professional and informal caregivers of patients in a radiation oncology unit: A mixed methods pilot study", PubMed, 2019, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31557665/

National Center for Biotechnology Information (PubMed) – "The effects of coloring therapy on patients with generalized anxiety disorder", PMC, 2023, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9773305/

Ministerstwo Zdrowia – Portal Gov.pl – "Zdrowie osób starszych", 2024, https://www.gov.pl/web/zdrowie/zdrowie-osob-starszych

Pacjent.gov.pl – "Zdrowy senior – program profilaktyki zdrowotnej", 2022, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/zdrowy-senior

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – "Dla Pacjenta – Materiały dla pacjentów", https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – "Profilaktyka na NFZ – Bezpłatne programy profilaktyczne", https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/

Ze względu na osłabienie naturalnych barier immunologicznych u osób starszych częściej dotykają ich choroby zakaźne. Układ odpornościowy w starszym wieku reaguje wolniej na patogeny (drobnoustroje chorobotwórcze), a jednocześnie zaburzenia metaboliczne, przewlekłe choroby i stosowana farmakoterapia dodatkowo zwiększają podatność na infekcje. Ponadto seniorzy spędzają więcej czasu w otoczeniu innych osób — na spacerach, w autobusach, podczas wizyt u lekarza — co zwiększa ryzyko transmisji wirusów i bakterii.

Zapalenie pęcherza — częsta letnia uciążliwość

Zapalenie pęcherza moczowego to najczęściej występujący stan zapalny w obrębie dróg moczowych. Zwykle wywoływane jest przez zakażenie bakterią Escherichia coli (E. coli), czyli pałeczką okrężnicy przeniesioną z okolic intymnych do cewki moczowej. Chociaż zapalenie pęcherza występuje przez cały rok, lato sprzyja jego rozwojowi — zmniejszone nawodnienie, potliwość i częstsze anomalie higieny sprzyjają propagacji bakterii.

U seniorów objawy mogą być łagodniejsze i mniej charakterystyczne. Podczas gdy u młodszych osób widać klasyczne objawy:

• parcie na pęcherz i częstomocz (częste oddawanie moczu)
• pieczenie lub ból podczas mikcji
• bóle w dole brzucha
• czasami mętny mocz lub krew w moczu

u osób w zaawansowanym wieku zapalenie może przebiegać bezobjawowo lub jawić się jako nagłe pogorszenie samopoczucia, zaburzenia świadomości lub nasilenie się objawów nietrzymania moczu. W takich przypadkach infekcja może przejść niezauważona i zagrażać sepsa (tzw. posocznica), czyli życiowe zagrożenie.

Gastroenteritis — „grypa żołądkowa" letniego sezonu

Zapalenie żołądka i jelit, potocznie zwane „grypą żołądkową", to ostre, zakaźne zapalenie błony śluzowej przewodu pokarmowego. Powoduje ją zazwyczaj infekcja wirusowa (najczęściej norowirusy i rotawirusy) lub bakteryjna (np. Salmonella, Campylobacter).

Lato sprzyja rozprzestrzenianiu się gastroenteritis z kilku powodów:

• wyższe temperatury przyspieszają namnażanie się patogenów w żywności
• spędzanie więcej czasu na zewnątrz, częste pikniki, grille — ryzyko zatrucia pokarmowego
• większa częstość kontaktu z zakaźnymi osobami

U seniorów objawy mogą być bardziej dotkliwe:

• wodnista biegunka
• wymioty i nudności
• bóle brzucha i kurczowe skurcze
• gorączka (zwykle poniżej 38,5°C)
• ogólne słabości i zawroty głowy

Zagrożeniem dla starszych osób jest szybkie odwodnienie organizmu, które może prowadzić do zapaści krążeniowej, a w skrajnych przypadkach — do zagrożenia życia.

Inne letnie zagrożenia dla seniorów

Oprócz zapalenia pęcherza i grypy żołądkowej, seniorów czyhają na nich także:

Infekcje skóry — grzybice, bakteryjne zapalenia spowodowane potliwością i gorszą higieną w upale; szczególnie groźne dla osób z cukrzycą

Zapalenia górnych dróg oddechowych — choć częstsze zimą, latem mogą się pojawić przy gwałtownych spadkach temperatury (przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach)

Zapalenie spojówek (zapalenie oczu) — zakaźne wirusowe lub bakteryjne zapalenie błony śluzowej oka, rozprzestrzeniające się szczególnie w zbiegowisku ludzi (plaże, baseny)

Letnie infekcje seniorów, choć mogą wydawać się „sezonowym standardem", nie mogą być ignorowane. Słabszy układ odpornościowy, atypowe objawów i wyższe ryzyko powikłań sprawiają, że zapalenie pęcherza, grypa żołądkowa i inne choroby zakaźne mogą stanowić prawdziwe zagrożenie dla zdrowia starszych osób. Profilaktyka — prawidłowe nawodnienie, higiena, ostrożność przy wyborze posiłków, unikanie dużych skupisk ludzi w szczytach epidemii — to kluczowe narzędzia ochrony. Jeśli pojawią się podejrzane objawy, nie warto czekać: wizyta u lekarza powinna być priorytetem.

Prognozy IMGW wskazują, że początek sierpnia przyniesie utrzymującą się falę upałów. Najtrudniejsze warunki panują i będą utrzymywać się przede wszystkim w południowej, centralnej oraz wschodniej części kraju.

Według biometeorologicznej oceny pogody w wielu regionach występuje silny, a miejscami bardzo silny stres gorąca. Oznacza to, że organizm jest bardziej obciążony wysoką temperaturą, wilgotnością powietrza i słabym przewietrzaniem, co może prowadzić do pogorszenia samopoczucia, osłabienia oraz problemów z koncentracją.

Najkorzystniejsze warunki biometeorologiczne prognozowane są na północy Polski. Tam również należy jednak pamiętać o wysokim indeksie promieniowania UV i odpowiedniej ochronie przed słońcem.

Ostrzeżenia przed upałem i burzami

IMGW wydał ostrzeżenia meteorologiczne przed upałem oraz burzami dla wielu regionów Polski.

Najwyższe, czerwone ostrzeżenia 3. stopnia obowiązują na części obszaru województw podkarpackiego i lubelskiego, gdzie prognozowane są najwyższe temperatury oraz najbardziej niebezpieczne warunki pogodowe.

Ostrzeżenia 2. stopnia obejmują rozległe obszary południowej, centralnej i zachodniej Polski.

Synoptycy podkreślają, że wysokim temperaturom mogą towarzyszyć gwałtowne burze z intensywnymi opadami deszczu, silnymi porywami wiatru oraz lokalnymi opadami gradu. Największe prawdopodobieństwo ich wystąpienia prognozowane jest na południu i południowym wschodzie kraju.

Dlaczego upał jest szczególnie niebezpieczny dla seniorów?

Wysoka temperatura stanowi poważne obciążenie dla organizmu, a wraz z wiekiem zdolność do regulowania temperatury ciała stopniowo się zmniejsza. Seniorzy często słabiej odczuwają pragnienie, dlatego łatwiej dochodzi u nich do odwodnienia. Dodatkowo wiele osób po 60. roku życia zmaga się z chorobami układu krążenia, cukrzycą lub innymi schorzeniami przewlekłymi, które zwiększają ryzyko powikłań podczas upałów.

Nie bez znaczenia pozostają także przyjmowane leki. Niektóre preparaty stosowane m.in. w leczeniu nadciśnienia tętniczego czy niewydolności serca mogą wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu, dlatego w czasie wysokich temperatur warto szczególnie dbać o nawodnienie i obserwować swoje samopoczucie.

Objawy, których nie wolno ignorować

Podczas upałów należy zwrócić uwagę na pierwsze sygnały świadczące o przegrzaniu lub odwodnieniu organizmu. Do najczęstszych należą:

• silne osłabienie,
• zawroty i ból głowy,
• nudności,
• przyspieszone bicie serca,
• problemy z koncentracją lub dezorientacja,
• gorąca i zaczerwieniona skóra.

Jeśli pojawiają się zaburzenia świadomości, bardzo wysoka temperatura ciała lub utrata przytomności, należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.

Jak bezpiecznie przetrwać falę upałów?

Specjaliści przypominają, że nawet kilka prostych zasad może znacząco zmniejszyć ryzyko przegrzania organizmu.

Przede wszystkim należy regularnie pić wodę – nie dopiero wtedy, gdy pojawi się uczucie pragnienia. Warto także ograniczyć przebywanie na słońcu między godziną 11:00 a 17:00, kiedy promieniowanie jest najsilniejsze.

Pomocne będzie noszenie lekkiej, jasnej odzieży, nakrycia głowy i okularów przeciwsłonecznych oraz stosowanie kremów z filtrem UV. W miarę możliwości najlepiej przebywać w chłodniejszych, zacienionych lub klimatyzowanych pomieszczeniach.

Osoby starsze powinny również unikać intensywnego wysiłku fizycznego w najgorętszej części dnia oraz regularnie sprawdzać prognozy pogody i obowiązujące ostrzeżenia.

Burze mogą pojawiać się każdego popołudnia

Meteorolodzy zwracają uwagę, że utrzymującej się fali gorąca mogą towarzyszyć burze rozwijające się głównie w godzinach popołudniowych i wieczornych. Lokalnie mogą im towarzyszyć intensywne opady deszczu, silny wiatr i grad.

Jeżeli planujesz spacer, wyjazd lub prace w ogrodzie, warto wcześniej sprawdzić prognozę pogody. W czasie burzy należy unikać otwartych przestrzeni, pojedynczych drzew i zbiorników wodnych, a najbezpieczniej jest przeczekać ją w budynku.

Warto zadbać także o bliskich

Podczas długotrwałych upałów warto pamiętać nie tylko o własnym bezpieczeństwie. Samotnie mieszkający seniorzy są bardziej narażeni na odwodnienie i przegrzanie organizmu. Krótki telefon lub wizyta u starszego członka rodziny czy sąsiada mogą pomóc szybko zauważyć niepokojące objawy i w razie potrzeby zapewnić pomoc.

Fala upałów ma utrzymać się jeszcze przez kolejne dni, dlatego warto na bieżąco śledzić komunikaty IMGW oraz stosować się do wydawanych ostrzeżeń. Dzięki odpowiedniemu nawodnieniu, ograniczeniu przebywania na słońcu i zachowaniu ostrożności można znacząco zmniejszyć ryzyko groźnych dla zdrowia skutków wysokich temperatur.

Zatrucia pokarmowe mogą wydawać się dolegliwością, którą każdy przechodzi w życiu. Jednak dla osób starszych sytuacja jest istotnie inna. Zgodnie z wytycznymi Głównego Inspektoratu Sanitarnego, seniorzy należą do grup szczególnie narażonych na cięższy przebieg choroby i poważne powikłania. Ta podatność wynika ze zmian w organizmie związanych z wiekiem – osłabionej odporności, zmian w funkcji żołądka i jelit oraz towarzyszących chorób przewlekłych.

- Okres letni stwarza warunki sprzyjające rozwojowi wielu drobnoustrojów chorobotwórczych. Wysokie temperatury, częstsze podróże, mniejsza dbałość o higienę oraz spożywanie posiłków poza domem mogą zwiększać ryzyko zatruć pokarmowych i zakażeń przenoszonych drogą pokarmową - ostrzega Główny Inspektorat Sanitarny.

Kiedy u młodszej osoby zatrucie manifestuje się przejściową biegunką i nudnościami, u seniora może prowadzić do poważnego odwodnienia, zapaści, czy nawet zagrażającego życiu sepsy. Z tego powodu właściwe preferencje żywieniowe i wiedza o zagrożeniach są dla starszych osób kwestią naprawdę poważną.

Lato zwiększa ryzyko – wysoka temperatura to wróg

Okres letni potęguje zagrożenie. Wysoka temperatura otoczenia – szczególnie podczas długotrwałych upałów – sprzyja namnażaniu bakterii odpowiedzialnych za zatrucia. Patogeny takie jak Salmonella, Campylobacter czy Listeria rozmnażają się szybko w ciepłych warunkach.

Dla seniorów ryzyko wzrasta szczególnie dlatego, że:

• Podróże i zmiana otoczenia powodują zaburzenia w codziennych nawykach związanych z higieną i przechowywaniem żywności
• Wybory podczas urlopów – potrawy przygotowywane w nieznanych warunkach, lokalne specjały z punktów gastronomicznych – mogą być bardziej obciążające dla starego żołądka
• Zmniejszona dostępność rodzinnej kuchni i schematów posiłków, na które organizm jest przyzwyczajony
• Spożywanie posiłków poza domem oznacza zmniejszoną kontrolę nad warunkami przechowywania i przygotowania

Które objawy powinny zaniepokoić seniora?

Oznaki zatrucia pokarmowego u osób starszych mogą być bardziej subttelne niż u młodszych. Czasem nie ma typowej biegunki czy wymiotów – mogą pojawić się:

• Wyraźny brak apetytu i słabość
• Zawroty głowy i zaburzenia równowagi
• Zamieszanie umysłowe lub zdezorientowanie
• Silne bóle brzucha
• Biegunka trwająca dłużej niż 2 dni
• Krew w stolcu lub czarne stolce (mogą świadczyć o krwotoczeniu)
• Wysoka gorączka
• Objawy odwodnienia: suchość w ustach, czerniak podskórny, zmęczenie

Jeśli który z tych objawów pojawi się u seniora – szczególnie u osób żyjących samotnie – warto niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub pogotowiem.

Odwodnienie – najpoważniejsze powikłanie u starszych osób

Dla seniorów największym wyzwaniem podczas zatrucia pokarmowego jest szybkie odwodnienie. Organizm starszej osoby ma gorszą zdolność do retencji płynów, a czucie pragnienia może być osłabione. Wtedy nawet umiarkowana biegunka lub wymioty mogą doprowadzić do groźnego ubytu wody i elektrolitów.

Objawy odwodnienia u seniora:

• Silne pragnienie
• Suchość w ustach i gardle
• Słabość i zmęczenie
• Ciemna mocz lub całkowity brak oddawania moczu
• Zawroty głowy, zapaść ortostatyczna (opadnięcie po wstaniu)
• Szybki puls
• Poplątanie umysłowe

W takiej sytuacji samoistne leczenie w domu może być niebezpieczne. Senior powinien skontaktować się z lekarzem lub pogotowiem, aby otrzymać zastępczą terapię płynami i elektrolitami (najczęściej drogą dożylną).

Praktyczne porady: jak uchronić się przed zatruciem?

Główny Inspektorat Sanitarny zaleca seniorom zapamiętanie kilku prostych zasad:

Higiena rąk – myj ręce przed przygotowaniem posiłku, po wizycie w toalecie i przed jedzeniem. To najprostsza i najskuteczniejsza metoda profilaktyki.

Ostrożność z przechowywaniem – produkty wymagające chłodzenia przechowuj w lodówce w temperaturze poniżej 5°C. Podczas podróży używaj torby chłodzącej. Nie pozostawiaj żywności w słońcu ani w samochodzie.

Woda – bezpieczne źródło – pij wodę z bezpiecznych dostaw. Podczas podróży – zwłaszcza zagranicznych – pij wodę butelkowaną. Unikaj lodu z wody o nieznanym pochodzeniu.

Wybór restauracji – korzystaj ze sprawdzonych, czystych punktów gastronomicznych. Obserwuj warunki panujące w kuchni – czy personel myje ręce, czy żywność jest przechowywana odpowiednio.

Obróbka termiczna – jeśli przygotowujesz posiłki samodzielnie, dokładnie podgrzej mięso, ryby i jaja. Produkty takie jak sałatki z surowych warzyw wymagają dokładnego mycia.

Seniorzy żyjący samotnie – jeśli możliwe, korzystaj z posiłków przygotowywanych przez rodzinę, dostaw żywności o gwarantowanej jakości lub usług catering'u.

Kiedy koniecznie trzeba do lekarza?

Choć większość zatruć pokarmowych ustępuje samoistnie, senior powinien bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem, gdy:

• Biegunka utrzymuje się dłużej niż 2–3 dni
• Pojawia się krew w stolcu
• Gorączka przekroczy 38,5°C
• Intensywne wymioty uniemożliwiają przyjmowanie płynów
• Pojawią się objawy odwodnienia (por. wyżej)
• Napady bólu brzucha są bardzo silne i niemożliwe do zniesienia

Dla seniorów wiek powyżej 75 lat, osoby z chorobami przewlekłymi (cukrzycą, chorobami serca, niewydolnością nerek) lub słabnącej odporności powinni być szczególnie czujni.

BIBLIOGRAFIA 

Główny Inspektorat Sanitarny, „Żywność i zatrucia pokarmowe – decyzje konsumenckie", www.gov.pl/web/gis, 2026, https://www.gov.pl/web/gis/zywnosc-i-zatrucia-pokarmowe---decyzje-konsumenckie-dlaczego-bezpieczenstwo-zywnosci-zaczyna-sie-duzo-wczesniej-niz-przy-stole

World Health Organization (WHO), „Food Safety", www.who.int, https://www.who.int/health-topics/food-safety

World Health Organization (WHO), „Foodborne Diseases – Fact Sheets", www.who.int, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/food-safety

European Food Safety Authority (EFSA), „Safe2Eat Campaign", www.efsa.europa.eu, https://www.efsa.europa.eu/en/safe2eat

European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), „Food- and Waterborne Diseases and Zoonoses", www.ecdc.europa.eu, https://www.ecdc.europa.eu/en/food-and-waterborne-diseases-and-zoonoses

GIF zakazał wprowadzania do obrotu na terenie całej Polski produktu: Atorvastatin Medical Valley 40 mg

Decyzja obejmuje wszystkie serie leku.

Preparat zawiera atorwastatynę – substancję należącą do statyn, czyli leków stosowanych w leczeniu zaburzeń lipidowych. Statyny są często przepisywane osobom starszym, ponieważ pomagają obniżyć poziom tzw. złego cholesterolu LDL i zmniejszyć ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Dlaczego lek został objęty zakazem?

Podczas kontroli stwierdzono problemy dotyczące wyglądu tabletek – m.in. nierówną powłokę i uszkodzenia.

Według GIF takie nieprawidłowości mogły powodować wątpliwości dotyczące jakości, skuteczności oraz bezpieczeństwa stosowania produktu.

Co powinien zrobić pacjent?

Jeśli przyjmujesz lek na cholesterol:

• sprawdź nazwę preparatu na opakowaniu,
• nie wyrzucaj leków pochopnie,
• nie zmieniaj samodzielnie leczenia,
• w razie wątpliwości skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą.

W przypadku leków stosowanych przewlekle samodzielne odstawienie terapii może być niebezpieczne.

Drugi komunikat dotyczy leku na kamicę nerkową

GIF wydał także decyzję dotyczącą leku: Adnamil 300 mg

Wycofana została jedna seria: HIY0325001, termin ważności 07.2028.

Powodem były nieprawidłowości dotyczące twardości tabletek, które mogły mieć wpływ na prawidłowe uwalnianie substancji czynnej.

Najważniejsze zasady przy komunikatach GIF

W przypadku informacji o wycofaniu leku:

• sprawdź nazwę i serię preparatu,
• zapytaj farmaceutę, jeśli masz wątpliwości,
• nie przerywaj samodzielnie przewlekłego leczenia,
• oddaj nieużywane wycofane leki do apteki.

Rzecznik Praw Pacjenta to instytucja zajmująca się ochroną praw pacjentów. Zwróć się do niego, gdy:

• Nie udzielono Ci świadczeń zdrowotnych, do których się zgłosiłeś/aś, lub masz zastrzeżenia do ich jakości
• Lekarz nie udzielił Ci przystępnych informacji o stanie zdrowia
• Przeprowadzono zabiegi bez Twojej zgody
• Nie zachowano tajemnicy lekarskiej lub dostępu do dokumentacji
• Naruszono Twoją intymność, godność albo prawo do opieki duszpasterskiej w szpitalu

Dyrekcja podmiotu leczniczego — dla problemów organizacyjnych

Niektóre problemy nie dotyczą praw pacjenta, lecz organizacji pracy placówki. Zgłoś do dyrekcji przychodni lub szpitala sprawy takie jak:

• Trudności z dodzwonieniem się do rejestracji
• Niewłaściwe zachowanie pracowników
• Nieprzestrzeganie godzin pracy
• Wątpliwości dotyczące jakości udzielanych świadczeń
• Skargę można złożyć osobiście, pisemnie lub przez formularz na stronie placówki.

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) — gdy świadczenia są finansowane ze środków publicznych

NFZ finansuje większość świadczeń zdrowotnych w Polsce. Zgłoś sprawy takie jak:

• Odmowa zapisania na wizytę lub umieszczenia na liście oczekujących
• Odmowa wykonania świadczenia finansowanego przez NFZ
• Pobranie opłaty za bezpłatne świadczenie
• Problemy z receptą refundowaną
• Nieprzestrzeganie umowy przez placówkę

Ministerstwo Zdrowia — dla spraw systemowych

Do Ministerstwa Zdrowia kieruj sprawy dotyczące całego systemu ochrony zdrowia:

• Propozycje zmian przepisów dotyczących świadczeń gwarantowanych
• Problemy z krajowymi programami zdrowotnymi
• Systemowe problemy z ratownictwem medycznym
• Petycje i postulaty zmian prawa

Rzecznik Finansowy — gdy problem dotyczy ubezpieczenia lub kredytu na leczenie

Rzecznik Finansowy zajmuje się sporami z ubezpieczycielami i bankami. Zgłoś:

• Odmowę wypłaty ze świadczenia prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego
• Spory dotyczące zakresu ubezpieczenia
• Problemy z finansowaniem leczenia
• Spory o zwrot kosztów leczenia prywatnego

Najpierw złóż reklamację ubezpieczycielowi, a potem zwróć się do Rzecznika.

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych — dla naruszenia danych medycznych

Gdy Twoje dane medyczne zostały ujawnione lub niewłaściwie przetwarzane, zgłoś:

• Wysłanie wyników badań do niewłaściwej osoby
• Ujawnienie informacji o chorobie osobie nieuprawnionej
• Zagubienie dokumentacji medycznej
• Niewłaściwe zabezpieczenie danych

Izba lekarska — dla problemów z zawodowością lekarza

Zgłoś zastrzeżenia do postępowania lub odpowiedzialności zawodowej konkretnego lekarza, jeśli podejrzewasz:

• Niewłaściwy sposób diagnozowania lub leczenia
• Brak należytej staranności
• Postępowanie niezgodne z aktualną wiedzą medyczną
• Naruszenie tajemnicy lekarskiej
• Leczenie bez zgody pacjenta

Skargę kieruj do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej Lekarzy 

Państwowa Inspekcja Sanitarna — dla problemów sanitarnych

Zgłoś zagrożenia dla bezpieczeństwa i higieny:

• Brud lub niewłaściwą higienę w placówce
• Nieprawidłową dezynfekcję lub sterylizację
• Zagrożenia epidemiologiczne
• Podejrzenie zatrucia

Rzecznik Praw Obywatelskich — dla dyskryminacji i naruszania praw

Skontaktuj się z Rzecznikiem, jeśli doświadczasz:

• Nierównego lub dyskryminacyjnego traktowania w dostępie do leczenia
• Systemowego ograniczenia dostępu do świadczeń
• Naruszania praw seniorów, osób z niepełnosprawnościami lub w kryzysie psychicznym

Policja i prokuratura — gdy podejrzewasz przestępstwo

Złóż zawiadomienie, jeśli doszło do:

• Sfałszowania dokumentacji medycznej
• Oszustwa lub wyłudzenia pieniędzy
• Narażenia pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo
• Kradzieży lub bezprawnego użycia danych

Sąd — gdy chcesz dochodzić zadośćuczynienia

Do sądu kieruj sprawę, gdy żądasz:

• Zadośćuczynienia za cierpienie i stres związany z niewłaściwym leczeniem
• Rekompensaty za błąd medyczny
• Renty, gdy utraciłeś zdolność do pracy
• Zapłaty określonej kwoty od placówki lub ubezpieczyciela

Polski system opieki zdrowotnej dysponuje wieloma instytucjami, które chronią pacjentów i rozpatrują skargi. Kluczem do skutecznego rozwiązania problemu jest wybór odpowiedniego organu — czy będzie to Rzecznik Praw Pacjenta, NFZ, dyrekcja placówki czy prokuratura. Pamiętaj, że do jednego problemu możliwe jest zwrócenie się do kilku instytucji jednocześnie. Zawsze dołącz opis zdarzenia, daty i kopie ważnych dokumentów.

Bibliografia

Ministerstwo Zdrowia, Rzecznik Praw Pacjenta — rola i kompetencje, www.gov.pl/web/rpp, 2026

Ministerstwo Zdrowia, W jakich sytuacjach zgłosić się do Rzecznika Praw Pacjenta, www.gov.pl/web/rpp/w-jakich-sytuacjach-mozemy-zwrocic-sie-o-pomoc-do-rzecznika-praw-pacjenta, 2026

Rzecznik Praw Pacjenta, Gdzie pacjent może zgłosić problem, www.gov.pl/web/rpp/rzecznik-praw-pacjenta, 2026

Narodowy Fundusz Zdrowia, Zgłoszenia pacjentów i procedury, www.nfz.gov.pl, 2026

Centrum e-Zdrowia, Internetowe Konto Pacjenta, www.pacjent.gov.pl, 2026

Wirusowe zapalenie wątroby typu A ponownie stało się ważnym tematem zdrowotnym. Według informacji przekazanych przez Główny Inspektorat Sanitarny do połowy lipca 2026 roku w Polsce potwierdzono ponad 1400 przypadków zakażeń. To ponad czterokrotnie więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku.

Eksperci zwracają uwagę, że do zakażeń dochodzi najczęściej drogą pokarmową – przez kontakt z żywnością lub wodą zanieczyszczoną wirusem. Znaczenie mają także bezpośrednie kontakty z osobą zakażoną. Wirus może rozprzestrzeniać się łatwo, ponieważ chory może zakażać jeszcze przed pojawieniem się u niego typowych objawów.

Dlaczego seniorzy powinni zwrócić szczególną uwagę?

WZW typu A u wielu osób kończy się pełnym wyzdrowieniem, ale przebieg choroby zależy m.in. od wieku pacjenta. U osób starszych zakażenie może przebiegać ciężej niż u dzieci czy młodszych dorosłych.

Seniorzy częściej mają również choroby przewlekłe, które mogą wpływać na kondycję organizmu i zdolność do regeneracji. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z chorobami wątroby, ponieważ dodatkowe obciążenie tego narządu może być dla nich większym zagrożeniem.

Objawy WZW typu A łatwo pomylić ze zwykłą infekcją

Początek choroby często nie wskazuje od razu na problemy z wątrobą. Pojawia się zmęczenie, osłabienie, gorszy apetyt, gorączka, nudności czy bóle brzucha. Objawy mogą przypominać zwykłe przeziębienie lub zatrucie pokarmowe.

Z czasem mogą pojawić się bardziej charakterystyczne symptomy, takie jak ciemny mocz, jasne stolce, świąd skóry oraz zażółcenie skóry i białkówek oczu. W takiej sytuacji warto skonsultować się z lekarzem.

U seniorów szczególnie nie należy bagatelizować długotrwałego osłabienia, utraty apetytu czy nagłego pogorszenia samopoczucia.

Jak można zarazić się „żółtaczką pokarmową”?

WZW typu A jest często określane jako choroba „brudnych rąk”, ponieważ wirus może przenosić się wtedy, gdy nie zachowujemy odpowiedniej higieny. Do zakażenia może dojść po kontakcie z osobą chorą, przez spożycie skażonej żywności lub wody.

Ryzyko wzrasta podczas wakacyjnych wyjazdów – szczególnie wtedy, gdy jemy w przypadkowych miejscach, korzystamy z niepewnego źródła wody albo przechowujemy żywność w niewłaściwy sposób podczas upałów.

Wakacje i gastronomia. Na co zwrócić uwagę?

Latem wiele osób korzysta z restauracji, barów, stoisk sezonowych czy pensjonatów z wyżywieniem. Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi w tym okresie wzmożone kontrole takich miejsc. Wśród najczęściej wykrywanych problemów znajdują się niewłaściwe warunki sanitarne, nieprawidłowe przechowywanie żywności oraz uchybienia dotyczące higieny personelu.

Nie oznacza to jednak, że należy rezygnować z wakacyjnych przyjemności. Warto po prostu zachować podstawowe zasady ostrożności: wybierać sprawdzone miejsca, myć ręce przed posiłkiem i zwracać uwagę na świeżość produktów.

Szczepienie przeciw WZW typu A – skuteczna ochrona

Jednym ze sposobów ochrony przed zakażeniem jest szczepienie przeciw WZW typu A. Szczególnie warto porozmawiać o nim z lekarzem przed wyjazdem do miejsc, gdzie ryzyko zakażenia jest większe, ale także wtedy, gdy istnieją indywidualne wskazania zdrowotne. Szczepionka zapewnia długotrwałą ochronę przed chorobą.

Decyzję o szczepieniu najlepiej omówić podczas konsultacji lekarskiej, zwłaszcza jeśli senior przyjmuje wiele leków lub leczy się z powodu chorób przewlekłych.

Jak senior może zmniejszyć ryzyko zakażenia?

Najprostsze działania profilaktyczne nadal mają ogromne znaczenie. Regularne mycie rąk, ostrożność przy wyborze jedzenia, dokładne mycie owoców i warzyw oraz właściwe przechowywanie produktów pomagają ograniczyć ryzyko zakażenia.

Warto także pamiętać, że higiena to nie tylko kwestia własnego bezpieczeństwa. Osoba zakażona może nieświadomie przenieść wirusa na innych domowników, zanim sama dowie się o chorobie.

Źródło: GIS

Kleszcze żyją w Polsce od zawsze, jednak w ostatnich latach ich aktywność i zasięg geograficzny dramatycznie wzrosły. Przyczyna jest prosta: zmiany klimatu. Łagodniejsze zimy pozwalają im przetrwać, a wiosenne temperatury — namnażać się szybciej. W 2023 roku zdiagnozowano 25 tys. 285 przypadków boreliozy, co oznacza wzrost o 16 procent w stosunku do roku poprzedniego. Zapalenie mózgu — druga groźna choroba odkleszczowa — wzrosło aż o 20 procent. Dla seniorów statystyki są jeszcze bardziej niepokojące: im starszy człowiek, tym ciężej przebiega infekcja.

Dwie główne choroby: borelioza i zapalenie mózgu

Borelioza (choroba z Lyme) jest najczęstszą chorobą odkleszczową w Polsce. Wywoływana jest bakterią (krętkiem) Borrelia burgdorferi. Na początku choroby u większości zakażonych pojawia się rumień na skórze — pierścieniowata zmiana o średnicy ponad 5 centymetrów, z przejaśnieniem w środku. Towarzyszą mu objawy grypopodobne: gorączka, zmęczenie, bóle głowy, mięśni i stawów. Jeśli choroba rozwija się bez leczenia, może doprowadzić do powikłań neurologicznych — zapalenia opon mózgowych, porażeń nerwów czaszkowych, a nawet zapalenia stawów i serca.

Zapalenie mózgu (kleszczowe zapalenie mózgu, KZM) to ostra choroba wirusowa, która szczególnie grozi seniorom. Może wywołać zapalenie opon mózgowych, a w ciężkich przypadkach porażenia kończyn, drżenia i trwałe zaburzenia równowagi. Bez leczenia prowadzi do poważnych powikłań neurologicznych wymagających długiej rehabilitacji.

Kto jest w grupie ryzyka?

Wszystko wskazuje, że ryzyko dotyczy głównie osób, które spędzają czas na świeżym powietrzu: ogrodników, leśników, rolników, a także zwykłych spacerujących po parku lub lesie. Jednak seniorzy stanowią szczególnie zagrożoną grupę: ich organizm słabiej radzi sobie z infekcją, a powikłania są bardziej poważne. Dane pokazują, że aż 90 procent osób ukąszonych kleszczami zetknęło się z nimi w pobliżu swojego miejsca zamieszkania — w ogrodzie, podczas spaceru lub pracy w ziemi.

Wczesna diagnostyka — szansa na szybkie leczenie

Naukowcy z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku pracują nad innowacyjnym badaniem diagnostycznym. Projekt „Human tick bite-map" umożliwia pobranie płynu z miejsca pokłucia już w ciągu 72 godzin po ukąszeniu. Metoda ta pozwala na wykrycie zakażenia na wczesnym etapie — zanim pojawią się objawy, a infekcja rozprzestrzeni się po całym ciele.

W praktyce diagnostyka boreliozy opiera się na badaniach krwi — testach ELISA i Western blot. Jednak rozpoznanie powinno poprzedzić dokładny opis objawów i historia ukąszenia. Zapalenie mózgu diagnozuje się podobnie — na podstawie badań krwi i objawów neurologicznych. Kluczowe jest szybkie działanie: jeśli lekarz podejrzewa chorobę odkleszczową, powinien natychmiast zlecić badania.

Jak chronić seniora przed chorobami odkleszczowymi?

Unikanie ukąszenia to podstawa. Przed wyjściem na teren zielony warto:

• Założyć jasną, długą odzież (długie spodnie wsunięte w skarpety, długie rękawy)
• Spryskać odzież insektycydem (permetryną)
• Zastosować repelent na nieosłonięte części ciała (DEET, pikardyna lub olejek z eukaliptusa cytrynowego)

Po powrocie z spaceru lub ogrodu:

• Dokładnie sprawdzić skórę, szczególnie zagięcia kolan, pachy, pachwiny
• Usunąć zauważonego kleszcza cienką pęsetą, chwytając go jak najbliżej skóry i wyciągając ruchem do góry
• Nigdy nie przypalać kleszcza, nie rozgniatać ani nie stosować maści — grozi to zwiększeniem ryzyka zakażenia

Szczepienia: dostępna jest szczepionka przeciwko zapaleniu mózgu, która zapewnia skuteczną ochronę. Lekarze apelują, aby seniorzy, szczególnie ci aktywni na świeżym powietrzu, zaszczepili się.

Kiedy szukać pomocy?

Każdy podejrzewający ukąszenie kleszcza powinien obserwować swoją skórę przez najbliższe tygodnie. Powód do natychmiastowej wizyty u lekarza to:

• Rumień wędrujący w miejscu ukąszenia lub w innym miejscu
• Gorączka, chłody, bóle mięśni i stawów
• Bóle głowy bez widocznej przyczyny
• Drętwienia lub porażenia
• Zaburzenia równowagi lub koordynacji
• Problemy z pamięcią lub zaburzenia snu

Bibliografia

Moniuszko-Malinowska A., Pancewicz S., Czupryna P. i in. (2023). Zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych dotyczące Diagnostyki i Leczenia Boreliozy z Lyme. Przegląd Epidemiologiczny, 77(3): 261–278. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/

Główny Inspektorat Sanitarny. (2024). Stan sanitarny kraju w 2023 roku. https://www.gov.pl/web/gis/raport---stan-sanitarny-kraju

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny. (2024). Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce — Raport epidemiologiczny 2023. https://wwwold.pzh.gov.pl/

Lantos P.M., Rumbaugh J., Bockenstedt L.K. i in. (2021). Clinical Practice Guidelines by the Infectious Diseases Society of America, American Academy of Neurology, and American College of Rheumatology: 2020 Guidelines for the Prevention, Diagnosis, and Treatment of Lyme Disease. Neurology, 96(6): 262–273. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/

Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji. Projekt badawczy „Human tick bite-map" — wczesna diagnostyka chorób odkleszczowych. https://www.umb.edu.pl/

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. (2025). Profilaktyka chorób odkleszczowych (borelioza) — Raport nr OT.434.2.2025. https://bip.aotm.gov.pl/

Ekspertka wyjaśnia, czym są fenotypy otyłości, czyli różne mechanizmy prowadzące do rozwoju choroby. U jednych pacjentów większe znaczenie mają nieprawidłowe nawyki żywieniowe, u innych zaburzenia hormonalne, predyspozycje genetyczne lub czynniki psychologiczne.

To właśnie dlatego leczenie otyłości powinno być poprzedzone dokładną diagnostyką.

Leczenie dopasowane do pacjenta

W programie omówiono również współczesne możliwości terapii. Coraz częściej, obok odpowiednio dobranej diety i aktywności fizycznej, stosuje się także leczenie farmakologiczne. Nie jest ono jednak rozwiązaniem dla każdego pacjenta i zawsze powinno być poprzedzone konsultacją lekarską.

Ekspertka podkreśla, że otyłość jest chorobą przewlekłą wymagającą kompleksowego podejścia.

Warto obejrzeć

Rozmowa może zainteresować szczególnie osoby, które od lat bezskutecznie próbują schudnąć lub opiekują się bliskimi zmagającymi się z otyłością. Pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego nie istnieje jedna skuteczna metoda leczenia dla wszystkich oraz jak ważna jest indywidualna diagnoza.

Nowy odcinek programu „Na Zdrowie” jest już dostępny na YouTube.

Bon senioralny od 7 sierpnia. Co się zmieni?

Ustawa wprowadzająca rozwiązania dotyczące bonu senioralnego ma wejść w życie 7 sierpnia 2026 roku. Szczegółowe zasady realizacji programu określa projekt rozporządzenia dotyczący Programu Bonu Senioralnego na lata 2026–2028.

Nowe wsparcie będzie organizowane przede wszystkim na poziomie lokalnym. To gmina będzie odpowiadać za przyznanie pomocy, ustalenie jej zakresu oraz organizację usług dla seniora.

To nie będzie przelew na konto seniora

Choć nazwa może sugerować wypłatę pieniędzy, bon senioralny ma mieć formę świadczenia niepieniężnego. Oznacza to, że senior nie otrzyma określonej kwoty do samodzielnego wydania. Środki zostaną przeznaczone na organizację konkretnych usług wsparcia.

Pomoc może obejmować między innymi:

• przygotowanie posiłków,
• pomoc w ubraniu się,
• utrzymanie porządku w domu,
• wsparcie w załatwianiu codziennych spraw,
• pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych,
• działania podtrzymujące kontakt z innymi ludźmi.

Celem programu jest umożliwienie seniorom jak najdłuższego pozostania we własnym domu, przy jednoczesnym zapewnieniu im bezpieczeństwa i wsparcia.

Senior podpisze umowę z gminą

Aby skorzystać z bonu senioralnego, nie wystarczy samo złożenie wniosku. Senior będzie zawierał z gminą specjalną umowę, która określi zakres i wymiar pomocy.

Zakres wsparcia nie będzie taki sam dla wszystkich. Gmina ma ocenić indywidualną sytuację seniora i sprawdzić, jakie czynności sprawiają mu największą trudność.

Pomoc może być realizowana bezpośrednio przez samorząd, np. za pośrednictwem ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych. Gmina będzie mogła również powierzyć realizację usług innym podmiotom, np. organizacjom społecznym.

Gmina sprawdzi, w czym senior potrzebuje pomocy

Przy kwalifikacji do programu znaczenie będzie miał poziom niesamodzielności seniora oraz to, jak radzi sobie z codziennymi czynnościami. Weryfikowane będą między innymi takie obszary jak:

• poruszanie się,
• przygotowywanie i spożywanie posiłków,
• ubieranie się,
• higiena osobista,
• przyjmowanie leków i dbanie o zdrowie,
• prowadzenie gospodarstwa domowego,
• utrzymywanie aktywności i kontaktów społecznych.

Nie będzie więc decydowała wyłącznie kolejność zgłoszeń. Kluczowe mają być rzeczywiste potrzeby seniora.

Ile wyniesie bon senioralny?

W przestrzeni publicznej pojawiały się informacje o maksymalnej wartości wsparcia, jednak kwota ta nie będzie wypłacana seniorowi. Będzie oznaczała wartość usług, które zostaną zapewnione w ramach programu.

Program ma być finansowany z budżetu państwa. Środki będą trafiały do gmin w formie dotacji na realizację usług dla seniorów.

Kiedy seniorzy będą mogli składać wnioski?

Szczegółowy harmonogram zależy od wdrożenia programu przez samorządy. Zgodnie z założeniami pierwsze działania w ramach bonu senioralnego mają być realizowane jeszcze w 2026 roku.

Seniorzy zainteresowani wsparciem powinni śledzić informacje publikowane przez swoją gminę lub lokalny ośrodek pomocy społecznej.

Bon senioralny ma pomóc seniorom i ich rodzinom

Starzenie się społeczeństwa sprawia, że coraz więcej rodzin potrzebuje dodatkowego wsparcia w opiece nad starszymi bliskimi. Bon senioralny ma być rozwiązaniem, które pozwoli szybciej zorganizować pomoc tam, gdzie codzienne obowiązki zaczynają być dla seniora trudne.

Dla wielu osób najważniejsza będzie nie sama wartość świadczenia, ale możliwość otrzymania pomocy bez konieczności opuszczania własnego domu.

Miód to naturalny produkt pszczeli, wytwarzany przez miodne owady z nektaru kwiatów. Kiedy pszczoła zbiera nektar, przerabia go w swoim żołądku za pomocą specjalnych enzymów, a następnie deponuje w komórkach ula, gdzie woda odparowuje, tworząc gęstą, słodką substancję, którą znamy. Proces ten trwa kilka dni, a kończy się zamknięciem komórek woskiem. To właśnie te enzymy oraz niskie pH miodu odpowiadają za jego słynne właściwości antybakteryjne – bakterie po prostu nie mogą przetrwać w takim środowisku.

Jakie właściwości zdrowotne ma miód dla seniorów?

Badania naukowe potwierdzają kilka konkretnych korzyści płynących z miodu, szczególnie ważnych dla osób w starszym wieku:

• Działanie antybakteryjne – miód zawiera naturalny nadtlenek wodoru (wodę utlenioną), który działa jak delikatny antyseptyk. Dla seniorów to wsparcie przy bólu gardła czy drażliwości jamy ustnej.
• Właściwości przeciwzapalne – polifenole i flawonoidy zawarte w miodzie mogą łagodzić stany zapalne, wspierając organizm w zmaganiach z infekcjami sezonowymi.
• Wsparcie przy kaszlu – badania z 2012 roku wykazały, że łyżeczka miodu podana przed snem łagodzić może nocny kaszel u dzieci i dorosłych.
• Regeneracja tkanek – miód medyczny (zwłaszcza miód manuka) jest stosowany w specjalistycznych opatrunkach do leczenia ran i oparzeń, przyspieszając gojenie.
• Wsparcie dla serca i naczyń – miód może wspierać zdrowie układu krążenia, choć nie jest to zamiennik dla leków przepisanych przez lekarza.

Jednak trzeba pamiętać: miód nie jest cudownym lekarstwem. To wartościowy dodatek do diety, a nie substancja, która zastąpi leczenie farmakologiczne czy zmieni przebieg choroby. Spożywanie miodu powinno odbywać się z rozsądkiem.

Rodzaje miodu – który wybrać dla siebie?

Każdy rodzaj miodu różni się składem, smakiem i – co ważne dla seniorów – indeksem glikemicznym:

Miód akacjowy – najjaśniejszy i najdelikatniejszy, bogaty w fruktozę, co daje mu najniższy indeks glikemiczny (IG około 32–40). To najlepszy wybór dla osób ze skłonnością do cukrzycy.

Miód lipowy – umiarkowany indeks glikemiczny, ceniony za właściwości uspokajaające. Często polecany przy bólu gardła.

Miód rzepakowy – szybko krystalizuje, bogaty w glukozę, przez co ma wyższy indeks glikemiczny (IG 60–70). Cukrzycy powinni go omijać.

Miód gryczany – ciemny, intensywny smak, bogaty w składniki mineralne i flawonoidy, ale ma średni do wysokiego IG. Dla seniorów ze stabilną, niestosowaną cukrzycą może być okazjonalnym dodatkiem.

Miód wielokwiatowy – najbardziej rozpowszechniony, wymieszany, wyższy indeks glikemiczny (IG 60–90). Jako podstawowy wybór do herbaty – akceptowalny, ale nie dla diabetyków.

Miód wrzosowy – bogaty w składniki, ale o średnim IG. Warto sprawdzać opisanie producenta.

Miód spadziowy – wytwarzany z soków roślinnych (nie z nektaru), często ma niższy IG i bardziej wytrawny smak. Ciekawy wybór dla osób preferujących mniej słodkie warianty.

Ile miodu powinien spożywać senior? Bezpieczne porady

Jedna łyżeczka miodu (około 5–10 gramów) dziennie to bezpieczna porcja dla większości seniorów. Niektórzy specjaliści sugerują, że łyżeczka do herbaty wciąż się mieści w normach zdrowotnych, ale to zależy od indywidualnego stanu zdrowia. Kluczowe zasady:

• Nigdy nie dodawaj miodu do gorących napojów powyżej 50°C – stracisz cenne enzymy i właściwości antybakteryjne.
• Najlepiej dodaj miód do juź ostudzonej herbaty lub rozpuszczonego w łyżeczce ciepłej wody.
• Pamiętaj, że miód to cukry proste – tak jak zwykły cukier podnosi poziom glukozy we krwi.
• Jedz miód z rozsądkiem, szczególnie wieczorem – duża ilość może zaburzyć sen u niektórych osób.

Kto powinien unikać miodu?

Seniorzy z pewnymi chorobami przewlekłymi powinni być ostrożni:

• Osoby ze stwierdzoną cukrzycą typu 1 – powinny całkowicie unikać miodu bez konsultacji z lekarzem. Jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy cukrzyca jest doskonale ustabilizowana, możliwe są niewielkie ilości miodu akacjowego – ale zawsze za zgodą diabetologa.
• Seniorzy z cukrzycą typu 2 – mogą okazjonalnie spożywać miód akacjowy lub lipowy w bardzo małych ilościach, ale powinni monitorować poziom cukru we krwi.
• Osoby z refluksem żołądkowym – miód może wywoływać zgagę i dyskomfort, szczególnie spożywany wieczorem na pusty żołądek.
• Alergicy na pyłki – jeśli masz alergię sezonową na pyłki, miód może zawierać alergeny i pogorszyć objawy. Za najbezpieczniejszy uważany jest miód akacjowy.
• Seniorzy z higieną jamy ustnej – miód, jak każdy cukier, może sprzyjać próchnicy. Pamiętaj, by myć zęby po spożyciu miodu.

Miód a karmienie dzieci – porada dla dziadków

Jeśli opiekujesz się wnukami, pamiętaj: dzieci poniżej pierwszego roku życia nie mogą spożywać miodu ze względu na ryzyko botulinizmu (rzadkiej, ale poważnej infekcji). Dopiero po pierwszych urodzinach miód jest bezpieczny dla najmłodszych.

Wielki Dzień Pszczół 

8 sierpnia w Polsce obchodzimy Wielki Dzień Pszczół – polskie święto, które ma na celu zwrócenie uwagi na zagrożenia dla tych niezwykłych owadów. Pszczoły wymierają w alarmującym tempie, a my tracimy nie tylko miód, ale przede wszystkim zapylacze, bez których 1/3 naszej żywności by nie istniała. Kiedy włączasz miód do swojej diety, jednocześnie wspierasz pszczelarzy, którzy dbają o te owady. 

Rodzicielskie świadczenie uzupełniające, potocznie nazywane „Mama 4 plus", funkcjonuje od marca 2019 roku. Zostało stworzone z myślą o osobach, które poświęciły się wychowaniu licznej rodziny i z tego powodu nie wypracowały prawa do minimalnej emerytury.

Jak informuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w pierwszym kwartale 2026 roku świadczenie pobierało 59 871 osób, a łączna kwota wypłat przekroczyła 187,8 mln zł.

– Zostało wprowadzone z myślą o osobach, które poświęciły się wychowaniu co najmniej czworga dzieci i z tego powodu nie mogły podjąć pracy zarobkowej lub musiały z niej zrezygnować, przez co nie wypracowały prawa do własnej minimalnej emerytury – wyjaśnia Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim.

Nie każdy otrzymuje pełne 1978,49 zł

Od 1 marca 2026 roku maksymalna wysokość świadczenia wynosi 1978,49 zł brutto miesięcznie, czyli tyle, ile najniższa emerytura po tegorocznej waloryzacji.

Nie oznacza to jednak, że każdy beneficjent otrzymuje właśnie taką kwotę.

Średnia wysokość wypłacanego świadczenia wynosi obecnie niewiele ponad 1000 zł miesięcznie. Wynika to z faktu, że wiele osób pobiera już własną emeryturę lub rentę, a ZUS wypłaca jedynie brakującą część do wysokości minimalnej emerytury.

Przykład:

Osoba pobierająca emeryturę w wysokości 1500 zł brutto otrzyma z ZUS wyrównanie w wysokości 478,49 zł brutto, dzięki czemu łączne świadczenie wyniesie 1978,49 zł brutto.

Jeżeli natomiast własna emerytura lub renta jest równa albo wyższa od minimalnej emerytury, rodzicielskie świadczenie uzupełniające nie przysługuje.

Kto może ubiegać się o świadczenie Mama 4 plus?

O świadczenie mogą ubiegać się przede wszystkim kobiety, które:

• ukończyły 60 lat,
• urodziły i wychowały lub wychowały co najmniej czworo dzieci,
• nie mają dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania,
• z powodu wychowywania dzieci nie wypracowały prawa do minimalnej emerytury.

Prawo do świadczenia mogą mieć również ojcowie, którzy ukończyli 65 lat i wychowali co najmniej czworo dzieci, ale wyłącznie wtedy, gdy matka dzieci zmarła, porzuciła rodzinę lub przez długi czas nie uczestniczyła w wychowaniu dzieci.

Dodatkowo osoba ubiegająca się o świadczenie powinna mieszkać w Polsce i posiadać tutaj tzw. ośrodek interesów życiowych. Każdy wniosek jest rozpatrywany indywidualnie przez ZUS.

W których województwach świadczenie pobiera najwięcej osób?

Najwięcej osób korzystających z programu mieszka w:

• województwie śląskim – 6801 osób,
• województwie wielkopolskim – 5911 osób,
• województwie małopolskim – 5379 osób.

Najmniej świadczeniobiorców odnotowano natomiast w województwach:

• podlaskim – 1363 osoby,
• opolskim – 1713 osób.

Gdzie złożyć wniosek?

Wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające można złożyć w dowolnej placówce ZUS. Do formularza należy dołączyć dokumenty potwierdzające spełnienie warunków wymaganych do przyznania świadczenia. Każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie.

Autorami książki są Agnieszka Dobkiewicz i Mateusz Mykytyszyn, a wydana została przez wydawnictwo Agora w 2026 roku. Książka liczy 432 strony w oprawie miękkiej ze skrzydełkami. To nie jest kolejny podręcznik do historii — to opowieść literacka, zmysłowa i emocjonalna.

Zamek Książ, jedna z największych warowni Europy, leżący w Wałbrzychu na Dolnym Śląsku, ma bogatą historię. Ale autorzy postanowili ją opowiedzieć inaczej — nie przez konflikt dynastii Hochbergów czy zmiany polityczne, lecz przez oczy osób, które znały zamek jak mało kto: tych, którzy otwierali drzwi pałacowych komnat, przygotowywali posiłki, dbali o ogrody i byli świadkami wszystkiego, co się działo za jego murami.

Niezwykła struktura narracji

Podczas lektury mamy wrażenie, że oglądamy serial osadzony w minionej epoce — każdy odcinek (godzina) należy do innego bohatera, jednak obejmuje losy całej społeczności związanej z Zamkiem Książ. Historia rozgrywa się w latach 1888–1946, a każdy rozdział to jedna godzina z życia innej osoby. To rozwiązanie jest genialne — czytając, uczymy się postrzegać wielkie wydarzenia przez pryzmat maleńkich, ludzkich dramatów i codziennych trosk. 

Jeden z głównych myśli o miłości, inny przygotowuje ucztę dla księcia, trzeci martwi się o pracę czy niskie pensje. To właśnie daje książce autentyczność — historia przestaje być abstrakcyjnym pojęciem, staje się realnym doświadczeniem ludzi.

Bogata dokumentacja

Rozdziały uzupełnia bogaty materiał źródłowy — przypisy, fotografie czy wykazy dokumentów życia społecznego. To czyni książkę nie tylko interesującą literacko, ale i naukowo wartościową. Seniorem, którzy pamiętają czasy przedwojennej Polski, będą fascynować szczegóły: jak wyglądała służba w arystokratycznym majątku, jakie były zwyczaje, moda, codzienne obowiązki. 

Dlaczego warto ją przeczytać seniorowi?

Niezwykła perspektywa historii

Wiele z nas uczyło się historii w szkole jako zbioru dat i wypadków. Ta książka uczy nas, że historia to przede wszystkim ludzie — ich nadzieje, strachy, marzenia. To lekcja empatii poprzez czytanie.

Sentyment do przeszłości

Seniorzy, którzy mają żywą pamięć Polski międzywojennej, mogą w tej książce znaleźć odbicie swoich czasów. Każdy fragment opowiada o ówczesnych realiach — pracy, zarobkach, stosunkach społecznych — w sposób bardziej szczery niż oficjalne podręczniki.

Odkrywanie lokalnej historii

Zamek Książ to miejsce, które wielu Polaków może odwiedzić. Ta książka to przewodnik przez jego przeszłość, ale przewodnik napisany sercem, nie rozumem.

Doskonałość literacka

Proza Dobkiewicz jest klarowna, dostępna, ale nie banalna. Seniorem nie będą się czuć, że czytają coś „dla intelektualistów" — to po prostu dobrze opowiedziana historia.

Długość dostosowana do czytania

432 strony to nie ogromne tomisko, ale materiał, który daje satysfakcję bez poczucia, że na półce stoją kolejne niezakończone lektury.

Czytelnicze doświadczenie

Po lekturze tej książki zachcesz na nowo odkryć miejsca opisane przez Agnieszkę Dobkiewicz. Wielu czytelników przyznaje, że chcą odwiedzić Zamek Książ po przeczytaniu tej publikacji. To znak, że książka robi to, co powinna — wywołuje emocje, ciekawość, a nawet chęć poznania świata. 

Dla kogo szczególnie?

• Dla tych, którzy kochają polską historię
• Dla miłośników literatury historycznej
• Dla ciekawych ludzi, którzy chcą poznać życie zwykłych ludzi w niezwyczajnych okolicznościach
• Dla tych, którzy mają nostalgia do czasów przedwojennej Polski
• Dla każdego, kto wierzy, że każdy człowiek ma godną opowiedzenia historię

Historia profilaktyki raka jelita grubego w Polsce to historia osobliwej kombinacji: naukowego geniuszu, determinacji i wizjonerskiego myślenia. Prof. Eugeniusz Butruk nie był człowiekiem, który zadowalałby się wyłącznie karierą kliniczną. Po dekadach pracy w klinice i nauczania kolejnych pokoleń gastroenterologów, zauważył coś, co wielu chirurgów i internistów pomijało: jeśli potrafimy odkryć nowotwór jelita grubego na bardzo wczesnym etapie – zanim pacjent poczuje jakikolwiek symptom – szanse na całkowite wyleczenie skoczyć mogą z kilkunastu procent na ponad 90 procent.

To spostrzeżenie doprowadziło go do założenia Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP) o międzynarodowej renomie, które w 1994 roku połączyło się z Instytutem Onkologii. Ale prawdziwym dziedzictwem prof. Butruka nie była sama klinika – było to uruchomienie w 2000 roku Programu Badań Przesiewowych w Kierunku Nowotworów Jelita Grubego. Program ten, finansowany z budżetu Ministerstwa Zdrowia, stanowi jeden z priorytetów Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych.

Początki były trudne. Program startował zaledwie w siedmiu ośrodkach. Dziś funkcjonuje w ponad 100 placówkach medycznych rozrzuconych po całej Polsce, a liczby mówią same za siebie: tysiące Polaków rocznie dowiadują się, że polipy zostały usunięte zanim stały się rakami.

Rak jelita grubego – czemu jest taki podstępny?

Każdego roku w Polsce przybywa około 18 000 nowych zachorowań na raka jelita grubego. Jest to drugi – po raku płuca – najczęstszy nowotwór w populacji polskiej, a zarazem druga przyczyna zgonów związanych z nowotworami. Liczby są niepokojące, ale za nimi kryje się jeszcze bardziej niepokojące spostrzeżenie: większość z tych pacjentów dowiaduje się o chorobie zbyt późno.

Dlaczego? Ponieważ rak jelita grubego jest niezwykle podstępny. Może rozwijać się latami – czasami nawet kilkanaście lat – bez żadnych symptomów. Pacjent czuje się zdrowy, realizuje swoje plany, nie podejrzewa, że w jego jelicie rozwijają się zmianę nowotworowe. Kiedy pojawiają się pierwsze objawy – ból brzucha, zmiana rytmu wypróżnień, krew w stolcu – nowotwór bywa już w zaawansowanym stadium.

Lecz jest światełko w tunelu: rak jelita grubego nie pojawia się „znikąd". Rozwija się stopniowo ze zmian łagodnych zwanych polipami, głównie z polipów gruczolakowych (gruczolaków). Ta transformacja, choć zajmuje lata, daje nam szansę – szansę interwencji zanim zmiany staną się złośliwe.

Od polipów do raka

Około 85–90 procent przypadków raka jelita grubego wynika z rozwoju polipów gruczolakowych. Jest to niezwykle ważna informacja, ponieważ oznacza, że wczesne usunięcie tych zmian może zapobiec w przyszłości rozwinięciu się nowotworu. Polipy są zmianami bezobjawowymi – pacjent nie czuje bólu ani dyskomfortu. To właśnie dlatego regularna kolonoskopia jest tak kluczowa: badanie to pozwala na wizualną ocenę całej ściany jelita grubego, identyfikację polipów i ich endoskopowe usunięcie – czyli polipektomię.

Przeprowadzane podczas zabiegu badanie histopatologiczne (mikroskopowe) pokazuje dokładnie, jaki typ polipa usunięto i jakie jest jego potencjalne ryzyka zezłośliwienia. Lekarz na podstawie tych informacji ustala harmonogram dalszych kontrolnych badań: jeśli polip miał niskie ryzyko, kolejna kolonoskopia może być zaplanowana za 10 lat; jeśli ryzyko było wyższe, kontrola powinna nastąpić szybciej.

Kto powinien być szczególnie ostrożny?

Nie wszystko w profilaktyce raka jelita grubego zależy od badań. Istnieją też czynniki, na które – w części – mamy wpływ.

Czynniki, na które nie mamy wpływu:

Wiek – ryzyko znacząco wzrasta po 50. roku życia, szczyt zapadalności przybywa w siódmej i ósmej dekadzie

Historia rodzinna – jeśli u krewnych pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo, dzieci) rozpoznano raka jelita grubego, Twoje ryzyko jest wyższe

Uwarunkowania genetyczne – rzadkie zespoły dziedziczne, takie jak zespół Lyncha czy rodzinna polipowatość gruczolakowa (FAP)

Czynniki związane ze stylem życia (modyfikowalne):

Dieta niskobłonnikowa, bogata w czerwone i przetworzone mięso

Brak regularnej aktywności fizycznej

Nadwaga i otyłość

Palenie papierosów

Nadmierne spożycie alkoholu

Przewlekłe zapalenie jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna)

Wiele z tych czynników można zmienić poprzez zmiany w stylu życia. Dieta bogata w warzywa, owoce i błonnik, regularna aktywność fizyczna, rezygnacja z palenia – to wszystko obniża ryzyko zachorowania, a jednocześnie wspiera ogólne zdrowienie organizmu.

Program badań przesiewowych NFZ: kto się kwalifikuje i jak uzyskać dostęp?

Dobra wiadomość jest taka, że Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia oferują bezpłatne badania przesiewowe wszystkim Polakom spełniającym określone kryteria. Program badań przesiewowych raka jelita grubego został tak zaprojektowany, aby dotrzeć do tych, którzy potrzebują go najbardziej.

Kto powinien wziąć udział w programie?

Program skierowany jest do osób:

• W wieku 50–65 lat, u których w ciągu ostatnich 10 lat nie była wykonana kolonoskopia i które nie mają objawów mogących sugerować nowotwór jelita grubego
• W wieku 40–49 lat, jeśli posiadają krewnego pierwszego stopnia (rodzic, rodzeństwo, dziecko) u którego rozpoznano raka jelita grubego
• Ministerstwo Zdrowia szacuje, że populacja mogąca skorzystać z badań obejmuje około 8 milionów Polaków. To ogromna grupa, a jednocześnie świadczy o tym, jak ważną sprawą jest program dla systemu opieki zdrowotnej.

Jak się zapisać?

Do udziału w programie nie jest wymagane skierowanie. Wystarczy udać się do placówki medycznej realizującej program badań przesiewowych raka jelita grubego (lista dostępna na stronach poszczególnych oddziałów wojewódzkich NFZ). Tam pracownik medyczny przeprowadzi z Tobą ankietę kwalifikacyjną, która uzupełnisz osobiście. Badanie wykonywane jest w trybie ambulatoryjnym – nie wymaga hospitalizacji.

Kolonoskopia: jak się jej nie bać i co się dzieje podczas badania?

Samo słowo „kolonoskopia" budzi u wielu pacjentów lęk. Jest to zrozumiałe – to badanie endoskopowe wydaje się intymne i potencjalnie bolesne. W rzeczywistości współczesna kolonoskopia jest znacznie bardziej komfortowa niż sądzi większość ludzi.

Jak wygląda badanie?

Kolonoskopia trwa zazwyczaj od 15 do 40 minut, zależy od szybkości przesunięcia endoskopu i ewentualnych znalezisk (polipów do usunięcia badanie trwa dłużej). Pacjent leży na boku, a lekarz powoli przeprowadza cienki, elastyczny tubi (kolonoskop) przez odbyt, następnie przez całą długość jelita grubego. Aparat wyposażony jest w małą kamerę pozwalającą lekarzowi zobaczyć całą ścianę jelita.

W zależności od wskazań medycznych badanie może być przeprowadzone w znieczuleniu miejscowym (z zastosowaniem żelu znieczulającego) lub znieczuleniu ogólnym. W przypadku znieczulenia ogólnego pacjent śpi przez cały czas badania – nie ma świadomości, że procedura trwa. To właśnie powoduje, że pacjent „nic nie czuje".

Jeśli podczas badania lekarz odkryje polip, może go od razu usunąć za pomocą specjalistycznych narzędzi włożonych przez kolonoskop. Po zabiegu polip zostaje przesłany na badanie histopatologiczne.

Przygotowanie do badania

Przed kolonoskopią pacjent musi oczyszczać jelito z kału i śluzu. Przygotowanie obejmuje przyjęcie płynów aborcyjnych (zwykle napojem zwanym polietylenem glikolowym, PEG) i przestrzeganie lekkiej diety na dzień lub dwa przed badaniem. To może brzmieć uciążliwie, ale jest kluczowe dla poprawności badania – lekarz musi mieć czysty widok na ścianę jelita.

Wielu pacjentów martwi się, że przygotowanie będzie kłopotliwe. Rzeczywiście wymaga dyscypliny, ale potem pacjenci mówią, że ulgę czują gdy już się okazuje, że procedura była łatwa niż się spodziewali.

Wczesne objawy raka jelita grubego: Kiedy zgłosić się do lekarza?

Choć profilaktyka jest najlepszą strategią, warte wiedzy są również wczesne objawy, które mogą sugerować potrzebę dodatkowego badania. Oto lista symptomów, które – jeśli utrzymują się dłużej niż kilka tygodni – powinny skłonić Cię do wizyty u lekarza:

• Zmiana rytmu wypróżnień: naprzemienne biegunki i zaparcia
• Krew w stolcu lub domieszka śluzu (często błędnie przypisywane hemoroidom)
• Ból brzucha lub skurcze
• Wzdęcia i uczucie przelewania
• Stolec zmieniony w wyglądzie: wąski, „ołówkowaty"
• Niewyjaśniona utrata masy ciała
• Przewlekłe zmęczenie i osłabienie
• Niedokrwistość (bladość skóry, duszność, zawroty głowy)

We wczesnym stadium raka jelita grubego objawy mogą być bardzo subtelne lub wcale ich nie być. To właśnie dlatego profilaktyka jest tak ważna – czeka do czasu aż pojawią się objawy, często jest już za późno.

Co się dzieje po zabiegu usunięcia polipa?

Po kolonoskopii, jeśli polip został usunięty, lekarz wydaje pacjentowi szczegółowe zalecenia dotyczące dalszej obserwacji. Zalecenia zależą od wyniku badania histopatologicznego:

• Jeśli polip miał niskie ryzyko transformacji w raka, kolejne badanie zaplanuje się na około 10 lat
• Jeśli polip miał cechy podwyższonego ryzyka, kontrola nastąpi szybciej – zwykle 3–5 lat
• W przypadku zmian o wysokim ryzyku konieczna może być bardziej agresywna terapia

Czym więcej polipów usunięto i czym bardziej złożone były zmiany, tym częstsze mogą być badania kontrolne. Zawsze jednak w grę wchodzi indywidualizacja podejścia – lekarz biorący pod uwagę Twój konkretny przypadek, wiek i czynniki ryzyka.

Profilaktyka poza badaniami. Jak zmienić tryb życia?

Kolonoskopia to jedno – ale profilaktyka raka jelita grubego to coś więcej. Zmian, które możemy wprowadzić w swoim życiu, aby obniżyć ryzyko:

• Dieta: Spożywaj dużo warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych. Ogranicze mięso przetworzone (wędliny) i czerwone mięso. Błonnik jest Twoim sprzymierzeńcem – wspomaga pracę jelit i zmniejsza czas pobytu zawartości jelita w organizmie
• Aktywność fizyczna: Regularne ćwiczenia (nawet spacery) zmniejszają ryzyko. Cel: co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności na tydzień
• Waga: Utrzymanie prawidłowego BMI (wskaźnika masy ciała) to istotny element profilaktyki
• Rzucanie palenia: Jeśli palisz, rezygnacja z papierosów zmniejszy ryzyko
• Alkohol: Ogranicz spożycie alkoholu
• Stres: Przewlekły stres wpływa na pracę jelit – dbaj o swój psychiczny komfort

Źródła:

Oficjalna strona Program badań przesiewowych raka jelita grubego

Źródło: https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/program-badan-przesiewowych-raka-jelita-grubego/

Narodowy Portal Onkologiczny (pacjent.gov.pl)

Objawy raka jelita grubego – Kompendium chorób nowotworowych

Źródło: https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/jelito-grube/objawy-raka-jelita-grubego

Świadczenie honorowe dla stulatków. Ile wynosi?

Od 1 marca 2026 r. świadczenie honorowe dla osób, które ukończyły 100 lat, wynosi 6938,92 zł brutto miesięcznie.

Co ważne, jest to świadczenie niezależne od emerytury lub renty. Oznacza to, że stulatek, który spełnia warunki do jego otrzymania, może pobierać świadczenie honorowe obok swojego podstawowego świadczenia.

Kwota świadczenia jest co roku waloryzowana. ZUS przeprowadza waloryzację w marcu, na takich samych zasadach jak w przypadku emerytur i rent.

Od 2025 r. obowiązują jednolite zasady

Od 1 stycznia 2025 r. kwestie dotyczące świadczenia honorowego reguluje ustawa. Wcześniej wysokość świadczenia była uzależniona od momentu ukończenia 100 lat.

Obecnie osoby uprawnione otrzymują świadczenie w tej samej wysokości. Przepisy gwarantują również jego coroczną waloryzację.

Kto dostanie świadczenie honorowe bez składania wniosku?

Większość stulatków nie musi składać żadnego wniosku do ZUS. Świadczenie jest przyznawane z urzędu osobie, która:

• ukończyła 100 lat,
• ma obywatelstwo polskie,
• ma prawo do świadczeń wymienionych w ustawie o świadczeniu honorowym, np. emerytury lub renty.

W takim przypadku ZUS sam przyznaje świadczenie honorowe.

Kiedy trzeba złożyć wniosek?

Wniosek jest potrzebny w przypadku osoby, która ukończyła 100 lat, ale nie ma prawa do świadczeń wymienionych w ustawie, np. emerytury lub renty.

Taka osoba musi spełnić dodatkowe warunki. Powinna mieć polskie obywatelstwo oraz centrum interesów osobistych lub gospodarczych w Polsce przez co najmniej 10 lat po ukończeniu 16. roku życia.

W takiej sytuacji ZUS przyzna świadczenie od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym osoba ukończyła 100 lat.

Gdzie mieszka najwięcej stulatków pobierających świadczenie?

Najwięcej osób pobierających świadczenie honorowe mieszka na Mazowszu. W czerwcu 2026 r. ZUS wypłacał w tym województwie 736 takich świadczeń.

Na kolejnych miejscach znalazły się:

• województwo śląskie – 436 świadczeń,
• województwo dolnośląskie – 412 świadczeń.

Najmniej świadczeń honorowych ZUS wypłacał w województwach opolskim – 75 oraz lubuskim – 85.

Coraz więcej osób dożywa setnych urodzin

Dane ZUS pokazują, że liczba osób pobierających świadczenie honorowe rośnie. W ciągu sześciu miesięcy – od grudnia 2025 r. do czerwca 2026 r. – liczba wypłacanych świadczeń zwiększyła się z 4057 do 4262.

Dla osób, które osiągnęły wyjątkowy wiek, świadczenie honorowe stanowi dodatkowe, comiesięczne wsparcie finansowe. Co istotne, w przypadku większości stulatków nie wymaga ono składania żadnych dokumentów – ZUS przyznaje je automatycznie.

Do Rzecznika Praw Obywatelskich nadal trafiają skargi dotyczące sposobu prowadzenia postępowań związanych z rentą wdowią. Problem pojawia się przede wszystkim w sprawach, w których do ustalenia prawa do świadczeń potrzebna jest współpraca dwóch różnych organów rentowych.

Jak wynika z informacji przedstawionej przez RPO, w analizowanych sprawach wymiana informacji pomiędzy właściwymi instytucjami trwała od 10 do 13 miesięcy. Dopiero po tym czasie osoby uprawnione uzyskiwały ustalenie prawa do świadczeń oraz ich wypłatę w pełnej, ostatecznej wysokości.

RPO podkreśla, że nie można akceptować sytuacji, w której konsekwencje przewlekłego postępowania organów rentowych ponosi osoba, która ma prawo do świadczenia.

Problem pojawia się, gdy trzeba współpracować dwóch instytucji

Renta wdowia nie jest odrębnym rodzajem emerytury czy renty. To rozwiązanie pozwalające osobie spełniającej określone warunki na pobieranie jednocześnie renty rodzinnej po zmarłym małżonku oraz własnego świadczenia emerytalno-rentowego.

Od 1 lipca 2025 r. jedno z tych świadczeń jest wypłacane w całości, a drugie – częściowo. Obecnie, do końca 2026 r., część drugiego świadczenia wynosi 15 proc. Od 1 stycznia 2027 r. będzie to 25 proc.

W większości przypadków sprawą może zajmować się jeden organ. Problem staje się bardziej skomplikowany, gdy prawa do świadczeń ustalają różne instytucje.

RPO wskazuje w tym kontekście na ZUS, KRUS, Wojskowe Biura Emerytalne, Biuro Emerytalne Służby Więziennej oraz Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA. Jeżeli konieczne jest współdziałanie dwóch takich organów, postępowanie może się znacznie wydłużyć.

RPO pyta o odsetki za opóźnienie

To właśnie kwestia finansowych konsekwencji opóźnień jest jednym z najważniejszych elementów wystąpienia RPO.

Jeżeli osoba ma prawo do świadczenia, ale przez wiele miesięcy nie może z niego korzystać z powodu przedłużającego się postępowania, ponosi realny uszczerbek finansowy. Rzecznik zwraca uwagę, że odsetki są co do zasady minimalną rekompensatą za pozbawienie osoby uprawnionej możliwości korzystania z należnych jej pieniędzy.

Dlatego RPO chce, aby oceniono, czy obecne przepisy dotyczące ustalania i wypłaty odsetek w przypadku opóźnienia w przyznaniu lub wypłacie świadczenia rzeczywiście zapewniają osobom uprawnionym odpowiednią ochronę.

Chodzi więc nie tylko o samo przyspieszenie postępowań. Problemem jest również to, czy osoba, która przez wiele miesięcy czeka na należne pieniądze, otrzymuje odpowiednią rekompensatę za ten czas.

Renta wdowia: dodatkowe pieniądze dla seniorów

Renta wdowia zaczęła być wypłacana od 1 lipca 2025 r. Mechanizm pozwala wdowie lub wdowcowi połączyć własne świadczenie z rentą rodzinną po zmarłym małżonku.

Możliwe są dwa warianty: 100 proc. jednego świadczenia i część drugiego albo 100 proc. drugiego świadczenia i część pierwszego. Do końca 2026 r. ta druga część wynosi 15 proc., a od 2027 r. wzrośnie do 25 proc.

Według danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej po pierwszym roku działania z dodatkowego wsparcia skorzystało już ponad milion osób.

Dla wielu seniorów renta wdowia oznacza więc realne zwiększenie miesięcznego dochodu. Tym bardziej istotne jest, aby procedura ustalania prawa do świadczenia nie powodowała wielomiesięcznego oczekiwania na pieniądze.

Ministerstwo ma przeanalizować problem

Zastępca RPO Stanisław Trociuk zwrócił się do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o pogłębioną analizę problemu i rozważenie podjęcia odpowiednich działań.

Rzecznik nie wskazuje przy tym, że wszystkie postępowania dotyczące renty wdowiej trwają miesiącami. Chodzi o konkretne sprawy, w których konieczność współpracy dwóch organów rentowych doprowadziła do bardzo długiego oczekiwania – od 10 do 13 miesięcy.

Na tym etapie nie ma więc informacji o konkretnej zmianie przepisów. Wystąpienie RPO jest sygnałem, że sposób prowadzenia takich postępowań wymaga analizy i ewentualnych zmian, które ograniczyłyby ryzyko wielomiesięcznego oczekiwania na świadczenie.

Co warto wiedzieć?

Renta wdowia nie jest osobnym świadczeniem. To możliwość pobierania renty rodzinnej po zmarłym małżonku razem z własnym świadczeniem emerytalno-rentowym.

Od 1 lipca 2025 r. do 31 grudnia 2026 r. drugie świadczenie jest wypłacane w wysokości 15 proc. Od 1 stycznia 2027 r. będzie to 25 proc.

Problem opisany przez RPO dotyczy przede wszystkim spraw wymagających współpracy dwóch organów rentowych. W analizowanych przez RPO przypadkach wymiana informacji trwała od 10 do 13 miesięcy.

RPO chce również sprawdzić, czy przepisy dotyczące odsetek odpowiednio chronią osoby, które z powodu opóźnienia nie mogą korzystać z należnych im pieniędzy.

Źródło

Rzecznik Praw Obywatelskich, „Problemy z rentą wdowią. Pismo RPO do MRPiPS”, 6 sierpnia 2026 r.

Zaćmienie słońca z 12 sierpnia 2026 będzie zaćmieniem całkowitym widocznym w kontynentalnej Europie — kolejnym po zaćmieniu z 11 sierpnia 1999 roku. Pas całkowitości przejdzie przez wschodnią Grenlandię, Islandię, północną część Oceanu Atlantyckiego, następnie przez Hiszpanię i niewielki obszar Portugalii. W Polsce, niestety, nie będziemy obserwować całkowitego zaćmienia, ale zagwarantowane jest spektakularne zjawisko częściowe. 

Stopień zakrycia tarczy słonecznej wyniesie od około 64 procent na południowym wschodzie do ponad 85 procent na zachodzie kraju. Największe zaćmienie będzie można obserwować w okolicy Jeleniej Góry, gdzie zakrycie sięgnie 85,3 procent. Osoby na zachodzie Polski zobaczą spektakularne zjawisko tuż przed zachodem słońca — wtedy cień Księżyca będzie najbardziej dramatycznie przysłaniać naszą gwiazdę. 

O której godzinie patrzeć w niebo?

Godziny obserwacji zaćmienia będą się różnić w zależności od tego, gdzie mieszkasz. Na zachodzie Polski — w Szczecinie, Gorzowie Wielkopolskim czy Zielonej Górze — zaćmienie rozpocznie się między 19:14 a 19:16 i potrwa aż do 20:28–20:36, a maksimum przypada tuż przed końcem na godzinie 20:07–20:09, ze stopniem zakrycia sięgającym 84–85 procent. W centralnej Polsce (Warszawa, Łódź, Poznań) zaćmienie zacznie się około 19:15–19:16 i będzie widoczne z siłą 82–84 procent. Im bardziej na wschód i południe kraju, tym zaćmienie będzie słabsze — w Krakowie, Kielcach i na Lubelszczyźnie zaćmienie osiągnie zaledwie 58–67 procent, a zacznie się znacznie później, między 19:16 a 19:18.

Najlepsze warunki obserwacyjne będą w południowo-zachodniej części Polski. Osoby pragnące obserwować zjawisko powinny szukać miejsc takich jak plaże, rozległe pola, brzegi jezior czy wzniesienia pozbawione drzew i zabudowy zasłaniającej zachodzące Słońce. 

Retinopatia słoneczna — niewidzialne uszkodzenie wzroku

Patrzenie na zaćmienie bez ochrony to nie zabawa — to zagrożenie dla zdrowia oczu. Podczas zaćmienia promienie słoneczne są wielokrotnie rozpraszane, a szkodliwe promieniowanie UV i podczerwone staje się szczególnie niebezpieczne dla oczu. Efektem ekspozycji może być retinopatia słoneczna, czyli uszkodzenie siatkówki. 

Objawy retinopatii słonecznej mogą pojawić się bardzo szybko — nawet po kilku-kilkunastu minutach ekspozycji — i mogą obejmować nagłe pogorszenie ostrości wzroku, ciemne plamy w centrum pola widzenia (mroczki centralne), zaburzenia widzenia barw i zniekształcenia obrazów. Siatkówka nie posiada receptorów bólowych, więc uszkodzenie może wystąpić bez odczuwania bólu. 

Typowe objawy uszkodzenia siatkówki obejmują światłowstręt, pieczenie, łzawienie, uczucie piasku pod powiekami oraz subiektywne poczucie zamglenia obrazu. Schorzenie ujawnia się typowo w okresie 1–4 godzin po ekspozycji na promieniowanie słoneczne. 

Jednak nie wszystko jest stracone — retinopatia słoneczna zazwyczaj ma korzystne rokowanie, a uszkodzenie siatkówki może być częściowo odwracalne; poprawa ostrości wzroku, nawet do pełnej lub prawie pełnej, może nastąpić w ciągu sześciu miesięcy od ekspozycji na promieniowanie słoneczne. 

Okulary ze znakiem ISO — jedyna bezpieczna metoda

Okulary przeciwsłoneczne, nawet bardzo ciemne, nie są bezpieczne do obserwacji zaćmienia słońca; bezpieczne okulary słoneczne są tysiące razy ciemniejsze i powinny spełniać wymogi międzynarodowej normy ISO 12312-2. To kluczowa informacja — zwykłe okulary słoneczne, choćby najdroższe i najciemniejsze, nie zapewniają wystarczającej ochrony. 

Okulary do obserwacji zaćmienia powinny posiadać znak CE i spełniać normę EN ISO 12312-2:2015 dotyczącą bezpieczeństwa oczu podczas bezpośredniej obserwacji Słońca. Przy zakupie okularów zwróć uwagę na: 

• Obecność symbolu ISO 12312-2 na opakowaniu
• Certyfikat CE
• Informację o filtrze o współczynniku Filterfaktor nie mniejszym niż 100 000
• Stan techniczny okularów — brak porysowań, wgnieceń i uszkodzeń

Metody, które są niebezpieczne

Zapomnij o tych metodach — są one legendą bez pokrycia naukowej:

• Klisza fotograficzna (nawet bardzo ciemna)
• Płyty CD lub DVD
• Przydymiona szybka
• Dwie pary okularów przeciwsłonecznych założone jedna na drugą
• Węglówka lub inne domowe gadżety

Nawet bardzo ciemne okulary przeciwsłoneczne nie nadają się do bezpośredniej obserwacji Słońca, a wytworzone w ten sposób zmniejszenie jasności nie jest wystarczające, aby chronić siatkówkę. 

Ważne zasady bezpiecznej obserwacji

Okulary słoneczne do obserwacji Słońca są przeznaczone wyłącznie do patrzenia gołym okiem; nie wolno używać ich razem z lornetką, teleskopem, lunetą, aparatem fotograficznym ani innymi przyrządami optycznymi, ponieważ może to grozić poważnym uszkodzeniem wzroku. 

Zasady obserwacji zaćmienia słońca:

• Nigdy nie patrz bez odpowiednich okularów ISO 12312-2
• Nie łącz okularów z żadnym przyrządem optycznym (aparat, lornetka, teleskop)
• Sprawdź okulary przed użyciem — nie stosuj uszkodzonych ani porysowanych
• Nadzoruj dzieci — nie pozwól im patrzeć samodzielnie bez nadzoru dorosłych
• Stosuj przerwy — obserwuj maksymalnie 3 minuty, następnie zrób przerwę kilka minut
• Przestań natychmiast, jeśli poczujesz dyskomfort, ból, łzawienie

Zaćmienie słońca 12 sierpnia to wyjątkowe zjawisko, które dzieje się raz na kilkadziesiąt lat nad naszym krajem. Warto je zobaczyć, ale bezpieczeństwo oczu jest nienaruszalne. Zanim wyruszysz na obserwację, zdobądź specjalistyczne okulary ze znakiem ISO 12312-2 — to najtańsza i najbezpieczniejsza inwestycja w twój wzrok. Jeśli podczas obserwacji poczujesz dyskomfort lub zaburzenia widzenia, natychmiast skonsultuj się z okulistą. Pamiętaj: spektakl na niebie to chwila, wzrok to całe życie.

Bibliografia:

Polska Agencja Prasowa (2019) 'Letnie zagrożenia dla oczu – retinopatia słoneczna', Serwis Zdrowie. Dostępne na: https://zdrowie.pap.pl/srodowisko/letnie-zagrozenia-dla-oczu (dostęp: 12 sierpnia 2026).

Polskie Towarzystwo Astronomiczne (2026) Almanak astronomiczny na rok 2026. Warszawa: Polskie Towarzystwo Astronomiczne.

Trojmiasto.pl (2026) 'Zaćmienie Słońca 12 sierpnia 2026 – kiedy i jak je obserwować?'. Dostępne na: https://www.trojmiasto.pl/nauka (dostęp: 12 sierpnia 2026).

TVN24 (2026) 'Zaćmienie słońca w Polsce – dokładne godziny dla poszczególnych miast'. Dostępne na: https://tvn24.pl (dostęp: 12 sierpnia 2026).

Wikipedia (2026) 'Zaćmienie Słońca z 12 sierpnia 2026'. Dostępne na: https://pl.wikipedia.org/wiki/Za%C4%87mienie_S%C5%82o%C5%84ca_z_12_sierpnia_2026 (dostęp: 12 sierpnia 2026).

wOkularach.pl (2024) 'Jakie mogą być skutki patrzenia na zaćmienie Słońca bez ochrony?'. Dostępne na: https://www.wokularach.pl/blog (dostęp: 12 sierpnia 2026).

W poszukiwania zaangażowano policjantów, przewodników z psami tropiącymi, śmigłowiec Komendy Głównej Policji, drona, łódź oraz strażaków PSP i OSP. W działaniach uczestniczyli także funkcjonariusze wyspecjalizowanych jednostek policji i mieszkańcy.

Senior został ostatecznie odnaleziony w gęsto zarośniętym, podmokłym terenie. Trafił pod opiekę ratowników medycznych i został przewieziony do szpitala w stanie ogólnym dobrym.

Jak przyznaje rycka policja, kluczowa była szybka reakcja rodziny.

- Na szczęście ta historia miała szczęśliwe zakończenie, zarówno dzięki szybkiej reakcji rodziny, która w sytuacji kryzysowej od razu powiadomiła służby – podkreśla asp. sztab. Agnieszka Marchlak z KPP w Rykach.

Senior nie wrócił do domu. Czy trzeba od razu dzwonić na policję?

Tak. Jeśli istnieją uzasadnione obawy, że starsza osoba mogła się zgubić, uległa wypadkowi albo znalazła się w sytuacji zagrożenia, nie należy zwlekać ze zgłoszeniem zaginięcia.

Nie ma potrzeby czekać określonej liczby godzin, aby zawiadomić policję. Szczególnie w przypadku seniora szybkie rozpoczęcie poszukiwań może mieć ogromne znaczenie.

Warto pamiętać, że osoba starsza może znaleźć się w miejscu, którego rodzina zupełnie się nie spodziewa. Wystarczy zboczenie z dobrze znanej trasy, dezorientacja, upadek czy problemy z odnalezieniem drogi powrotnej.

Co zrobić, gdy senior zaginie?

Pierwszym krokiem powinno być jak najszybsze powiadomienie policji. Nie warto tracić czasu na wielogodzinne samodzielne przeszukiwanie okolicy, szczególnie jeśli senior może potrzebować pomocy.

Podczas zgłoszenia warto przekazać funkcjonariuszom jak najwięcej informacji:

• kiedy i gdzie senior był ostatnio widziany,
• w co był ubrany,
• dokąd prawdopodobnie mógł się udać,
• czy miał przy sobie telefon,
• czy wiadomo, z kim mógł się kontaktować,
• jakie miejsca zwykle odwiedza,
• czy ma problemy z orientacją lub pamięcią,
• czy przyjmuje leki, których pominięcie może mieć znaczenie dla jego zdrowia.

Pomocne może być również aktualne zdjęcie seniora.

Nie czekaj, aż telefon seniora przestanie działać

Jeżeli zaginiona osoba korzysta z telefonu komórkowego, warto przekazać policji informacje dotyczące numeru telefonu oraz ostatniego kontaktu z seniorem.

Nie należy jednak ograniczać poszukiwań wyłącznie do próby dodzwonienia się. Telefon może zostać rozładowany, zgubiony albo znajdować się poza zasięgiem sieci.

W przypadku osoby starszej szczególnie ważne jest również sprawdzenie, czy nie wyszła z domu bez odpowiedniego ubrania, wody lub leków.

Gdzie senior może się znaleźć?

Poszukiwania mogą obejmować znacznie większy obszar, niż początkowo zakłada rodzina. Senior może kierować się w stronę miejsca, które zna z przeszłości, próbować dotrzeć do rodziny albo po prostu iść przed siebie.

Szczególnie niebezpieczne mogą być tereny leśne, pola, zbiorniki wodne, okolice rzek, nieużytki i miejsca trudno dostępne. Właśnie dlatego samodzielne poszukiwania mogą być niewystarczające.

Historia z Ryk pokazuje to bardzo wyraźnie. 76-latek został odnaleziony w gęsto zarośniętym i podmokłym terenie, a podczas akcji wykorzystywano między innymi śmigłowiec, drona, psy tropiące i łódź.

Co rodzina może zrobić jeszcze przed zaginięciem seniora?

O bezpieczeństwo starszej osoby warto zadbać wcześniej, szczególnie jeśli zdarzają jej się epizody dezorientacji albo problemy z pamięcią.

Dobrym rozwiązaniem może być ustalenie z seniorem prostych zasad dotyczących spacerów. Bliscy powinni wiedzieć, jakie miejsca najczęściej odwiedza i czy ma przy sobie telefon.

Warto również zadbać o to, aby senior miał zapisane numery telefonów do najbliższych osób. W przypadku osób, które mogą mieć trudności z orientacją, pomocne mogą być także rozwiązania pozwalające na szybkie ustalenie ich lokalizacji.

Najważniejsze: nie czekaj

Zaginięcie seniora zawsze jest sytuacją wymagającą szybkiej reakcji. Nie warto zakładać, że starsza osoba „zaraz wróci” albo że trzeba najpierw samodzielnie sprawdzić wszystkie możliwe miejsca.

Historia 76-latka z Ryk zakończyła się szczęśliwie. O jego odnalezieniu zdecydowały jednak nie tylko możliwości służb, lecz także szybka reakcja rodziny, która nie zwlekała z zawiadomieniem policji.

Jeżeli bliska starsza osoba nie wraca o spodziewanej porze, nie można się z nią skontaktować i istnieje obawa o jej bezpieczeństwo, nie czekaj – powiadom służby i przekaż im wszystkie informacje, które mogą pomóc w poszukiwaniach.

Jeśli na opakowaniu leku nie ma specjalnych zaleceń, należy go przechowywać w temperaturze pokojowej, czyli od 15 do 25 stopni Celsjusza. To najczęściej spotykane zalecenie producentów. Problem pojawia się w momencie, gdy temperatura otoczenia przekracza bezpieczny zakres — na przykład podczas pobytu w domu bez klimatyzacji w gorące lato lub podczas transportu w słonecznym samochodzie. 

Leki, które można przechowywać w temperaturze pokojowej, zwykle nie nastręczają problemów w transporcie, gdyż temperatura w klimatyzowanym samochodzie czy pociągu rzadko przekracza 25°C. Jednak, jeśli podróżujesz w letnie upały bez klimatyzacji, warto zadbać o dodatkową ochronę. Domowej apteczki nie trzymaj w łazience lub kuchni, gdzie są wyższe wartości temperatury i wilgotności — może to przyspieszyć rozkład substancji czynnych w lekach. 

Leki wrażliwe na temperaturę — które preparaty wymagają szczególnej uwagi?

Niektóre leki są znacznie bardziej wrażliwe na ciepło niż inne. Podstawową zasadę można sformułować następująco: im bardziej skomplikowany preparat, tym bardziej może być podatny na wahania temperatury.

W upały przekraczające 30°C insulina może zostać uszkodzona w ciągu kilku godzin. Insulina, jeśli nie jest otwarta, powinna być przechowywana w temperaturze 2–8°C, a po otwarciu może być trzymana w temperaturze pokojowej (do 25°C) przez 28 dni. To oznacza, że osoby z cukrzycą muszą być szczególnie ostrożne podczas wakacji. 

Inne leki wrażliwe na temperaturę to:

• Antybiotyki w zawiesinie — mogą zmienić konsystencję lub stracić działanie w wysokiej temperaturze
• Leki biologiczne i hormonalne — preparaty na bazie białek są szczególnie niestabilne termicznie
• Probiotyki zawierające żywe kultury bakterii — gorące warunki zabijają bakterie probiotyczne
• Krople do oczu i uszu — niektóre mogą zmienić właściwości chemiczne
• Czopki i globulki — mogą się roztopić już w temperaturze 25–30°C
• Maści i kremy — mogą zmienić konsystencję lub się rozwarstwiać

Jak przechowywać leki na wakacjach — praktyczne porady

Krok 1: Przeczytaj ulotkę przed wyjazdem

Zawsze dokładnie czytaj informacje na temat przechowywania leku zamieszczone na opakowaniu i w ulotce dołączonej do leku. Nie czekaj do ostatniej chwili — wiedz już przed pakowaniem się, które preparaty wymagają szczególnych warunków. 

Krok 2: Zapakuj leki w bagaż podręczny

Apteczkę przewoźmy w bagażu podręcznym, aby uniknąć problemów w przypadku zgubienia bagażu głównego oraz nieodpowiednich warunków termicznych w luku bagażowym samolotu. To szczególnie ważne w lotach, gdzie temperatura w bagażowni może być ekstremalna — zarówno zbyt niska (w dużej wysokości), jak i zbyt wysoka (podczas postoju na płycie lotniska). 

Krok 3: Użyj termoizolacyjnych rozwiązań

Dla leków wymagających chłodzenia dostępne są sprawdzone rozwiązania:

• Torby izotermiczne z wkładami chłodzącymi — praktyczne na kilka godzin podróży
• Etui FRIO — doskonałe na dłuższe pobyty; działa na zasadzie parowania wody i utrzymuje temperaturę poniżej 26°C bez konieczności prądu
• Mini-lodówki — jeśli masz dostęp do zasilania w hotelu lub samochodzie
• Hotelowa lodówka — skorzystaj z mini-baru w pokoju, aby przechowywać insulinę czy inne preparaty wrażliwe na ciepło

Krok 4: Chroń leki przed słońcem

Trzymaj leki z dala od okna, wilgoci, światła słonecznego i innych źródeł zbyt wysokiej lub zbyt niskiej temperatury. Przechowuj je w ciemnym miejscu, na przykład w szafie, torbie czy opakowanej apteczce — nigdy na parapecie ani w słonecznym miejscu. 

Krok 5: Nie pozostawiaj leków w samochodzie

Temperatura w zaparkowanym samochodzie latem może osiągać 50°C i wyżej. Nigdy nie zostawiaj leków na siedzeniu ani w schowku samochodu, nawet na krótko. Zawsze zadbaj, aby były z Tobą w klimatyzowanym pomieszczeniu.

Podróż samolotem z lekami — co musisz wiedzieć?

Insulina i inne leki podawane w iniekcjach można przewozić w bagażu podręcznym bez ograniczeń objętościowych dotyczących płynów, jednak konieczne jest okazanie odpowiedniej dokumentacji medycznej. Przygotuj zaświadczenie od lekarza oraz receptę — będą one pomocne na kontroli bezpieczeństwa na lotnisku. 

Leki, które możesz potrzebować w czasie lotu lub bezpośrednio po wylądowaniu, trzymaj w bagażu podręcznym, aby mieć do nich stały dostęp i ograniczyć ryzyko związane z zagubieniem bagażu rejestrowanego. 

Czy można rozpoznać „przegrzany" lek?

To ważne pytanie, ponieważ nie zawsze zmiana jest widoczna gołym okiem. O niewłaściwym przechowywaniu mogą świadczyć zmiana koloru, zapachu lub konsystencji, sklejone kapsułki czy stopione czopki, jednak wiele preparatów po przegrzaniu wygląda zupełnie normalnie. 

Nie oceniaj przydatności leku wyłącznie na podstawie wyglądu — preparat może stracić część właściwości, mimo że nie zmienił koloru ani konsystencji. Sygnały ostrzegawcze, na które warto zwrócić uwagę: 

• zmiana koloru leku
• zmiana zapachu
• zmiana konsystencji
• widoczny osad lub rozwarstwienie
• uszkodzone opakowanie lub blister
• rozkruszone tabletki
• stopione czopki lub globulki

Co zrobić, jeśli podejrzewasz, że lek był źle przechowywany?

Jeśli podejrzewasz przegrzanie lub zamrożenie leku, odłóż podejrzany preparat i nie używaj go bez wcześniejszego upewnienia się, że zachował swoje właściwości, a w przypadku preparatu niezbędnego do kontynuowania leczenia skontaktuj się z lekarzem i nie przerywaj terapii samodzielnie. 

Leku uznanego za niezdatny do stosowania nie wyrzucaj do toalety, zlewu ani zwykłego kosza — umieść go w specjalnie oznakowanym pojemniku dostępnym w wyznaczonych aptekach albo oddaj do punktu zbiórki wskazanego przez gminę. 

Bibliografia

Ministerstwo Zdrowia, Przechowywanie i utylizacja leków, https://www.gov.pl/web/zdrowie/przechowywanie-i-utylizacja-lekow, 2023

Ministerstwo Zdrowia, Jak przechowywać szczepionki — zimny łańcuch, http://www.archiwum.mz.gov.pl/zdrowie-i-profilaktyka/zdrowie-matki-i-dziecka/szczepienia/przechowywanie-i-transport-szczepionek/, 2023

Internetowe Konto Pacjenta (pacjent.gov.pl), Jak przechowywać leki, https://pacjent.gov.pl/jak-przechowywac-leki, 2024

„Apetyt na życie. Kornelia od serca” ukazał się w październiku 2025 roku. Rok później, w lipcu 2026 roku, dołączyła do niego „Świat w kolorach Marianny”. Obie książki należą do cyklu „Apetyt na życie”, choć drugi tom można czytać niezależnie od pierwszego.

Kornelia ma 80 lat i wciąż ma apetyt na życie

Tytułowa bohaterka pierwszej powieści jest osiemdziesięcioletnią emerytowaną bibliotekarką. Po śmierci męża i za namową córek sprzedaje dom i przeprowadza się do pobliskiego miasteczka.

Nie jest to jednak historia o wielkich rewolucjach czy spektakularnym zaczynaniu wszystkiego od nowa. Kornelia znajduje radość w codzienności: obserwuje sąsiadów, odwiedza sklep i księgarnię, robi na drutach i czeka na wizyty córek. Potrafi też spontanicznie ufarbować włosy na różowo czy zainteresować się losem potrzebującego człowieka.

I właśnie w tej zwyczajności tkwi siła książki. Autorka pokazuje, że satysfakcjonujące życie nie musi oznaczać dalekich podróży, kariery czy wielkich sukcesów. Czasem może być nim rozmowa z drugim człowiekiem, troska o sąsiada, książka, spacer czy poczucie, że nadal jest się komuś potrzebnym.

To również opowieść o zmianie. Kornelia musi odnaleźć się w nowym miejscu i nauczyć się funkcjonować po stracie bliskiej osoby. Nie rezygnuje jednak z własnej ciekawości świata.

Marianna wybiera miłość i wyjeżdża do Włoch

Bohaterka drugiej powieści znajduje się w zupełnie innym momencie życia. Marianna jest nauczycielką języka włoskiego, która właśnie przechodzi na emeryturę. Zamiast traktować ten moment jako zamknięcie pewnego etapu, postanawia wreszcie zacząć korzystać z życia pełnymi garściami.

Kiedy Fabio, którego poznała rok wcześniej, prosi ją o rękę, Marianna przyjmuje oświadczyny. Następnie wyjeżdża do niego do Lombardii. Na miejscu okazuje się jednak, że rozpoczęcie nowego rozdziału nie będzie tak proste, jak mogłoby się wydawać. Na drodze do szczęścia pojawiają się rodzinne konflikty i nieoczekiwane sytuacje.

„Świat w kolorach Marianny” jest więc opowieścią o odwadze, miłości i prawie do szczęścia niezależnie od wieku. To ważny motyw także z perspektywy osób przechodzących na emeryturę: zakończenie aktywności zawodowej nie musi oznaczać końca aktywnego życia.

Dwie bohaterki, dwa różne sposoby na emeryturę

Kornelia i Marianna różnią się niemal wszystkim. Jedna ma 80 lat i po życiowych doświadczeniach odnajduje szczęście przede wszystkim w codzienności. Druga dopiero wkracza w emerytalny etap i podejmuje decyzję o dużej życiowej zmianie.

Łączy je jednak przekonanie, że wiek nie powinien odbierać człowiekowi prawa do radości, bliskości i podejmowania własnych decyzji.

To właśnie może być najciekawszy aspekt obu książek dla starszych czytelników. Nie są to historie o idealnym świecie, w którym po sześćdziesiątce czy osiemdziesiątce wszystkie problemy znikają. Przeciwnie – bohaterki mierzą się ze stratą, samotnością, rodzinnymi napięciami czy koniecznością odnalezienia się w nowych okolicznościach.

Jednocześnie żadna z nich nie pozwala, aby metryka stała się wymówką do rezygnacji z życia.

Czy emerytura może być początkiem nowego rozdziału?

Obie powieści dobrze wpisują się w coraz częściej podejmowany temat aktywnego starzenia się. Emerytura może oznaczać koniec pracy zawodowej, ale nie musi oznaczać końca rozwoju, relacji czy planów.

Można nauczyć się czegoś nowego, wyjechać, zakochać się, przeprowadzić, poznać nowych ludzi albo po prostu zacząć bardziej doceniać codzienność. Można też – tak jak Kornelia – odkryć, że szczęście znajduje się niekoniecznie w wielkich wydarzeniach, ale w drobnych momentach.

„Apetyt na życie. Kornelia od serca” i „Świat w kolorach Marianny” przypominają więc o czymś prostym, ale łatwym do zapomnienia: nie ma jednego właściwego wieku na szczęście.

Obie książki zostały wydane przez Axis Mundi. „Kornelia od serca” miała premierę 22 października 2025 roku, a „Świat w kolorach Marianny” – 10 lipca 2026 roku.

Dla kogo będą to dobre książki?

To propozycja przede wszystkim dla osób, które lubią ciepłe, obyczajowe historie o życiu, relacjach i zmianach, ale również dla czytelników, którzy szukają literatury pokazującej starszych bohaterów inaczej niż przez pryzmat chorób, ograniczeń i samotności.

Renata Czarnecka proponuje spojrzenie znacznie bardziej optymistyczne. Kornelia i Marianna przypominają, że człowiek nie przestaje być ciekawy świata tylko dlatego, że przeszedł na emeryturę. A czasami właśnie wtedy może pojawić się przestrzeń, by zapytać siebie: czego właściwie jeszcze chcę od życia?

Być może odpowiedź będzie zupełnie inna, niż się spodziewamy.

Wyciek danych to nieuprawniony dostęp do informacji przechowywanych w bazie danych firmy, serwisu internetowego lub instytucji. Kiedy mówimy, że „dane wyciekły", oznacza to, że cyberprzestępcy albo atakujący przełamali zabezpieczenia i skopiowali informacje takie jak numery telefonów, adresy e-mail, numery PESEL, a czasami nawet dane dotyczące zdrowia czy historii transakcji. Te dane mogą zostać następnie sprzedane na „czarnym rynku" internetowym lub wykorzystane do oszustw.

W Polsce monitorowanie wycieku danych koordynuje Ministerstwo Cyfryzacji oraz specjaliści z NASK (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa). Ich głównym narzędziem jest portal bezpiechnedane.gov.pl — darmowy serwis, na którym można sprawdzić, czy twoje dane pojawiły się w którymkolwiek z zanotowanych cyberataków.

Jak sprawdzić, czy Twoje dane są bezpieczne?

Dobrą wiadomością jest to, że możesz sam bezpłatnie sprawdzić bezpieczeństwo swoich danych. Oto jak to zrobić krok po kroku:

Wejdź na portal bezpiechnedane.gov.pl — to oficjalna polska strona poświęcona bezpieczeństwu danych, prowadzona przez Ministerstwo Cyfryzacji.

Zaloguj się — możesz używać tradycyjnego loginu i hasła, a także potwierdzenia przez Elektroniczny Podpis Bankowy (ePUAP) czy bankowość elektroniczną.

Wpisz dane do weryfikacji — portal umożliwia sprawdzenie następujących informacji:

• numery telefonu,
• adresy e-mail,
• loginy do serwisów,
• numer PESEL.

Otrzymasz wynik — jeśli Twoje dane pojawiły się w wycieku, system natychmiast Cię o tym powiadomi i wskaże, w którym incydencie bezpieczeństwa znaleźli się Twoje informacje.

Na co uważać? Podstawowe zagrożenia dla danych osobowych

Seniorzy są szczególnie narażeni na niektóre rodzaje zagrożeń. Oto sygnały, które powinny Cię zaniepokoić:

• Phishing — wiadomości e-mail lub SMS-y pretendujące do bycia od banku, poczty czy urzędu, które proszą o hasło lub dane osobowe. Pamiętaj: bank nigdy nie pyta o hasło e-mailem!
• Słabe hasła — hasła takie jak „123456", „hasło" czy data urodzenia są bardzo łatwe do złamania. Oszuści mogą używać specjalnych programów do testowania tysiące haseł na sekundę.
• Ponowne użycie tego samego hasła — jeśli używasz jednego hasła na wszystkich stronach, to gdy jedno konto zostanie zhackowane, wszystkie pozostałe także będą zagrożone.
• Niezabezpieczone połączenie WiFi — publiczne sieci WiFi w kawiarniach czy hoteach mogą być monitorowane przez atakujących.
• Nieaktualne urządzenia — komputer lub smartfon bez najnowszych aktualizacji bezpieczeństwa ma luki, które hakerzy mogą wykorzystać.

Co robić, gdy Twoje dane wyciekły?

Jeśli sprawdziłeś dane na bezpiechnedane.gov.pl i okazało się, że Twoje informacje pojawiły się w wycieku, nie panikuj — ale działaj szybko:

• Zmień hasła do kont — przede wszystkim do banku, poczty elektronicznej i innych ważnych serwisów. Niech nowe hasło będzie skomplikowane: co najmniej 12 znaków, zawierające duże i małe litery, cyfry oraz znaki specjalne (np. !@#$).
• Włącz weryfikację dwuetapową — jeśli portal, na którym masz konto, oferuje dodatkową weryfikację (np. kod SMS czy aplikacja), włącz ją niezwłocznie. To znacznie utrudni złodziejom dostęp.
• Monitoring transakcji — na bieżąco sprawdzaj wyciągi z konta bankowego czy kartą kredytową. Jeśli zauważysz podejrzane transakcje, natychmiast powiadom bank.
• Zgłoś incydent — jeśli wiesz, że doszło do bezpośredniego oszustwa (np. pieniądze znikły z konta), zawiadom policję i CERT Polskę (cert.pl).

Praktyczne porady na co dzień

Aby chronić bezpieczeństwo danych osobowych, wystarczą proste nawyki:

• Klikaj ostrożnie — unikaj otwierania linków w podejrzanych e-mailach czy SMS-ach.
• Używaj menedżera haseł — aplikacji, która zapamiętuje złożone hasła (np. Bitwarden, LastPass czy Manager Hasła wbudowany w przeglądarki).
• Regularnie aktualizuj urządzenie — włączaj aktualizacje systemu i programów, gdy tylko się pojawią.
• Wyloguj się z publicznych komputerów — nigdy nie wychodź z konta na obcym urządzeniu bez wcześniejszego wylogowania.
• Czytaj politykę prywatności — zanim stworzysz konto na nowej stronie, sprawdź, jak będą chronione Twoje dane.

Bezpieczeństwo danych osobowych nie jest luksusem, ale koniecznością. Wyciek danych może mieć poważne konsekwencje — od kradzieży tożsamości po straty finansowe. Jednak wyposażając się w wiedzę i prostymi nawykami, możemy znacznie zmniejszyć ryzyko. Portal bezpiechnedane.gov.pl to darmowe narzędzie stworzone dokładnie dla nas — seniorów i wszystkich Polaków — aby mieć kontrolę nad swoimi danymi. Pamiętaj: dbanie o bezpieczeństwo swoich informacji to inwestycja w spokojne korzystanie z Internetu.

Bibliografia

Ministerstwo Cyfryzacji, „Portal Bezpieczne dane", https://bezpiechnedane.gov.pl, 2024

NASK (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa), „CERT Polska — Centrum Zagrożeń Bezpieczeństwa Sieci", https://cert.pl, 2024

NASK, „Historia wycieków danych w Polsce", https://bezpiechnedane.gov.pl/historia-wyciekow, 2024

NASK, „Baza wiedzy — Bezpieczeństwo w sieci", https://bezpiechnedane.gov.pl/baza-wiedzy/bezpieczenstwo-w-sieci, 2024

Ministerstwo Cyfryzacji, „Jak zgłosić incydent bezpieczeństwa", https://cert.pl, 2024

PRL od kuchni to nie zbiór przepisów kulinarnych ani nudna monografia historyczna. To fascynująca opowieść o codziennym życiu w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej widziana przez pryzmat talerza, zawartości lodówki garmażeryjnej i konwersacji przy stole. Autorzy - Sławomir Koper, pisarz historyczny, oraz Mariusz Mucha, dziennikarz i pasjonat gotowania - stworzyli dzieło, które przemawia do pokoleń, które przeżyły te czasy, ale również fascynuje młodszych czytelników ciekawych przeszłości.

Książka jest podzielona tematycznie, co sprawia, że łatwo można skoczyć do rozdziału, który najbardziej nas interesuje. Czy chcesz wiedzieć, gdzie zrodził się pierwszy bar mleczny? Jak wyglądało żywienie robotnika Nowej Huty? Co sprawia, że gdański klub Maxim wciąż żyje w opowieściach? Odpowiedzi czekają na kartkach tego wydawnictwa.

Dlaczego to idealna lektura dla seniorów?

Dla osób, które pamiętają czasy PRL-u, ta książka dla seniorów jest czystą radością. Każdy rozdział to okazja do stwierdzenia: Oj, pamiętam to! lub Ale się śmiałem/śmiałam! Ton autorów - lekki, rozbawiony, czasem z drażliwością - sprawia, że czytanie staje się nie tylko wędrówką do przeszłości, ale również świetną zabawą.

Najciekawsze tematy w PRL od kuchni:

• Bary mleczne - ich upadek i wznowienie na fali nostalgii
• Bufety i bufetowe - gdzie się ukrywały najlepsze kiełbasy
• Garmażerki - lodówki pełne przysmaczków na każdą okazję
• Żywienie w pociągach WARS-u i początki polskiego fast food'u
• Mrożonki Hortex i pierwsze egzotyczne potrawy w Polsce

Co warto wiedzieć przed przeczytaniem?

Książka liczy około 400 stron i dostępna jest zarówno w wersji tradycyjnej, jak i e-booku. Wydanie jest pięknie oprawne - twarda oprawa i kolorowe fragmenty sprawiają, że to także przyjemny na oko prezent. Recenzje czytających są pełne pochwał, szczególnie dla dokładności faktów i zaangażowania autorów.

Warto wiedzieć, że książka nada się zarówno dla seniorów, którzy chcą cofnąć się w czasie wspomnieniami, jak i dla młodszych czytelników, którzy pragną zrozumieć, o czym rozmawiają starzy przy rodzinnym stole. To świetny pomysł na prezent dla babci czy dziadka, ale również dla każdego, kto ceni dobrze napisaną popularnonaukową literaturę przełamującą stereotypy o PRL-u.

PRL od kuchni to książka dla seniorów, która zasługuje na miano obowiązkowej lektury. Łączy historię z humorem, nostalgia z refleksją, a wszystko to podane w przystępny, wciągający sposób. Czy pamiętasz smak bigosu z dworcowego bufetu? Czy wiesz, jak wyglądało żywienie Twojej rodziny w latach 70.? Ta recenzja zachęca każdego - niezależnie od wieku - do sięgnięcia po tę książkę i odkrycia na nowo świata, w którym kuchnia była oknem na całą epokę. Garkuchnia PRL-u otwiera drzwi - warto ją odwiedzić!

Dla seniorów szczególnie ważna jest informacja, że procedura nie wymaga wynajęcia kancelarii odszkodowawczej. Rzecznik Praw Pacjenta zachęca pacjentów do samodzielnego składania wniosków, a w razie problemów oferuje pomoc.

Nie musisz iść do sądu

Fundusz Kompensacyjny Zdarzeń Medycznych został stworzony jako pozasądowa droga uzyskania świadczenia po określonych zdarzeniach medycznych.

Może ono przysługiwać pacjentowi, który podczas pobytu w szpitalu doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo został zakażony. W przypadku śmierci pacjenta o świadczenie mogą ubiegać się określone osoby bliskie. Fundusz dotyczy świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych.

Nie trzeba przy tym prowadzić sporu ze szpitalem i udowadniać winy konkretnego lekarza. Postępowanie działa na zasadzie „no fault” – Rzecznik nie rozstrzyga w nim o winie personelu medycznego ani podmiotu leczniczego.

Ile można otrzymać?

Aktualne kwoty mogą być dla pacjentów istotnym wsparciem. Świadczenie dla pacjenta wynosi od 2309 zł do 230 821 zł. W przypadku śmierci pacjenta każda z uprawnionych osób może otrzymać od 23 083 zł do 115 411 zł.

Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent otrzyma najwyższą kwotę. Wysokość świadczenia jest ustalana indywidualnie i zależy m.in. od następstw zdrowotnych, stopnia dolegliwości, uciążliwości leczenia, uszczerbku na zdrowiu i pogorszenia jakości życia.

Według danych RPP średnia wypłacana kwota przekracza obecnie 55 tys. zł.

Wniosek można wypełnić samemu. RPP mówi o około 20 minutach

To jedna z najważniejszych informacji dla pacjentów, którzy obawiają się, że procedura będzie zbyt skomplikowana.

Rzecznik Praw Pacjenta podkreśla, że wypełnienie wniosku nie zajmuje więcej niż 20 minut. W razie pytań pacjent może skontaktować się z Biurem RPP i uzyskać pomoc. Rzecznik zaznacza również, że szczególnie dobrze z procedurą radzą sobie seniorzy.

Wzór wniosku oraz przykład jego prawidłowego wypełnienia są dostępne na stronie Rzecznika Praw Pacjenta. Wniosek można złożyć w formie papierowej lub elektronicznej.

Uważaj na wysokie prowizje kancelarii

RPP zwraca uwagę na problem, który może mieć szczególne znaczenie dla osób starszych i ich rodzin.

Pacjent może oczywiście korzystać z pełnomocnika. Nie musi nim być nawet prawnik – może to być np. członek rodziny. Jednak skorzystanie z usług komercyjnej kancelarii odszkodowawczej może oznaczać konieczność zapłacenia wysokiego wynagrodzenia. Rzecznik wskazuje, że w niektórych przypadkach sięga ono nawet 30 proc. przyznanego świadczenia.

Przy świadczeniu w wysokości 55 tys. zł oznaczałoby to nawet 16,5 tys. zł wynagrodzenia dla pośrednika, gdyby umowa przewidywała właśnie 30-procentową prowizję.

Dlatego przed podpisaniem umowy warto dokładnie sprawdzić jej warunki i dowiedzieć się, czy sprawę można przeprowadzić samodzielnie.

Trzeba zapłacić 348 zł, ale opłata może zostać zwrócona

Sam wniosek nie jest całkowicie bezpłatny. Obecnie obowiązuje opłata w wysokości 348 zł. Jeżeli Rzecznik wyda decyzję o przyznaniu świadczenia, opłata podlega zwrotowi.

Co ważne dla seniorów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, można ubiegać się o zwolnienie z opłaty. RPP wskazuje, że należy wówczas przedstawić dokumenty potwierdzające trudną sytuację finansową, np. informacje o wysokości emerytury lub renty czy korzystaniu z pomocy społecznej.

Senior ma rok na złożenie wniosku

Nie warto zwlekać. Wniosek można złożyć w ciągu roku od dnia, w którym pacjent dowiedział się o uszkodzeniu ciała, rozstroju zdrowia lub zakażeniu. W przypadku śmierci pacjenta termin również wynosi rok od uzyskania informacji o tym zdarzeniu, ale obowiązuje dodatkowo maksymalny termin trzech lat od samego zdarzenia.

Jakie zdarzenie może kwalifikować do świadczenia?

Fundusz nie jest przeznaczony dla każdego przypadku niezadowolenia z leczenia. Musi chodzić o zdarzenie, którego z wysokim prawdopodobieństwem można było uniknąć, gdyby pacjent otrzymał świadczenie zgodne z aktualną wiedzą medyczną albo zastosowano inną dostępną metodę diagnostyczną lub leczniczą.

Fundusz obejmuje m.in.:

• zakażenie pacjenta biologicznym czynnikiem chorobotwórczym,
• uszkodzenie ciała,
• rozstrój zdrowia,
• śmierć pacjenta.

Dotyczy to świadczeń szpitalnych finansowanych ze środków publicznych.

RPP: nie bój się złożyć wniosku samodzielnie

Z najnowszych danych wynika, że pacjenci coraz częściej korzystają z Funduszu. Na 1125 wydanych pozytywnych decyzji tylko 45 osób nie przyjęło zaproponowanego świadczenia i zdecydowało się skierować swoje roszczenia do sądu.

- Zachęcam pacjentów, aby nie obawiali się samodzielnego składania wniosków do Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, a jeśli natrafią na jakąś trudność, aby dzwonili do Biura Rzecznika Praw Pacjenta i tam uzyskają wsparcie - apeluje Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec.

Dla seniora najważniejsza rada jest więc prosta: zanim zapłacisz kancelarii odszkodowawczej, sprawdź, czy możesz samodzielnie złożyć wniosek do Funduszu. Pomoc przy procedurze można uzyskać bezpośrednio w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta.

Źródło: Rzecznik Praw Pacjenta

Psycholodzy dostrzegają w tym fenomenie coś całkowicie naturalnego. Relacja między teściem (lub teściową) a synową to specyficzny typ więzi — powstaje pomiędzy osobami niespokrewnionymi, które poznają się dopiero w wieku dorosłym. Nikt z nas nie wybiera rodziców swojego partnera, podobnie jak partner nie wybiera nas jako towarzysza życia jego rodziców.

Badania pokazują, że problemy na linii teść/teściowa–synowa to jedna z najczęstszych przyczyn konfliktów rodzinnych, niemal tak powszechna co nieporozumienia dotyczące pieniędzy lub podziału obowiązków domowych. Co jest tego przyczyną? Często jest to niedostateczna komunikacja, niejasne granice oraz brak zrozumienia dla perspektywy drugiej strony.

Przełomowe momenty w relacjach — ślub i narodziny dziecka

Historia każdej relacji między teściem a synową ma swoje kluczowe punkty zwrotne. Pierwszym z nich jest ślub syna — moment, gdy syn formalnie tworzy nową rodzinę. To jest czas, kiedy teść i teściowa mogą wykazać swoją zdolność do emocjonalnego przekazania syna. Wiele problemów zaczyna się właśnie tutaj, gdy teść lub teściowa czuje, że tracą wpływ na decyzje syna lub utraty bliskości z nim.

Drugi przełomowy moment to narodziny wnuka. Badania wykazują, że to właśnie po pojawieniu się dziecka w rodzinie pojawia się wiele konfliktów między teściami a synową. Różne poglądy na wychowanie, pielęgnację czy żywienie dziecka mogą prowadzić do głębokich nieporozumień. Synowa czuje się osądzona w swoich decyzjach jako matka, a teść lub teściowa mogą mieć wrażenie, że ich doświadczenie i rada są lekceważone.

Rola komunikacji w budowaniu zdrowych relacji

Jeden z kluczowych wniosków z badań psychologicznych jest taki: wiele konfliktów powstaje nie z powodu rzeczywistych różnic, ale z braku otwartej komunikacji. Synowa i teść/teściowa mogą porozumiewać się poprzez syna — co prowadzi do tzw. „głuchego telefonu", gdzie wiadomość dociera zniekształcona, a intencje drugiej strony pozostają niezrozumiane.

Praktyczne wskazówki na temat komunikacji:

• Rozmawiaj bezpośrednio: wbrew obawom, że rozmowa będzie konfliktowa, bezpośrednia komunikacja zmniejsza nieporozumienia. Gdy synowa nie wie, co myślisz, może wyobrażać sobie najgorsze.
• Słuchaj aktywnie: zanim wyrazisz swoją opinię, spróbuj zrozumieć perspektywę synowej. Każda osoba ma swoje doświadczenia i powody do swoich decyzji.
• Unikaj krytyki: stwierdzenie typu „zawsze to robisz źle" prowadzi do ucieczki w defensywę. Lepiej powiedzieć: „Zauważyłam, że Twoje podejście do tego jest inne niż moje — chciałabym zrozumieć Twoje myśli".
• Wyrażaj uczucia, nie osądy: powiedzenie „Czuję się lekceważona" jest znacznie bardziej efektywne niż „Ty mnie lekceważysz".

Ustalanie granic — przywilej dorosłości

Terapeuta rodzinny Miha Ruparčič podkreśla, że relacja między teściem a synową jest relacją hierarchiczną, w której nacisk powinien być kładziony na dojrzałość teścia. Oznacza to, że to do teścia należy rola „dorosłego w pokoju" — osoby, która potrafi być wsparciem dla młodej pary, nie oczekując od niej bezwarunkowego posłuchu.

To wymaga jasnego ustalenia granic:

• Nie dawaj rad, jeśli ich nie proszą — nawet jeśli masz doświadczenie, pozwól synowej i synowi podejmować własne decyzje. Rada dana bez zaproszenia może być odebrana jako ingerencja.
• Szanuj ich dom i czas —zadzwoń przedtem, zanim przyjdziesz w odwiedziny. Nie wchodź do kuchni bez zgody. Nie zabieraj się do sprzątania czy reorganizacji rzeczy.
• Wspieraj syna w jego nowej roli — to jego obowiązek znaleźć równowagę między rodziną pochodzenia a rodziną, którą założył. Nie stawiaj go w sytuacji, gdzie musi wybierać.
• Nie oceniaj jej za inne decyzje — czy to dotyczą pracy, wychowania, wydatków czy spędzania czasu — to ich życie, nie Twoje.

Kiedy konflikt jest nieunikniony — jak go rozwiązać?

Czasami, mimo najlepszych intencji, pojawiają się poważne nieporozumienia. Jak sobie z nimi radzić?

Kroki do rozwiązania konfliktu:

• Czekaj, aż emocje opadną — nie rozmawiaj w momencie złości lub urazy. Poczekaj kilka dni, aż obie strony będą w stanie myśleć racjonalnie.
• Poproś syna o pomoc — jeśli sytuacja jest napięta, syn może być mediatorem rozmowy między Tobą a synową. Jest to szczególnie ważne, ponieważ zna obie strony.
• Przeproś, jeśli źle postąpiłeś — umiejętność przyjęcia odpowiedzialności za swoje słowa lub czyny to znak dojrzałości emocjonalnej.
• Szukaj wspólnego gruntu — prawie zawsze istnieje coś, co łączy teścia i synową: miłość do syna, troska o wnuki, wspólne wartości. Zacznij od tego.
• Zaproponuj nowe zasady — jeśli stare wzorce nie działają, stwórz nowe. Na przykład: „Chciałbym z wami spędzić czas, ale będzie to działać lepiej, jeśli będziemy się wcześniej umawiali".

Jak teść może być wsparciem, a nie obciążeniem?

Badania pokazują, że seniorzy, którzy mają dobre relacje z wnukami i dorosłymi dziećmi, cieszą się znacznie lepszym zdrowiem emocjonalnym i fizycznym. Utrata dostępu do roli dziadka lub dziadka, spowodowana konfliktem z rodzicami wnuka, powoduje długotrwały smutek i negatywnie wpływa na samopoczucie.

Jak być cennym członkiem tej rozszerzonej rodziny?

• Bądź dostępny, ale nienarzucający się — pokaż, że jesteś gotów wspomóc, ale nie naciskaj. „Jeśli będziecie mnie potrzebować..." brzmi lepiej niż „Powinniście...".
• Ucz poprzez przykład, nie poprzez pouczanie — pokazuj, jak poradzić sobie z wyzwaniami, dzieląc się swoimi historiami i doświadczeniami.
• Bądź elastyczny — świat zmienia się. To, co było dobre dla Twojego pokolenia, może nie być idealne dla następnego. Spróbuj zrozumieć nowe podejścia.
• Wspieraj ich małżeństwo — pokazując szacunek dla związku syna i synowej, wspierasz go w jego dorosłym życiu.
• Pytaj o siebie — czasami seniorzy mogą upaść się w roli, gdzie zawsze dają, ale nigdy nie biorą. Pozwól synowej ci pomagać. To wzmacnia więź.

Kiedy potrzebujesz profesjonalnej pomocy?

Nie wstydzić się zwrócić po pomoc terapeuty rodzinnego, jeśli:

• Konflikty trwają latami i nie widać rozwiązania
• Syn obraca się w stronę synowej, całkowicie tracąc kontakt z rodziną pochodzenia
• Czujesz się depresyjny lub smutny z powodu braku dostępu do wnuków
• Podejrzewasz, że Twoje zachowanie lub słowa mogą być szkodliwe dla relacji
• Terapeuta może pomóc wszystkim stronom:
• Zrozumieć perspektywy drugiej strony
• Nauczyć się nowych umiejętności komunikacyjnych
• Ustalić zdrowe granice
• Pogodzić się z sytuacją, jeśli rozwiązanie nie jest możliwe

Relacje teściów i synowych nie muszą być źródłem konfliktu — mogą być źródłem wsparcia, radości i głębokich więzi rodzinnych. Kluczem do tego jest otwarta komunikacja, jasne granice i wzajemny szacunek. Pamiętaj, że to do Ciebie jako dorosłego człowieka należy rola osoby, która wyznacza ton — cierpliwej, mądrej i wsparcia. Inwestowanie czasu i wysiłku w budowanie dobrych relacji z synową to inwestycja w szczęście siebie, syna i całej rodziny. Nie ma uniwersalnego przepisu na idealną relację, ale uczciwość, elastyczność i empatia zawsze będą pomocne.

Długowieczność to nie tylko liczba w metryce

Coraz częściej mówi się dziś o tzw. healthspanie, czyli okresie życia, w którym człowiek pozostaje sprawny fizycznie i psychicznie oraz może samodzielnie realizować swoje codzienne aktywności.

To podejście różni się od prostego pytania o to, jak żyć jak najdłużej. Równie ważne staje się to, jak długo możemy cieszyć się dobrym zdrowiem, sprawnością, kondycją psychiczną i niezależnością.

Jednocześnie rynek związany z longevity rozwija się bardzo dynamicznie. Suplementy, specjalistyczna diagnostyka, urządzenia do biohackingu czy różnego rodzaju terapie są coraz szerzej dostępne. Problem w tym, że nie wszystkie rozwiązania reklamowane jako sposób na „długowieczność” mają równie mocne podstawy naukowe.

Właśnie dlatego jednym z celów Longevity Week jest konfrontowanie popularnych trendów z wiedzą ekspertów.

Tydzień zdrowia w Trójmieście. Będą joga, kąpiele leśne i świadomy oddech

Festiwal rozpocznie się 14 września od tygodnia miejskich aktywacji w Trójmieście, który potrwa do 20 września.

Organizatorzy zaplanowali wydarzenia mające zachęcać do zwolnienia tempa i zadbania również o dobrostan psychiczny. W programie znalazły się m.in. kąpiele leśne, joga na świeżym powietrzu oraz sesje świadomego oddechu (breathwork).

To część wydarzenia skierowana nie tylko do osób zainteresowanych nowoczesną medycyną prewencyjną. Ma być również okazją do doświadczenia prostych aktywności, które można później włączyć do codziennego życia.

Weekend festiwalowy w Doki 1

Kulminacją Longevity Week będzie weekend 19–20 września w przestrzeni Doki 1 w Gdańsku.

Organizatorzy zapowiadają wydarzenie w formule odbiegającej od tradycyjnej konferencji. Oprócz wystąpień ekspertów uczestnicy będą mogli odwiedzić strefę targową, wziąć udział w warsztatach i zapoznać się z rozwiązaniami związanymi ze zdrowiem oraz dobrostanem.

Program został oparty na pięciu obszarach:

• diagnostyce,
• ruchu,
• odżywianiu,
• neuronauce,
• biohackingu.

Wśród prezentowanych rozwiązań mają znaleźć się m.in. technologie wspierające trening oddechowy, tlenoterapia, generatory wodoru, terapia daleką podczerwienią czy nowoczesna kosmetologia.

Warto jednak pamiętać, że obecność danej technologii na festiwalu nie oznacza automatycznie, że jej skuteczność w wydłużaniu życia została potwierdzona w badaniach. Jednym z najciekawszych elementów wydarzenia będzie właśnie możliwość skonfrontowania popularnych trendów longevity z wiedzą ekspertów.

Długowieczność na sprzedaż. Eksperci o tym, co naprawdę działa

Jednym z ważniejszych punktów programu będzie wystąpienie Karo Domarańczyk, dyrektor programowej Longevity Week, zatytułowane „Długowieczność na sprzedaż: bilionowy przemysł vs. Twoje zdrowie”.

Tematem prelekcji będzie m.in. rynek produktów i usług związanych z longevity oraz pytanie, które rozwiązania rzeczywiście mają podstawy naukowe, a które są przede wszystkim skutecznym marketingiem.

To szczególnie ważny temat dla osób, które chcą inwestować w swoje zdrowie, ale jednocześnie nie chcą wydawać pieniędzy na rozwiązania bez odpowiedniego potwierdzenia skuteczności.

Mikrobiota jelitowa i codzienne wybory

Podczas festiwalu wystąpi również Zofia Winczewska, która w prelekcji „Długowieczność to codzienne wybory” będzie mówić o tym, dlaczego osoby w tym samym wieku mogą starzeć się w różnym tempie.

Jednym z tematów będzie mikrobiota jelitowa, która pozostaje przedmiotem intensywnych badań. Ma ona znaczenie m.in. dla funkcjonowania układu odpornościowego i metabolizmu, a zależności pomiędzy mikrobiotą a zdrowiem są coraz częściej analizowane również w kontekście starzenia się organizmu.

Medycyna stylu życia zamiast kolejnej „pigułki na długowieczność”

O praktycznym znaczeniu medycyny stylu życia opowie lek. Alicja Baska, dyrektor organizacyjna i współzałożycielka Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia.

To podejście koncentruje się na czynnikach, na które mamy wpływ każdego dnia – przede wszystkim aktywności fizycznej, sposobie odżywiania, jakości snu, radzeniu sobie ze stresem oraz innych zachowaniach związanych ze zdrowiem.

Dla osób dojrzałych może to być szczególnie ważny przekaz. Długowieczność nie musi bowiem oznaczać poszukiwania coraz bardziej skomplikowanych terapii. Często podstawą pozostają konsekwentnie realizowane, zdrowe nawyki.

Dieta na długie lata. Nie wszystkie popularne porady mają sens

O żywieniu podczas Longevity Week będzie mówić również dr Paulina Ihnatowicz. Jej wystąpienie „Największe mity o zdrowym odżywianiu, które mogą skracać nasze życie” ma być rozprawieniem się z popularnymi poradami żywieniowymi, które często pojawiają się w internecie.

To temat szczególnie istotny w czasach, gdy z mediów społecznościowych można dowiedzieć się zarówno o „cudownych” dietach, jak i kolejnych produktach mających rzekomo zapewniać długowieczność.

Podczas festiwalu uczestnicy będą mogli dowiedzieć się, na czym rzeczywiście warto koncentrować się w codziennym żywieniu, jeśli celem jest zachowanie zdrowia i sprawności na kolejne lata.

Longevity Week 2026 – kiedy i gdzie?

Longevity Week 2026 odbędzie się w Gdańsku od 14 do 20 września. Tydzień miejskich aktywacji rozpocznie się 14 września, natomiast główna część festiwalu odbędzie się 19–20 września w przestrzeni Doki 1.

Organizatorzy podkreślają, że wydarzenie ma łączyć wiedzę naukową z praktycznym podejściem do zdrowia. W programie znalazły się zarówno prelekcje ekspertów, jak i warsztaty, aktywności oraz możliwość zapoznania się z nowymi technologiami.

Seniorzy.pl jest patronem medialnym wydarzenia.

Bilety na Longevity Week 2026

Osoby zainteresowane udziałem powinny zwrócić uwagę na terminy sprzedaży. Bilety w cenie regularnej z puli Standard są dostępne tylko do końca sierpnia. Od 1 września ceny wejściówek mają się zmienić.

Szczegółowy program, lista prelegentów oraz informacje dotyczące biletów są dostępne na stronie organizatora: longevityweek.pl

Czy można spowolnić starzenie?

Nie istnieje jedna metoda, która pozwoliłaby po prostu „odwrócić” proces starzenia. Możemy natomiast wpływać na wiele czynników związanych ze zdrowiem i sprawnością, a właśnie na tym koncentruje się współczesne podejście do zdrowego starzenia.

Dlatego hasło longevity warto rozumieć szerzej niż jako poszukiwanie kolejnego cudownego preparatu. To przede wszystkim pytanie o to, co możemy zrobić dzisiaj, aby za 10, 20 czy 30 lat nadal być możliwie sprawnym, samodzielnym i aktywnym.

I właśnie takie spojrzenie na długowieczność ma zaprezentować wrześniowy festiwal w Gdańsku.

- Z niewypowiedzianym żalem przyjęliśmy wiadomość o śmierci Jana Frycza, jednego z najwybitniejszych polskich aktorów – napisał Teatr Narodowy.

Jan Frycz do końca był aktywny zawodowo

Aktor jeszcze niedawno pracował na scenie. Jak podkreślił Teatr Narodowy, w ostatnim czasie rozpoczął próby do „Orestei” w reżyserii Luka Percevala. Jego ostatnią rolą na scenie Teatru Narodowego była postać Króla w przedstawieniu „Termopile polskie” w reżyserii Jana Klaty.

Za tę kreację Jan Frycz otrzymał w maju 2026 roku Nagrodę Aktorską podczas 66. Kaliskich Spotkań Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej. Jury doceniło jego rolę Króla w spektaklu Teatru Narodowego.

W minionym sezonie widzowie mogli oglądać aktora także w „Królu Learze” w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego oraz „Jak być kochaną” w reżyserii Leny Frankiewicz. Wystąpił również w telewizyjnej realizacji „Wycinki” w reżyserii Krystiana Lupy, wcielając się w postać Aktora Teatru Narodowego.

Niemal 200 ról na scenie, w radiu i telewizji

Jan Frycz należał do grona najbardziej cenionych polskich aktorów swojego pokolenia. Jego droga zawodowa rozpoczęła się w Krakowie. W 1978 roku ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Ludwika Solskiego, a następnie występował m.in. w Teatrze im. Juliusza Słowackiego i Narodowym Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej.

W kolejnych latach był związany również z Teatrem Polskim w Warszawie. Z Teatrem Narodowym po raz pierwszy współpracował w latach 1982–1983. Do warszawskiej sceny powrócił w 2006 roku, zaproszony przez Jerzego Jarockiego.

W trakcie swojej wieloletniej kariery stworzył niemal 200 kreacji – nie tylko teatralnych, lecz także w Teatrze Telewizji i Teatrze Polskiego Radia.

Szczególnie ważne miejsce w jego dorobku zajmowały role w spektaklach najwybitniejszych polskich reżyserów. Pracował m.in. z Krystianem Lupą, Andrzejem Wajdą, Janem Englertem, Jerzym Jarockim i Mikołajem Grabowskim. W dorobku miał m.in. role w „Lunatykach”, „Braciach Karamazow” i „Mistrzu i Małgorzacie” Lupy, „Klątwie” Wajdy, „Kordianie”, „Juliuszu Cezarze” i „Iwanowie” Englerta oraz „Grzebaniu”, „Miłości na Krymie” i „Tangu” Jarockiego.

„Będzie nam go bardzo brakować”

Teatr Narodowy podkreślił, że Jan Frycz był dla zespołu kimś więcej niż tylko wybitnym aktorem.

- Jan Frycz był niezwykle ważnym członkiem naszego Zespołu – nie tylko wielkim artystą, ale i przyjacielem, a dla wielu z nas również mentorem – czytamy w pożegnaniu.

Pracownicy teatru wspominają jego charakterystyczną charyzmę, poczucie humoru oraz długie rozmowy i analizy towarzyszące pracy nad spektaklami. 

- Mieliśmy wielkie szczęście, mogąc spotykać się na co dzień – napisał Teatr Narodowy.

Informacje dotyczące pogrzebu mają zostać przekazane w późniejszym terminie. Rodzina aktora poprosiła jednocześnie o nieskładanie kondolencji.

Jan Frycz – aktor znany także z ekranu

Choć teatr zajmował szczególne miejsce w jego dorobku, Jan Frycz przez dekady był również obecny w polskim kinie i telewizji. Występował zarówno w filmach, jak i popularnych serialach, tworząc role często bardzo różniące się od jego kreacji teatralnych.

Widzowie pamiętają go m.in. z filmów „Pornografia”, „Pręgi”, „Wielki Szu” czy „25 lat niewinności. Sprawa Tomka Komendy”. W ostatnich latach pojawiał się również w produkcjach telewizyjnych i filmowych.

Komary żywią się naszą krwią, a do tego celu wtryskują słinę do skóry. To właśnie składniki tej śliny wyzwalają naszą odpowiedź immunologiczną — organizm wydziela histaminę, substancję, która powoduje charakterystyczne opuchnięcie (tzw. pęcherzyk) i intensywne swędzenie. Jak wynika z badań publikowanych w PubMed, reakcja na ukąszenie komara przechodzi kilka faz. Bezpośrednio po ukąszeniu pojawia się pęcherzyk o średnicy 2-10 mm, który osiąga szczyt około 20-30 minut po ukąszeniu. Później pojawia się opóźniona reakcja - niewielkie, podwyższone zmiany na skórze - które mogą być szczególnie uciążliwe przez 24-36 godzin.

Warto wiedzieć, że nasza wrażliwość na komary zmienia się z wiekiem. U osób, które przez lata bywały na terenach o dużej populacji komarów, rozwijała się tolerancja i reakcja skóry stawała się słabsza. Natomiast osoby, które dopiero co zaczęły być ukąszane, doświadczają bardziej intensywnych objawów.

Objawy ukąszenia komara — kiedy to groźne?

Większość ukąszeń komara przechodzi samoistnie bez konieczności wizyty u lekarza. Typowe objawy to:

• Pęcherzyk otoczony czerwienią i opuchnięciem
• Intensywne, uporczywe swędzenie
• Czasem lekka bolesność
• Drobne, twardsze grudki pojawiające się 12-24 godzin po ukąszeniu

Jednak, jeśli dotyka cię, któryś z poniższych objawów, warto skonsultować się z lekarzem:

• Ekstremalnie duże opuchnięcie lub obrzęk twarzy/ust
• Wysoka gorączka związana z ukąszeniami
• Wysypka na większym obszarze ciała
• Objawy alergiczne (duszność, zawroty głowy, przyspieszony puls)

Polska nie zalicza się do rejonów zagrożeń chorobami przenoszonymi przez komary, takich jak malaria czy denga — przypomina Główny Inspektorat Sanitarny. 

Ochrona przed komarami

• Noszenie ubrań, które zakrywają skórę (długie rękawy, spodnie), szczególnie o zmroku, gdy komary są najbardziej aktywne
• Używanie moskitiery na oknach i drzwiach
• Unikanie pobytu na otwartych terenach podczas wschodu i zachodu słońca, gdy komary są najaktywniejsze

Leczenie objawy: co rzeczywiście pomaga?

Leki dostępne bez recepty

Badania z PubMed potwierdzają skuteczność:

• Cetyryzyna (nieusedzająca antyhistamina) — zmniejsza zarówno początkowe pęcherzyki, jak i opóźnione papule. Działa na zarówno świąd, jak i zmniejsza rozmiar zmiany skórnej
• Hydrokortyzol w kremie — łączy działanie sterydowe z uśmierzającym, zmniejsza świąd i obrzęk
• Tlenek cynku — wykazał w badaniach klinicznych, że łagodzi świąd szybciej niż placebo (już 25 minut po aplikacji)

Domowe metody wspomagające

• Zimne kompres na ukąszonym miejscu zmniejszy przepływ krwi i zahamuje świąd
• Unikanie drapania (przyspieszenia infekcji)
• Krótkie paznokcie, aby przypadkowe podrapanie było mniej niebezpieczne dla skóry

Bibliografia

Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) — Komunikat o produktach biobójczych do odstraszania komarów (2024), https://gis.gov.pl

Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Mosquitoes, Ticks, and Other Arthropods; Insect Repellents, https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/environmental-hazards-risks/mosquitoes-ticks-and-other-arthropods.html

National Center for Biotechnology Information (PubMed) — Immunology and treatment of mosquito bites, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1980855/

PubMed — Treatment of mosquito bites with cetirizine, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8094995/

PubMed — Update on mosquito bite reaction: Itch and hypersensitivity, pathophysiology, prevention, and treatment (2022),

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpocznie wypłatę czternastych emerytur 1 września 2026 roku. Dodatkowe świadczenie będzie wypłacane razem z emeryturą lub rentą, zgodnie z terminem wypłaty podstawowego świadczenia.

Kolejne terminy wypłat czternastki przypadają 6, 10, 15, 20 i 25 września. Osoby pobierające świadczenia przedemerytalne otrzymają dodatkowe pieniądze 1 października.

Seniorzy nie muszą składać wniosku o czternastą emeryturę. ZUS przyzna i wypłaci świadczenie automatycznie osobom, które spełniają warunki.

Ile wyniesie czternastka w 2026 roku?

Pełna kwota czternastej emerytury w 2026 roku to 1978,49 zł brutto. Taką kwotę otrzymają osoby, których podstawowa emerytura lub renta nie przekracza 2900 zł brutto.

W przypadku wyższych świadczeń obowiązuje zasada „złotówka za złotówkę”. Oznacza to, że czternastka zostanie pomniejszona o kwotę, o którą emerytura lub renta przekracza 2900 zł brutto.

Przykładowo, osoba otrzymująca 3500 zł brutto emerytury dostanie czternastą emeryturę w wysokości 1378,49 zł brutto.

Nie każdy dostanie czternastą emeryturę

Przepisy przewidują również minimalną wysokość dodatkowego świadczenia. Jeśli wyliczona czternastka miałaby wynieść mniej niż 50 zł brutto, ZUS jej nie wypłaci.

W praktyce oznacza to, że dodatkowego świadczenia nie otrzymają osoby, których emerytura lub renta przekracza 4828,49 zł brutto.

Czternastka nie przysługuje również osobom, które na dzień poprzedzający miesiąc wypłaty mają zawieszone prawo do emerytury lub renty.

Ile wyniesie czternastka na rękę?

Kwota 1978,49 zł to kwota brutto. Od czternastej emerytury ZUS pobierze składkę zdrowotną oraz zaliczkę na podatek dochodowy – na takich samych zasadach jak przy wypłacie podstawowej emerytury lub renty.

Ostateczna kwota, która trafi na konto seniora, będzie więc niższa od kwoty brutto i zależy od indywidualnej sytuacji świadczeniobiorcy.

Warto również wiedzieć, że czternasta emerytura jest wolna od potrąceń i egzekucji komorniczych. Nie wpływa także na prawo do świadczeń uzależnionych od dochodu.

Terminy wypłat czternastej emerytury w 2026 roku

ZUS zaplanował wypłaty czternastych emerytur na następujące dni:

• 1 września 2026 r.
• 6 września 2026 r.
• 10 września 2026 r.
• 15 września 2026 r.
• 20 września 2026 r.
• 25 września 2026 r.
• 1 października 2026 r. – dla osób pobierających świadczenia przedemerytalne.

Seniorzy nie muszą podejmować żadnych dodatkowych działań. Jeżeli spełniają warunki do otrzymania czternastki, ZUS wypłaci ją automatycznie wraz z emeryturą lub rentą.

Osoby po 60. roku życia stanowią już 26,3% polskiego społeczeństwa – blisko 9,9 mln ludzi. Z analiz ZDG TOR i Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego wynika, że wykluczenia transportowego doświadcza w Polsce nawet 15 mln osób. Dla wielu seniorów wyjście z domu przestaje być kwestią chęci – staje się wyzwaniem logistycznym. I coraz częściej lekarze oraz badacze powtarzają jedno: mobilność to nie dodatek do jakości życia, tylko jeden z jej filarów.

Ruch to nie tylko aspekt fizyczny    

Kiedy ktoś przestaje samodzielnie wychodzić z domu, dzieje się coś więcej niż tylko spadek aktywności fizycznej. Stopniowo znika poczucie sprawczości – a to ono, jak pokazują badania geriatryczne i psychologiczne, najsilniej wpływa na dobrostan psychiczny w starszym wieku. Izolacja społeczna podnosi ryzyko obniżonego nastroju, a z czasem może sprzyjać też pogorszeniu funkcji poznawczych.

Zresztą sam transport ma znaczenie zdrowotne szersze, niż mogłoby się wydawać. Światowa Organizacja Zdrowia i Health Effects Institute podają, że zanieczyszczenie powietrza związane m.in. z ruchem drogowym przyczyniło się w 2023 roku do 7,9 mln zgonów na świecie – 86% z nich dotyczyło chorób niezakaźnych, jak choroby serca czy udary. Transport to więc temat zdrowotny w pełnym tego słowa znaczeniu, nie wyłącznie logistyczny.

Jak mówi psycholog Nina Balana z Poradnie Zdrowia Psychicznego Psychoklinika.

- Możliwość samodzielnego wyjścia z domu daje seniorowi poczucie niezależności, sprawczości i wpływu na własne życie. Pozwala również podtrzymywać kontakty społeczne, codzienną aktywność i poczucie bycia częścią otoczenia. Stopniowa utrata tej samodzielności może prowadzić do poczucia zależności od innych, osamotnienia i wycofania, a w konsekwencji także do obniżenia nastroju i pogorszenia ogólnego dobrostanu psychicznego. Z czasem może też zmniejszać motywację do podejmowania aktywności i wzmacniać przekonanie, że własne możliwości oraz rola w codziennym życiu stają się coraz bardziej ograniczone.

Niezależność jako wartość nadrzędna    

Bycie zależnym od dobrej woli innych – syna, sąsiadki, przypadkowego rozkładu jazdy – kosztuje więcej, niż się wydaje. To nie tylko niewygoda. To powolne wycofywanie się z życia: rezygnacja z wizyty u znajomych, bo „nie chce się prosić", pominięta niedzielna msza, bo nikt nie mógł podwieźć, odpuszczone spotkanie w klubie seniora, bo powrót po zmroku byłby zbyt kłopotliwy.

Ten problem dotyka szczególnie mieszkańców wsi i mniejszych miejscowości. Jak wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich, brak transportu publicznego to jedna z dwóch najczęściej wymienianych barier w codziennym funkcjonowaniu seniorów na terenach wiejskich.

– Niezależność nie musi oznaczać posiadania samochodu. Chodzi o możliwość samodzielnego dotarcia do celu, bez stresu, korków i kosztów – mówi Aneta Płatek, dyrektor generalna Electroride. – Mobilność to nie tylko możliwość przemieszczania się, ale też bycia częścią świata.

Godność wiąże się tu również z tym, jak postrzegane są dostępne rozwiązania. Część osób z ograniczeniami ruchowymi unika sprzętu, który kojarzy się z „wyłączeniem z normalnego życia" – z obawy przed stygmatyzacją. Dlatego tak ważne jest, by wspierały mobilność rozwiązania, które nie naznaczają, tylko dają realne poczucie samodzielności.

– Ograniczenia ruchowe nie oznaczają braku ambicji czy potrzeby aktywnego życia. Często to nie bariery zdrowotne są największym problemem, lecz brak dostępnych rozwiązań, które dają realną samodzielność – podkreśla Aneta Płatek.

Jak wspierać mobilność seniorów

Rozwiązań jest kilka, choć każde ma swoje ograniczenia. Transport publiczny w wielu mniejszych miejscowościach istnieje właściwie tylko na papierze – Instytut Spraw Obywatelskich szacuje, że aż 83% sołectw ma dostęp do komunikacji jedynie teoretycznie, bo kursy są sporadyczne albo funkcjonują tylko w dni nauki szkolnej. Pomoc rodziny bywa nieoceniona, ale generuje zależność i poczucie bycia ciężarem. Rowery czy hulajnogi elektryczne wymagają sprawności fizycznej i nie chronią przed pogodą, a taksówki w regularnym użytkowaniu szybko robią się kosztowne.

Jest też wsparcie finansowe, o którym niewielu seniorów wie. Program „Aktywny Samorząd" umożliwia dofinansowanie zakupu skutera inwalidzkiego o napędzie elektrycznym (do 8663 zł) czy wózka o napędzie elektrycznym (do 18 480 zł, w uzasadnionych przypadkach nawet do 28 875 zł), a także utrzymania sprawności technicznej posiadanego sprzętu (do 4043 zł). Rośnie też zainteresowanie lekkimi pojazdami elektrycznymi kategorii L6e – z badania zrealizowanego na zlecenie Electroride wynika, że aż 57% seniorów chciałoby korzystać z pojazdów elektrycznych, gdyby tylko mieli taką możliwość.

Historia pana Rafała

Rafał Borowski z Gdańska po amputacji nogi przez lata był zdany na pomoc innych albo nieprzewidywalny transport zbiorowy. Od kilku lat jeździ czterokołowym pojazdem elektrycznym Electroride.

– Bardzo zależy mi na tym, żeby pokazywać innym osobom z niepełnosprawnością, że ona nie musi oznaczać rezygnacji z życia. To nie jest powód, żeby zamykać się w domu. Dziś jest coraz więcej rozwiązań, które realnie wspierają nas w codziennych czynnościach i dają niezależność. Jestem tego przykładem. Od kilku lat korzystam z pojazdu Electroride i dzięki temu jestem samodzielny: nie tylko poruszam się po swoim mieście na krótkich odcinkach, ale też podróżuję, zwiedzam Polskę, poznaję nowych ludzi i czuję, że żyję pełniej. Dlatego warto poszukać rozwiązań, które mogą najlepiej wesprzeć konkretną osobę w jej codzienności – mówi Borowski.

Lekkie pojazdy elektryczne tej kategorii osiągają prędkość do 45 km/h, mają zasięg od 50 do 120 km w zależności od modelu, a ładuje się je ze zwykłego domowego gniazdka 230V. Do prowadzenia wystarczy prawo jazdy kategorii AM, a w niektórych przypadkach jedynie dowód osobisty. Eksperci radzą, żeby przy wyborze pojazdu zwrócić uwagę przede wszystkim na dostępność serwisu i części zamiennych w Polsce, wsparcie posprzedażowe oraz ergonomię – niską podłogę i szeroki kąt otwierania drzwi, które ułatwiają wsiadanie.

Podsumowanie

Rezygnacja z samochodu nie musi oznaczać dla seniora rezygnacji z samodzielności. Istnieją rozwiązania, które mogą pomóc zachować mobilność i nadal samodzielnie załatwiać codzienne sprawy. Warto pomyśleć o alternatywach wcześniej, zanim z różnych powodów trzeba będzie zrezygnować z prowadzenia samochodu. Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której dopiero w kryzysowym momencie trzeba szukać sposobu na dotarcie do lekarza, sklepu czy znajomych. Czasem jedno rozwiązanie, dobrze dopasowane do codziennych potrzeb, wystarczy, by świat, który się skurczył, znów mógł się otworzyć.

To już dwunasty tom sagi o Fjällbace – jednej z najpopularniejszych serii kryminalnych ostatnich dwóch dekad. Autorka, Camilla Läckberg, znów zabiera czytelników do malowniczego szwedzkiego miasteczka, w którym sielankowy spokój od lat skrywa mroczne tajemnice.

Fabuła krąży wokół sprawy sprzed trzydziestu lat: zaginięcia nastoletniej Sofie Rudberg. Dziewczyna, lubiana i podziwiana, a zarazem – jak się okazuje – przez niektórych znienawidzona, zniknęła bez śladu, zostawiając miasteczko w szoku na długie lata. Gdy policja natrafia na makabryczne znalezisko, sprawa wraca z ogromną siłą. Śledztwo prowadzi dobrze znany duet: komisarz Patrik Hedström i jego żona, pisarka Erica Falck, którzy raz jeszcze muszą zmierzyć się z sekretami skrywanymi przez dziesięciolecia.

To typowy dla Läckberg klimat: skandynawski kryminał z ciepłem i obyczajowością w tle, bez nadmiernej brutalności, za to z wyraźnie zarysowanymi bohaterami i mocno wciągającą fabułą.

Dlaczego duża czcionka ma znaczenie

Z wiekiem wzrok zmienia się u niemal każdego z nas. To naturalny proces – po czterdziestce coraz częściej pojawia się tzw. starczowzroczność (presbiopia), czyli trudność w skupianiu wzroku na tekście z bliska. U części osób dochodzą też inne schorzenia, jak zaćma czy zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD), które dodatkowo utrudniają czytanie drobnego druku.

W praktyce oznacza to, że standardowa, gęsto zadrukowana strona bywa po prostu męcząca – nawet w okularach. Efekt? Szybsze zmęczenie oczu, bóle głowy, a czasem rezygnacja z czytania w ogóle.

Wydania z dużą czcionką odpowiadają dokładnie na ten problem. Zwykle oznacza to:

• większy rozmiar liter (najczęściej 16–18 punktów, czasem więcej),
• szerszy odstęp między wierszami, ułatwiający śledzenie linijek,
• grubszy, matowy papier, który mniej odbija światło i zmniejsza olśnienie,
• prostszy, bardziej czytelny krój pisma, bez ozdobników utrudniających rozpoznawanie liter.

Dzięki temu czytanie staje się mniej wysiłkiem dla oczu, a bardziej przyjemnością – co ma znaczenie zwłaszcza przy dłuższych, wciągających powieściach, jakich nie chce się odkładać po dwóch stronach.

Dla kogo szczególnie polecana jest ta edycja

Wydanie z dużą czcionką sprawdzi się przede wszystkim:

• u osób z prezbiopią, które męczą się przy standardowym druku nawet w okularach do czytania,
• u czytelników z łagodniejszymi postaciami zaćmy lub AMD, u których kontrast i wielkość liter mają duże znaczenie,
• u osób, które po prostu wolą czytać wieczorem, w słabszym świetle, bez dodatkowego wysiłku,
• u seniorów, którzy chcą wrócić do czytania książek po dłuższej przerwie spowodowanej problemami ze wzrokiem.

Warto podkreślić: taka edycja nie jest "gorszą" czy "uproszczoną" wersją książki. To dokładnie ten sam tekst, tylko podany w formie, która nie zmusza oczu do dodatkowego wysiłku.

Co jeszcze warto wiedzieć

Jeśli seria o Fjällbace jest dla Państwa nowością, "Płaczkę" można czytać samodzielnie – autorka na bieżąco przypomina najważniejsze wątki z przeszłości bohaterów. Osoby, które śledzą cykl od początku, docenią z kolei powrót znanych postaci i kolejny etap w życiu Eriki i Patrika.

Warto też pamiętać, że przy zakupie książek – niezależnie od formatu – dobrze jest zwrócić uwagę na rozmiar czcionki podany w opisie wydawcy, bo bywa on różny w zależności od tytułu i edycji.

"Płaczka" to solidna, wciągająca kontynuacja jednej z najpopularniejszych sag kryminalnych w Europie. Dla czytelników zmagających się z problemami ze wzrokiem szczególnie interesująca będzie wersja z dużą czcionką – większe litery, lepszy kontrast i wygodniejszy układ strony realnie zmniejszają zmęczenie oczu podczas dłuższej lektury. To dobry wybór dla osób, które chcą czytać dla przyjemności, bez rezygnowania z komfortu.

Co-housing senioralny to model zamieszkania, w którym osoby starsze mają własne, w pełni wyposażone mieszkania z kuchnią i łazienką, ale jednocześnie dzielą przestrzenie wspólne i część codziennych obowiązków. Na czym polega różnica między wspólnym mieszkaniem dla seniorów a tradycyjnym domem opieki? Przede wszystkim – w niezależności. Co-housing nie zastępuje domów opieki ani nie gwarantuje całodobowej opieki medycznej. To rozwiązanie dla seniorów samodzielnych i aktywnych, którzy chcą uniknąć samotności bez utraty autonomii.

Ideę cohousingu wymyślili Duńczycy w latach sześćdziesiątych XX wieku. Narodziła się jako odpowiedź na anonimowość wielkich osiedli mieszkaniowych. Dzisiaj w Danii funkcjonuje około 250 takich wspólnot dla seniorów, gdzie mieszka 2–3 procent populacji seniorów. W Polsce co-housing senioralny dopiero raczkuje, ale pierwsze realizacje pokazują ogromny potencjał tego modelu.

Samotność seniorów w Polsce: problem na skalę epidemii

Statystyki są alarmujące. Według raportu Fundacji Dom Razem, aż 67 procent seniorów w Polsce zmaga się z samotnością. Organizacja Caritas donosi, że wśród osób podopiecznych przez nią wspieranych aż 75 procent wskazuje samotność jako największy, codzienny ciężar swojego życia. To nie jest zwykłe smutne nastroje – to chroniczne poczucie izolacji, które wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne.

Prognozy demograficzne Głównego Urzędu Statystycznego pokazują skalę problemu: do 2050 roku osoby w wieku 60+ będą stanowić 40 procent polskiego społeczeństwa. To prawie 14 milionów ludzi. Świat Zdrowia (WHO) podkreśla, że samotność i izolacja społeczna są już uznawane za problem zdrowia publicznego. Bez efektywnych rozwiązań ta „cicha epidemia" będzie narasta coraz szybciej.

Jak działa wspólne mieszkanie dla seniorów?

Struktura co-housingu senioralnego jest prosta, ale genialnie pomyślana. Każdy mieszkaniec posiada swoje prywatne mieszkanie – sypialnię, salon, kuchnię i łazienkę. Ale poza drzwiami czeka wspólna przestrzeń: duża sala jadalnia, kuchnia do wspólnych posiłków, salon wypoczynkowy, ogród, pralnia, warsztaty hobbystyczne, a czasami nawet sala do ćwiczeń czy kino.

Kluczową cechą jest zaangażowanie mieszkańców. To oni sami, już na etapie projektowania, decydują o kształcie osiedla. Później wspólnie zarządzają wspólnotą – ustalają zasady, rozdzielają obowiązki, decydują o organizacji wspólnych posiłków czy zajęć. To nie bierna instalacja w gotowym mieszkaniu, ale aktywne tworzenie swojej przyszłości.

Główne komponenty co-housingu senioralnego:

• Prywatne, w pełni wyposażone apartamenty (kuchnia, łazienka, sypialnia)
• Wspólne kuchnie i jadalni do wspólnych posiłków
• Przestrzenie rekreacyjne i biblioteki
• Ogrody wspólne i tarasy
• Sale do zajęć, warsztatów, filmów
• Pralnie i pomieszczenia gospodarcze
• Systemy bezpieczeństwa i dostępności dla osób o ograniczonej mobilności
• Organizacja samorządna mieszkańców

Polskie realizacje: od koncepcji do rzeczywistości

Polska ma już pierwsze doświadczenia z co-houssingiem senioralnym. Villa Zakątek w Lublinie to pierwsza pełnoprawna realizacja tego modelu w naszym kraju. Oferuje w pełni urządzone samodzielne mieszkania dla seniorów z dostępem do licznych części wspólnych aktywizujących osoby starsze. Mieszkańcy mają dostęp do zajęć, warsztatów, a wspólnota organizuje imprezy kulturalne i spotkania integracyjne.

W Rybniku samorząd już w 2022 roku oddał do użytku zabytkową kamienicę na mieszkanie wspólne dla seniorów. Trzy kobiety, średniej wieku osiemdziesiąt pięć lat, mieszkają tam jako niespokrewnionych, ale bliskich sobie jak rodzina. Projekt pokazał, że wspólne mieszkanie dla seniorów to rozwiązanie, które faktycznie poprawia jakość życia.

Gliwice przygotowują kolejny pilotaż mieszkania wspomaganego dla seniorów, we współpracy z Fundacją Habitat for Humanity Poland. To znak, że miasta dostrzegają potrzebę alternatywnych form zamieszkania dla osób starszych.

Korzyści wspólnego mieszkania dla seniorów

Pierwsza i najważniejsza wartość to walka z samotnością. Wspólne posiłki, zajęcia, spontaniczne rozmowy na korytarzu – to wszystko buduje rzeczywistą wspólnotę. Seniorzy mają wybór: mogą spędzić czas w samotności w swoim mieszkaniu, ale zawsze wiedzą, że „tam obok" czeka ich towarzystwo.

Druga to niezależność przy wsparciu. Każdy utrzymuje swoją prywatną przestrzeń i autonomię, ale ma pewność, że w razie problemu – choroby, kłopotów z codziennymi czynnościami – sąsiedzi przyjdą z pomocą. To wsparcie sąsiedzkie, nie instytucjonalne opiekę.

Trzecia to koszty. Wspólne mieszkanie dla seniorów może być o 40–60 procent tańsze niż utrzymanie pojedynczego domu lub pobyt w prywatnym domu opieki. Koszty mediów, ogrzewania, utrzymania części wspólnych rozdzielają się między mieszkańców. Dla osoby na emeryturze to znaczna różnica w budżecie.

Czwarta to aktywność. Wspólnie żyć to też wspólnie celebrować. Warsztaty, koła zainteresowań, spotkania towarzyskie – wszystko to naturalne wydaje się w co-housingu. Badania pokazują, że takie wspólnoty zmniejszają ryzyko depresji i demencji wśród seniorów.

Czy co-housing to dla mnie? Kto powinien rozważyć ten model?

Co-housing senioralny to rozwiązanie dla osób samodzielnych, aktywnych i otwartych na budowanie relacji sąsiedzkich. Idealnie nadaje się dla tych, którzy:

• Cenią sobie niezależność i nie chcą instytucjonalnej opieki
• Obawiają się samotności, ale pragną prywatności
• Chcą oszczędzać na kosztach utrzymania mieszkania
• Szukają wspólnoty osób o podobnych wartościach i zainteresowaniach
• Nadal mogą funkcjonować samodzielnie w czynnościach dnia codziennego

Co-housing nie będzie odpowiedni dla osób wymagających intensywnej opieki medycznej lub 24-godzinnego nadzoru. To również nie rozwiązanie dla tych, którzy potrzebują całkowitej izolacji lub mają poważne konflikty społeczne.

Praktyczne kroki: jak znaleźć lub założyć wspólne mieszkanie dla seniorów?

Polska jest jeszcze w fazie wczesnych projektów, ale są sposoby, aby się włączyć:

• Szukaj istniejących inicjatyw – sprawdź, czy w Twoim mieście realizowany jest projekt cohousingu. Strony samorządowe, fundacje społeczne czy organizacje pozarządowe mogą dostarczyć informacji.
• Poszukaj grupy jednostki – wiele polskich cohoussingów powstaje z inicjatywy samych seniorów. Jeśli jesteś zainteresowany, możesz dołączyć do grupy, która planuje taką wspólnotę.
• Zaangażuj się w stowarzyszenia – istnieją już stowarzyszenia promujące cohausingowe mieszkanie dla osób starszych. One mogą Ci pomóc w znalezieniu wspólnoty lub zorganizowaniu grupy.
• Konsultuj z urzędem miasta – coraz więcej miast interesuje się mieszkaniami wspieranymi dla seniorów. Sprawdź, czy Twoje miasto planuje takie projekty i jakie są warunki partycypacji.

Bibliografia

Fundacja Dom Razem – „Wspólne mieszkanie dla seniorów – dlaczego to dobry pomysł", https://domrazem.pl/wspolne-mieszkanie-dla-seniorow/ (2025)

Główny Urząd Statystyczny (GUS) – „Sytuacja osób starszych w Polsce w 2024 r.", https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/ (2024)

Tygodnik Powszechny – „Cohousing dla seniorów. Jak Rybnik rozwiązuje problem samotności starszych osób", https://www.tygodnikpowszechny.pl/cohousing-dla-seniorow-jak-rybnik-rozwiazuje-problem-samotnosci-starszych-osob (2026)

Villa Zakątek – Pierwsza polska realizacja cohousingu senioralnego w Lublinie, https://villazakatek.pl/ (2026)

Caritas Polska – Raport „Seniorzy: niewidzialni – obecni?", https://caritas.pl (2025)

Seniore.pl – „Jak działa cohousing senioralny?", https://seniore.pl/wiedza/cohousing/jak-dziala-cohousing-senioralny/ (2026)

Infor.pl – „Mieszkanie senioralne. Przyszłość bez barier. Bezpieczeństwo, komfort, niezależność", https://www.infor.pl/prawo (2025)

EPALE – European Commission – „Cohousing. Nowoczesne mieszkalnictwo odpowiedzią na osamotnienie?", https://epale.ec.europa.eu/pl/blog (2024)