Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) z chorobami otępiennymi żyje globalnie ponad 55 milionów osób. W Polsce problem ten dotyczy obecnie ponad pół miliona pacjentów, seniorów. Prognozy Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) wskazują, że do 2040 roku liczba chorych w kraju może przekroczyć 770 tysięcy. Zjawisko to wpływa na rynek pracy, system opieki zdrowotnej i społecznej oraz codzienne funkcjonowanie rodzin pacjentów.

Czym są choroby otępienne?

Otępienie nie jest pojedynczą jednostką chorobową, lecz zespołem objawów wynikających z postępującego uszkodzenia mózgu. Do najczęstszych postaci należą:

• Choroba Alzheimera – odpowiada za 60–80% przypadków; charakteryzuje się gromadzeniem białka (amyloidu) w mózgu.
• Otępienie naczyniowe – wynika z niedostatecznego ukrwienia mózgu, najczęściej w następstwie przebytych udarów.
• Otępienie z ciałkami Lewy'ego – związane z odkładaniem się białka alfa-synukleiny.
• Otępienie czołowo-skroniowe – postać rzadsza, lecz charakteryzująca się szybkim postępem zmian.

Wczesne objawy obejmują m.in. trudności w przyswajaniu nowych informacji, wielokrotne powtarzanie tych samych pytań, problemy z orientacją przestrzenną, zaburzenia mowy, wahania nastroju oraz wycofanie z dotychczasowych aktywności. Wystąpienie tego typu symptomów wymaga diagnostyki neurologicznej.

Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych (2026–2030)

Aby sprostać wyzwaniom demograficznym i zdrowotnym, w grudniu 2025 r. rząd przyjął pierwszy systemowy dokument w tej dziedzinie – Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych. Program ten, wdrażany od września 2026 roku, określa długofalową strategię państwa opartą na siedmiu głównych filarach:

• Podnoszenie świadomości społecznej na temat demencji.
• Promocja profilaktyki i zachowań prozdrowotnych.
• Rozwój narzędzi i dostępu do wczesnej diagnostyki.
• Tworzenie skoordynowanej opieki medycznej i środowiskowej.
• Systemowe wsparcie dla opiekunów pacjentów.
• Gromadzenie danych epidemiologicznych.
• Wspieranie badań naukowych nad chorobami otępiennymi.

W ramach realizacji programu wprowadzane są konkretne narzędzia pomocowe, w tym bezpłatne kursy edukacyjne bazujące na wytycznych WHO przeznaczone dla opiekunów, rozwój sieci wsparcia psychologicznego oraz uruchomienie całodobowej infolinii Biura Rzecznika Praw Pacjenta.

Czynniki ryzyka i profilaktyka

Badania naukowe wskazują, że około 45% przypadków otępienia jest powiązanych z modyfikowalnymi czynnikami ryzyka, które w dużej mierze pokrywają się z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Odpowiednia profilaktyka może opóźnić rozwój choroby lub zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia. Główne obszary działań zapobiegawczych to:

Aktywność fizyczna: zaleca się minimum 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo.

Dieta i leczenie chorób przewlekłych: wskazane jest stosowanie diety typu śródziemnomorskiego oraz ścisła kontrola nadciśnienia tętniczego, otyłości i poziomu cholesterolu pod opieką lekarza.

Stymulacja poznawcza i społeczna: regularne uczenie się, aktywność intelektualna oraz utrzymywanie relacji międzyludzkich wspierają tworzenie tzw. rezerwy poznawczej mózgu. Izolacja społeczna traktowana jest jako istotny czynnik ryzyka.

Korekcja słuchu: nieleczony ubytek słuchu przyspiesza pogarszanie się funkcji poznawczych; wskazane jest stosowanie aparatów słuchowych w razie zdiagnozowania niedosłuchu.

Higiena snu i używki: należy dbać o odpowiednią długość snu (7–9 godzin), leczyć bezsenność, a także unikać palenia tytoniu i nadużywania alkoholu.

Choroby otępienne stanowią jedno z głównych wyzwań współczesnej medycyny. Ograniczenie ryzyka zachorowania jest możliwe poprzez modyfikację stylu życia oraz odpowiednią profilaktykę. Jednocześnie, poprzez wdrożenie Krajowego Programu Działań na lata 2026–2030, w Polsce usystematyzowano działania na rzecz poprawy diagnostyki, opieki nad chorymi oraz wsparcia dla ich rodzin. W przypadku zaobserwowania niepokojących objawów u siebie lub bliskich, wczesne rozpoznanie i zastosowanie dostępnych narzędzi medycznych pozostają kluczowe dla procesu terapeutycznego.

Darmowa tomografia płuc. Od kiedy?

Narodowy Fundusz Zdrowia planuje rozpoczęcie pierwszych badań w drugiej połowie października 2026 r. Obecnie trwa wybór placówek, które będą realizowały program. Konkursy ogłoszono we wszystkich 16 województwach.

NFZ zakłada, że w całym kraju program będzie realizowany przez co najmniej 32 placówki, a ich liczba może przekroczyć 50.

Kto może skorzystać z programu profilaktyki raka płuca?

Program jest przeznaczony przede wszystkim dla osób w wieku 55–74 lata, które spełniają kryteria dotyczące palenia tytoniu. W określonych sytuacjach z programu mogą korzystać także osoby w wieku 50–55 lat, jeśli występują u nich dodatkowe czynniki ryzyka określone w przepisach.

Ważna jest również historia palenia. Przy kwalifikacji bierze się pod uwagę m.in. liczbę tzw. paczkolat oraz to, czy dana osoba nadal pali, czy kiedyś rzuciła palenie. Dlatego sam wiek nie oznacza automatycznie prawa do badania. Ostateczną kwalifikację przeprowadzi placówka realizująca program.

Paczkolata – co oznaczają?

Termin „paczkolata” może pojawić się podczas kwalifikacji do programu. Jest to sposób określania łącznej ekspozycji na palenie papierosów. Aby obliczyć liczbę paczkolat, trzeba pomnożyć liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia.

Przykładowo osoba, która przez 20 lat wypalała jedną paczkę dziennie, ma 20 paczkolat. Przy dwóch paczkach dziennie przez 10 lat wynik również wynosi 20 paczkolat.

Czy potrzebne jest skierowanie?

Nie. Program profilaktyki raka płuca będzie dostępny bez skierowania. Warunkiem jest jednak spełnienie kryteriów kwalifikacji. Po uruchomieniu programu pacjent będzie mógł zgłosić się do placówki, która otrzyma kontrakt na jego realizację.

Na czym polega NDTK?

NDTK to niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Badanie pozwala uzyskać szczegółowy obraz płuc przy zastosowaniu niższej dawki promieniowania niż w standardowej tomografii komputerowej klatki piersiowej.

NDTK jest badaniem obrazowym i nie powoduje bólu. W programie ma służyć przede wszystkim wykrywaniu zmian u osób, które są obciążone większym ryzykiem raka płuca.

Jak wygląda badanie w programie NFZ?

Pacjent najpierw przejdzie kwalifikację, podczas której lekarz zbierze informacje dotyczące m.in. wieku i historii palenia. Następnie zostanie wykonana niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Po badaniu pacjent otrzyma wynik i informacje dotyczące dalszego postępowania.

Program przewiduje także możliwość wykonania kolejnego badania kontrolnego NDTK w ramach długofalowego monitorowania.

Dlaczego osoby po 55. roku życia powinny znać ten program?

Rak płuca może przez długi czas nie powodować charakterystycznych objawów. Tymczasem jego głównym czynnikiem ryzyka pozostaje palenie papierosów, a ryzyko zachorowania rośnie wraz z wieloletnią ekspozycją na dym tytoniowy.

Według danych przywoływanych przez NFZ w Polsce rozpoznaje się rocznie około 20,7 tys. nowych przypadków raka płuca, a choroba odpowiada za niemal 26 tys. zgonów.

Program nie jest przeznaczony dla wszystkich osób po 55. roku życia. Jego celem jest objęcie badaniami osób, u których ryzyko zachorowania jest odpowiednio wysokie.

Gdzie będzie można zrobić darmową tomografię płuc?

Badania mają być dostępne we wszystkich 16 województwach. Dokładna lista placówek będzie znana po zakończeniu konkursów NFZ i podpisaniu umów z realizatorami.

Część badań ma być wykonywana stacjonarnie, a część w ramach pracowni mobilnych. Warto sprawdzić informacje NFZ przed zgłoszeniem się na badanie, ponieważ program będzie dostępny wyłącznie w placówkach, które zostaną wybrane do jego realizacji.

Źródło: Narodowy Fundusz Zdrowia, Ministerstwo Zdrowia

Jedną z największych i najbardziej pozytywnych zmian jest spadek liczby osób palących papierosy. Dwadzieścia lat temu paliło 31% dorosłych Polaków w wieku 20–75 lat, dziś odsetek ten wynosi zaledwie 17%. Oznacza to, że liczba palaczy zmniejszyła się niemal o połowę – to sukces, którego możemy sobie pogratulować. Dla zdrowia serca to zmiana o fundamentalnym znaczeniu. Palenie tytoniu jest jednym z głównych czynników ryzyka zawału serca i udaru mózgu. Mniej palaczy oznacza mniej zachorowań, co bezpośrednio przekłada się na lepsze zdrowie, także w grupie seniorów.  

Wielkie wyzwanie: nadmierna masa ciała dotyka miliony Polaków

Niestety, choć rzucaliśmy palenie, jednocześnie przybieraliśmy na wadze. Dzisiaj 39% dorosłych Polaków ma nadwagę, a 21% choruje na otyłość Łącznie daje to ponad 18 milionów osób z problemem nadmiernej masy ciała Choć przez ostatnie 20 lat odsetek osób z otyłością praktycznie się nie zmienił, znacząco wzrosła liczba pacjentów z nadwagą.  

To szczególnie ważne dla osób starszych. Nadmierna masa ciała, zwłaszcza otyłość brzuszna (gromadzenie się tkanki tłuszczowej w okolicach talii), to jeden z najniebezpieczniejszych czynników ryzyka chorób układu krążenia Wynika to z faktu, że otyłość rzadko występuje sama; bardzo często idzie w parze z innymi problemami: 

• nadciśnieniem tętniczym – stale podwyższonym ciśnieniem krwi,  
• hipercholesterolemią – zbyt wysokim poziomem cholesterolu,  
• zaburzeniami gospodarki węglowodanowej – nieprawidłowym poziomem glukozy we krwi i insulinoopornością, 
• zespołem metabolicznym – jednoczesnym występowaniem co najmniej kilku z powyższych zaburzeń.  

Badanie WOBASZ3 wykazało, że na zespół metaboliczny cierpi około 7,6 miliona Polaków. Zespół ten to wyjątkowo niebezpieczna kombinacja – każdy z jego elementów osobno zwiększa ryzyko zawału serca lub udaru, a występując łącznie, drastycznie potęgują one to zagrożenie.  

Nadciśnienie: leczymy lepiej, choć daleko nam do ideału

W kwestii nadciśnienia tętniczego płyną do nas dobre wiadomości. Odsetek Polaków z tym schorzeniem zmniejszył się z 39,2% dziesięć lat temu do 32,3%. Należy jednak pamiętać, że z nadciśnieniem nadal żyje około 11,5 miliona dorosłych Polaków, z czego tylko 7,3 miliona przyjmuje leki. 

Najbardziej optymistyczne dane dotyczą samej skuteczności leczenia. Dwie dekady temu zaledwie 28,5% pacjentów miało dobrze kontrolowane ciśnienie krwi. Dziś jest to już 56,4% – to niemal dwukrotny wzrost! Wśród osób przyjmujących leki na nadciśnienie około 55% osiąga pożądane wartości (poniżej 140/90 mm Hg). To gigantyczny postęp.  

Mimo to wciąż istnieje ogromny problem: około 4 miliony chorych na nadciśnienie w ogóle nie jest poddawanych leczeniu farmakologicznemu [cite: 1.1.1]. Wiele osób po prostu nie wie, że ma podwyższone ciśnienie, ponieważ jest to „cichy zabójca” – choroba przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów.  

Cholesterol – wciąż największe zagrożenie

Najmniejszą poprawę obserwujemy w przypadku hipercholesterolemii (podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi). Zmiana na przestrzeni lat jest znikoma – odsetek chorych spadł zaledwie z 58,4% do 56,3%. Oznacza to, że nadal ponad połowa Polaków ma zbyt wysoki cholesterol.  

Jeszcze bardziej niepokojące są wyniki u pacjentów, którzy mają już za sobą zawał serca lub udar mózgu. Fakt, że cel terapii (czyli cholesterol LDL poniżej 55 mg/dl) osiąga mniej niż co piąty z nich, oznacza w praktyce, że ponad 80% chorych po incydentach kardiologicznych wciąż ma niewystarczająco obniżony cholesterol. To ogromne ryzyko kolejnego zawału lub udaru. Dla seniorów z obciążonym wywiadem sercowym informacja ta powinna być jasnym sygnałem do częstszych kontroli i ścisłej współpracy z lekarzem.  

Co jeszcze kryje się za wynikami badania?

Badanie WOBASZ3 ujawniło również skalę zagrożeń, o których wielu pacjentów nie ma pojęcia. Szacuje się, że:  

• Nierozpoznana cukrzyca dotyczy około 900 tysięcy Polaków.  
• Na przewlekłą chorobę nerek cierpi ponad 2,3 miliona osób.  
• Podwyższone stężenie lipoproteiny (a) ma w Polsce wiele osób (jest to czynnik uwarunkowany genetycznie – trudno go modyfikować, ale warto mieć świadomość jego obecności, aby odpowiednio obniżać inne czynniki ryzyka).  

Wyżej wymienione choroby przez długie lata mogą rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości, stopniowo i nieodwracalnie uszkadzając serce oraz naczynia krwionośne.  

Czy to oznacza, że jesteśmy zdrowsi niż 20 lat temu?

Ogólnie rzecz biorąc – tak. Wskaźniki ogólnego stanu zdrowia się poprawiły, palimy mniej, a skuteczność leczenia nadciśnienia znacząco wzrosła. Korzystne zmiany są widoczne szczególnie w starszych grupach wiekowych. Jednak ten optymistyczny obraz ma swoją „drugą stronę medalu”. 

Za ogólnym postępem medycyny kryje się narastająca kumulacja czynników ryzyka. Miliony Polaków funkcjonują z kilkoma zagrożeniami jednocześnie – np. z nadwagą, nadciśnieniem i wysokim cholesterolem Dla seniorów oznacza to, że nawet przy dobrym samopoczuciu, ich układ sercowo-naczyniowy może być poddawany niebezpiecznym obciążeniom.  

Co powinni robić seniorzy?

Wyniki badania WOBASZ3 są wyraźnym wezwaniem do działania, szczególnie dla osób w starszym wieku. Oto najważniejsze kroki, o których warto pamiętać:  

Regularne badania – warto znać swoje parametry: wartości ciśnienia tętniczego, poziom cholesterolu (lipidogram) oraz glukozy na czczo. Jeśli w ostatnim roku nie wykonywałeś tych badań, umów się na wizytę u swojego lekarza.  

Farmakoterapia – jeśli lekarz przepisał Ci leki na nadciśnienie, obniżenie cholesterolu lub cukru, przyjmuj je regularnie, nawet jeśli czujesz się zupełnie dobrze.  

Zmiany w stylu życia – redukcja masy ciała, umiarkowana, lecz regularna aktywność fizyczna (spacery, pływanie, nordic walking), całkowita rezygnacja z palenia tytoniu oraz zdrowa dieta mogą przynieść spektakularne efekty.  

Czujność – w przypadku pojawienia się niepokojących objawów takich jak: duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe zawroty głowy czy niespodziewane osłabienie, należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.  

Polsce udało się dokonać dużego postępu profilaktycznego i medycznego na przestrzeni ostatnich 20 lat. Jednak, aby w pełni z niego skorzystać, każdy z nas musi wziąć aktywny udział w dbaniu o własne zdrowie.  

Badanie WOBASZ3 dostarcza pełnego obrazu zdrowia sercowo-naczyniowego Polaków. Dobre wiadomości to wyraźny spadek liczby osób palących i poprawa skuteczności leczenia nadciśnienia. Złe wieści natomiast dotyczą nadmiernej masy ciała, która obciąża ponad 18 milionów z nas, opornego na spadek, wysokiego cholesterolu oraz zespołu metabolicznego, z którym żyje około 7,6 miliona osób. Dla seniorów wnioski płynące z raportu stanowią przypomnienie o konieczności zachowania stałej czujności medycznej, regularnych badań i odpowiedzialnego leczenia.  

Bibliografia  

Ministerstwo Zdrowia (2026). Narodowy bilans zdrowia Polaków — mamy wyniki badania WOBASZ3. Co zmieniło się przez 20 lat? gov.pl.  

Narodowy Instytut Kardiologii. Badanie WOBASZ3 — Ogólnopolskie Badanie Zdrowia Sercowo-Naczyniowego. Warszawa.  

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych. nfz.gov.pl

Październikowe obwieszczenie Ministra Zdrowia będzie czwartą i ostatnią w tym roku aktualizacją listy leków refundowanych. Od 1 października pacjenci zyskają dostęp do 24 nowych terapii, w tym 8 przeznaczonych dla osób z chorobami rzadkimi.

Jak wyjaśnia wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk, część nowych możliwości leczenia udało się wygospodarować dzięki negocjacjom z firmami farmaceutycznymi.

- Dwa tygodnie temu weszło w życie zarządzenie Ministra Zdrowia, które dało nam nowe instrumenty do negocjacji z firmami farmaceutycznymi. W tym czasie rozmawialiśmy z jedenastoma podmiotami. Efekt tych negocjacji to 400 mln zł. Pieniądze te trafią do pacjentów na finansowanie kolejnych terapii – poinformowała wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk.

Co zmieni się na liście leków dla seniorów?

Szczególnie istotna dla osób 65+ jest zmiana dotycząca sposobu finansowania części leków. Ministerstwo Zdrowia wykorzystuje mechanizm konkurencji cenowej i możliwość refundowania tańszego odpowiednika droższego leku.

W ostatnich dniach pojawiały się informacje sugerujące, że w związku ze zmianami z listy senioralnej może zniknąć około 1500 leków. Ministerstwo Zdrowia zdecydowanie temu zaprzecza.

- Nie ma potrzeby straszenia seniorów i wywoływania niepokoju. Nasz mechanizm opiera się na nowych narzędziach negocjacyjnych, a nie na usuwaniu leków z list refundacyjnych. Dementuję informacje prasowe i zapewniam, że 1500 leków nie znika i nie zniknie z list senioralnych – podkreśliła Katarzyna Kacperczyk.

Resort wyjaśnia, że pierwsze odpowiedniki droższych leków będą jednocześnie nowymi terapiami uwzględnionymi w systemie refundacji. Chodzi o wykorzystanie konkurencji cenowej między producentami, aby część środków przeznaczyć na finansowanie kolejnych terapii.

Czy senior straci dostęp do swojego leku?

Sama zmiana listy refundacyjnej nie oznacza automatycznie, że pacjent zostanie pozbawiony dotychczasowego leczenia. Przy realizacji recepty znaczenie mają m.in. substancja czynna, wskazanie oraz zasady refundacji obowiązujące dla danego preparatu.

Jeżeli na rynku pojawia się tańszy odpowiednik, może on zostać objęty refundacją. W praktyce warto więc zwracać uwagę nie tylko na nazwę handlową leku, ale także na jego substancję czynną.

W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnego preparatu senior może zapytać lekarza lub farmaceutę o aktualne zasady refundacji i dostępne odpowiedniki.

24 nowe terapie na liście refundacyjnej

Październikowa lista przyniesie nowe możliwości leczenia między innymi w onkologii. Refundacją zostaną objęte terapie dotyczące m.in. raka przewodów żółciowych, raka jelita grubego, nowotworów żołądka i przełyku oraz chorób hematoonkologicznych.

Po raz pierwszy refundacją zostanie również objęta terapia celowana dla pacjentów z zespołem von Hippla-Lindau.

Nowe terapie nie dotyczą jednak wyłącznie chorób nowotworowych. Na liście znalazły się także możliwości leczenia m.in. mukowiscydozy, kardiomiopatii w przebiegu amyloidozy, pierwotnego zapalenia dróg żółciowych oraz choroby Duchenne’a.

Uwzględniono również terapię dla pacjentów pediatrycznych z nadciśnieniem płucnym. Na nowej liście znalazło się ponadto 10 terapii o ugruntowanej skuteczności, dostępnych w aptekach, z obszaru endokrynologii.

90 nowych terapii od początku 2026 roku

Październikowa lista zamyka tegoroczny cykl zmian refundacyjnych. Według Ministerstwa Zdrowia w 2026 r. refundacją objęto już 90 nowych terapii: 46 onkologicznych i 44 nieonkologiczne. 30 z nich dotyczy chorób rzadkich.

- Aż 1/3 wszystkich nowych terapii dotyczy chorób rzadkich. To terapie, które są najdroższe i bez refundacji pacjent nie miałby możliwości ich sfinansować i podjąć leczenia – zaznaczyła Katarzyna Kacperczyk.

Ważną częścią systemu są także tzw. instrumenty dzielenia ryzyka. W tym roku do Narodowego Funduszu Zdrowia wpłynęło z tego tytułu 2,4 mld zł. Według MZ środki te pozwoliły na objęcie refundacją nowych terapii oraz kontynuowanie finansowania leczenia, które już wcześniej było dostępne w systemie.

Ministerstwo szacuje, że wpływy z instrumentów dzielenia ryzyka ustalonych w 2026 r. mogą przekroczyć 3 mld zł.

Co zmiany oznaczają dla seniorów?

Najważniejsza informacja dla osób 65+ jest taka, że od 1 października zmienią się zasady dotyczące części refundowanych leków, ale według Ministerstwa Zdrowia nie oznacza to usunięcia 1500 leków z listy senioralnej.

Mechanizm ma pozwolić na wykorzystanie konkurencji między producentami i niższych cen odpowiedników do wygospodarowania środków na kolejne terapie.

Przy zakupie konkretnego leku po 1 października warto sprawdzić jego aktualny poziom refundacji. Jeśli farmaceuta zaproponuje odpowiednik, można również zapytać, czy zawiera tę samą substancję czynną i jaki poziom odpłatności obowiązuje dla danego preparatu.

Dlaczego gubimy się w lesie?

Las to środowisko, które stale się zmienia. Miejsca, które doskonale znaliśmy z poprzednich lat, mogą wyglądać zupełnie inaczej z powodu wycinki drzew, połamanych po wichurze gałęzi czy szybko rosnących młodników. Seniorzy często ufają swojej pamięci, zapominając, że z wiekiem nasza orientacja przestrzenna może być słabsza, a kondycja fizyczna nie pozwala na szybki powrót tą samą drogą. Dodatkowo pochmurna, jesienna pogoda i bardzo wcześnie zapadający zmrok sprawiają, że leśne ścieżki i drzewa stają się do siebie łudząco podobne.

Bezpieczne grzybobranie: podstawowe zasady

Aby jesienny spacer nie zakończył się niepotrzebnym stresem, pogorszeniem stanu zdrowia i interwencją służb ratunkowych, należy przestrzegać kilku prostych kroków. Policjanci i pracownicy nadleśnictw apelują, aby do każdego wyjścia odpowiednio się przygotować.

Oto zasady, o których musisz pamiętać przed wyjściem:

• Informuj bliskich: Zawsze przekaż rodzinie lub sąsiadom, do jakiego dokładnie lasu się wybierasz i o której godzinie planujesz powrót do domu.
• Zabierz naładowany telefon komórkowy: To Twoje najważniejsze narzędzie ratunkowe. W razie problemów pozwoli na wezwanie pomocy pod bezpłatnym numerem alarmowym 112.
• Zadbaj o widoczną odzież: Ubrania w jaskrawych kolorach lub z elementami odblaskowymi (np. kamizelka) sprawią, że będziesz widoczny z daleka dla innych grzybiarzy i policji.
• Nie chodź do lasu sam: Najbezpieczniej jest wybrać się na grzyby w towarzystwie. Jeśli oddalacie się od siebie, utrzymujcie ciąły kontakt wzrokowy lub głosowy.
• Pamiętaj o wodzie i lekach: Do koszyka dorzuć małą butelkę wody oraz drobną przekąskę. Jeśli przyjmujesz leki na stałe (np. na nadciśnienie czy cukrzycę), koniecznie weź ich zapas na cały dzień.

Co zrobić, gdy stracisz orientację?

Nawet najlepiej przygotowane, bezpieczne grzybobranie może przybrać nieoczekiwany obrót. Jeśli zorientujesz się, że nie wiesz, gdzie jesteś i nie potrafisz odnaleźć drogi powrotnej do zaparkowanego auta czy na przystanek, przede wszystkim nie wpadaj w panikę. Silny stres przyspiesza bicie serca i utrudnia logiczne myślenie.

Zatrzymaj się w jednym miejscu i spróbuj nasłuchiwać odgłosów cywilizacji – szumu samochodów, pociągów czy szczekania psów. Jeśli masz przy sobie telefon, zadzwoń po pomoc do bliskich lub na numer 112. Dyspozytorzy są przeszkoleni, by pomóc Ci w takiej sytuacji. Po wezwaniu służb ratunkowych bezwzględnie pozostań na miejscu. Dalsze, nerwowe błądzenie po lesie tylko utrudni i wydłuży czas Twojego odnalezienia.

Uważaj na to, co wkładasz do koszyka

Kwestia orientacji to jedno, ale bezpieczeństwo w lesie to także unikanie groźnych zatruć. Według zaleceń Głównego Inspektoratu Sanitarnego (GIS), należy zbierać wyłącznie te grzyby, co do których mamy absolutną pewność. Najbezpieczniej jest wybierać grzyby rurkowe (z "gąbką" pod kapeluszem), ponieważ w tej grupie nie ma grzybów śmiertelnie trujących. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, zostaw znalezisko w ściółce. Pamiętaj również, że swoje zbiory możesz bezpłatnie sprawdzić u specjalisty grzyboznawcy w najbliższej Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (Sanepidzie).

Wyprawa po grzyby to doskonały sposób na aktywność fizyczną i bezpośredni kontakt z naturą dla osób w każdym wieku. Wymaga jednak od seniorów odpowiedniego przygotowania, ostrożności i zdrowego rozsądku. Pamiętajmy, że las bywa nieprzewidywalny, a orientacja w nim może zawieść nawet najbardziej doświadczonych zbieraczy. Zadbajmy o siebie i stosujmy się do zaleceń policji, aby każda leśna wycieczka kończyła się szczęśliwym powrotem do domu.

Bibliografia

Komenda Powiatowa Policji w Opocznie, Policja apeluje o rozwagę podczas grzybobrania, opoczno.policja.gov.pl, 2023, https://opoczno.policja.gov.pl/eop/informacje/122930,Policja-apeluje-o-rozwage-podczas-grzybobrania.html

Główny Inspektorat Sanitarny (GIS), Poznaj grzyby – unikniesz zatrucia. Zasady bezpiecznego grzybobrania, gov.pl/web/gis, 2022, https://www.gov.pl/web/gis/poznaj-grzyby--unikniesz-zatrucia

Lasy Państwowe, Jak nie zgubić się w lesie, lasy.gov.pl, 2021, https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/jak-nie-zgubic-sie-w-lesie

W centrum nowego serialu pozostają Stanisław Wokulski i Izabela Łęcka. On chce awansu społecznego i wejścia do świata arystokracji, ona próbuje znaleźć dla siebie miejsce w zmieniającej się rzeczywistości.

Stanisława Wokulskiego gra Tomasz Schuchardt, a Izabelę Łęcką – Sandra Drzymalska. Ignacego Rzeckiego, jedną z najważniejszych postaci powieści, zagrał Dariusz Chojnacki.

Netflix zapowiada produkcję jako współczesną reinterpretację klasycznej historii. Obok romansu pojawiają się w niej m.in. śledztwo, rodzinne tajemnice i konflikty związane z interesami bohaterów. Twórcy sięgają przy tym po ironię, groteskę, humor i melodramatyczne napięcie.

Pamiętasz „Lalkę” z Jerzym Kamasem?

Nowa produkcja może być szczególnie ciekawa dla osób, które pamiętają poprzednią telewizyjną ekranizację.

Serial Ryszarda Bera powstał w 1977 roku na podstawie powieści Bolesława Prusa, a jego telewizyjna emisja rozpoczęła się we wrześniu 1978 roku. Produkcja liczyła dziewięć odcinków.

W roli Stanisława Wokulskiego wystąpił wówczas Jerzy Kamas, Izabelę Łęcką zagrała Małgorzata Braunek, a Ignacego Rzeckiego – Bronisław Pawlik. W obsadzie znaleźli się także m.in. Marta Lipińska, Alina Janowska, Danuta Szaflarska, Ewa Ziętek, Piotr Fronczewski i Roman Wilhelmi.

Dziś tamta wersja może być dla wielu widzów nie tylko ekranizacją szkolnej lektury, ale także wspomnieniem dawnej telewizji.

Co zmieniło się w nowej „Lalce”?

Netflix nie próbuje odtworzyć serialu sprzed niemal 50 lat. Nowa produkcja została pomyślana jako autorska interpretacja powieści.

W centrum pozostaje uczucie Wokulskiego do Izabeli, ale twórcy mocniej eksponują kwestie pieniędzy, statusu społecznego, ambicji i zależności między bohaterami. Wątek miłosny zostaje uzupełniony o śledztwo, rodzinne tajemnice i konflikty związane z interesami postaci.

W nowej wersji Izabela nie jest przedstawiona wyłącznie jako arystokratka, wokół której koncentruje się życie zakochanego Wokulskiego. Netflix opisuje ją jako młodą kobietę, która próbuje określić swoje miejsce w świecie, choć jej możliwości nadal ograniczają pozycja społeczna i sytuacja finansowa rodziny.

Wokulski również został pokazany z innej perspektywy. Jego uczucie do Izabeli wiąże się nie tylko z miłością, ale również z pragnieniem przynależności do świata, do którego chce awansować.

Kto jeszcze występuje w nowej „Lalce”?

Obok Tomasza Schuchardta, Sandry Drzymalskiej i Dariusza Chojnackiego w serialu występują m.in. Jacek Braciak jako Tomasz Łęcki, Julia Wyszyńska jako Florentyna, Maria Kania jako Marianna, Piotr Adamczyk jako Krzeszowski, Piotr Pacek jako Starski oraz Magdalena Cielecka jako Wąsowska.

W obsadzie znaleźli się również Agnieszka Grochowska, Monika Frajczyk, Mateusz Król, Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, Mirosław Zbrojewicz, Andrzej Deskur, Juliusz Chrząstowski, Radosław Krzyżowski i Henryk Niebudek.

„Lalka” po latach. Dwie ekranizacje, ta sama historia

Dzieli je niemal pół wieku, inny język filmowy i inne podejście do klasyki. W obu przypadkach punktem wyjścia pozostaje jednak historia Wokulskiego i Izabeli oraz świat XIX-wiecznej Warszawy.

Serial z 1977 roku powstał jako telewizyjna adaptacja powieści Prusa. Nowa „Lalka” Netflixa korzysta z tego samego literackiego materiału, ale rozwija go w kierunku współczesnego serialu z dodatkowymi wątkami i zmienionym sposobem przedstawienia bohaterów.

Dla widzów, którzy pamiętają Jerzego Kamasa jako Wokulskiego i Małgorzatę Braunek jako Izabelę, nowy serial może więc być okazją do przypomnienia sobie dawnej ekranizacji. Młodsze pokolenie może natomiast poznać tę historię po raz pierwszy właśnie dzięki Netflixowi.

Gdzie obejrzeć „Lalkę”?

Nowa „Lalka” jest dostępna w serwisie Netflix od 16 września 2026 roku. Serial składa się z sześciu odcinków. Reżyserem jest Paweł Maślona, a scenariusz napisali Paweł Demirski, Jagoda Dutkiewicz i Paweł Maślona.

Starszą, dziewięcioodcinkową ekranizację Ryszarda Bera można natomiast znaleźć w zasobach TVP, w tym w cyfrowo zrekonstruowanej wersji serialu.

Dwie „Lalki” dzieli prawie 50 lat. Wspólny pozostaje Wokulski, Izabela, Rzecki i Warszawa Bolesława Prusa – ale sposób opowiedzenia tej historii zmienił się razem z telewizją i widzami.

Ryzyko zachorowania na nowotwór rośnie wraz z wiekiem. Profilaktyka, czyli zapobieganie chorobom i ich wczesne wykrywanie, to najskuteczniejsza i najtańsza inwestycja w zdrowie. Dla osób po 60. roku życia ma ona szczególne znaczenie – wczesna diagnoza drastycznie zwiększa szanse na pomyślne leczenie. Działania profilaktyczne ratują życie, wyrównują szanse w dostępie do opieki medycznej i odciążają system zdrowia. Dlatego w Polsce stale poszerza się ofertę badań przesiewowych skierowanych właśnie do najstarszej części populacji.

Trzy kluczowe obszary profilaktyki nowotworów

Krajowa strategia onkologiczna skupia się na trzech głównych zagrożeniach:

• Rezygnacja z wyrobów tytoniowych – tradycyjne papierosy, e-papierosy i podgrzewacze tytoniu drastycznie zwiększają ryzyko raka płuca oraz wielu innych nowotworów.
• Ochrona przed rakiem szyjki macicy – regularne badania i szczepienia pozwalają skutecznie zapobiegać tej chorobie.
• Zapobieganie otyłości – nadmierna masa ciała to naukowo potwierdzony czynnik ryzyka rozwoju kilkunastu rodzajów raka.

Papierosy i nikotyna — wyzwanie dla każdego pokolenia

Palenie to nie tylko „sprawa młodych”. Dane z Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym dowodzą, że nałóg ten dotyka wielu seniorów. Choć wciąż dominują tradycyjne papierosy (w 2025 r. paliło je 66,5 proc. zgłaszających się po pomoc, w porównaniu do 92 proc. w 2021 r.), rośnie odsetek osób starszych sięgających po e-papierosy (wzrost z 3 proc. do 16,7 proc.) i podgrzewacze tytoniu (z 0,5 proc. do 6,5 proc.).

Warto obalić szkodliwe mity: rzucić palenie można w każdym wieku. Już po 20 minutach od zgaszenia ostatniego papierosa normuje się ciśnienie krwi i tętno, a po roku ryzyko zawału serca spada o połowę. Darmowe wsparcie można uzyskać, dzwoniąc do Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym pod numer 801 108 108 (widoczny na każdej paczce papierosów).

Badania przesiewowe — wcześnie wykryte to połowa sukcesu

Nowoczesne programy badań przesiewowych oferują precyzyjną diagnostykę dostosowaną do wieku:

Profilaktyka raka płuca – ogólnokrajowy program wykorzystujący niskodawkową tomografię komputerową pozwala bezpiecznie i wcześnie wykryć zmiany w płucach, co jest kluczowe dla obecnych i byłych palaczy.

Profilaktyka raka szyjki macicy – nowoczesne testy molekularne wykrywające DNA wysokoonkogennych typów wirusa HPV pozwalają niezwykle skutecznie ocenić ryzyko zachorowania.

Zdrowy styl życia jako fundament profilaktyki

Żadne badanie nie zastąpi mądrych, codziennych wyborów. Podstawą zdrowia seniora są:

• Zbilansowana dieta – oparta na warzywach, owocach i pełnym ziarnie, z ograniczeniem przetworzonej żywności i czerwonego mięsa.
• Ruch fizyczny – 150 minut umiarkowanej aktywności w tygodniu wyraźnie obniża ryzyko zachorowania.
• Zdrowa waga – kluczowa w zapobieganiu chorobom dietozależnym i onkologicznym.
• Unikanie alkoholu – całkowita rezygnacja lub mocne ograniczenie procentów chroni przed m.in. rakiem wątroby, piersi czy przełyku.
• Regularna diagnostyka – mammografia, kolonoskopia, cytologia oraz badanie gruczołu krokowego (PSA), dobierane zgodnie z wiekiem i płcią.

Miesiąc Profilaktyki i kampania „Profilaktyka — podaj dalej”

Wrzesień to oficjalnie Miesiąc Profilaktyki w Polsce. Towarzysząca mu kampania „Profilaktyka — podaj dalej” zachęca do międzypokoleniowych rozmów o zdrowiu. To doskonała okazja, by zadbać o siebie i stać się autorytetem zdrowotnym dla swoich dzieci i wnuków. Edukację wspierają także lokalne instytucje – wodzisławska biblioteka publiczna stanowi świetną, otwartą przestrzeń, w której seniorzy mogą uczestniczyć w spotkaniach poszerzających wiedzę, integrować się z lokalną społecznością i wspólnie motywować do zdrowszego trybu życia.

Aktywne dbanie o siebie i korzystanie z dostępnych badań przesiewowych czy bezpłatnych poradni to najlepsza tarcza ochronna. Rezygnacja z używek, regularny ruch i właściwa dieta realnie obniżają ryzyko chorób onkologicznych, udowadniając każdego dnia, że nikt nie jest za stary na to, by wziąć zdrowie we własne ręce.

ZUS podał, że w czerwcu 2026 r. najwyższe świadczenie emerytalne w Polsce wynosiło dokładnie 54 072 zł miesięcznie. Rekordzista mieszka w województwie śląskim. Niewiele mniej, bo około 53,5 tys. zł miesięcznie, otrzymuje druga osoba z tego samego województwa.

Na trzecim miejscu znalazła się emerytura wypłacana mieszkańcowi województwa mazowieckiego. Jej wysokość to 45,3 tys. zł miesięcznie.

Są też emerytury wynoszące zaledwie kilka groszy

ZUS zwraca uwagę na drugą stronę zestawienia. Najniższe świadczenia wypłacane w Polsce są wręcz symboliczne.

W województwach dolnośląskim i lubelskim znajdują się osoby, którym ZUS wypłaca zaledwie 2 grosze emerytury miesięcznie.

Skąd tak niska kwota?

W obecnym systemie prawo do emerytury może zostać przyznane także osobie, która ma bardzo krótki staż ubezpieczeniowy. Jednak samo prawo do emerytury nie oznacza gwarancji wypłaty świadczenia w wysokości minimalnej emerytury.

1978,49 zł to obecnie najniższa emerytura

Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto miesięcznie. Taka kwota jest gwarantowana osobom, które spełniają wymagany staż ubezpieczeniowy. W przypadku kobiet wymagane jest co najmniej 20 lat stażu, a w przypadku mężczyzn – 25 lat. Do stażu mogą być zaliczane zarówno okresy składkowe, jak i określone okresy nieskładkowe.

Jeżeli ktoś ma prawo do emerytury, ale nie posiada wymaganego stażu, ZUS nie podwyższy świadczenia do poziomu emerytury minimalnej. Dlatego w statystykach pojawiają się emerytury wynoszące zaledwie kilka groszy.

Od czego zależy wysokość emerytury?

Skąd więc bierze się różnica między świadczeniem wynoszącym kilka groszy a emeryturą przekraczającą 50 tys. zł?

ZUS wskazuje trzy istotne czynniki, które wpływają na wysokość emerytury. Są to:

• wysokość i liczba odprowadzonych składek,
• waloryzacja zgromadzonego kapitału,
• moment przejścia na emeryturę i związany z nim przewidywany okres wypłaty świadczenia.

W praktyce oznacza to, że na wysokość przyszłej emerytury wpływa nie tylko to, ile zarabiamy, ale również jak długo pracujemy i kiedy decydujemy się zakończyć aktywność zawodową.

Dłuższa praca może oznaczać wyższą emeryturę

Każdy kolejny okres pracy może oznaczać dalsze składki zapisane na koncie ubezpieczonego. Jednocześnie przy późniejszym przejściu na emeryturę zgromadzony kapitał jest dzielony przez krótszy prognozowany okres dalszego trwania życia.

Dlatego osoby, które długo pozostają aktywne zawodowo i odprowadzają wysokie składki, mogą otrzymywać znacznie wyższe świadczenia niż osoby z krótkim stażem i niskimi składkami.

Nie oznacza to jednak, że samo przedłużenie pracy automatycznie prowadzi do emerytury w wysokości kilkunastu czy kilkudziesięciu tysięcy złotych. Rekordowe świadczenia są efektem bardzo wysokiego kapitału emerytalnego zgromadzonego przez lata oraz korzystnego momentu zakończenia aktywności zawodowej.

Ponad 54 tys. zł kontra 2 grosze. Ogromna różnica

Najnowsze dane ZUS pokazują, jak bardzo mogą różnić się emerytury wypłacane w Polsce.

Najwyższe świadczenie wynosi 54 072 zł miesięcznie, podczas gdy w dwóch województwach odnotowano emerytury na poziomie zaledwie 2 groszy. Oba przypadki wynikają z zasad funkcjonowania systemu emerytalnego i pokazują znaczenie zgromadzonego kapitału oraz stażu ubezpieczeniowego.

Dla większości przyszłych emerytów ważniejsze od rekordów jest jednak to, ile składek zostanie zgromadzonych na ich koncie oraz jak długo będą pracować. To właśnie te elementy w dużej mierze decydują o wysokości świadczenia po zakończeniu aktywności zawodowej.

Wraz z wiekiem organizm traci nawet do 15 proc. całkowitej ilości wody, a mechanizm odczuwania pragnienia staje się mniej czuły. W efekcie starsza osoba bywa odwodniona, zanim w ogóle poczuje pragnienie. Dodatkowo nerki seniora gorzej zagęszczają mocz i zatrzymują wodę, a choroby przewlekłe, leki moczopędne czy obawa przed nietrzymaniem moczu dodatkowo ograniczają ilość wypijanych płynów.

Ile wody powinien pić senior każdego dnia

Według danych przywoływanych przez rządowy portal pacjent.gov.pl, po 60. roku życia zalecane dzienne spożycie wody wynosi około 2,5 litra (10 szklanek) dla mężczyzn i 2 litry (8 szklanek) dla kobiet. Wartość ta obejmuje płyny ze wszystkich źródeł, nie tylko czystą wodę. Wyższe zapotrzebowanie pojawia się przy upałach, gorączce, biegunce, wymiotach czy nadmiernym poceniu.

Szczególnej uwagi wymagają osoby, u których ryzyko odwodnienia jest wyższe:

• po udarze mózgu, w chorobie Parkinsona lub demencji, gdy pojawiają się trudności z połykaniem,
• powyżej 85. roku życia oraz osoby długotrwale leżące,
• zmagające się z biegunką, wymiotami lub nadmiernym poceniem,
• ograniczające picie z obawy przed częstym oddawaniem moczu,
• cierpiące na choroby przewlekłe, w tym choroby nerek.

Jak rozpoznać odwodnienie u seniora

Wczesne objawy to między innymi:

• wzmożone pragnienie oraz suchość w ustach lub nosie,
• bóle i zawroty głowy, ogólne osłabienie,
• suchość skóry i skurcze mięśni,
• zaburzenia rytmu serca lub świadomości,
• ciemny kolor moczu i rzadsze oddawanie moczu.

Jeśli takie objawy się nasilają, konieczna jest konsultacja lekarska.

Jaką wodę wybrać: mineralizacja, sód, wapń i magnez

Nie każda woda butelkowana jest jednakowa. Główny Inspektorat Sanitarny rozróżnia wody niskozmineralizowane (do 500 mg/l), średniozmineralizowane (500–1500 mg/l) oraz wysokozmineralizowane (powyżej 1500 mg/l). Dla większości seniorów dobrym wyborem na co dzień jest woda średniozmineralizowana, bogata w wapń i magnez, których w typowej diecie zwykle brakuje, a które wspierają pracę serca, mięśni i układu nerwowego.

Przy wyborze warto zwrócić uwagę na:

• zawartość wapnia i magnezu na etykiecie – wody oznaczone jako "zawiera wapń" lub "zawiera magnez" realnie uzupełniają te niedobory,
• poziom sodu i chlorków – według GIS wody z zawartością poniżej 20 mg/l tych składników są odpowiednie dla osób, którym zalecono ich ograniczenie, np. przy nadciśnieniu,
• poziom wodorowęglanów – ich duża ilość (powyżej 600 mg/l) może nie służyć osobom z niedokwasotą żołądkową,
• regularne picie małymi porcjami w ciągu dnia zamiast dużych ilości naraz.

Czego unikać

Wody wysokozmineralizowane i lecznicze warto traktować jako wsparcie okresowe, najlepiej po konsultacji z lekarzem, a nie jako podstawowe źródło nawodnienia na co dzień. Ostrożności wymagają też seniorzy z chorobami nerek lub nadciśnieniem tętniczym – w ich przypadku o rodzaju i ilości wypijanej wody warto porozmawiać z lekarzem prowadzącym.

Woda dla seniora to nie tylko kwestia ilości, ale i jakości. Po 60. roku życia warto pić regularnie, najlepiej zanim pojawi się pragnienie i wybierać wodę dopasowaną do stanu zdrowia – zwykle średniozmineralizowaną, z niską zawartością sodu, jeśli lekarz zaleca jego ograniczenie. Obserwacja pierwszych objawów odwodnienia, takich jak suchość w ustach czy osłabienie, pozwala szybko zareagować. W razie wątpliwości co do rodzaju wody, zwłaszcza przy chorobach przewlekłych, najlepszym źródłem informacji pozostaje lekarz prowadzący.

Bibliografia

Główny Inspektorat Sanitarny, Światowy Dzień Monitoringu Wody. Dbajmy o jakość wody każdego dnia, gov.pl, 2026, https://www.gov.pl/web/gis/swiatowy-dzien-monitoringu-wody-dbajmy-o-jakosc-wody-kazdego-dnia

Główny Inspektorat Sanitarny, Jakie wody należy wybierać, gov.pl, https://www.gov.pl/web/gis/jakie-wody-nalezy-wybierac

pacjent.gov.pl, Woda dla seniora, Ministerstwo Zdrowia / NFZ, https://pacjent.gov.pl/print/pdf/node/616

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kołobrzegu, Pamiętaj o nawodnieniu organizmu, gov.pl, https://www.gov.pl/web/psse-kolobrzeg/pamietaj-o-nawodnieniu-organizmu

Narodowy Fundusz Zdrowia, komunikat o nawodnieniu i spożyciu wody w Polsce, 2026 (cyt. za: rp.pl), https://www.rp.pl/zdrowie/art44950941-co-dziesiaty-polak-w-ogole-nie-pije-wody-nfz-bije-na-alarm

Powieść od pierwszych stron wciąga nas w świat, w którym wyobraźnia i rzeczywistość splatają się nierozerwalnie. Historia Elsy i jej babci będzie szczególnie bliska osobom, które same mają wnuki lub z sentymentem wspominają swoich opiekunów z dzieciństwa. Backman pisze o sprawach uniwersalnych — o stracie, więzach rodzinnych i ogromnej odpowiedzialności spoczywającej na starszych, którzy bezwarunkowo kochają najmłodszych. Ta książka to wspaniały pretekst do międzypokoleniowych spotkań i rozmów.

Siedmiolatka i ekscentryczna seniorka

Siedmioletnia Elsa jest dziewczynką „inną” — bardziej poważną niż rówieśniczki, niezwykle dosłowną, patrzącą na świat z unikalnej perspektywy. Mogłaby zostać odrzucona przez otoczenie, ale ma babcię. Odważną do szaleństwa, nieprzewidywalną kobietę, która potrafi stanąć na balkonie i celować z pistoletu do paintballa w przypadkowych przechodniów. To babcia, która nie boi się być sobą i uczy Elsę, że odmienność to nie wada, lecz wyjątkowy dar.

Dwie perspektywy — dziecięca i dojrzała

Wielką siłą tej historii jest narracja poprowadzona z perspektywy siedmioletniej dziewczynki, która nie rozumie problemów dorosłych w utarty sposób. Elsa mówi wprost, zadaje niewygodne pytania, próbuje logicznie ułożyć sobie rzeczywistość — i tym samym pokazuje nam, jak wiele możemy się nauczyć od najmłodszych. Kiedy przychodzi nam czytać o śmierci babci, obserwujemy ten ból oczami dziecka tracącego osobę, która z założenia miała być nieśmiertelna, bo przecież bohaterowie baśni żyją wiecznie.

Misja, która łączy lokalną społeczność

Po śmierci babcia nie znika całkowicie. Zostawia Elsie listy — każdy z nich zaczyna się od słów: „Pozdrawiam i przepraszam”. Dziewczynka musi dostarczyć je konkretnym osobom – tym, którym babcia mogła w przeszłości wyrządzić krzywdę lub którym nie zdążyła powiedzieć czegoś ważnego. Ta misja zmienia wszystko. Elsa wyrusza na klatkę schodową swojej kamienicy i poznaje sąsiadów – ludzi, których wcześniej omijała. Odkrywa ich samotność, strach, stratę, ale też miłość.

Co autor chce nam przekazać?

Backman nie ocenia swoich bohaterów. Każdy z nich nosi swój własny bagaż — zmartwień, bólu i wspomnień, od których nie sposób uciec. Ten brak osądu sprawia, że jest to niezwykle wartościowa lektura. Poznajemy ludzi takimi, jacy są naprawdę, bez lukrowania rzeczywistości i idealizowania starości czy śmierci. Autor pokazuje, że za każdym trudnym zachowaniem, złością czy wycofaniem kryje się jakaś historia. Historia, którą trzeba poznać, aby zrozumieć drugiego człowieka.

Uniwersalne przesłanie o wybaczeniu

Bardzo ważnym wątkiem powieści jest kwestia wybaczenia. Nie ma tu mowy o banalnym rozwiązaniu w stylu „i żyli długo i szczęśliwie”. Backman uświadamia, że wybaczenie to trudny proces, że ludzie popełniają błędy i że każdy z nas kogoś skrzywdził lub sam został zraniony. Mimo to warto powiedzieć „przepraszam”. Warto powiedzieć „dziękuję”. Warto budować relacje i próbować zrozumieć.

Klimat i styl

Akcja toczy się w surowym, skandynawskim klimacie, co tylko dodaje powieści uniwersalności. W książce nie brakuje humoru — czasem czarnego, czasem bardzo łagodnego — który świetnie przełamuje ciężar poruszanych tematów. Są tu momenty chwytające za serce i takie, przy których można wybuchnąć śmiechem. Backman ma dar pisania prostym, lecz niezwykle sugestywnym językiem. Zdania są krótkie, ale niosą ogromną głębię.

Dla kogo jest ta książka?

„Pozdrawiam i przepraszam” to lektura idealna dla:

• dziadków i babć, którzy chcą lepiej zrozumieć perspektywę swoich wnuków,
• osób, które straciły bliskich i szukają literackiego pocieszenia,
• czytelników 60+ ceniących mądre, skłaniające do refleksji opowieści,
• każdego, kto wierzy, że na wybaczenie i nowe początki nigdy nie jest za późno.

„Pozdrawiam i przepraszam” to nie jest zwykłe czytadło na dobranoc — to książka, która rezonuje w czytelniku długo po zamknięciu ostatniej strony. Fredrik Backman pisze o tym, co najważniejsze: o więziach międzyludzkich, aktywnym budowaniu lepszych relacji z otoczeniem i o tym, że każdy z nas zasługuje na zrozumienie. Gorąco polecam tę pozycję każdemu, kto szuka literatury pełnej serca i mądrości – z pewnością warto o nią zapytać podczas najbliższej wizyty w bibliotece.

Niedzielny odcinek „Tańca z Gwiazdami” odbywał się pod hasłem „Maryla Night”. Program rozpoczął się występem Maryli Rodowicz, która wykonała utwór „Czadu Maryla”.

Później artystka zajęła miejsce przy jurorskim stole. Przygotowano dla niej specjalny czerwono-złoty tron, a Maryla Rodowicz dołączyła do Iwony Pavlović, Julii Wieniawy, Rafała Maseraka i Tomasza Wygody.

Uczestnicy programu prezentowali choreografie do piosenek Maryli Rodowicz, a artystka oceniała ich występy razem z pozostałymi jurorami. 

80 lat i nadal aktywna na scenie

Maryla Rodowicz skończyła 80 lat w grudniu 2025 roku, ale nadal pozostaje aktywna zawodowo. W 2026 roku występowała podczas koncertów i wydarzeń muzycznych w Polsce, a w jej oficjalnym kalendarzu znajdują się także kolejne występy zaplanowane na końcówkę tego roku oraz 2027 rok.

Wśród przyszłorocznych wydarzeń są m.in. koncerty w Będzinie, Łodzi, Gorzowie Wielkopolskim, Szczecinie i Bydgoszczy, a także występy w Niemczech.

Europejski Tydzień Mobilności to coroczna, obchodzona od 2002 roku kampania Komisji Europejskiej promująca zrównoważony transport miejski. Tegoroczne hasło — „Mobilność dla każdego” — akcentuje sprawiedliwość międzypokoleniową w dostępie do transportu, co czyni ten okres naturalną okazją, by mówić o potrzebach osób starszych i osób z niepełnosprawnościami.

Aż 87% kierowców w Polsce pokonuje dziennie dystans krótszy niż 50 km — wynika z raportu „Mobilność Polaków”. To pokazuje, że zdecydowana większość codziennych podróży to trasy lokalne: dojazd do lekarza, na zakupy czy na działkę. Tymczasem od 2028 roku Polska wdroży obowiązek wymiany bezterminowych praw jazdy na dokumenty z określonym terminem ważności, a nowe przepisy zwiększą rolę lekarzy rodzinnych w kierowaniu pacjentów z problemami zdrowotnymi na dodatkowe badania. Dla części seniorów oznacza to realne ryzyko utraty uprawnień do prowadzenia dużego samochodu — i pytanie, czym tę lukę wypełnić.

- Większość podróży, które odbywamy, to trasy lokalne — kilka, kilkanaście kilometrów dziennie. Dojazd do pracy czy szkoły, szybkie zakupy, wizyta u lekarza. Samochód nie jest wówczas najbardziej efektywnym rozwiązaniem — szczególnie w zatłoczonych miastach, gdzie tracimy czas na stanie w korkach i szukanie miejsca parkingowego - Maciej Płatek, prezes zarządu Electroride

Jednocześnie sami seniorzy zwracają uwagę na komfort komunikacyjny:

- Z wiekiem jazda dużym autem po mieście stała się dla mnie zbyt stresująca, a lokalne autobusy kursują bardzo rzadko. Bałam się, że zostanę uwięziona w domu. Nowoczesne pojazdy elektryczne dla seniorów to był strzał w dziesiątkę! Mój mikrosamochód jest cichy, bezpieczny, a parkowanie nim to bajka. Niska podłoga sprawia, że wsiadam bez uciążliwego bólu kolan i znów sama jeżdżę po zakupy czy na działkę - Krystyna, l. 71, Wodzisław Śląski

Lekkie pojazdy elektryczne (L6e) — jak działają i dla kogo są

Odpowiedzią na potrzeby seniorów i osób z niepełnosprawnościami rzadko jest jedno rozwiązanie transportowe — transport publiczny, transport na żądanie czy taksówki uzupełniają się nawzajem, a każde z nich sprawdza się w innych okolicznościach. Coraz częściej do tego zestawu dołącza jednak nowa kategoria pojazdów: lekkie czterokołowce elektryczne L6e.

Lekki pojazd elektryczny kategorii L6e to zabudowany czterokołowiec o konstrukcji przypominającej microcar. Tego rodzaju środki transportu przeznaczone są do przemieszczania się na krótkich dystansach – pozwalają poruszać się z prędkością do 45km/h i mają zasięg do 150 km na jednym ładowaniu. W Polsce do ich prowadzenia uprawnia prawo jazdy kategorii AM, które można uzyskać już od 14. roku życia — nie jest wymagane prawo jazdy kategorii B.

Warto dodać, że kategoria ta może się w najbliższych latach zmienić: unijna inicjatywa „Small Affordable Cars”, ogłoszona we wrześniu 2025 r. przez przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulę von der Leyen, oraz przyjęta w tym samym miesiącu petycja PE nr 0672/2025 postulują m.in. podniesienie limitu prędkości z obecnych 45 km/h do ok. 55 km/h oraz zwiększenie dopuszczalnej masy z 425 kg do 500 kg. W odpowiedzi z 16 października 2025 r. Komisja Europejska potwierdziła, że analizuje te propozycje.

Aż 57% seniorów deklaruje chęć korzystania z pojazdów elektrycznych, gdyby tylko mieli taką możliwość — wynika z badania Ariadna przeprowadzonego na zlecenie Electroride.

- Wielu seniorów odkłada decyzję o rezygnacji z prowadzenia samochodu przez lata — nie dlatego, że nadal czuje się pewnie za kierownicą dużego auta, ale dlatego, że po prostu nie widzi dla siebie żadnej realnej alternatywy. Lekkie czterokołowce elektryczne mogą tę lukę skutecznie wypełnić: są prostsze w prowadzeniu, mniej stresujące w miejskim ruchu, a jednocześnie zapewniają komfort i ochronę przed pogodą - Aneta Płatek, dyrektor generalna Electroride

Z zalet czterokołowców korzystają również osoby z niepełnosprawnością. Jest to rozwiązanie, które w obliczu ograniczeń zdrowotnych, daje możliwość na samodzielność i samodecyzyjność OzN:

- Choroba zwyrodnieniowa stawów sprawiła, że zwykły rower czy przejście dłuższego dystansu pieszo stały się barierą nie do pokonania. Czterokołowy pojazd z dachem to moje okno na świat. Mam w nim stabilność, miejsce, by bezpiecznie odłożyć kule ortopedyczne i co najważniejsze — nie moknę, gdy pada deszcz - Maria, l. 62

Korzystanie z takiego elektromobilu wpływa na jakość życia całej rodziny:

- Zanim mama przesiadła się do mikrosamochodu, każda jej wizyta w aptece czy u znajomych wymagała mojego zwolnienia z pracy. Teraz na krótkich, lokalnych trasach radzi sobie zupełnie sama. To ogromna ulga i odciążenie w moich codziennych obowiązkach, a dla niej bezcenny powrót do samodzielności - Marek, syn i opiekun  62-letniej pani Marii 

Na co zwrócić uwagę przy wyborze pojazdu

- Przy wyborze pojazdu elektrycznego warto kierować się przede wszystkim jego praktycznością w codziennym użytkowaniu, a nie wyłącznie parametrami na papierze. Kluczowe znaczenie ma dostępność serwisu i części zamiennych w Polsce. Warto zwracać uwagę także na ergonomię — na przykład niską podłogę ułatwiającą wsiadanie i szeroki kąt otwierania drzwi — oraz rozsądnie oceniać potrzeby związane z zasięgiem. W warunkach miejskich realne 40–80 kilometrów w zupełności wystarcza do codziennego użytkowania - Aneta Płatek, dyrektor generalna Electroride

Nowoczesne pojazdy elektryczne dla seniorów oraz osób z ograniczoną sprawnością ruchową projektowane są z myślą o całkowitej likwidacji barier. Posiadają cechy, które sprawiają, że są bezpieczniejsze i znacznie bardziej komfortowe niż rowery czy skutery bez dachu:

• Niska podłoga i szerokie drzwi — ergonomiczna konstrukcja ułatwia wygodne wsiadanie i wysiadanie, co jest ważne przy dolegliwościach bólowych stawów i kręgosłupa.
• Stabilna konstrukcja z zadaszeniem — cztery koła zapobiegają upadkom, a pełna kabina skutecznie chroni kierowcę przed uciążliwymi warunkami atmosferycznymi.
• Niewielka waga i zwrotność — pojazdy o masie poniżej 425 kg (bez baterii) są łatwe w manewrowaniu i nie sprawiają trudności podczas parkowania blisko celu.
• Niskie koszty eksploatacji — dzięki niewielkiej masie zużywają zaledwie ułamek energii klasycznych samochodów, co pozwala oszczędzać domowy budżet.

Podsumowanie

Europejski Tydzień Mobilności to dobry moment, by spojrzeć na potrzeby transportowe seniorów i osób z niepełnosprawnościami. Rezygnacja z klasycznego auta nie musi oznaczać utraty samodzielności — lekkie pojazdy elektryczne kategorii L6e, dostępne już od 14. roku życia na podstawie prawa jazdy kategorii AM, mogą skutecznie wypełnić lukę tam, gdzie duży samochód przestaje być rozwiązaniem, a alternatywy transportowe nie odpowiadają na indywidualne potrzeby.

Bibliografia

PSPA, Barometr Nowej Mobilności — „Mobilność Polaków”, cyt. za materiałem prasowym Electroride, 22.09.2025 r.

Komisja Europejska / Ministerstwo Infrastruktury, Europejski Tydzień Mobilności 2025–2026, hasło „Mobilność dla każdego”, mobilityweek.eu

Materiał prasowy Electroride, „Koniec z drogimi elektrykami dla wybranych? Nowe otwarcie dla microcarów”, Kraków, 24.11.2025 r. (inicjatywa „Small Affordable Cars”, Petycja PE nr 0672/2025)

Ogólnopolski Panel Badawczy Ariadna, badanie na zlecenie Electroride, kwiecień 2024 r.; materiał prasowy Electroride, „Kiedy auto zostaje w garażu. Jak seniorzy mogą zachować niezależność transportową?”, Kraków, 27.05.2026 r.

Gdy kończą się wakacje, a z turystycznych miejscowości znikają tłumy, nadchodzi doskonały moment na wyjazd. Letnie upały, które często stanowią ogromne obciążenie dla układu krążenia i oddechowego, ustępują miejsca bezpieczniejszym, umiarkowanym temperaturom. Z medycznego punktu widzenia, wczasy dla seniora w sezonie jesiennym są znacznie korzystniejsze dla zdrowia. Chłodniejsze, rześkie powietrze ułatwia oddychanie i zachęca do regularnej aktywności fizycznej, która jest fundamentem promowanej m.in. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) koncepcji zdrowego starzenia się. Dodatkowym atutem są niższe ceny w ośrodkach wypoczynkowych, co dla osób dysponujących określonym budżetem emerytalnym ma często kluczowe znaczenie.

Jesienny klimat a zdrowie – dokąd warto pojechać?

Wybór odpowiedniego miejsca na wypoczynek powinien być podyktowany przede wszystkim aktualnym stanem zdrowia. Jesienne wyjazdy nad polskie morze są szczególnie polecane przez środowisko lekarskie. To właśnie w miesiącach jesiennych i zimowych, podczas silniejszych wiatrów, w nadmorskim powietrzu uwalnia się najwięcej jodu – pierwiastka niezbędnego do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Specjaliści z zakresu balneologii (dziedziny medycyny zajmującej się leczeniem uzdrowiskowym) podkreślają, że spacery brzegiem morza działają jak naturalne inhalacje, poprawiając odporność przed sezonem infekcyjnym.

Bezpieczną alternatywą są nizinne miejscowości uzdrowiskowe, charakteryzujące się łagodnym mikroklimatem i szerokim dostępem do tężni solankowych. Z kolei wyjazdy w wysokie góry zawsze warto wcześniej skonsultować z kardiologiem, ponieważ nagłe zmiany ciśnienia atmosferycznego mogą negatywnie wpływać na osoby zmagające się z nadciśnieniem tętniczym.

Jak bezpiecznie zaplanować wyjazd? Poradnik krok po kroku

Bezpieczeństwo to podstawa każdego udanego wyjazdu. Aby wczasy dla seniora przyniosły wyłącznie korzyści zdrowotne i relaks, należy się do nich starannie przygotować. Oto najważniejsze zasady:

• Konsultacja medyczna: przed wyjazdem odwiedź swojego lekarza rodzinnego. Upewnij się, że nie ma przeciwwskazań do podróży i zadbaj o wypisanie e-recept, aby mieć przy sobie odpowiedni zapas stale przyjmowanych leków.
• Wybór ośrodka z udogodnieniami: zwróć uwagę na brak barier architektonicznych w obiekcie (dostępność wind, podjazdów, uchwytów pod prysznicem) oraz bliskość punktów opieki medycznej.
• Zabezpieczenie zdrowotne: wyjeżdżając za granicę, wyrób w oddziale Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). Podróżując po kraju, miej zawsze przy sobie dowód osobisty oraz informacje o przyjmowanych lekach.
• Odpowiedni bagaż: jesienna pogoda bywa kapryśna. Ubieraj się "na cebulkę", koniecznie zabierz wygodne, antypoślizgowe obuwie do spacerów. Warto też odwiedzić filię miejskiej biblioteki przed wyjazdem i wypożyczyć wciągającą lekturę, która umili chłodniejsze, jesienne wieczory.
• Aktywność na miarę możliwości: dostosuj tempo i intensywność spacerów do swoich sił. Codzienna, umiarkowana aktywność jest znacznie bardziej wartościowa dla układu krążenia niż jednorazowy, wyczerpujący wysiłek.

Dofinansowania do wypoczynku z NFZ i PFRON

Warto pamiętać, że wczasy dla seniora można połączyć z rehabilitacją wspieraną przez państwo. Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje leczenie uzdrowiskowe (np. pobyt w sanatorium) dla osób posiadających odpowiednie skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Z kolei osoby dysponujące orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności mogą złożyć wniosek w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) o dofinansowanie ze środków PFRON do udziału w turnusie rehabilitacyjnym. To doskonały sposób na obniżenie kosztów wyjazdu przy jednoczesnym dostępie do profesjonalnych zabiegów.

Jesień to wyjątkowo sprzyjająca pora na regenerację organizmu po upalnym lecie. Mądrze zaplanowane wczasy dla seniora mogą przynieść wymierne korzyści zdrowotne, wzmocnić odporność na mroźne miesiące i wyraźnie poprawić samopoczucie psychiczne. Warto wykorzystać łagodną pogodę oraz mniejszy ruch turystyczny, by kompleksowo zadbać o swoje ciało i umysł. Należy jednak pamiętać, by każdy wyjazd odpowiednio wcześniej przygotować i dostosować do swoich indywidualnych możliwości zdrowotnych.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele świata nauki, pomocy społecznej, administracji publicznej, organizacji społecznych oraz osoby na co dzień pracujące z osobami i rodzinami wymagającymi wsparcia.

Diagnoza powinna zaczynać się od człowieka

Konferencję otworzyli dziekan Filii AHE w Wodzisławiu Śląskim Elżbieta Trojniar oraz Mirosław Górka, wykładowca AHE i zastępca dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Rybniku.

Na początku wydarzenia na środek auli zaproszono również część studentek II roku pracy socjalnej AHE w Wodzisławiu Śląskim, które zaangażowały się w przygotowanie i organizację konferencji. Ich udział pokazał, że kształcenie przyszłych pracowników socjalnych może łączyć wiedzę akademicką z kontaktem ze środowiskiem zawodowym i aktualnymi problemami polityki społecznej.

Pierwszą część konferencji wypełniły wystąpienia eksperckie. Prof. Hubert Kaszyński z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego mówił o diagnozie w klinicznej pracy socjalnej z perspektywy środowiskowych form wsparcia dla osób chorujących psychicznie. Zwracał uwagę na potrzebę poznania człowieka wraz z jego historią, środowiskiem życia i posiadanymi zasobami.

Tak rozumiana diagnoza nie powinna ograniczać się wyłącznie do rozpoznania problemu czy stanu zdrowia. Powinna uwzględniać całą sytuację człowieka, w tym jego relacje, możliwości i otoczenie.

Jakie możliwości ma rodzina, która opiekuje się seniorem?

Dr Petr Fabián z Uniwersytetu Śląskiego w Opawie przedstawił wyniki badań dotyczących potencjału opiekuńczego rodziny. Jego wystąpienie skłaniało do refleksji nad rzeczywistymi możliwościami rodzin sprawujących opiekę nad osobami starszymi, zależnymi i wymagającymi stałego wsparcia.

To szczególnie istotny temat w kontekście starzenia się społeczeństwa. Rodzina często pozostaje jednym z najważniejszych źródeł pomocy dla starszej osoby, jednak jej możliwości nie są nieograniczone. Diagnozując sytuację seniora, trzeba więc brać pod uwagę także możliwości i obciążenia osób, które zapewniają mu opiekę.

Ważne jest również pytanie o granice odpowiedzialności, którą można przenieść na rodzinę. Sama obecność bliskich nie oznacza bowiem, że są oni w stanie zapewnić wszystkie potrzebne formy pomocy.

Deinstytucjonalizacja i przyszłość pomocy społecznej

Paweł Maczyński, przewodniczący Polskiej Federacji Związkowej Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej, wystąpił z tematem „Zagrożenia deinstytucjonalizacji na przykładzie usług społecznych i wygaszania prawa do domów pomocy społecznej”.

Wskazywał m.in. na ryzyko czasowości i doraźności części usług, problemy kadrowe, deprofesjonalizację, ograniczanie realnego wyboru osób potrzebujących wsparcia oraz osłabianie rozwiązań, które już funkcjonują. Podkreślał jednocześnie znaczenie silnych instytucji pomocy społecznej, wzmacniania pracy socjalnej, jakości usług i potencjału kadr.

Temat ten był szczególnie ważny z perspektywy osób starszych, które mogą potrzebować różnych form pomocy – od wsparcia świadczonego w miejscu zamieszkania po całodobową opiekę.

Seniorzy powinni mieć swój głos

Adela Gąsiorowska, zastępczyni dyrektora Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego, mówiła o znaczeniu współpracy z organizacjami społecznymi przy diagnozowaniu potrzeb społeczności.

Z kolei Łukasz Salworowski, redaktor naczelny „Głosu Seniora” i prezes Stowarzyszenia MANKO, przedstawił znaczenie obywatelskiego głosu seniorów, mediów obywatelskich oraz cyklicznych badań społecznych w budowaniu świadomości obywatelskiej i wiedzy osób odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji.

W tym ujęciu senior nie powinien być wyłącznie odbiorcą zaprojektowanych wcześniej usług. Jego doświadczenia, potrzeby i opinie są ważnym źródłem informacji o tym, jak powinny wyglądać rozwiązania kierowane do osób starszych.

„Pytanie przed tezą, dane przed wnioskiem”

Mirosław Górka wystąpił z prezentacją „Diagnoza na zamówienie. O odwróconej logice rozpoznawania potrzeb, tworzenia strategii i projektowania działań”.

Pokazał, jak łatwo diagnoza może zostać podporządkowana wcześniej przyjętym założeniom, jeśli badanie zaczyna się od tezy zamiast pytania, opiera się na niewłaściwie dobranej próbie, sugerujących pytaniach lub prowadzi do wniosków wykraczających poza zebrane dane.

Jak podkreślał, rzetelna diagnoza powinna dopuszczać również wynik niezgodny z oczekiwaniem zamawiającego.

Jego podejście można podsumować prostą zasadą: „Pytanie przed tezą, dane przed wnioskiem, diagnoza przed projektem”.

To zasada, która ma znaczenie nie tylko w badaniach społecznych. Dobrze przeprowadzona diagnoza może decydować o tym, czy konkretna osoba otrzyma wsparcie odpowiadające jej rzeczywistym potrzebom.

Jakiej pomocy potrzebują seniorzy? Debata o usługach społecznych

Jednym z najważniejszych punktów konferencji była debata „Jakiej diagnozy potrzebują współczesne usługi społeczne? Perspektywa pomocy społecznej, opieki senioralnej i polityki społecznej”.

Wzięli w niej udział Maciej Klimek, dyrektor MOPS w Wojkowicach i przedstawiciel Krajowego Konwentu Ekspertów Opieki Senioralnej, Jakub Cylc, dyrektor DPS w Bystrej i delegat Krajowej Izby Domów Opieki, Anna Sławińska, dyrektor DPS w Strumieniu, Marcin Chroszcz, dyrektor Wydziału Rodziny i Polityki Społecznej w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach, oraz Monika Szlachta, dyrektor DPS w Babicy. Debatę moderował Mirosław Górka.

Zestawienie przy jednym stole przedstawicieli ośrodka pomocy społecznej, domów pomocy społecznej, administracji rządowej i środowiska opieki senioralnej pozwoliło spojrzeć na diagnozę z kilku perspektyw.

Rozmawiano o rzeczywistych potrzebach osób korzystających ze wsparcia, możliwościach rodzin, znaczeniu profesjonalnych usług oraz relacji między pomocą środowiskową i instytucjonalną.

Nie każdy senior potrzebuje takiej samej pomocy

W debacie powracało pytanie o podmiotowość człowieka i realny wybór formy pomocy. Uczestnicy zwracali uwagę, że nie można zakładać jednego rozwiązania jako właściwego dla wszystkich.

Innego wsparcia może potrzebować osoba starsza pozostająca w swoim środowisku, innego osoba z niepełnosprawnością, a jeszcze innego osoba przewlekle psychicznie chora czy wymagająca całodobowej opieki.

Właśnie dlatego diagnoza powinna poprzedzać wybór formy wsparcia.

Maciej Klimek podkreślał, że diagnoza społeczna nie może być jedynie statycznym obrazem problemów. Powinna stanowić narzędzie zarządzania lokalną polityką społeczną, łączące dane z głosem mieszkańców, oceną dostępnych zasobów oraz analizą potencjału opiekuńczego rodzin.

Dom pomocy społecznej nie może być oceniany w oderwaniu od potrzeb człowieka

Perspektywę domów pomocy społecznej wnosili Jakub Cylc, Anna Sławińska i Monika Szlachta. W dyskusji zwracano uwagę, że ocena konkretnej formy pomocy nie może abstrahować od potrzeb osoby, jej poziomu samodzielności, bezpieczeństwa, relacji i możliwości funkcjonowania w środowisku.

Monika Szlachta podkreślała, że nawet to samo rozpoznanie medyczne nie oznacza takich samych potrzeb, możliwości, zasobów czy poziomu samodzielności.

Z jej perspektywy podstawowym pytaniem powinno być nie tylko: „jaką usługę możemy zaoferować?”, lecz przede wszystkim: „jakiego wsparcia rzeczywiście potrzebuje ten konkretny człowiek?”

Obecność Marcina Chroszcza uzupełniła dyskusję o perspektywę administracji wojewódzkiej. Dzięki temu debata nie ograniczała się do jednego środowiska zawodowego i pokazała znaczenie wymiany doświadczeń pomiędzy różnymi częściami systemu.

Głos praktyków: diagnoza musi uwzględniać codzienne życie

Po zakończeniu wydarzenia uczestnicy podzielili się swoimi refleksjami.

Marta Gąsienica-Gronikowska z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Grójcu zwróciła uwagę na znaczenie podmiotowego podejścia do człowieka. Odnosząc się do wykładu prof. Huberta Kaszyńskiego, podkreślała potrzebę poznania osoby wraz z jej historią, środowiskiem i zasobami.

Wystąpienie dr. Petra Fabiána skłoniło ją natomiast do pytań o rzeczywiste możliwości rodzin sprawujących długotrwałą opiekę oraz o to, jak wspierać opiekunów, aby nie tracili własnych relacji i możliwości funkcjonowania.

Anna Sławińska w swojej pokonferencyjnej refleksji zwracała uwagę na potrzebę ochrony podmiotowości człowieka oraz prestiżu zawodów pomocowych. Podkreślała również, że dobra polityka społeczna powinna zaczynać się od rzetelnej diagnozy, a nie od rozwiązania przyjętego wcześniej.

Martyna Tyszczak z MOPS w Zawierciu doceniła możliwość otwartej rozmowy o deinstytucjonalizacji i różnych formach pomocy. Wskazywała, że rozwiązania środowiskowe nie w każdej sytuacji muszą być odpowiedzią na potrzeby konkretnej osoby. Jej zdaniem w debacie o przyszłości pomocy społecznej istotne jest zachowanie profesjonalizmu branży i gotowości do rozmowy o konsekwencjach poszczególnych rozwiązań.

Ważny głos przyszłych pracowników socjalnych

Konferencja była również okazją do wymiany doświadczeń między osobami od lat pracującymi w pomocy społecznej a studentami dopiero przygotowującymi się do tego zawodu.

Jedna ze studentek II roku pracy socjalnej AHE w Wodzisławiu Śląskim podsumowała swoje doświadczenia:

- Mimo podejmowania tak złożonych tematów przez wybitnych specjalistów, wiedza została przekazana w niezwykle przystępny i klarowny sposób. Dla mnie, jako studentki bez dużego bagażu doświadczeń zawodowych, było to wartościowe i inspirujące wydarzenie.

Jej wypowiedź dobrze uzupełnia głosy doświadczonych praktyków. Pokazuje, że rozmowa o przyszłości pomocy społecznej dotyczy nie tylko osób już pracujących w systemie, ale również przyszłych pracowników, którzy będą w kolejnych latach wspierać seniorów, osoby z niepełnosprawnościami i rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji.

Konferencja AHE: najpierw diagnoza, później działanie

Ważnym elementem wydarzenia było także zaangażowanie partnerów i osób wspierających jego organizację. W konferencji uczestniczyło Stowarzyszenie Pomocownia, a poczęstunek dla uczestników przygotował Waste Taste. Catering zgodny z ideą niemarnowania żywności stanowił praktyczne uzupełnienie społecznego charakteru spotkania.

W pokonferencyjnych wypowiedziach powtarzał się wspólny wątek: potrzeba łączenia wiedzy naukowej z doświadczeniem praktyków oraz traktowania diagnozy nie jako formalnego obowiązku, ale jako podstawy odpowiedzialnego działania.

Konferencja „Jak diagnozować, aby skutecznie działać?” pokazała, że skuteczna polityka społeczna wymaga czegoś więcej niż gotowych rozwiązań, wskaźników i projektów.

Punktem wyjścia powinno być rzeczywiste rozpoznanie sytuacji człowieka, rodziny i społeczności lokalnej, a dopiero później dobór odpowiedniej formy wsparcia.

W przypadku osób starszych ma to szczególne znaczenie. Senior potrzebujący pomocy może chcieć pozostać w swoim domu, ale może też potrzebować specjalistycznej opieki lub całodobowego wsparcia. O tym, jakie rozwiązanie będzie odpowiednie, nie powinien decydować sam schemat systemu, lecz przede wszystkim rzeczywista sytuacja konkretnej osoby.

Najważniejsze przesłanie konferencji można więc zawrzeć w prostej zasadzie: najpierw pytanie, potem dane, następnie wniosek i dopiero na końcu działanie. Dobra diagnoza nie ma potwierdzać tego, co wcześniej założono. Ma pomóc ustalić, czego naprawdę potrzebują ludzie.

Patronat medialny: Seniorzy.pl

Ogólnopolska Karta Seniora to inicjatywa skierowana do osób starszych, której celem jest ułatwienie korzystania z produktów i usług oferowanych na preferencyjnych warunkach. Program karty seniora łączy osoby w wieku senioralnym z firmami i instytucjami, które decydują się na przygotowanie specjalnych zniżek. Dzięki temu posiadacz ogólnopolskiej karty może wyszukiwać oferty odpowiadające jego codziennym potrzebom, zainteresowaniom i możliwościom finansowym.

Kto może dostać ogólnopolską kartę seniora? W przypadku Ogólnopolskiej Karty Seniora wydawanej w ramach programu Stowarzyszenia MANKO istotne znaczenie ma spełnienie kryterium wieku określonego przez organizatora, czyli ukończenie 60 lat. Warto odróżnić ją od kart regionalnych, takich jak Śląska Karta Seniora czy Zachodniopomorska Karta Seniora. Są to odrębne inicjatywy, które mogą mieć własne zasady uczestnictwa, zasięg oraz listę partnerów.

Wyrobienie ogólnopolskiej karty seniora: jakie warunki trzeba spełnić?

W przypadku programu Ogólnopolskiej Karty Seniora warto zwrócić uwagę na informacje udostępniane przez Stowarzyszenie MANKO oraz projekt Głos Seniora. Organizator ogólnopolskiej karty wskazuje zasady uczestnictwa i sposób uzyskania dokumentu.

Ogólnopolska Karta Seniora jest wydawana bezpłatnie już w 360 gminach/miastach, które przystąpiły do Programu Gmina Przyjazna Seniorom.

Jeśli dane miasto/gmina nie są w programie, to senior ma możliwość samodzielnego wyrobienia karty, wówczas należy:

1. Wejść na stronę www.glosseniora.pl i wypełnić ten o to formularz -> [link do formularza]

2. Następnie należy uiścić opłatę członkowską, która może być roczna i wynosi 35 zł, lub dwuletnia w kwocie 50 zł. Można wykonać przelew samodzielnie z własnego konta lub klasycznie w placówce bankowej/pocztowej.

3. Po wypełnieniu formularza internetowego, osoba zajmująca się wnioskami skontaktuje się w celu dokończenia procesu składania wniosku.

Warto także ściągnąć na telefon aplikację Ogólnopolskiej Karty Seniora, która na bieżąco informuje o nowych partnerach honorujących ogólnopolską kartę seniora. Dzięki temu w kilka sekund można sprawdzić aktualne zniżki dla seniorów w danym mieście.

Jakie zniżki dla seniorów zapewnia karta seniora?

Zniżki dla seniorów mogą obejmować różne obszary życia codziennego, jednak ich dostępność zależy od partnerów uczestniczących w danym programie. Ogólnopolska Karta Seniora ma umożliwiać korzystanie z ofert firm i instytucji, które przystąpiły do inicjatywy i zadeklarowały specjalne warunki dla osób starszych. Wśród kategorii, w których mogą pojawiać się zniżki dla seniorów, znajdują się między innymi:

• usługi zdrowotne i dostęp do różnych placówek medycznych i rehabilitacyjnych,

• usługi optyczne czy gabinety protetyki słuchu,

• hotele, sanatoria, uzdrowiska i inne instytucje zdrowia,

• restauracje i kawiarnie,

• wszelkiego rodzaju muzea i wiele innych usług, kuponów i zniżek partnerskich.

W zależności od partnera ogólnopolskiej karty rabat może dotyczyć określonego produktu, zabiegu, wizyty lub całej grupy usług. Szczegółowe warunki mogą obejmować minimalną wartość zakupu, wyłączenia promocyjne, konkretne terminy albo konieczność okazania ważnej karty przed dokonaniem płatności.

Warto zapamiętać, że nie każda placówka medyczna lub każde sanatorium honoruje ogólnopolską kartę. Informacje o partnerach i zakresie zniżek należy zweryfikować przed skorzystaniem z usługi!

Program Gmina Przyjazna Seniorom

Program Gmina Przyjazna Seniorom jest inicjatywą kojarzoną z działaniami na rzecz tworzenia przestrzeni bardziej przyjaznej osobom starszym. W kontekście polityki senioralnej szczególne znaczenie ma wspieranie aktywności mieszkańców, ułatwianie dostępu do informacji oraz rozwijanie lokalnych usług odpowiadających na potrzeby seniorów.

Gmina przyjazna seniorom to nie tylko miejsce, w którym można znaleźć wydarzenia kulturalne czy zajęcia rekreacyjne, lecz także środowisko sprzyjające integracji, samodzielności i uczestnictwu w życiu społeczności.

Dobrze zorganizowana polityka senioralna powinna uwzględniać zarówno korzyści finansowe, jak i potrzeby związane z dostępnością usług, bezpieczeństwem oraz aktywnością społeczną.

Sama karta nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale może stanowić jeden z elementów szerszych działań przyjaznych seniorom, z których warto skorzystać.

W piątek wieczorem policjanci z Siemiatycz otrzymali zgłoszenie dotyczące zaginięcia 83-letniej mieszkanki Drohiczyna. Kobieta nie wróciła do domu, dlatego rodzina powiadomiła służby.

W poszukiwania zaangażowano ponad 90 policjantów, a także strażaków z terenu powiatu siemiatyckiego, funkcjonariuszy Komendy Wojewódzkiej Policji w Białymstoku oraz Podlaską Grupę Poszukiwawczo-Ratowniczą.

Działania prowadzono na dużym obszarze, między innymi w kompleksach leśnych oraz w rejonie rzeki Bug. Służby korzystały ze specjalistycznego sprzętu: dronów, psów tropiących, quadów oraz łodzi motorowych.

Po blisko 40 godzinach poszukiwań, w niedzielę przed południem, 83-latka została odnaleziona w kompleksie leśnym w rejonie drohiczyńskiego cmentarza. Kobieta była przytomna. Na miejsce wezwano służby medyczne, które udzieliły jej niezbędnej pomocy.

86-latek wyszedł na grzyby i nie wrócił do domu

Kilka dni później policjanci ponownie otrzymali zgłoszenie o zaginięciu osoby starszej. Tym razem rodzina szukała 86-letniego mieszkańca Siemiatycz, który wyszedł do lasu na grzyby i nie wrócił do domu.

W działaniach uczestniczyło ponad 40 policjantów oraz przedstawiciele innych służb i ratownicy.

Poszukiwania trwały blisko trzy godziny. Jeden z policyjnych patroli wykorzystał latarkę wyposażoną w funkcję termowizyjną. Dzięki niej funkcjonariusze zauważyli na polanie źródło ciepła.

Po dotarciu na miejsce znaleźli leżącego w trawie mężczyznę. Senior był wyziębiony i przemoczony. Policjanci udzielili mu pierwszej pomocy, a następnie przetransportowali go do karetki, gdzie został przekazany pod opiekę medyków.

Senior wybiera się do lasu? Warto zadbać o kilka rzeczy

Jesień to dla wielu osób czas grzybobrania i spacerów po lesie. W przypadku seniorów, szczególnie tych, którzy mają problemy z orientacją w terenie lub poruszaniem się, samotna wyprawa może jednak wiązać się z dodatkowym ryzykiem.

Przed wyjściem warto poinformować bliskich, dokąd dokładnie się wybieramy i o której planujemy wrócić. Dobrze mieć przy sobie naładowany telefon komórkowy, a podczas leśnej wyprawy przydatne mogą być także elementy odblaskowe oraz latarka.

Osoby starsze, które mogą mieć trudności z orientacją, powinny rozważyć wyjście do lasu w towarzystwie drugiej osoby. Warto również wcześniej ustalić z rodziną, co zrobić, jeśli senior nie wróci o zaplanowanej porze.

Nie czekaj ze zgłoszeniem zaginięcia

Policja przypomina, że w przypadku zaginięcia nie należy zwlekać z powiadomieniem służb. Szybkie zgłoszenie pozwala wcześniej rozpocząć poszukiwania i skierować w teren odpowiednie siły oraz specjalistyczny sprzęt.

Dwa przypadki z powiatu siemiatyckiego pokazują, jak różny może być przebieg takich akcji. W jednym przypadku poszukiwania trwały niemal dwie doby i obejmowały rozległy teren, w drugim senior został odnaleziony po około trzech godzinach dzięki wykorzystaniu między innymi sprzętu termowizyjnego.

W wieku 60+ nasze oczy ulegają naturalnym zmianom. Soczewka oka traci elastyczność, rozwija się prezbiopja, czyli starczowzroczność, która powoduje trudności z widzeniem przedmiotów z bliska. To nie jedyny problem – wraz z wiekiem pogarsza się również tolerancja na światło słoneczne, wzrasta wrażliwość na olśnienia i zmęczenie wzroku. Dlatego właściwe oprawki nie są tylko kwestią estetyki, ale wpływają bezpośrednio na bezpieczeństwo, komfort i jakość życia.

Rodzaje oprawek – co wybrać?

Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów oprawek różniących się materiałem, wagą, rozmiarem i stylem. Dla seniorów warto zapoznać się z głównymi opcjami:

• Plastikowe – lekkie, wygodne i tanie. Idealne dla osób z wrażliwą skórą. Łatwo się je czyszcza, ale mogą pękać przy upadku.
• Metalowe – trwałe i eleganckie. Dobrze sprawdzają się dla osób szukających komfortu, bo są lekkie. Mogą się odkształcić pod wpływem temperatury.
• Tytanowe – bardzo lekkie, elastyczne i niezwykle trwałe. To najlepszy wybór dla seniorów, ale droższe niż inne warianty.
• Ramka kombinowana (drewno + metal, plastik + metal) – oferuje połączenie zalet obu materiałów. Dość trwała opcja.

Rozmiar i dopasowanie oprawek – klucz do komfortu

Zbyt duże oprawki będą się zsuwać, zbyt małe mogą uciskać. Dobre dopasowanie to gwarancja komfortu podczas noszenia okularów przez wiele godzin. Podczas przymierzania oprawek warto zwrócić uwagę na:

• Szerokość – oprawki nie powinny być szersze niż linia włosów. Zbyt szerokie mogą przesłaniać pole widzenia.
• Wysokość – dla osób ze starczowzroczością warto wybierać oprawki o większej wysokości, aby dolna część zawierała strefę do pracy z bliska.
• Nacisk na nos – oprawki powinny przylegać do nosa bez uciskania. Wciśnięte w nos mogą powodować bóle głowy.
• Opór na uszach – nogi oprawek powinny opierać się lekko na uszach. Zbyt luźne okulary będą się zsuwać, zbyt ciasne mogą powodówać ból.

Materiały soczewek – co wpływa na komfort?

Oprócz wyboru oprawek równie ważny jest dobór soczewek. Dla seniorów szczególnie istotne są powłoki i uszlachetnienia, które poprawiają bezpieczeństwo i komfort. Wśród popularnych rozwiązań znaleźć można:

• Soczewki ze szkła - tradycyjne, trwałe, rezystentne na zarysowania. Wada: cięższe niż plastikowe.
• Soczewki plastikowe - lekkie, bezpieczne (mniej groźne przy upadku). Łatwiej się zarysowują.
• Powłoka antyrefleksyjna - zmniejsza odbicia światła, poprawia widzenie w nocy i komfort noszenia. Szczególnie ważna dla seniórów.
• Powłoka hydrofobowa - odpycha wodę i zabrudzenia. Ułatwia czyszczenie okularów.
• Soczewki fotochromowe (zmienne) - są jasne w domu, ciemnieją na słońcu. Wygodne dla osób wychodzących na dwór.
• Soczewki z filtrem niebieskiego światła - zmniejszają zmęczenie wzroku przy pracy na komputerze.

Bifokale i soczewki progresywne dla seniorów

Jeśli masz starczowzroczność (prezbiopję), a jednocześnie nosisz okulary do dali, warto rozważyć soczewki dwuogniskowe lub progresywne. Bifokale mają wyraźnie podzieloną górną część (do widzenia w dal) i dolną (do czytania). Soczewki progresywne oferują płynne przejście między różnymi mocami optycznymi bez widocznych linii. Te drugie są wygodniejsze, ale wymagają czasu adaptacji. Warto konsultować się z optykiem na temat, które rozwiązanie będzie dla Ciebie lepsze.

Pytania, które warto zadać optykowi

Aby wybrać idealne oprawki i soczewki, przygotuj listę pytań dla optyka:

• Jaki rozmiar oprawek będzie mi pasować? - Optyk powinien zmierzyć Ci twarz i dobrać rozmiar dopasowany do Twojej budowy.
• Jakie materiały są w tej cenie dostępne? - Zapytaj o warianty w Twoim budżecie (tytanowe, plastikowe, metalowe).
• Czy dofinansowanie z NFZ obejmuje te oprawki? - Pamiętaj, że refundacja NFZ pokrywa tylko soczewki, a nie oprawki. Warto wiedzieć, jaki będzie Twój udział.
• Jakie powłoki soczewek są mi potrzebne? - Powłoka antyrefleksyjna jest warta inwestycji, szczególnie jeśli dużo czytasz lub pracujesz na komputerze.
• Ile czasu potrwa przyzwyczajenie się do nowych okularów? - Zwłaszcza przy okularach progresywnych warto wiedzieć, co robić w okresie adaptacji.
• Czy oprawki się odkształcą lub przetarć się? - Dobrze wiedzieć o wytrzymałości wybranego materiału i jak się je pielęgnować.

Czego unikać – częste błędy przy wyborze oprawek

Gotowe okulary ze sklepów

Choć są tanie, nie są dopasowane do Twojej wady wzroku. Mogą powodować ból głowy i zmęczenie wzroku.

Wymiary 'na oko'

Zawsze wymiary oprawek powinny być dobrane u optyka lub okulisty, a nie zgadywane.

Niski budżet na oprawki

Zamiast kupić wiele taniej, lepiej kupić jedną dobrze dopasowaną parę, którą będziesz nosić komfortowo.

Pominięcie konsultacji z optykiem

Wybieranie sami bez porady specjalisty może skutkować nieodpowiednią receptą lub złym dopasowaniem.

Brak ochrony przed UV

Soczewki bez filtra chroniącego przed promieniami UV mogą przyczynić się do rozwoju katarakt.

Ignorowanie zmian wzroku

Jeśli czujesz, że nowe okulary nie są wygodne lub widzisz gorzej, wróć do optyka. Recepta może wymagać korekty.

Wybór odpowiednich oprawek do okularów to decyzja, która powinna być poprzedzona konsultacją z optykiem lub okulistą. Dla seniorów najważniejsze są wygoda, bezpieczeństwo i odpowiednie materiały, które zmniejszą zmęczenie wzroku. Pamiętaj, że dobrze dopasowane oprawki i soczewki z odpowiednimi powłokami mogą znacząco poprawić jakość Twojego życia. Warto zainwestować w dobrej jakości parę okularów, którą będziesz nosić codziennie.

BIBLIOGRAFIA

Ministerstwo Zdrowia, Wytyczne dotyczące refundacji okularów i soczewek korekcyjnych, 2024, https://www.mz.gov.pl

 Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), Dofinansowanie okularów i soczewek - warunki i limity, 2024, https://www.nfz.gov.pl

Medicover, Prezbiopja (starczowzroczność) - objawy i leczenie, 2024, https://www.medicover.pl/optyk/prezbiopia-starczowzrocznosc/

Leki.pl, Kompleksowy przegląd metod korekcji starczowzroczności, 2024, https://leki.pl/?p=557937 Polskie Towarzystwo Oftalmologiczne

Tydzień wydarzeń poświęconych zdrowiu i długowieczności

Longevity Week został zorganizowany przez agencję Ewesa. Program obejmował zarówno finałowy weekend festiwalowy, jak i wydarzenia odbywające się w ciągu poprzedzającego go tygodnia.

Uczestnicy mogli wysłuchać ekspertów zajmujących się m.in. medycyną prewencyjną, zdrowiem, dietą i aktywnością fizyczną. Ważnym elementem wydarzenia były również praktyczne zajęcia pozwalające uczestnikom pracować nad kondycją ciała i oddechem.

W ramach festiwalu odbyło się 20 prelekcji na scenie eksperckiej, 32 warsztaty oraz 20 miejskich aktywacji towarzyszących. W wydarzeniu uczestniczyło także ponad 30 wystawców prezentujących rozwiązania i technologie związane ze zdrowiem.

Wśród zaproszonych ekspertów znaleźli się m.in. prof. dr hab. Karolina Skonieczna-Żydecka, dr hab. n. med. Jakub Swadźba, dr Paulina Ihnatowicz oraz dr hab. n. med. Małgorzata Łukowicz.

Nie tylko wykłady. Uczestnicy mogli sprawdzić nowe rozwiązania

Jednym z założeń festiwalu było połączenie wiedzy z możliwością praktycznego sprawdzenia prezentowanych rozwiązań. Uczestnicy mogli zapoznać się z nowymi technologiami wspierającymi zdrowie, a także skorzystać z dostępnej podczas wydarzenia diagnostyki.

Pomysłodawczyni Longevity Week Ewelina Sasin zwracała uwagę na potrzebę łatwiejszego dostępu do rzetelnych informacji dotyczących zdrowia.

– Prywatnie biegam po górach, startuję w maratonach i morsuję. Od dawna szukałam rzetelnych informacji o tym, jak najmądrzej dbać o swój organizm. Niestety, w sieci bardzo często napotykałam na różne mity, dezinformację lub treści, których jedynym celem było namówienie mnie na konkretny produkt czy usługę, zamiast realnej edukacji – mówi Ewelina Sasin, pomysłodawczyni wydarzenia i założycielka agencji Ewesa.

Jak dodaje, celem organizatorów było stworzenie przestrzeni, w której można rozmawiać o zdrowiu bez pseudonauki i bez uzależniania dostępu do wiedzy od możliwości finansowych uczestników.

Longevity Week wróci w 2027 roku

Duże zainteresowanie pierwszą edycją sprawiło, że organizatorzy już rozpoczęli przygotowania do kolejnego wydarzenia.

Longevity Week 2027 odbędzie się 4 i 5 czerwca 2027 roku. Organizatorzy przedstawili już pierwsze nazwiska ekspertów, którzy potwierdzili swój udział.

W przyszłorocznej edycji mają wystąpić Sylwia Sitkowska, prof. dr hab. Karolina Skonieczna-Żydecka oraz dr Paulina Ihnatowicz. Warsztaty poprowadzą natomiast Adam Borkowski i Agata Prusak-Józefów.

Bilety na Longevity Week 2027 już dostępne

Organizatorzy rozpoczęli sprzedaż biletów na kolejną edycję. Do 31 października 2026 roku obowiązuje pula Super Early Bird.

Szczegóły dotyczące programu i biletów można znaleźć na stronie organizatora: longevityweek.pl

Określenie „demencja starcza” jest powszechnie stosowane w języku potocznym, jednak nie oznacza jednej, konkretnej choroby. Współcześnie częściej używa się określenia „otępienie”, które opisuje zespół objawów związanych z postępującym pogorszeniem funkcjonowania poznawczego. Zaburzenia funkcji poznawczych mogą obejmować między innymi pamięć, uwagę, orientację, zdolność planowania, rozumienie informacji, posługiwanie się językiem oraz ocenę sytuacji.

Demencja starcza rozwija się zwykle stopniowo, choć tempo i przebieg demencji starczej mogą być bardzo różne. Wiele zależy od przyczyny otępienia, wieku, ogólnego stanu zdrowia oraz współistniejących chorób. Jedną z najczęstszych przyczyn jest choroba Alzheimera, ale istnieją również inne formy demencji. Należą do nich między innymi demencja naczyniowa, otępienie z ciałami Lewy’ego czy otępienie czołowo-skroniowe. Możliwe jest także otępienie mieszane, w którym współistnieją cechy charakterystyczne dla więcej niż jednego procesu chorobowego.

Warto podkreślić, że samo występowanie problemów z pamięcią nie wystarcza do rozpoznania demencji.

Rodzaje demencji starczej

Demencja starcza może mieć różne podłoże, dlatego w praktyce medycznej mówi się raczej o różnych rodzajach otępienia niż o jednej chorobie.

Najczęściej rozpoznawaną przyczyną jest choroba Alzheimera, w której stopniowo dochodzi do pogorszenia pamięci oraz innych funkcji poznawczych. Na początku problemy mogą dotyczyć zapamiętywania nowych informacji, później natomiast obejmować orientację, język, rozpoznawanie przedmiotów i osób czy wykonywanie złożonych czynności.

Inną formą demencji jest demencja naczyniowa, określana również jako otępienie naczyniowe. Jest ona związana z chorobami naczyń krwionośnych i uszkodzeniami mózgu wynikającymi między innymi z udarów lub przewlekłego niedokrwienia.

Wśród innych rozpoznań znajduje się otępienie czołowo-skroniowe, w którym stosunkowo wcześnie mogą pojawić się zaburzenia zachowania, zmiany osobowości lub problemy językowe. Choroba Picka jest historycznie używanym określeniem odnoszącym się do części przypadków otępienia czołowo-skroniowego, związanych z charakterystycznymi zmianami neuropatologicznymi.

Występuje również otępienie mieszane, w którym cechy więcej niż jednej choroby przyczyniają się do pogorszenia funkcjonowania. W praktyce diagnostycznej lekarz może brać pod uwagę także inne, rzadsze przyczyny. Przykładem jest zespół Bensona, związany z postępującymi zaburzeniami przetwarzania informacji wzrokowych. Poszczególne formy demencji różnią się obrazem klinicznym, dlatego ustalenie przyczyny ma znaczenie dla dalszego postępowania.

Przyczyny demencji starczej

Przyczyny demencji starczej są zróżnicowane i zależą przede wszystkim od rodzaju otępienia. Ryzyko wystąpienia demencji zwiększa się wraz z wiekiem, ale sam wiek nie jest bezpośrednią przyczyną otępienia. Znaczenie mają również czynniki naczyniowe i metaboliczne, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zaburzenia lipidowe, palenie tytoniu czy mała aktywność fizyczna.

Istotną rolę odgrywa także stan zdrowia układu sercowo-naczyniowego. W przypadku części chorób neurodegeneracyjnych znaczenie mogą mieć predyspozycje genetyczne, choć występowanie określonych czynników genetycznych nie oznacza automatycznie rozwoju choroby.

Nie wszystkie przyczyny pogorszenia pamięci i sprawności intelektualnej są nieodwracalne. Problemy poznawcze mogą być związane między innymi z depresją, niedoborem witaminy B12, zaburzeniami pracy tarczycy, niektórymi infekcjami, działaniem leków, odwodnieniem czy zaburzeniami snu.

Etapy demencji starczej

Etapy demencji starczej opisują orientacyjnie, jak mogą zmieniać się objawy i poziom samodzielności wraz z postępem choroby. Nie u każdej osoby przebieg demencji starczej wygląda jednak tak samo, a granice między poszczególnymi etapami nie są sztywne.

• Wczesny etap: na wczesnym etapie pojawiają się zwykle subtelne zmiany, które mogą początkowo być przypisywane wiekowi lub zmęczeniu. Przebieg demencji starczej na wczesnym etapie objawia się trudnościami z zapamiętywaniem nowych informacji, zapominaniem terminów i spotkań, odkładaniem przedmiotów w nietypowe miejsca czy powtarzaniem tych samych pytań. Mogą wystąpić również problemy z organizacją obowiązków, koncentracją oraz znajdowaniem właściwych słów podczas rozmowy.

• Średni etap: na tym etapie przebieg demencji starczej staje się bardziej zauważalny, przez co coraz intensywniej wpływa na codzienne funkcjonowanie. Zaburzenia pamięci mogą obejmować zarówno trudności z przyswajaniem nowych informacji, jak i przypominaniem sobie istotnych wydarzeń z przeszłości. Pojawiają się większe problemy z orientacją w czasie i przestrzeni, wykonywaniem wieloetapowych czynności oraz samodzielnym zarządzaniem finansami lub lekami. Część osób wymaga regularnej pomocy bliskich przy organizacji dnia. W tym okresie mogą nasilać się także zaburzenia zachowania.

• Późny etap: w późnym etapie dochodzi do znacznego ograniczenia samodzielności. Osoba może mieć poważne trudności z komunikowaniem potrzeb, rozpoznawaniem bliskich, wykonywaniem podstawowych czynności oraz orientacją w otoczeniu. W zależności od rodzaju choroby mogą występować również problemy z poruszaniem się, połykaniem, kontrolowaniem czynności fizjologicznych i przyjmowaniem posiłków. Konieczna może stać się stała opieka i pomoc w większości czynności dnia codziennego.

  Zaawansowane objawy zwiększają również ryzyko powikłań, takich jak upadki, odwodnienie, niedożywienie czy infekcje. Szczególnego znaczenia nabiera wtedy bezpieczeństwo otoczenia, odpowiednia organizacja opieki oraz kontrola chorób współistniejących. Wsparcie powinno być dostosowane do aktualnych możliwości chorego i obejmować zarówno potrzeby fizyczne, jak i emocjonalne.

Diagnostyka i leczenie demencji starczej

Diagnostyka rozpoczyna się od dokładnego wywiadu dotyczącego objawów, ich początku oraz tempa narastania. W zależności od sytuacji wykonywane są przesiewowe testy funkcji poznawczych, badanie neurologiczne oraz badania laboratoryjne.

Celem diagnostyki jest nie tylko potwierdzenie obecności zaburzeń poznawczych, ale przede wszystkim ustalenie ich przyczyny. Lekarz może zlecić między innymi badania krwi, ocenę poziomu witaminy B12 i parametrów funkcji tarczycy, a także badania obrazowe mózgu, takie jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. W określonych przypadkach konieczne są bardziej specjalistyczne badania. Pozwalają one między innymi ocenić, czy występują uszkodzenia mózgu związane z chorobą naczyń lub inne zmiany.

Leczenie demencji starczej zależy od rozpoznania. W chorobie Alzheimera stosuje się leki, które u części pacjentów mogą łagodzić objawy lub spowalniać ich narastanie w określonym okresie choroby. W demencji naczyniowej ważne jest przede wszystkim leczenie czynników zwiększających ryzyko kolejnych zmian naczyniowych. Obejmuje ono między innymi kontrolę ciśnienia tętniczego, cukrzycy i zaburzeń lipidowych oraz zaprzestanie palenia tytoniu.

Leczenie demencji starczej obejmuje również działania niefarmakologiczne. Istotna jest regularna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości pacjenta, utrzymywanie kontaktów społecznych, aktywność umysłowa oraz prawidłowe odżywianie. Warto zapamiętać, że ważna jest również Dieta dla mózgu, czyli sposób żywienia wspierający zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

Jak można pomóc osobie z demencją?

Pomoc osobie dotkniętej demencją powinna koncentrować się na bezpieczeństwie, zachowaniu możliwie dużej samodzielności oraz zapewnieniu przewidywalnego, spokojnego otoczenia. W codziennym życiu pomocne jest utrzymywanie stałego rytmu dnia i wykonywanie powtarzalnych czynności w podobnej kolejności.

Podczas rozmowy dobrze jest używać krótkich, prostych komunikatów i zadawać jedno pytanie naraz. W przypadku problemów z pamięcią ciągłe poprawianie osoby chorej lub sprawdzanie, czy pamięta określone informacje, może powodować niepotrzebną frustrację.

Opieka nad osobą z demencją jest wymagająca, dlatego równie ważne jest wsparcie opiekunów. Pomoc rodziny, pielęgniarki, opiekuna środowiskowego, fizjoterapeuty czy innych specjalistów może zmniejszyć obciążenie związane z codzienną opieką.

Osoby poszukujące wsparcia najczęściej rozważają publiczne lub niepubliczne Domy Pomocy Społecznej (DPS), świadczące całodobową opiekę dla osób wymagających pomocy ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność. Oprócz tradycyjnych DPS-ów, seniorzy mogą wybrać również mniejsze, bardziej kameralne domy opieki (często funkcjonujące jako rodzinne placówki), mieszkania wspomagane (własne lokum z zewnętrznym serwisem) lub całodobową opiekę domową. Profesjonalne domy opieki podlegają ścisłym regulacjom państwowym — to kluczowy aspekt przy ocenie ich profesjonalizmu i legalności.

Bezpieczeństwo fizyczne — jak sprawdzać domy opieki pod kątem infrastruktury?

Odwiedzając domy opieki, najlepiej przyjechać bez zapowiedzi i uważnie obserwować otoczenie. Sprawdź, czy budynek ma windy (jeśli jest wielopiętrowy), podjazdy dla wózków inwalidzkich, poręcze na schodach oraz antypoślizgowe podłogi. Zwróć uwagę, czy w pokojach znajdują się dzwonki alarmowe i czy zapewniono odpowiednie oświetlenie nocne. Ważne jest pierwsze wrażenie — czy w placówce pachnie czystością, czy zaniedbaniem? Zajrzyj do kuchni, toalet i wspólnych pomieszczeń. Temperatura wewnątrz powinna być komfortowa, a wentylacja sprawna. Odwiedzając domy opieki, Twoje zmysły to najlepszy audytor.

Opieka zdrowotna i kadra — kto prowadzi domy opieki?

Warto pamiętać, że domy opieki nie są szpitalami — to jednostki pomocy społecznej. Muszą jednak zapewniać dostęp do wykwalifikowanego personelu medycznego. Pytaj dyrekcję: jaki lekarz opiekuje się pensjonariuszami i jak często bywa w placówce? Czy domy opieki współpracują ze specjalistami (np. geriatra, psychiatra)? Jaka jest liczba opiekunów przypadających na mieszkańców (standard to 0,5 pracownika na osobę, choć wskaźnik ten powinien być wyższy)? Czy zapewnione są pełne dyżury nocne? Jakie szkolenia przechodzą pracownicy?

Sygnał ostrzegawczy: Jeśli w wybranych domach opieki personel wydaje się przemęczony, nie zna procedur lub odpowiada pospiesznie, może to świadczyć o brakach kadrowych i niedoszkoleniu.

Wyżywienie, warunki bytowe i aktywizacja w domach opieki

Dobre domy opieki gwarantują urozmaicone, świeże menu, ściśle dostosowane do diet specjalnych (np. cukrzycowej czy lekkostrawnej). Pokoje mogą być wieloosobowe, jednak każdy pensjonariusz powinien mieć dogodny dostęp do łazienki. Zweryfikuj, czy domy opieki oferują wspólne przestrzenie, takie jak sala telewizyjna, świetlica czy biblioteka. Zapytaj o harmonogram zajęć (np. malarstwo, rękodzieło, muzykoterapia, praktyki religijne). W nowoczesnych domach opieki aktywizacja to nie luksus, ale podstawowe narzędzie ochrony zdrowia psychicznego.

Opłaty – ile kosztują domy opieki?

Miesięczny koszt pobytu w domach opieki waha się od kilku do nawet kilkunastu tysięcy złotych. Pobyt finansowany jest zazwyczaj z emerytury seniora, a ewentualną różnicę pokrywa rodzina lub gmina. Analizując domy opieki, zawsze proś o pełny cennik: co zawiera opłata podstawowa, za co trzeba zapłacić dodatkowo (leki, środki higieniczne, rehabilitacja indywidualna) oraz czy można zawrzeć umowę na czas określony, by odbyć tzw. pobyt próbny.

Sygnały ostrzegawcze — jakich domów opieki unikać?

Bezwzględnie omijaj domy opieki, w których:

• dyrekcja unika oprowadzania po całej placówce,
• pracownicy są obojętni i oschli wobec mieszkańców,
• pomieszczenia są brudne lub zaniedbane,
• pensjonariusze są izolowani od kontaktu z rodziną,
• wywierana jest presja na natychmiastowe podpisanie umowy.

Twoje subiektywne poczucie bezpieczeństwa w danym miejscu to równie ważny wskaźnik, co formalna lista kontrolna.

Prawa mieszkańca w domach opieki

Wybierając domy opieki, pamiętaj o swoich prawach. Masz bezwzględne prawo do: prywatności i godności, wolności poruszania się, opieki medycznej, dostępu do lekarza pierwszego kontaktu, pełnej informacji o stanie swojego zdrowia i planie opieki, a także do składania skarg u dyrektora placówki lub Rzecznika Praw Obywatelskich. Przestrzeganie tych zasad przez domy opieki to nie łaska, lecz prawny obowiązek.

Weryfikacja i wybór odpowiedniej placówki to najważniejsza inwestycja w bezpieczną przyszłość. Nie wystarczy kierować się wyłącznie niską ceną lub niewielką odległością od rodziny. Warto odwiedzić różne domy opieki, zadać niewygodne pytania i uważnie obserwować relacje personelu z mieszkańcami. Godność, bezpieczeństwo, profesjonalna opieka i aktywne życie społeczne to absolutne minimum, które domy opieki muszą zagwarantować każdemu seniorowi.

„Murdle. Tom 1. 100 zagadek kryminalnych do rozwikłania przy użyciu logiki, wiedzy oraz sztuki dedukcji” to zbiór oryginalnych łamigłówek autorstwa G.T. Karbera — twórcy popularnej gry internetowej, którą rozwiązują miliony fanów na całym świecie. Każda zagadka stawia przed Tobą pytania: kto popełnił zbrodnię? Jakiej broni użyto? Gdzie doszło do przestępstwa? Stajesz się detektywem, który musi przeanalizować wskazówki, przesłuchać świadków i wyciągnąć właściwe wnioski.

Cztery poziomy, nieskończona zabawa

Książka podzielona jest na cztery poziomy trudności, co sprawia, że każdy czytelnik — niezależnie od tego, czy jest początkującym odkrywcą, czy doświadczonym miłośnikiem łamigłówek — znajdzie tu zadanie dla siebie. Zaczniesz od prostszych spraw, które stanowią świetną rozgrzewkę dla umysłu, a następnie stopniowo przejdziesz do bardziej skomplikowanych dochodzeń, wymagających głębszej analizy i logicznego myślenia. To idealna struktura dla seniorów, którzy chcą rzucić wyzwanie szarym komórkom bez poczucia frustracji.

Dlaczego te zagadki są idealne dla seniorów?

Rozwiązywanie łamigłówek logicznych to fantastyczny sposób na utrzymanie umysłu w świetnej formie. Naukowcy potwierdzają, że regularne angażowanie się w aktywności wymagające logicznego myślenia i dedukcji może wspomagać koncentrację, pamięć oraz funkcje poznawcze, co jest szczególnie ważne w dojrzałym wieku. „Murdle” oferuje czystą, satysfakcjonującą zabawę bez żadnych ukrytych haczyków — idealną do pracy w pojedynkę, jak i wspólnie z rodziną czy przyjaciółmi.

Każda sprawa jest artystycznie zilustrowana i zawiera mapy oraz kody, które sprawiają, że lektura jest nie tylko stymulująca intelektualnie, ale też przyjemna dla oka. Książka zawiera również podpowiedzi i pełne rozwiązania na końcu, więc nigdy nie utkniesz w martwym punkcie na zbyt długo.

Samotnie lub w gronie przyjaciół

Jedną z największych zalet „Murdle” jest jej uniwersalność. Możesz rozwiązywać zagadki we własnym tempie, siedząc w ulubionym fotelu z filiżanką kawy lub herbaty. To jednak również świetna rozrywka grupowa — wspólne główkowanie z przyjaciółmi czy wnukami sprzyja integracji, pobudza kreatywność i przynosi ogromną satysfakcję, gdy uda się rozwikłać wyjątkowo trudną sprawę. To idealne zajęcie na długie wieczory lub spotkania towarzyskie.

Praktyczne informacje

• Wydawnictwo: Publicat
• Rok wydania: 2024
• Liczba stron: 384
• Format: Miękka oprawa
• Autor: G.T. Karber

Książka jest dostępna w większości księgarń stacjonarnych i internetowych, a jej cena jest przystępna dla każdego portfela. Warto również dopytać o dostępność egzemplarza w lokalnej bibliotece!

„Murdle” to pozycja obowiązkowa dla każdego seniora, który pragnie dbać o kondycję swojego umysłu poprzez świetną rozrywkę. Nie wymaga żadnego specjalistycznego sprzętu — wystarczy dobre pióro (lub ołówek), kartka papieru i chęć do zagłębienia się w detektywistyczne wyzwania. Niezależnie od tego, czy masz już doświadczenie w rozwiązywaniu łamigłówek, czy dopiero zaczynasz przygodę z logicznym myśleniem, książka Karbera będzie doskonałym towarzyszem wolnych chwil. Serdecznie polecamy!

Dźwięk syreny alarmowej lub alert z Rządowego Centrum Bezpieczeństwa (RCB) to sygnał do działania. Reakcja musi być szybka, ale przemyślana. Instrukcja reagowania podczas ataku z powietrza mówi jasno: jeśli jesteś blisko sprawdzonego punktu schronienia i droga do niego jest bezpieczna — udaj się tam natychmiast. Zabierz ze sobą plecak ewakuacyjny i niezbędne leki. Poruszaj się wyłącznie po schodach — nigdy nie korzystaj z windy, która może się zablokować.

Jeśli jednak dotarcie do schronu wymaga zbyt długiego przebywania na zewnątrz, nie ryzykuj. Pozostań w budynku i szybko przejdź do centralnego pomieszczenia bez okien, znajdującego się w jego wnętrzu.

Gdzie szukać schronienia — bezpieczne miejsca

Najbezpieczniejsze schronienia to te, które zostały wcześniej sprawdzone przez służby. Ich lokalizację znajdziesz w serwisie www.gdziesieukryc.pl — warto sprawdzić ją już teraz, zanim zajdzie taka potrzeba.

Jeśli nie możesz szybko dotrzeć do oficjalnego punktu schronienia, szukaj ochrony w:

• Podziemnym garażu (pod warunkiem, że nie ma uszkodzonego stropu),
• Tunelu lub przejściu podziemnym,
• Budynku o solidnych ścianach (najlepiej kilkupiętrowym),
• Centralnym pomieszczeniu bez okien w domu lub mieszkaniu — np. wewnętrznym korytarzu, przedpokoju, garderobie czy łazience (o ile nie ma w niej piecyka gazowego).

Kluczowa zasada brzmi: między Tobą a przestrzenią zewnętrzną powinny znajdować się co najmniej dwie solidne ściany. Pierwsza zatrzyma część odłamków i gruzu, druga ograniczy ryzyko obrażeń.

Jak przygotować bezpieczne pomieszczenie w domu

Osoby mieszkające samotnie — w tym seniorzy — powinny wiedzieć, które pomieszczenie w ich domu jest najbezpieczniejsze. Wybierz je już dziś:

• Wewnętrzny korytarz (jeśli ma solidne ściany),
• Łazienka bez okien i piecyka gazowego,
• Garderoba wewnątrz mieszkania,
• Przedpokój z wewnętrzną ścianą nośną.
• Unikaj miejsc, które mogą być niebezpieczne:
• Piwnic lub garaży z uszkodzonym stropem,
• Pomieszczeń z pęknięciami w ścianach konstrukcyjnych,
• Pokoi z oknami, balkonami lub dużymi lustrami,
• Miejsc z butlami gazowymi, ciężkimi wiszącymi przedmiotami oraz dużymi meblami znajdującymi się nad głową,
• Kotłowni lub pomieszczeń z instalacją gazową.

Bezpieczeństwo wybranego pomieszczenia możesz wzmocnić już teraz — przygotuj gruby koc lub materac, którym w razie zagrożenia będzie można zastawić okna czy drzwi.

Reagowanie podczas ataku — gdzie jesteś?

W domu: Przejdź do wcześniej wybranego, centralnego pomieszczenia bez okien. Pozostań tam, aż minie zagrożenie. Słuchaj informacji z mediów lub komunikatów RCB.

W pracy: Udaj się do schronienia wskazanego przez pracodawcę. Jeśli takiego miejsca nie ma, przejdź do centralnego pomieszczenia bez okien wewnątrz budynku.

Na ulicy: Jeśli widzisz schronienie oznaczone przez samorząd — wejdź do niego. Jeśli nie masz go w zasięgu, wejdź do najbliższego solidnego budynku i skieruj się do jego wnętrza lub w dół (do piwnicy, jeśli nie nosi śladów uszkodzeń). Unikaj przebywania na balkonach czy przy oknach.

W samochodzie: Opuść pojazd, jeśli znajdujesz się blisko bezpiecznego budynku. Nie siedź w aucie — fale uderzeniowe mogą rozbić szyby. Jeśli jesteś na otwartej przestrzeni, schyl się lub połóż płasko na ziemi (najlepiej w zagłębieniu terenu), z dala od budynków.

Przygotowanie psychiczne i praktyczne

Wiedza o tym, jak reagować, buduje pewność siebie. Porozmawiaj z rodziną o wspólnym planie: gdzie się schowacie i w jaki sposób będziecie się komunikować. Przygotuj plecak ewakuacyjny zawierający:

• Leki nasercowe, na nadciśnienie lub inne przewlekłe dolegliwości,
• Dokumenty tożsamości,
• Zapas wody i lekkie przekąski,
• Podstawową apteczkę,
• Latarkę,
• Powerbank do telefonu.

Ćwicz mentalnie — wyobraź sobie krok po kroku, co zrobisz w sytuacji podniesienia alarmu. Takie ćwiczenie zredukuje stres i zminimalizuje panikę w obliczu rzeczywistego zagrożenia.

Reagowanie podczas zagrożenia atakiem z powietrza opiera się przede wszystkim na szybkości i znajomości zasad. Zapamiętaj: dwie ściany między Tobą a przestrzenią zewnętrzną to reguła, która może uratować Ci życie. Poznaj lokalizację schronów w serwisie www.gdziesieukryc.pl i już dziś wybierz najbezpieczniejsze pomieszczenie w swoim domu. Przygotowanie praktyczne (od spakowania plecaka ewakuacyjnego) i psychiczne (ćwiczenie mentalnych scenariuszy) to najlepsza inwestycja w bezpieczeństwo Twoje i Twoich bliskich. W kryzysie liczą się sekundy, a dzięki odpowiedniej wiedzy będziesz na nie gotowy.

Senior mówi: sprawdzam. Jak rozpoznać fake news?

Jednym z głównych tematów tegorocznej akcji jest dezinformacja. Organizatorzy chcą zwrócić uwagę na fałszywe, zmanipulowane lub wyrwane z kontekstu informacje, z którymi można spotkać się m.in. w internecie i mediach społecznościowych.

– Seniorzy coraz częściej spotykają się z fałszywymi, zmanipulowanymi i wyrwanymi z kontekstu informacjami. Dlatego umiejętność ich weryfikacji i znajdowania wiarygodnych źródeł jest tak ważna – mówi Beata Kopczyńska, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie śląskim.

Podczas spotkań będzie można dowiedzieć się również, jak zachować ostrożność w kontaktach telefonicznych i internetowych oraz jak bezpiecznie robić zakupy.

Emerytury, renty i dorabianie. O tym też będzie można porozmawiać

Dni Seniora to nie tylko temat dezinformacji i bezpieczeństwa. W programie znalazły się również zagadnienia związane bezpośrednio z sytuacją osób pobierających świadczenia.

Eksperci będą mówić m.in. o:

• emeryturach i rentach,
• waloryzacji świadczeń,
• dorabianiu do emerytury lub renty,
• przeliczaniu świadczeń,
• nowej legitymacji emeryta i rencisty

W spotkaniach wezmą udział także przedstawiciele instytucji partnerskich. Poruszą tematy związane m.in. z prawami konsumenta, bezpieczeństwem zakupów, ochroną praw pacjenta, prawami klientów instytucji finansowych oraz dezinformacją dotyczącą zdrowia.

Bezpłatne spotkania w całej Polsce

Wydarzenia będą odbywać się przez cały październik 2026 r. w różnych miejscach w kraju. Spotkania zaplanowano m.in. w placówkach ZUS, domach kultury, uniwersytetach trzeciego wieku oraz urzędach miast i gmin. Część wydarzeń będzie również organizowana w ramach ogólnodostępnych imprez dla seniorów.

Uczestnicy będą mogli wziąć udział w wykładach, warsztatach, panelach dyskusyjnych i indywidualnych konsultacjach. Organizatorzy przygotowali także materiały informacyjno-edukacyjne.

ZUS wydał także gazetkę dla seniorów

Jak co roku ZUS przygotował publikację „ZUS dla Seniora”. Materiały do gazetki przygotowują partnerzy akcji, a jej tematyka jest skierowana przede wszystkim do osób starszych.

Współorganizatorem Dni Seniora jest Polski Związek Emerytów i Rencistów. Wśród partnerów znalazły się: Narodowy Fundusz Zdrowia, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Pacjenta, Policja, Rzecznik Finansowy oraz NASK-PIB.

Szczegółowy harmonogram wydarzeń i informacje o spotkaniach w poszczególnych miejscowościach są dostępne na stronie ZUS.

Jesienią i zimą domowa apteczka zwykle zyskuje nieco większe znaczenie, ponieważ sezon przeziębień potrafi zaskoczyć w najmniej odpowiednim momencie. Leki na zatoki mogą stanowić jeden z jej praktycznych elementów, szczególnie wtedy, gdy dolegliwości związane z zatkanym nosem i uczuciem ucisku zaczynają utrudniać pracę, odpoczynek czy spokojny sen. Warto jednak pamiętać, że wybór konkretnego preparatu powinien być dopasowany do charakteru objawów oraz zgodny z informacjami zawartymi w ulotce.

Codzienny komfort można wspierać również prostymi nawykami, które dobrze wpisują się w jesienny rytm dnia. Regularne wietrzenie mieszkania, dbanie o odpowiednią wilgotność powietrza i wypijanie dostatecznej ilości płynów pomagają stworzyć bardziej przyjazne warunki dla dróg oddechowych. Leki na zatoki mogą być stosowane wtedy, gdy istnieją ku temu wskazania, ale równie ważne pozostaje ograniczenie czynników, które potęgują uczucie suchości i dyskomfortu.

Znaczenie ma też tempo codzienności. Przy uczuciu ciężkości w okolicy zatok nawet zwykłe obowiązki mogą wydawać się bardziej męczące, dlatego dobrze pozwolić sobie na spokojniejszy dzień, krótszą listę zadań i więcej odpoczynku. Ciepły napój, chwila bez ekranu i dobrze przewietrzona sypialnia nie rozwiązują wszystkich problemów, ale mogą sprawić, że okres gorszego samopoczucia będzie łatwiejszy do przejścia.

Jak leki na zatoki połączyć z dobrymi nawykami na co dzień?

W przypadku dolegliwości związanych z zatokami warto działać rozsądnie i obserwować reakcję organizmu. Leki na zatoki różnią się składem oraz sposobem działania, dlatego przed zastosowaniem konkretnego produktu należy sprawdzić jego przeznaczenie, dawkowanie oraz przeciwwskazania. Szczególna ostrożność ma znaczenie w przypadku osób przyjmujących inne leki lub zmagających się z chorobami przewlekłymi, ponieważ nie każdy preparat będzie odpowiedni w każdej sytuacji.

Na komfort zatok wpływa również jakość powietrza w pomieszczeniach. Zbyt wysoka temperatura i nadmierne przesuszenie mogą sprawiać, że oddychanie staje się mniej komfortowe, a błony śluzowe bardziej podatne na podrażnienie. Warto więc regularnie wietrzyć mieszkanie, nie przegrzewać sypialni i pamiętać o nawadnianiu organizmu. Leki na zatoki mogą uzupełniać takie działania, ale nie powinny zastępować codziennych nawyków wspierających dobre samopoczucie.

Dobrze jest także zachować czujność w sytuacji, gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas, wyraźnie się nasilają albo towarzyszy im wysoka gorączka czy silny ból. W takim przypadku rozsądne będzie skonsultowanie się z lekarzem lub farmaceutą, aby nie przedłużać samodzielnego leczenia bez pewności, że wybrany sposób postępowania jest właściwy.

Spokojniejsze dni zaczynają się od uważności na potrzeby organizmu

Problemy z zatokami potrafią skutecznie obniżyć komfort codzienności, ale odpowiednio dobrane działania mogą pomóc przejść przez trudniejszy okres z większą swobodą. Leki na zatoki warto łączyć z odpoczynkiem, odpowiednim nawodnieniem, dobrą jakością powietrza w domu i rozsądnym tempem dnia. Takie podejście pozwala potraktować troskę o zatoki jako naturalną część sezonowej rutyny, bez niepotrzebnego komplikowania codziennych przyzwyczajeń.

Wcześniej pojawiały się również sygnały o przedstawicielach kancelarii, którzy odwiedzali osoby z niepełnosprawnościami w ich domach. ZUS przypomina, że korzystanie z płatnego pośrednika nie jest konieczne.

Pomoc w ZUS jest bezpłatna

Osoba ubiegająca się o świadczenie wspierające może skorzystać z bezpłatnej pomocy pracowników ZUS. Pomogą oni przy złożeniu wniosku i wyjaśnią, jakie formalności trzeba spełnić.

Jeśli osoba z niepełnosprawnością nie chce albo nie może załatwić sprawy samodzielnie, może upoważnić zaufaną osobę, na przykład członka rodziny. Taki pełnomocnik również może skorzystać z bezpłatnej pomocy ZUS.

Dlatego przed podpisaniem umowy z firmą lub kancelarią warto najpierw sprawdzić, czy oferowana usługa jest w ogóle potrzebna.

Świadczenie wspierające może otrzymać także osoba po 60. roku życia

Świadczenie wspierające nie jest dodatkiem przeznaczonym wyłącznie dla seniorów. Mogą jednak otrzymać je także osoby w wieku 60, 70 czy 80 lat, jeśli spełniają określone warunki.

Od 2026 roku świadczenie jest dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, które ukończyły 18 lat i mają decyzję wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON) ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 70 punktów.

Nie ma przy tym górnej granicy wieku.

Najpierw decyzja WZON, później wniosek do ZUS

Procedura uzyskania świadczenia składa się z dwóch etapów. Najpierw trzeba wystąpić do WZON o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Dopiero po uzyskaniu ostatecznej decyzji można złożyć wniosek o świadczenie wspierające do ZUS.

Wniosku do ZUS nie składa się papierowo. Jest on przyjmowany wyłącznie elektronicznie – przez eZUS, portal Emp@tia albo bankowość elektroniczną.

Ważny jest również termin. Jeżeli wniosek do ZUS zostanie złożony w ciągu 3 miesięcy od dnia wydania decyzji przez WZON, świadczenie może zostać wypłacone z wyrównaniem od dnia ustalenia poziomu potrzeby wsparcia. Po przekroczeniu tego terminu świadczenie przysługuje od miesiąca złożenia wniosku.

Im więcej punktów, tym wyższe świadczenie

Kwota świadczenia zależy od liczby punktów ustalonych przez WZON. Od 1 marca 2026 roku świadczenie wynosi od 792 zł do 4353 zł miesięcznie.

ZUS wypłaca pieniądze wyłącznie bezgotówkowo. Świadczenie trafia na wskazany we wniosku rachunek bankowy prowadzony w Polsce. Nie trzeba jednak posiadać własnego konta – można wskazać rachunek zaufanej osoby, np. członka rodziny lub opiekuna.

Gdzie zgłosić wątpliwości?

ZUS zaleca, aby osoby, które mają wątpliwości dotyczące oferowanej im odpłatnej pomocy albo podejrzewają próbę oszustwa, skontaktowały się z najbliższą placówką ZUS.

Można również zadzwonić do Centrum Kontaktu Klientów ZUS pod numer 22 560 16 00 albo napisać na adres cot@zus.pl. W przypadku podejrzenia oszustwa można także skontaktować się z policją.

Najważniejsza zasada jest prosta: nie trzeba płacić pośrednikowi za samą pomoc w złożeniu wniosku o świadczenie wspierające. ZUS zapewnia taką pomoc bezpłatnie.

Hipochondryzm to zaburzenie somatyczne (związane z percepcją ciała), w którym pacjent odczuwa obsesyjny lęk przed chorobą. Jego główną cechą jest preokupacja zdrowiem, czyli nieustanne skupienie na potencjalnych zagrożeniach dla organizmu. Osoba z hipochondryzmem nie tylko boi się choroby, ale aktywnie poszukuje jej objawów. Każda, nawet najmniejsza nieprawidłowość — ból głowy, zawroty, bezsenność — interpretowana jest jako zwiastun tragedii.

Warto odróżnić zaburzenie lękowe od naturalnej troski o siebie. Każdy z nas czasami martwi się o swój stan zdrowia. Hipochondryzm jednak znacząco przekracza tę normę — zaburza codzienne funkcjonowanie i powoduje ogromny dyskomfort psychiczny. Pacjenci spędzają godziny na analizowaniu objawów w internecie, wielokrotnie odwiedzają gabinety lekarskie i nigdy nie czują się usatysfakcjonowani prawidłowymi wynikami badań.

Współczesne klasyfikacje chorób (DSM-5, ICD-11) opisują hipochondryzm jako postać zaburzenia somatycznego, w którym kluczową rolę odgrywa nierealistyczna interpretacja sygnałów płynących z ciała. Termin „hipochondria” jest obecnie rzadziej używany w profesjonalnej diagnozie medycznej, gdyż nabrał w społeczeństwie pejoratywnego znaczenia, które nie oddaje powagi cierpienia pacjenta.

Przyczyny hipochondryzmu

Zaburzenie to rzadko wynika z jednego konkretnego czynnika. Najczęściej rozwija się na styku wielu predyspozycji i doświadczeń:

• Czynniki genetyczne i biologiczne: Skłonność do zaburzeń lękowych bywa dziedziczna. Osoby z rodzinną historią depresji lub lęku obarczone są wyższym ryzykiem.
• Doświadczenia z przeszłości: Przebyta trauma medyczna, śmierć bliskiej osoby, poważna choroba w dzieciństwie lub nadmierne skupianie uwagi na zdrowiu przez nadopiekuńczych rodziców.
• Przewlekły stres: Problemy w pracy, trudności w relacjach, bolesne rozstania czy kryzysy finansowe osłabiają układ nerwowy, torując drogę lękowi.
• Poczucie braku kontroli: Zderzenie z chorobą, której trudno było zapobiec, potęguje poczucie bezsilności wobec własnego ciała.
• Łatwy dostęp do informacji (Cyberchondria): Internet pełen artykułów medycznych wzmacnia lęk, dając nieograniczony dostęp do katalogu rzadkich schorzeń.
• Wzorce kulturowe: Współczesne społeczeństwa zachodnie silnie promują kult idealnego zdrowia i restrykcyjnej profilaktyki, co może u podatnych osób napędzać obsesję.
• Cechy osobowości: Perfekcjonizm, potrzeba pełnej kontroli, wysokie standardy bezpieczeństwa i bardzo niska tolerancja na niepewność.

Naukowcy wskazują, że hipochondryzm najczęściej ujawnia się w okresach wzmożonego stresu lub po incydencie zdrowotnym, który wzbudził silny niepokój. Często współwystępuje z depresją, co wymaga kompleksowego podejścia do leczenia.

Objawy hipochondryzmu

Symptomy tego zaburzenia manifestują się na kilku płaszczyznach:

Objawy psychiczne i behawioralne:

• Nawracające, obsesyjne myśli i stały lęk o zdrowie.
• Kompulsywne czytanie o chorobach w sieci.
• Nieustanne monitorowanie ciała (np. sprawdzanie węzłów chłonnych, pulsu, znamion na skórze, częste mierzenie temperatury).
• Wielokrotne wizyty u specjalistów, mimo prawidłowych wyników badań ("shopping medyczny").
• Ciągłe szukanie zapewnień u bliskich (np. pytania: „Czy nie wyglądam blado?”, „Czy uważasz, że to coś poważnego?”).
• Unikanie miejsc publicznych z obawy przed infekcją (skrajne przypadki).
• Izolacja społeczna podyktowana strachem.
• Gromadzenie zapasów leków i nadużywanie suplementów diety.

Objawy fizyczne (psychosomatyczne):

• Bóle mięśni, stawów i głowy.
• Ucisk w klatce piersiowej, uczucie duszności (często hiperwentylacja).
• Zawroty głowy i szumy uszne.
• Problemy żołądkowo-jelitowe (np. zespół jelita drażliwego).
• Przewlekłe zmęczenie i bezsenność.

Ważne: Objawy fizyczne są przez pacjenta naprawdę odczuwane – nie symuluje ich. Przemęczony lękiem mózg aktywuje układ nerwowy do wysyłania realnych sygnałów somatycznych, które chory interpretuje jako twardy dowód toczącej się choroby.

Hipochondryzm a internet — pułapka diagnozy online

Współczesny lęk o zdrowie jest potężnie napędzany przez wyszukiwarki internetowe. Proces ten, zyskał już miano cyberchondrii. Wpisywanie w wyszukiwarkę ogólnych haseł, takich jak "ból głowy" czy "zmęczenie", niemal zawsze prowadzi do artykułów o rzadkich i zagrażających życiu chorobach.

Wiedzy dostępnej na portalach medycznych z reguły brakuje kontekstu klinicznego. Jeżeli pacjent przeczyta o objawach białaczki, jego lęk błyskawicznie zniekształci percepcję, każąc mu "znaleźć" u siebie identyczne symptomy. Algorytmy podsuwają treści szokujące i angażujące, a groźne wezwania typu: "Jeśli masz te objawy, NATYCHMIAST udaj się do lekarza!", działają na mózg hipochondryka jak alarm przeciwpożarowy.

Jak rozpoznać hipochondryzm u siebie?

Warto skonsultować się z psychoterapeutą, jeśli zauważasz, że:

• Martwisz się o zdrowie niemal codziennie, lekceważąc zapewnienia lekarzy.
• Lęk dezorganizuje Twoje życie zawodowe, naukę i relacje z bliskimi.
• Wykonujesz badania obrazowe i laboratoryjne częściej niż jest to wskazane, szukając potwierdzenia swoich obaw.
• Dobre wyniki badań przynoszą ulgę tylko na chwilę – szybko znajdujesz nowy powód do zmartwień.
• Bliscy zwracają Ci uwagę, że Twoje obawy są nieadekwatne do sytuacji.
• Doświadczasz ataków paniki (kołatanie serca, duszności, poty) na samą myśl o potencjalnej chorobie.

Leczenie hipochondryzmu

Hipochondryzm to stan, który można skutecznie leczyć. Współczesna medycyna i psychologia oferują sprawdzone narzędzia:

• Psychoterapia (Nurt poznawczo-behawioralny – CBT)
• Terapia CBT to złoty standard w leczeniu zaburzeń lękowych. Terapeuta pomaga:
• Rozpoznawać i modyfikować błędy poznawcze (np. katastrofizację czy nadinterpretację sygnałów z ciała).
• Eliminować zachowania zabezpieczające i kompulsje (np. zakaz "googlowania" objawów, ograniczenie częstotliwości samobadań).
• Zbudować tolerancję na niepewność (zaakceptowanie faktu, że 100% pewność zdrowia jest niemożliwa do osiągnięcia).

Farmakoterapia

Jeśli zaburzeniu lękowemu o zdrowie towarzyszy ciężka depresja lub ataki paniki, lekarz psychiatra może włączyć leczenie farmakologiczne, najczęściej stosując:

Leki z grupy SSRI (np. sertralina, fluoksetyna, escitalopram).

Leki o działaniu przeciwlękowym (np. buspiron).

Zmiana stylu życia i codzienna higiena psychiczna

Odwyk od dr Google'a: Zainstaluj blokady na portale medyczne, ustal sztywne ramy czasowe korzystania z sieci.

Aktywność fizyczna: Regularny ruch obniża poziom kortyzolu i przywraca zaufanie do własnego ciała.

Techniki relaksacyjne: Trening uważności (mindfulness) i medytacja pomagają zakotwiczyć się "tu i teraz", przerywając spiralę lęku.

Praktyczne wskazówki (Jak radzić sobie na co dzień)

Zaufaj jednemu lekarzowi prowadzącemu: Zrezygnuj z turystyki medycznej. Jeśli zaufany internista twierdzi, że jesteś zdrowy – przyjmij to za fakt.

Wyznacz "godzinę zmartwień": Zezwól sobie na myślenie o chorobach tylko przez 15 minut dziennie (np. między 17:00 a 17:15). Poza tym czasem świadomie przekierowuj uwagę na inne zadania.

Zaakceptuj niepewność: To naturalny element ludzkiego życia. Nikt nie dysponuje gwarancją absolutnego zdrowia.

Otwórz się na wsparcie: Grupy wsparcia i rozmowy z bliskimi, którzy rozumieją specyfikę zaburzeń lękowych, potrafią zdziałać cuda.

Zaburzenie lęku o zdrowie potrafi zamienić codzienność w koszmar, jednak jest w pełni uleczalne. Jeśli czujesz, że strach przed chorobą przejmuje kontrolę nad Twoim życiem, a kolejne wyniki badań nie przynoszą spokoju, nie zwlekaj – poproś o pomoc specjalistę. Terapia poznawczo-behawioralna i odpowiednio dobrana ścieżka leczenia pomogły już milionom pacjentów odzyskać radość z życia i uwolnić się od paraliżującego lęku.

Bibliografia

American Psychiatric Association, DSM-5 — Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 2013, https://www.psychiatry.org/

World Health Organization, ICD-11 — International Classification of Diseases, Chapter V (Mental, behavioural or neurodevelopmental disorders), 2022, https://www.who.int/standards/classifications/classification-of-diseases

Ministerstwo Zdrowia, Informacje o zdrowiu psychicznym i zaburzeniach lękowych, https://www.mz.gov.pl/

PubMed (NCBI), Health Anxiety and Illness Anxiety Disorder — Recent Advances and Emerging Perspectives, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego (UKSW), Katedra Psychiatrii, Materiały edukacyjne dotyczące zaburzeń lękowych, https://www.uksw.edu.pl/

Seniorzy nie musieli składać żadnych wniosków

Czternasta emerytura została przyznana automatycznie. ZUS wypłacał ją razem z emeryturą lub rentą, w standardowych terminach płatności przypadających 1, 6, 10, 15, 20 i 25 września.

Najwięcej osób otrzymało dodatkowe świadczenie 20 i 25 września. W tych dwóch terminach czternastki trafiły łącznie do prawie 2,45 mln świadczeniobiorców.

ZUS wyśle decyzje w sprawie czternastki

Sama wypłata świadczenia to nie koniec tegorocznej akcji. Na początku października ZUS rozpocznie wysyłkę decyzji dotyczących przyznania czternastej emerytury.

Zakład planuje wysłać ponad 6,29 mln decyzji – po jednej do każdej osoby, której przyznano dodatkowe roczne świadczenie pieniężne.

Nie wszyscy dostali czternastkę we wrześniu

Do zakończenia wypłat pozostała jeszcze jedna grupa świadczeniobiorców. Chodzi o około 23,6 tys. osób pobierających świadczenia przedemerytalne.

Łączna wartość przeznaczonych dla nich czternastek przekroczy 46,8 mln zł brutto. ZUS przekaże te pieniądze najpóźniej 1 października. Będzie to ostatni etap tegorocznej wypłaty czternastych emerytur.

Ile wynosiła czternasta emerytura w 2026 roku?

W 2026 roku pełna czternasta emerytura wynosiła 1978,49 zł brutto. W tej wysokości otrzymywały ją osoby, których podstawowa emerytura lub renta nie przekraczała 2900 zł brutto.

Przy wyższych świadczeniach stosowana była zasada „złotówka za złotówkę”. Oznacza to, że czternasta emerytura była odpowiednio pomniejszana wraz ze wzrostem podstawowego świadczenia.

Źródło: ZUS

30 września weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów dotyczące Programu Bonu Senioralnego na lata 2026–2028. W pierwszej edycji rząd przeznaczy na program blisko miliard złotych. Bon Senioralny nie jest jednak świadczeniem pieniężnym, które senior otrzyma na konto. To bezpłatne usługi wsparcia świadczone w miejscu zamieszkania osoby starszej i organizowane przez gminę.

W 2026 roku program obejmie IV kwartał.

Kto może skorzystać z Bonu Senioralnego?

Program skierowany jest do osób, które ukończyły 65 lat i spełniają określone kryterium dochodowe. Średni miesięczny dochód seniora z trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku nie może przekroczyć 3410 zł.

To kryterium jest wyższe niż stosowane w systemie pomocy społecznej. Jak podkreśla Marzena Okła-Drewnowicz, sekretarz stanu w KPRM i pełnomocnik rządu do spraw polityki senioralnej, dzięki temu program ma obejmować także osoby, które dotychczas znajdowały się poza systemem pomocy społecznej.

Ważne: spełnienie kryterium dochodowego nie oznacza automatycznie przyznania określonej liczby godzin pomocy. Gmina oceni sytuację seniora i jego potrzeby.

Czy senior dostanie pieniądze?

Nie. Bon Senioralny nie jest wypłatą gotówki.

Senior otrzymuje dostęp do bezpłatnych usług wsparcia, których organizacją zajmuje się gmina. Ich zakres oraz liczba godzin będą ustalane indywidualnie, w zależności od potrzeb konkretnej osoby.

Maksymalna wartość usług może wynieść 2500 zł miesięcznie. Oznacza to, że senior nie otrzyma 2500 zł do wykorzystania według własnego uznania. Jest to maksymalna wartość finansowanych usług.

Na jaką pomoc może liczyć senior?

Bon ma służyć przede wszystkim w codziennym funkcjonowaniu w domu. Wsparcie może obejmować m.in.:

• robienie zakupów,
• przygotowywanie posiłków,
• pomoc w utrzymaniu higieny,
• pomoc przy myciu się,
• pomoc w ubieraniu się,
• inne podstawowe czynności życia codziennego.

O tym, jaki zakres pomocy będzie potrzebny, zdecyduje gmina po przeprowadzeniu kwalifikacji.

Jak złożyć wniosek o Bon Senioralny?

Senior zainteresowany wsparciem będzie składał wniosek w swojej gminie. Samorząd sprawdzi sytuację osoby ubiegającej się o pomoc oraz zakres potrzebnego wsparcia.

Gmina ma przeprowadzić kwalifikację najpóźniej w ciągu 30 dni od złożenia kompletnego wniosku.

Trzeba jednak pamiętać, że program jest wdrażany przez samorządy. Dlatego dostępność Bonu Senioralnego będzie zależała również od tego, czy dana gmina została objęta programem.

Bon Senioralny najpierw tam, gdzie brakuje usług dla seniorów

Program nie obejmie od razu wszystkich gmin w Polsce. W pierwszej kolejności wsparcie ma trafić do gmin, w których nie ma publicznych usług opiekuńczych. Następnie będą uwzględniane gminy, w których z takich usług korzysta nie więcej niż 10 osób.

Według informacji rządu łącznie chodzi o około 45 proc. gmin w Polsce. Takie rozwiązanie ma kierować pomoc przede wszystkim tam, gdzie dostęp do publicznych usług opiekuńczych jest obecnie najmniejszy.

Czy gmina musi dopłacać do Bonu Senioralnego?

Bon Senioralny jest dla samorządów zadaniem zleconym i finansowanym z budżetu państwa. Oznacza to, że gminy nie będą musiały finansować tej usługi z własnego budżetu. Dla seniora najważniejsza jest jednak inna informacja: za przyznane w ramach programu usługi nie płaci.

Bon Senioralny ma odciążyć seniorów i ich rodziny

Program ma zwiększyć dostęp do pomocy w codziennym funkcjonowaniu osób starszych, szczególnie w miejscach, gdzie publiczne usługi opiekuńcze są słabo dostępne lub nie ma ich wcale.

W pierwszej edycji na Bon Senioralny przeznaczono blisko miliard złotych. W 2026 roku program obejmie jednak tylko IV kwartał, a jego wdrażanie będzie odbywać się etapami za pośrednictwem samorządów.

W praktyce oznacza to, że zanim senior złoży wniosek, warto sprawdzić w swojej gminie, czy została objęta programem i w jaki sposób przyjmuje wnioski.

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych to coroczne święto przypadające 1 października. Zostało ustanowione uchwałą Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) 14 grudnia 1990 roku, a pierwsze obchody odbyły się w 1991 roku. Dzień ten zapoczątkował politykę ONZ na rzecz osób starszych, nawiązując do Międzynarodowego Wiedeńskiego Planu Działania dotyczącego Osób Starszych z 1982 roku.

Głównym celem tego dnia jest zwrócenie uwagi na problemy, z którymi borykają się seniorzy, oraz podkreślenie ich znaczącego wkładu w rozwój społeczeństwa. Święto promuje normalizację procesu starzenia się i walczy z ageizmem – dyskryminacją ze względu na wiek. Według ONZ za osoby starsze uważa się ludzi powyżej 60. roku życia, choć granica ta jest umowna.

W Polsce Międzynarodowy Dzień Osób Starszych to moment uświadamiający konieczność działań na rzecz poprawy sytuacji seniorów, zwłaszcza w obszarach dostępu do opieki zdrowotnej, wsparcia ekonomicznego, kultury i edukacji.

Jak starzeć się aktywnie i zdrowo?

Jesień życia nie musi oznaczać bierności. Osoby starsze mogą cieszyć się pełnią życia, jeśli dbają o swoje zdrowie i aktywnie uczestniczą w życiu społecznym.

Profilaktyka zdrowotna – fundament dobrego samopoczucia

Sekretem zdrowego starzenia się jest systematyczna profilaktyka. Seniorzy powinni:

• Regularnie odwiedżać lekarza podstawowej opieki zdrowotnej (minimum raz w roku, a w przypadku chorób przewlekłych – częściej).
• Brać udział w programach profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, takich jak „Moje Zdrowie” (bezpłatne badania co 3 lata obejmujące pomiar ciśnienia, morfologię krwi, badanie moczu i ocenę funkcji poznawczych).
• Uczestniczyć w bezpłatnych badaniach przesiewowych (mammografia dla kobiet od 45. roku życia, kolonoskopia od 50. roku życia, badanie PSA dla mężczyzn).
• Regularnie kontrolować poziom cukru, cholesterolu i ciśnienia krwi.
• Korzystać z bezpłatnych szczepień dedykowanych seniorom (przeciwko grypie, pneumokokom i COVID-19).

Od 2025 roku NFZ udostępnia bezpłatnie około 3700 leków na receptę dla osób powyżej 65. roku życia, co stanowi znaczące wsparcie w leczeniu chorób przewlekłych.

Aktywność fizyczna – klucz do niezależności

Regularny ruch dostosowany do indywidualnych możliwości seniora pomaga utrzymać sprawność, poprawia krążenie i wspiera zdrowie psychiczne. Warto zadbać o:

• Codzienne spacery (minimum 30 minut).
• Ćwiczenia równowagi, które zmniejszają ryzyko upadków.
• Ćwiczenia wzmacniające, zapobiegające utracie masy mięśniowej.
• Zajęcia sprawiające radość (taniec, pływanie, joga dla seniorów).
• W przypadku wskazań lekarskich, seniorzy mogą skorzystać z domowej rehabilitacji finansowanej przez NFZ (do 80 dni zabiegowych rocznie).

Dieta i zdrowe odżywianie

Prawidłowe odżywianie jest niezbędne dla zachowania zdrowia i niezależności:

• Wybieraj dietę bogatą w warzywa, owoce, witaminy i minerały.
• Spożywaj posiłki wysokobialkowe, aby zapobiegać utracie masy mięśniowej.
• Pij wystarczającą ilość wody, nawet przy braku odczuwania pragnienia.
• Ograniczaj sól, co pomoże w kontroli ciśnienia krwi.
• Unikaj żywności wysokoprzetworzonej.

Wyzwania w opiece nad seniorami – co powinni wiedzieć opiekunowie

Wiele dorosłych osób opiekuje się swoimi rodzicami lub dziadkami. To odpowiedzialność wymagająca zarówno wiedzy, jak i empatii.

Najczęściej spotykane problemy zdrowotne seniorów

Osoby starsze są narażone na szereg chorób przewlekłych, które wymagają stałej kontroli:

• Nadciśnienie tętnicze i choroby sercowo-naczyniowe.
• Cukrzyca typu 2.
• Osteoporoza (zmniejszenie gęstości kości).
• Zaburzenia pamięci i demencja.
• Depresja i zaburzenia lękowe.
• Choroby układu oddechowego (POChP, astma).

Opiekunowie powinni monitorować objawy, dbać o regularne wizyty u specjalistów oraz pilnować dawkowania leków. Niezwykle ważna jest uwaga na polipragmazję (przyjmowanie wielu leków jednocześnie). Gdy senior zażywa cztery preparaty, ryzyko niepożądanych interakcji wynosi 38 procent, a przy siedmiu lekach wzrasta aż do 82 procent.

Jak wspierać seniora w codziennym życiu?

• Zadbaj o bezpieczeństwo w domu (usuń progi i potykacze, zainstaluj poręcze).
• Pomagaj w zarządzaniu farmakoterapią (przygotowuj dawki w kasetkach, przypominaj o porach przyjmowania).
• Wspieraj w utrzymaniu aktywności fizycznej i społecznej.
• Pilnuj kalendarza badań profilaktycznych i szczepień.
• Troszcz się o jego zdrowie psychiczne – rozmawiaj, spędzaj z nim czas i zwracaj uwagę na objawy depresji.
• W razie potrzeby ułatwiaj kontakt ze specjalistyczną opieką geriatryczną.

Dedykowane świadczenia zdrowotne dla osób 65+

W Polsce funkcjonuje szeroki wachlarz bezpłatnych świadczeń skierowanych do seniorów:

• Podstawowa opieka zdrowotna z prawem wyboru lekarza i pielęgniarki.
• Nocna i świąteczna opieka zdrowotna.
• Badania diagnostyczne w ramach programów profilaktycznych.
• Bezpłatne szczepienia ochronne.
• Opieka długoterminowa dla osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.
• Rehabilitacja domowa (do 80 dni zabiegowych rocznie).
• Opieka paliatywna i hospicyjna.
• Bezpłatne leczenie uzdrowiskowe (sanatorium) na podstawie skierowania z NFZ.

Jak wyrazić wdzięczność seniorom?

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych to idealny moment, aby pokazać seniorom, jak bardzo są dla nas ważni. Składając życzenia, warto uwzględnić:

• Podziękowania za mądrość i dzielenie się życiowym doświadczeniem.
• Wyrazy szacunku za ich wkład w budowanie rodziny i społeczeństwa.
• Życzenia zdrowia i aktywności na co dzień.
• Zapewnienie o ich wartości i byciu potrzebnym.
• Deklarację wsparcia i opieki.
• Wystarczą proste słowa: „Dziękuję za Twoją mądrość i doświadczenie. Życzę Ci zdrowia, radości i wielu lat aktywnego życia wśród bliskich, którzy Cię kochają i cenią”.

Międzynarodowy Dzień Osób Starszych to doskonały czas na refleksję nad rolą, jaką seniorzy odgrywają w naszych rodzinach i lokalnych społecznościach. Zdrowe starzenie się opiera się na profilaktyce, ruchu, prawidłowym odżywianiu i wsparciu emocjonalnym. Zrozumienie dostępnych świadczeń zdrowotnych i systematyczne dbanie o siebie to klucz zarówno dla seniorów, jak i ich opiekunów. Jesień życia może być wspaniałym czasem samorealizacji i pielęgnowania relacji – wystarczy zadbać o fundamenty zdrowia i okazywać osobom starszym zasłużony szacunek.

– Rozumiem, ale boję się odpowiedzieć.

– Znam to słowo, ale nie mogę go sobie przypomnieć.

– Kiedy ktoś mówi do mnie po angielsku, nagle wszystko zapominam.

Brzmi znajomo?

Być może nie potrzebujesz kolejnego kursu językowego. Być może potrzebujesz po prostu kogoś, z kim możesz regularnie rozmawiać po angielsku.

30 minut rozmowy – bez kamery i bez stresu

Nazywam się Peter. Mam 72 lata i od ponad 40 lat prywatnie uczę języka angielskiego. Obecnie prowadzę indywidualne rozmowy po angielsku przez WhatsApp.

Nie używamy kamery. Tylko głos.

Nie ma klasy, tablicy, testów ani egzaminów.

Nie musisz przygotowywać pracy domowej.

Najważniejsze jest jedno: to Ty masz mówić.

Podczas 30-minutowej rozmowy staram się, aby uczeń mówił przez większość czasu. Mogę zadawać pytania jak reporter, a Ty odpowiadasz po angielsku. Możemy rozmawiać o podróżach, rodzinie, pracy, hobby, jedzeniu, innych krajach, codziennym życiu albo po prostu o tym, co wydarzyło się wczoraj.

A co z błędami?

Błędy są normalną częścią rozmowy w obcym języku.

Nie chodzi o to, żeby każde zdanie było idealne.

Chodzi o to, żeby mówić.

Jeżeli chcesz, mogę poprawiać Twoje błędy. Jeżeli wolisz po prostu rozmawiać i nabrać pewności siebie, nie muszę przerywać Ci przy każdym błędzie.

„Znam angielski, ale od 20 lat go nie używałem”

To właśnie osoby w takiej sytuacji mogą szczególnie skorzystać z rozmowy.

Wiele osób uczyło się języka przez lata, ale później nie miało okazji go używać. Wiedza często nadal gdzieś jest – trzeba ją tylko ponownie uruchomić.

Regularna rozmowa może pomóc przypomnieć sobie słownictwo i sprawić, że mówienie stanie się bardziej naturalne.

Może to być szczególnie przydatne przed zagraniczną podróżą.

Wyobraź sobie sytuację:

Przyjeżdżasz do hotelu i coś jest nie tak z pokojem.

Potrafisz powiedzieć po angielsku, czego potrzebujesz?

A jeśli lekarz za granicą zapyta Cię, co Ci dolega?

A jeśli na lotnisku zmieniono bramkę albo Twój bagaż nie dotarł?

Takie właśnie sytuacje możemy ćwiczyć podczas rozmów.

Mam 72 lata – i to jest moja zaleta

Nie jestem młodym nauczycielem, który próbuje przekonać seniora, że rozumie jego sytuację. Sam jestem seniorem. Mam 72 lata. Dlatego bardzo chętnie rozmawiam z osobami z mojego pokolenia. Nie oczekuję, że będziesz mówić szybko. Możemy mówić spokojnie i powtarzać coś tyle razy, ile potrzeba. Nie musisz się też martwić kamerą ani swoim wyglądem. Rozmowa odbywa się wyłącznie głosowo przez WhatsApp.

Ile to kosztuje?

30 minut indywidualnej rozmowy kosztuje 5 euro.

Pierwsze 30 minut jest bezpłatne.

Nie musisz od razu kupować pakietu wielu lekcji.

Możesz najpierw spróbować i samodzielnie zdecydować, czy taka forma rozmowy Ci odpowiada.

Nie obiecuję, że po kilku rozmowach będziesz mówić perfekcyjnie po angielsku.

Mój cel jest znacznie prostszy:

Chcę pomóc Ci zacząć używać angielskiego, który już znasz.

Bez kamery.

Bez egzaminu.

Bez stresu.

Po prostu rozmawiamy po angielsku.

Peter

Online English Coach

30 minut: 5 €

Pierwsze 30 minut: bezpłatnie

WhatsApp: tylko rozmowa głosowa, bez kamery

WHATSAPP: +36 50 104 6943

Światowy Dzień Uśmiechu został ustanowiony w 1999 roku przez amerykańskiego artystę Harveya Balla, twórcę słynnego symbolu żółtej uśmiechniętej buzi, znanej jako „smiley face”. Ball stworzył ten znak w 1963 roku w zaledwie dziesięć minut, a z czasem stał się on jedną z najbardziej rozpoznawalnych ikon na świecie. Kiedy Ball zauważył, że jego dzieło zaczęto wykorzystywać głównie w celach komercyjnych, zdecydował się założyć Fundację Światowego Uśmiechu (World Smile Foundation). Miała ona przypominać ludziom o pierwotnym celu uśmiechu – okazywaniu przyjaźni, życzliwości i poprawianiu nastroju.

Gelotologia: nauka o śmiechu

Za powiedzeniem „śmiech to zdrowie” kryje się cała dziedzina naukowa zwana gelotologią (od greckiego słowa „gelos” – śmiech). Gelotolodzy badają wpływ śmiechu na funkcjonowanie organizmu i udowadniają, że zjawisko to przynosi wiele wymiernych korzyści zdrowotnych. Badania pokazują, że już kilka minut śmiechu dziennie pozytywnie wpływa na nasze ciało i psychikę.

Najciekawsze odkrycia dotyczą układu krążenia. Śmiech przyspiesza tętno, pogłębia oddech i dostarcza więcej tlenu do organizmu, co skutkuje lepszym dotlenieniem mózgu. Ponadto poprawia krążenie krwi oraz przyczynia się do obniżenia jej ciśnienia i poziomu cholesterolu.

Śmiech a hormony: endorfiny i kortyzol

Jednym z głównych powodów, dla których śmiech jest tak potężnym „lekarstwem”, jest jego wpływ na układ hormonalny. Podczas śmiechu mózg wydziela endorfiny – naturalne substancje chemiczne nazywane „hormonami szczęścia”. Poprawiają one nastrój, redukują ból i ułatwiają relaks.

Jednocześnie śmiech hamuje wydzielanie kortyzolu i adrenaliny, czyli hormonów stresu. Oznacza to, że regularny śmiech:

• zmniejsza poziom stresu i napięcia mięśniowego,
• łagodzi bóle głowy i mięśni,
• wspiera profilaktykę i leczenie depresji oraz zaburzeń nastroju,
• poprawia jakość snu,
• wspomaga pracę układu odpornościowego, czyniąc organizm mniej podatnym na infekcje.

Badania pokazują, że zaledwie 15 minut śmiechu dziennie może znacząco poprawić nasze samopoczucie i ułatwić wieczorny odpoczynek.

Śmiech chroni serce

Dla seniorów zainteresowanych profilaktyką chorób układu krążenia, ta informacja jest szczególnie cenna. Badania kardiologów z University of Maryland wykazały, że poczucie humoru może chronić przed zawałem. Naukowcy przeanalizowali przypadki 300 osób (z których połowa chorowała na serce) i stwierdzili, że pacjenci z poczuciem humoru, którzy regularnie się śmiali, wykazywali znacznie mniejsze ryzyko problemów kardiologicznych.

Śmiech korzystnie działa na serce poprzez:

• pobudzanie krążenia,
• obniżanie ciśnienia krwi,
• redukcję stanów zapalnych,
• wzmacnianie funkcji śródbłonka naczyń krwionośnych.

Te efekty są bardzo istotne dla osób starszych, które chcą utrzymać układ krążenia w dobrej kondycji.

Anatomia uśmiechu: ile mięśni potrzeba?

Ciekawostką anatomiczną jest to, że do uśmiechu potrzeba współpracy wielu mięśni twarzy. Człowiek angażuje do tego celu od 17 do 20 mięśni, a ich liczba zależy od rodzaju uśmiechu.

Naukowcy wyodrębnili kilka jego podstawowych typów. Każdy ma swoją specyfikę – od subtelnego uśmiechu grzecznościowego po szczery śmiech angażujący całą twarz. Prawdziwy śmiech, zwany „uśmiechem Duchenne'a” (na cześć francuskiego neurologa Guillaume'a Duchenne'a), porusza zarówno mięśnie wokół ust, jak i wokół oczu.

Jak zmienia się częstość uśmiechu z wiekiem?

Dzieci uśmiechają się całkowicie naturalnie – nierzadko nawet kilkaset razy dziennie. U dorosłych ta liczba drastycznie maleje, a średnia spada nawet dziesięciokrotnie. Dla seniorów powrót do częstszego uśmiechu może być odzyskaniem doskonałych, zdrowych nawyków sprzed lat.

Co ciekawe, nawet wymuszony uśmiech ma pozytywny wpływ na organizm. Badania dowodzą, że układ nerwowy nie potrafi odróżnić śmiechu prawdziwego od udawanego – efekty zdrowotne są w obu przypadkach bardzo podobne. Oznacza to, że sam akt uśmiechania się, nawet gdy nie mamy na to ochoty, może realnie poprawić nasz nastrój.

Joga śmiechu: nowa metoda na stres

W ostatnich latach dużą popularność zyskuje joga śmiechu (ang. laughter yoga). To metoda stworzona w 1995 roku przez indyjskiego lekarza Madana Katarię, łącząca ćwiczenia oddechowe z celowym, wywoływanym świadomie śmiechem.

Sesje zwykle rozpoczynają się od rytmicznego klaszczenia, po czym uczestnicy wykonują w grupie różne ćwiczenia mimiczne i oddechowe. Śmiech jest zaraźliwy, dlatego sztuczny uśmiech szybko zamienia się w ten prawdziwy. Praktyka ta:

• zmniejsza stres i wspiera leczenie depresji,
• poprawia jakość snu,
• wspomaga pracę serca,
• wzmacnia układ odpornościowy,
• łagodzi przewlekły ból.

Metoda ta jest z powodzeniem stosowana w wielu szpitalach i ośrodkach rehabilitacyjnych na całym świecie.

Światowy Dzień Uśmiechu przypomina nam o prostej, a zarazem potężnej prawdzie: śmiech jest darmowy, dostępny dla każdego i niezwykle skuteczny. Naukowcy potwierdzili to, co intuicyjnie wiedzieliśmy od zawsze – śmiech rzeczywiście wspiera zdrowie, zmniejsza stres, chroni serce i buduje odporność. Dla seniorów stanowi on wyjątkowo ważne narzędzie do utrzymania dobrego samopoczucia fizycznego i psychicznego. Dlatego warto poświęcić ten dzień (i każdy kolejny!) na dzielenie się uśmiechem z innymi.

Trzydziestopięcioletnia Majka mierzy się z kryzysem. Zdrada partnera całkowicie wyprowadza ją z równowagi, a miesiące toksycznego związku pozostawiają po sobie głębokie rany. Jesienne dni stają się monotonią zawieszoną między pracą a pustym mieszkaniem – przytłaczającą próżnią, którą doskonale zna każda osoba po rozstaniu. W tym momencie w jej życiu pojawia się Judyta, sąsiadka z górnego piętra. To kobieta w sędziwym wieku, nosząca w sobie wojenne wspomnienia, emigracyjne doświadczenia i pamięć o dawnych miłościach. Jej prosty gest – poczęstunek talerzem pachnących cynamonek – okazuje się początkiem niezwykłej więzi. Między kobietami rodzi się przyjaźń, która z łatwością pokonuje pokoleniową przepaść. Judyta nie moralizuje i nie patrzy na tragedię Majki z politowaniem. Po prostu uświadamia jej, że życie niesie ze sobą całe spektrum doświadczeń: daje wiele powodów do smutku, ale też szansę na ukojenie i odnalezienie światła.

Bohaterki i ich świat 

Majka odkrywa siebie na nowo – nie poprzez nagły, dramatyczny przełom, lecz powolny, wewnętrzny proces. Jej powrót do równowagi to odbudowywanie wiary we własne siły u boku kogoś, kto słucha bez oceniania. Judyta uosabia starość, która nie jest tragedią, lecz naturalnym etapem życia, pełnym własnej mądrości i wartości. Nie jest ani stereotypową babcią z bajki, ani zaledwie cieniem przeszłości – to żywa, wielowymiarowa postać. Dla Majki jej opowieści, zapach wypieków i sama obecność stają się dowodem na to, że można żyć pełnią życia pomimo strat, miłość przyjmuje wiele form, a przyjaźń potrafi uzdrawiać skuteczniej niż romans. Ta dynamika stanowi serce powieści i udowadnia, jak cenne dla młodszego pokolenia może być doświadczenie starszych.

Jak pisze Gargaś – warstwowo i z wyczuciem 

Autorka buduje narrację warstwowo, splatając współczesną samotność Majki ze wspomnieniami Judyty – z fragmentami historii, drobnymi gestami i zapachami. Język jest subtelny, chwilami liryczny, wolny od zbędnego dramatyzmu i przesładzania rzeczywistości. Struktura powieści nie opiera się na tradycyjnym schemacie początek-środek-koniec. Zamiast tego autorka przeplata różne epoki, tworząc mozaikę, w której każdy, z pozoru zwyczajny fragment, ostatecznie uderza głębokim humanizmem. Jesień pełni tu rolę symboliczną: to pora zmian, ale także dająca ciepło, ostatnia szansa przed zimą – zarówno w krajobrazie, jak i w wewnętrznym świecie bohaterek.

Dla kogo jest ta książka dla seniorek? 

Ta książka dla seniorek to idealny wybór dla czytelniczek, które:

• Doświadczyły samotności po rozstaniu lub stracie bliskiej osoby.
• Cenią opowieści o prawdziwej przyjaźni bardziej niż klasyczne romanse.
• Lubią niespieszną lekturę i smakowanie każdego zdania.
• Interesują się tłem historycznym i wojennymi doświadczeniami poprzednich pokoleń.
• Szukają w literaturze pocieszenia i autentyczności, a nie sztucznego dramatyzmu.

Powieść pozbawiona melodramatyzmu to unikat na współczesnym rynku wydawniczym. Zdrada, rozstanie i samotność są tu traktowane jako naturalne, życiowe doświadczenia, z którymi trzeba się zmierzyć, a nie tanie i przerysowane dramaty. Ta uczciwość sprawia, że historię czyta się z poczuciem wiarygodności i spokoju, co jest niezwykle ważne dla czytelniczek szukających w literaturze głębi bez zbędnej sensacji.

"Cynamonowy smak jesiennych dni" to powieść niezwykle delikatna. Stworzona dla tych, którzy potrafią czytać między wierszami i wierzą, że najpiękniejsze opowieści dotyczą zwyczajnych ludzi odnajdujących cuda w małych gestach. Gargas zmienia perspektywę – zamiast traktować starość i samotność jak zły sen, który trzeba po prostu przetrwać, ukazuje je jako przestrzeń do spotkań, nauki i rozpoczęcia wszystkiego od nowa. Jej bohaterki udowadniają każdej czytelniczce, że granice między pokoleniami są płynne, a czasami osoba, która odmieni nasze życie, czeka tuż za drzwiami z talerzem pachnących cynamonek. Ta książka dla seniorek jest potwierdzeniem, że życiowe doświadczenie ma ogromną wartość i warto się nim dzielić. To idealna propozycja dla każdej kobiety poszukującej pocieszenia, mądrości i wiary w to, że życie po kryzysie wciąż ma sens.

Opaski medyczne dla seniorów to niewielkie, bardzo często silikonowe lub materiałowe bransoletki, które zawierają na sobie kluczowe informacje o zdrowiu pacjenta. W sytuacjach nagłego zagrożenia życia, na przykład podczas zasłabnięcia na ulicy, udaru czy ataku hipoglikemii (nagłego spadku cukru), ratownicy medyczni zmagają się z upływającym czasem. Nie mają wtedy przestrzeni na dokładne przeszukiwanie torebek, portfeli czy odzieży w poszukiwaniu papierowej dokumentacji medycznej. Właśnie w takich momentach opaska stanowi bezpośrednie i najszybsze źródło informacji. Jak podkreślają ratownicy medyczni oraz wytyczne Ministerstwa Zdrowia, błyskawiczny dostęp do podstawowych danych o chorobach przewlekłych pacjenta znacząco przyspiesza udzielenie mu właściwej, bezpiecznej i ukierunkowanej pomocy. Dla osoby starszej jest to swoista polisa bezpieczeństwa, która „mówi” za nią, gdy ona sama traci przytomność lub kontakt z otoczeniem.

Co oznaczają kolory opasek medycznych?

Znaczenie barw zależy od tego, czy mówimy o standardach wewnątrzszpitalnych, czy o bransoletkach noszonych profilaktycznie na co dzień. W warunkach szpitalnych obowiązują rygorystyczne zasady nadawania kolorów opaskom identyfikacyjnym. Zgodnie z przepisami polskiego systemu ochrony zdrowia, prezentują się one następująco:

• Czerwony

to niezwykle ważny sygnał ostrzegawczy. Oznacza on pacjenta, którego tożsamości nie można ustalić (tzw. pacjent NN). Czerwona opaska bywa także stosowana jako pilne ostrzeżenie o bardzo groźnych, mogących wywołać wstrząs alergiach (na przykład na popularne antybiotyki).

• Biały

to uniwersalny i standardowy kolor opaski identyfikacyjnej pacjenta przyjętego na oddział szpitalny. Znajdują się na niej podstawowe dane osobowe ułatwiające weryfikację przed podaniem leków.

• Żółty

to kolor oznaczający podwyższone ryzyko upadku pacjenta. Stosuje się go powszechnie na oddziałach geriatrycznych, by personel medyczny zwracał szczególną uwagę na poruszających się chorych.

• Zielony

w niektórych placówkach, zwłaszcza na Szpitalnych Oddziałach Ratunkowych (SOR), oznacza pacjenta stabilnego, zakwalifikowanego podczas triażu do grupy mniejszego ryzyka.

Z kolei na ulicach seniorzy noszą opaski informacyjne, w przypadku których kolory są umowne, ale rozpoznawalne na całym świecie:

Niebieski – kolor najczęściej wybierany przez osoby zmagające się z cukrzycą.

Fioletowy – barwa przypisana często osobom chorującym na padaczkę (epilepsję) lub zmagającym się z chorobą Alzheimera.

Kiedy warto założyć bliskiemu opaskę życia?

Decyzja o wyposażeniu seniora w bransoletkę powinna być podyktowana jego codziennym stanem zdrowia oraz stopniem samodzielności. Opaski medyczne dla seniorów są stanowczo i bezwzględnie zalecane w sytuacjach, gdy osoba starsza:

• Cierpi na uciążliwe choroby metaboliczne, a w szczególności na cukrzycę (ryzyko nagłej śpiączki cukrzycowej).
• Zmaga się z przewlekłymi chorobami kardiologicznymi, posiada operacyjnie wszczepiony rozrusznik serca lub przyjmuje silne leki przeciwzakrzepowe, które utrudniają tamowanie krwawień.
• Wykazuje zaburzenia pamięci, wczesne objawy demencji lub zdiagnozowano u niej chorobę Alzheimera. W takich przypadkach opaska musi zawierać numer telefonu do bliskich opiekunów (tzw. kontakt ICE).
• Leczy się na epilepsję, co wiąże się z ryzykiem nieprzewidzianych napadów drgawkowych.
• Posiada silne i zagrażające życiu alergie.

Rodzaje opasek – tradycyjne a elektroniczne

Współczesna opieka nad seniorami wyróżnia dwa główne typy opasek. Tradycyjna bransoletka silikonowa z wygrawerowaną blaszką jest tania, nie wymaga dostępu do prądu i pełni funkcję czysto informacyjną. Z kolei ogromną popularnością cieszą się nowoczesne, elektroniczne opaski z systemem teleopieki. Jak wskazują programy pilotażowe prowadzone przez Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), tego typu inteligentne urządzenia potrafią na bieżąco monitorować puls, lokalizować zagubionego seniora za pomocą wbudowanego modułu GPS, a w razie nagłego upadku potrafią automatycznie połączyć się z dyspozytorem medycznym, wzywając pomoc na miejsce zdarzenia.

Noszenie opasek medycznych przez osoby starsze to prosty, nierzadko wręcz darmowy krok, który w sposób diametralny zwiększa ich bezpieczeństwo w przestrzeni publicznej. Niezależnie od tego, czy jest to zaawansowana elektroniczna opaska życia, czy zwykła silikonowa bransoletka informująca o cukrzycy, rozwiązanie to daje bezcenny czas służbom ratunkowym. Świadomość znaczenia kolorów szpitalnych oraz posiadanie podstawowych informacji kontaktowych na nadgarstku to praktyki, które realnie ratują zdrowie. Warto na spokojnie porozmawiać z bliskim seniorem i wspólnie wybrać opaskę idealnie dopasowaną do jego potrzeb.

Siostra Anastazja Pustelnik zmarła w niedzielę 4 października 2026 roku nad ranem. 

Siostra Anastazja, a właściwie Krystyna Pustelnik, przez lata była związana z kuchnią krakowskich jezuitów. To właśnie tam zaczęła rozwijać kulinarną pasję, która z czasem przyniosła jej ogromną popularność. Nie była celebrytką w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Jej popularność zbudowała się przede wszystkim dzięki książkom kucharskim i prostym, tradycyjnym przepisom.

Jej pierwsza książka miała być niewielkim wydaniem

Jedną z najbardziej znanych publikacji siostry Anastazji była książka „103 ciasta siostry Anastazji”. Wydana po raz pierwszy w 2001 roku miała początkowo ukazać się w nakładzie zaledwie 2 tys. egzemplarzy. Książka szybko jednak zyskała popularność i doczekała się kolejnych dodruków. Łączny nakład tego tytułu sięgnął około 400 tys. egzemplarzy.

Później na rynku pojawiały się kolejne książki z przepisami siostry Anastazji. W sumie napisała 17 książek kulinarnych, a ich łączna sprzedaż przekroczyła 4 mln egzemplarzy.

Wśród publikowanych przez nią receptur były przede wszystkim dania kojarzone z tradycyjną, domową kuchnią: ciasta, obiady, sałatki, przetwory czy wypieki.

Z jej przepisów korzystały całe rodziny

Fenomen książek siostry Anastazji polegał między innymi na ich prostocie. Przepisy były oparte na łatwo dostępnych produktach i nie wymagały korzystania z wyszukanych składników czy skomplikowanych technik kulinarnych.

Wydawnictwo WAM, które publikowało jej książki, podkreślało, że receptury były przeznaczone zarówno dla osób rozpoczynających przygodę z gotowaniem, jak i dla bardziej doświadczonych kucharzy. Jej książki trafiały więc do kuchni, w których gotowało się na co dzień, ale również przygotowywało świąteczne obiady, ciasta i rodzinne spotkania.

To właśnie z takimi chwilami wiele osób kojarzy dziś przepisy siostry Anastazji.

Gotowała dla jezuitów. Tak zaczęła się jej kulinarna historia

Zanim jej nazwisko pojawiło się na okładkach bestsellerowych książek, siostra Anastazja przez lata gotowała dla innych.

Pracowała m.in. w kuchni krakowskich jezuitów przy ul. Kopernika. W jednym z wywiadów wspominała, że jej pierwsza książka powstała właśnie dzięki namowom jezuitów, dla których wcześniej gotowała.

Jej kulinarna działalność nie ograniczała się jednak do książek. Siostra Anastazja była także kojarzona z przygotowywaniem posiłków dla dzieci z niepełnosprawnościami oraz codzienną pracą w kuchni.

„103 ciasta siostry Anastazji” pamięta wielu Polaków

Dla wielu osób jej książki były czymś więcej niż zbiorem przepisów. Pojawiały się na półkach obok innych domowych poradników, a z przepisów korzystały kolejne pokolenia.

Szczególną popularnością cieszyły się receptury na ciasta. „103 ciasta siostry Anastazji” stały się jej znakiem rozpoznawczym, ale z czasem ukazywały się także większe zbiory obejmujące m.in. dania obiadowe, przetwory, sałatki, surówki i pieczywo.

Siostra Anastazja przeszła na emeryturę

W 2018 roku siostra Anastazja przeszła na emeryturę. W ostatnich latach życia mieszkała w klasztorze na krakowskiej Woli Justowskiej. Jak przypominają media, po zakończeniu pracy spędzała czas m.in. na modlitwie, spacerach i czytaniu.

Za swoją działalność otrzymała m.in. nagrodę Feniks Specjalny 2019 za wkład w edukację kulinarną polskich rodzin.

Nagroda Literacka Nike jest nagrodą przyznawaną każdego roku za najlepszą książkę autora piszącego w języku polskim, wydaną w roku poprzednim. To jeden z najważniejszych polskich konkursów literackich, który obejmuje wszystkie gatunki — prozę, poezję, dramat, esej, wspomnienia oraz książki humanistyczne o walorach literackich.

Wśród dotychczasowych zwycięzców znaleźli się między innymi Olga Tokarczuk, Wiesław Myśliwski, Dorota Masłowska, Jerzy Pilch i Mariusz Szczygieł. To wyróżnienie przyznawane jest od ponad 25 lat i cieszą się prestiżem zarówno w środowisku literackim, jak i wśród czytelników.

Jak przebiega konkurencja Nike?

Proces wyboru laureata Nike 2026 odbywał się w trzech etapach:

• Pierwszy etap (maj 2026): ogłoszenie 20 nominacji do konkursu
• Drugi etap (wrzesień 2026): wybór siedmiu finalistów spośród nominowanych książek
• Trzeci etap (4 października 2026): wręczenie nagrody podczas uroczystej gali w Warszawie

W finale znalazły się trzy powieści, zbiór opowiadań, tom poezji, biografia oraz reportaż. Każdy z finalistów reprezentował inny gatunek literacki, co pokazuje, jak różnorodna jest polska literatura współczesna.

Szczepan Twardoch — autor powieści "Null"

Szczepan Twardoch wygrał Nagrodę Literacką Nike 2026 za powieść "Null". To jego znaczące osiągnięcie w twórczości literackiej. Autor jest znany z głębokich, skomplikowanych powieści, które eksplorują trudne tematy polskiej historii i tożsamości.

O czym opowiada "Null"?

Powieść "Null" to surowa, bezpardonowa opowieść o wojnie w Ukrainie. Głównym bohaterem jest żołnierz zwany "Koniem", który walczy na pierwszej linii frontu. Tytuł nie jest przypadkowy — "null" to pojęcie z wojskowej topografii, punkt odniesienia, od którego odmierza się wszystko pozostałe. Twardoch, który wielokrotnie jeździł do Ukrainy na front i rozmawiał z żołnierzami, napisał książkę z czułością do swoich bohaterów. To nie reportaż, lecz fikcja literacka osadzona w rzeczywistości. Autor pokazuje front jako świat błota, dronów, betonowych stropów i rozpaczy — przestrzeń, gdzie nadzieja staje się luksusem. W powieści Twardoch nie ucieka się do heroicznych wizji wojny, którą znamy z filmów. Zamiast tego pisze o braterstwie, przeszłości, od której nie można uciec, i pragnieniu odkupienia w warunkach, które nie pozwalają na iluzje. To książka trudna, ale ważna — szczególnie dla tych, którzy chcą zrozumieć, co się dzieje za naszą wschodnią granicą.

Co otrzymuje laureat Nike?

Zwycięzca Nike otrzymuje statuetkę Nike projektu wybitnego polskiego rzeźbiarza Gustawa Zemły oraz nagrodę pieniężną w wysokości 100 tysięcy złotych. To jednocześnie prestiż — miano laureata bądź laureatki Nike znacząco wpływa na karierę autora i zainteresowanie jego twórczością.

Nike Czytelników — głos publiki

Oprócz głównej nagrody jury, przyznawana jest również Nike Czytelników — nagrodę wybierają czytelnicy "Gazety Wyborczej" w plebiscycie. Szczepan Twardoch wygrał również Nike Czytelników, co oznacza, że jego powieść spodobała się zarówno profesjonalnym oceniającym, jak i zwykłym czytelnikom.

Historia Nagrody Nike

Nagroda Literacka Nike przyznawana jest od 1997 roku, czyli od ponad 25 lat. Tegoroczna edycja to już trzydziesta odsłona tego prestiżowego konkursu. Przez wszystkie te lata nagroda zdobywała coraz większy prestiż i uznanie, stając się jednym z najbardziej pożądanych wyróżnień dla polskich autorów.

Fundatorami nagrody są Gazeta Wyborcza i Fundacja Agory, co gwarantuje jej niezależność i profesjonalizm.

Szczepan Twardoch wygrał Nagrodę Literacką Nike 2026 za powieść "Null", potwierdzając wysoką jakość swojej twórczości. To wyróżnienie przyznawane od prawie 30 lat to jeden z największych prestiżów polskiej literatury. Warto zapamiętać nazwisko laureata i sięgnąć po jego powieść — niezależnie od wieku, czytanie nagrodzonych książek to doskonały sposób na kontakt z najlepszą współczesną literaturą. Nike Czytelników wygrał także Twardoch, co świadczy o jego szczególnym talencie do trafiania zarówno do krytyków, jak i do zwykłych czytelników.

Bibliografia

Gazeta Wyborcza (gazeta.pl) — Oficjalne informacje o Nagrodzie Nike 2026

TVP Info (tvp.info) — Informacje o gali i finalistach

Wikipedia — Nike Literary Award (en.wikipedia.org)

Agora Foundation — Fundator Nagrody Literackiej Nike

Audioteka (audioteka.com/pl/blog) — Historia i informacje o Nike 2026

Promocja PKP Intercity skierowana jest do wszystkich osób, które ukończyły 60. rok życia. Dotyczy jednorazowych biletów na przejazdy bez przesiadek, realizowanych 20 października 2026 roku. Bilet można kupić w terminie od 20 września do 15 października.

Aby skorzystać z promocji, seniorzy mogą nabyć bilet w:

• kasach biletowych PKP Intercity,
• biletomatach na stacjach,
• serwisie internetowym e-IC (www.e-ic.pl),
• aplikacji mobilnej PKP Intercity.

Podczas kontroli biletowej pasażer musi okazać bilet oraz dokument potwierdzający tożsamość i wiek – dowód osobisty, paszport, prawo jazdy lub dokument w aplikacji mObywatel.

Jakie pociągi i miejsca obejmuje promocja?

Promocja obowiązuje we wszystkich pociągach PKP Intercity w komunikacji krajowej, w 2. klasie. Obejmuje popularne pociągi Pendolino (EIP) oraz składy kategorii IC, TLK i EIC. Ograniczeniem jest brak możliwości przesiadek – bilet uprawnia wyłącznie do przejazdu bezpośredniego.

Pasażerowie mogą wybrać:

• miejsce siedzące (z gwarancją lub bez gwarancji miejsca, w zależności od kategorii pociągu),
• miejsce w wagonie z miejscami do leżenia (wymaga osobnej rezerwacji i dopłaty),
• miejsce w wagonie sypialnym (wymaga osobnej rezerwacji i dopłaty).
• Liczba miejsc objętych promocją jest limitowana, dlatego bilet warto zarezerwować jak najwcześniej.

Rezerwacja miejsc leżących i sypialnych – co warto wiedzieć?

Planując dłuższą podróż i nocleg w wagonie z miejscami do leżenia lub sypialnym, należy pamiętać, że bilet promocyjny obejmuje wyłącznie przejazd. Rezerwacja takiego miejsca wiąże się z dodatkową opłatą, zgodną z obowiązującym Cennikiem usług przewozowych PKP Intercity.

Zalety podróży w wagonach z miejscami do leżenia:

• Wygoda – możliwość regenerującego snu podczas podróży nocnej.
• Mniejsze zmęczenie – pasażer dociera na miejsce wypoczęty.
• Swoboda ruchu – więcej przestrzeni niż na tradycyjnych miejscach siedzących.
• Prywatność – kameralne przedziały przeznaczone dla 2–6 osób.

Rezerwacji można dokonać już podczas zakupu biletu w kasie biletowej, biletomacie lub online. W kasie pracownik chętnie pomoże dobrać najdogodniejszy wariant podróży.

Praktyczne porady dla podróżujących seniorów

Aby podróż pociągiem była bezpieczna i w pełni komfortowa, warto się do niej odpowiednio przygotować. Oto kilka wskazówek:

Przygotuj dokumenty – zabierz bilet, dokument tożsamości, a także legitymację emeryta-rencisty lub kartę EKUZ, jeśli planujesz podróż przygraniczną.

Leki pod ręką – osoby przyjmujące stale leki powinny mieć je przy sobie w bagażu podręcznym, w oryginalnych opakowaniach.

Wygodny strój – ubierz się „na cebulkę”; klimatyzacja w pociągach sprawia, że temperatura w wagonie może się wahać.

Woda i prowiant – zabierz butelkę wody oraz lekkie, zdrowe przekąski (np. owoce, kanapki, orzechy).

Dbaj o ruch – podczas długich tras warto co jakiś czas wstać i pospacerować po korytarzu, co poprawia krążenie i zmniejsza ryzyko zakrzepów.

Ulubiona poduszka – na dłuższą trasę lub do wagonu sypialnego warto zabrać własny zagłówek.

Pomoc na dworcu – osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą wcześniej zgłosić na stacji potrzebę asysty przy wsiadaniu do pociągu.

Bezpieczeństwo podczas podróży

Bezpieczeństwo to absolutny priorytet. W pociągu warto pamiętać o kilku zasadach: zachowaj ostrożność podczas przemieszczania się po poruszającym się składzie (ryzyko upadku), nie zostawiaj cennych rzeczy bez opieki, a w razie zawrotów głowy lub złego samopoczucia natychmiast powiadom drużynę konduktorską. Wiele pociągów PKP Intercity posiada dwujęzyczną obsługę, a pracownicy są odpowiednio przeszkoleni w zakresie udzielania pomocy starszym pasażerom.

ZUS wypłaca emerytury i renty w stałych terminach: 1., 6., 10., 15., 20. i 25. dnia miesiąca. Jeżeli termin wypłaty przypada w dzień wolny od pracy, świadczenie jest przekazywane wcześniej, tak aby pieniądze trafiły do uprawnionego przed ustalonym terminem.

W październiku szczególne znaczenie ma jednak nie tylko kalendarz tego miesiąca. 1 listopada 2026 roku wypada w niedzielę, dlatego osoby, które mają termin wypłaty emerytury lub renty ustalony na pierwszy dzień miesiąca, otrzymają listopadowe świadczenie jeszcze w październiku.

ZUS powinien przekazać te pieniądze najpóźniej w piątek 30 października. W efekcie osoby z terminem wypłaty przypadającym na 1. dzień miesiąca mogą zobaczyć na swoim koncie dwa przelewy w październiku.

Kto dostanie dwa przelewy w październiku?

Dotyczy to przede wszystkim emerytów i rencistów, których stały termin wypłaty przypada na 1. dzień miesiąca.

W ich przypadku sytuacja będzie wyglądała następująco:

• 1 października – wypłata świadczenia za październik,
• 30 października – wcześniejsza wypłata świadczenia należnego za listopad.

Drugi przelew nie jest więc piętnastą emeryturą ani innym dodatkowym świadczeniem. To po prostu listopadowa wypłata przekazana wcześniej ze względu na układ kalendarza.

Harmonogram wypłat emerytur i rent z ZUS w październiku 2026 roku

• 1 października (czwartek) – świadczenia dla osób z terminem wypłaty przypadającym na 1. dzień miesiąca.
• 6 października (wtorek) – świadczenia dla osób z terminem wypłaty 6. dnia miesiąca.
• 9 października (piątek) – wcześniejsza wypłata dla osób, których termin przypada na 10. dzień miesiąca. 10 października wypada w sobotę.
• 15 października (czwartek) – świadczenia dla osób z terminem wypłaty 15. dnia miesiąca.
• 20 października (wtorek) – świadczenia dla osób z terminem wypłaty 20. dnia miesiąca.
• 23 października (piątek) – wcześniejsza wypłata dla osób, których termin przypada na 25. dzień miesiąca. 25 października wypada w niedzielę.
• 30 października (piątek) – wcześniejsza wypłata świadczeń przypadających na 1 listopada. To właśnie ta wypłata sprawi, że część seniorów otrzyma dwa przelewy z ZUS w październiku..

Czy drugi przelew oznacza dodatkową emeryturę?

Nie. Senior, który otrzyma dwa przelewy w październiku, nie dostanie dwóch świadczeń za ten sam miesiąc.

Pierwsza wypłata będzie emeryturą lub rentą za październik, a druga – świadczeniem należnym za listopad. W listopadzie osoba z terminem wypłaty przypadającym na 1. dzień miesiąca nie otrzyma więc kolejnego przelewu na początku miesiąca, ponieważ listopadowe świadczenie zostało już wypłacone wcześniej.

Co z osobami, które mają inne terminy wypłaty?

Jeżeli termin wypłaty świadczenia przypada na 6., 10., 15., 20. lub 25. dzień miesiąca, senior nie otrzyma z tego powodu dwóch regularnych emerytur w październiku.

W październiku zmienią się jedynie terminy wypłat przypadających na 10. i 25. dzień miesiąca, ponieważ oba te terminy wypadają w dni wolne. Świadczenia zostaną wtedy wypłacone odpowiednio 9 i 23 października.

Czy trzeba składać wniosek o wcześniejszą wypłatę?

Nie. Wcześniejsza wypłata wynika z zasad dotyczących terminów świadczeń i jest realizowana przez ZUS automatycznie. Senior nie musi składać dodatkowego wniosku ani kontaktować się z Zakładem w sprawie wcześniejszego przelewu.

Zanieczyszczenie światłem to nadmiar sztucznego oświetlenia w środowisku, szczególnie dotkliwy nocą. Obejmuje zarówno światło wpadające do naszych domów z zewnątrz (uliczne latarnie, neony, światła samochodów), jak i to, które sami generujemy wewnątrz (zbyt mocne lampki nocne, jaskrawe oświetlenie łazienki, ekrany telefonów czy telewizorów).

Dla osób starszych problem ten jest szczególnie istotny. Z wiekiem soczewka oka mętnieje i żółknie, przez co przepuszcza mniej światła. Paradoksalnie jednak, seniorzy stają się bardziej wrażliwi na tzw. chaos świetlny. Starzejące się oko gorzej filtruje niepotrzebne bodźce, a mózg znacznie trudniej przystosowuje się do nagłych zmian natężenia światła.

Jak zanieczyszczenie światłem wpływa na sen?

Melatonina to naturalny hormon snu. Jej wydzielanie rozpoczyna się o zmierzchu, a szczyt osiąga w środku nocy. Światło – zwłaszcza to o chłodnej, niebieskiej barwie, emitowane przez ekrany i nowoczesne diody LED – skutecznie hamuje produkcję melatoniny.

U seniorów proces ten jest podwójnie niebezpieczny, ponieważ z wiekiem naturalna produkcja tego hormonu i tak spada. Badania medyczne wskazują, że osoby powyżej 65. roku życia borykają się z bezsennością w ponad 40% przypadków, a zanieczyszczenie światłem stanowi tu jeden z głównych czynników ryzyka.

Konsekwencje niedoboru snu u seniorów to m.in.:

• zaburzenia snu (trudności z zasypianiem, częste i długie wybudzenia w nocy),
• senność w ciągu dnia (zmęczenie mimo nominalnie wystarczającej liczby godzin spędzonych w łóżku),
• rozregulowanie zegara biologicznego (zaburzenia rytmu dobowego),
• pogorszenie funkcji poznawczych (problemy z pamięcią i koncentracją),
• zmiany nastroju, w tym drażliwość i stany depresyjne.

Bezpieczeństwo w nocy: upadki i dezorientacja

Brak regenerującego snu to nie tylko przewlekłe zmęczenie. U seniorów prowadzi do zaburzeń równowagi, spowolnienia czasu reakcji i dezorientacji przestrzennej. Osoby starsze, które źle śpią, upadają ponad dwukrotnie częściej, a upadek to jedna z głównych przyczyn poważnych urazów i utraty samodzielności w podeszłym wieku.

Nocne zanieczyszczenie światłem dodatkowo potęguje to ryzyko:

• Senior wybudzony nagłym, jasnym światłem (np. po włączeniu górnego oświetlenia w drodze do toalety) nie widzi ostro. Zanim oko przystosuje się do jaskrawości, może dojść do nieskoordynowanych ruchów.
• Niewłaściwe światło z łazienki lub przedpokoju zaburza percepcję głębi, przez co łatwiej potknąć się o dywan czy próg.
• Ciągła ekspozycja na światło w nocy nie pozwala układowi nerwowemu na pełny relaks, co w ujęciu długofalowym pogarsza stabilność postawy.
• Złe, migotliwe lub wprowadzające w błąd oświetlenie sypialni wywołuje dezorientację, co może prowadzić do zabłądzenia we własnym domu.

Objawy zbyt dużego zanieczyszczenia światłem

Jeśli u siebie lub bliskiej osoby zauważasz poniższe symptomy, może to być znak, że nocne oświetlenie zaburza higienę snu:

• Trudności z zaśnięciem pomimo wyraźnego zmęczenia.
• Częste przebudzenia (3 lub więcej razy w ciągu nocy).
• Senność w dzień, zwłaszcza w godzinach popołudniowych.
• Dezorientacja czasowa (problem z określeniem pory nocy po przebudzeniu) lub przestrzenna.
• Drażliwość i narastające problemy z pamięcią krótkotrwałą.
• Zmiany nastroju, stany lękowe.
• Potknięcia lub utrata równowagi podczas nocnych wędrówek po domu.

Jak chronić się przed zanieczyszczeniem światłem? Praktyczne porady

Zaciemnij sypialnię

Zainwestuj w rolety zaciemniające (tzw. blackout), żaluzje z prowadnicami bocznymi lub grube zasłony. Celem jest osiągnięcie całkowitej ciemności – pamiętaj, że nawet światła przejeżdżającego samochodu mogą przerwać sen.

Ogranicz światło niebieskie przed snem

Wyłącz telewizor, tablet i smartfon na co najmniej godzinę przed pójściem do łóżka. Jeśli musisz skorzystać z urządzeń, włącz w nich filtr światła niebieskiego (tryb nocny) lub załóż specjalne okulary blokujące to pasmo światła.

Wybieraj żarówki o niskiej temperaturze barwowej

W sypialni używaj źródeł światła o temperaturze maksymalnie 2700 K (ciepłe, żółtawe światło) zamiast zimnych białych LED-ów. W łazience i przedpokoju również postaw na bardzo delikatne, ciepłe punkty świetlne.

Odpowiednia lampka nocna (lub jej brak)

Jeśli ze względów bezpieczeństwa w sypialni musi palić się światło, wybierz bardzo słabą lampkę emitującą światło czerwone lub bursztynowe (najmniej zaburza produkcję melatoniny) i umieść ją nisko, najlepiej poniżej linii wzroku.

Zadbaj o rutynę i światło za dnia

Ekspozycja na naturalne światło słoneczne, zwłaszcza rano (min. 30 minut spaceru), pomaga uregulować wewnętrzny zegar biologiczny. To najprostszy sposób, by mózg wyraźnie odróżniał dzień od nocy.

Czerwone flagi – kiedy zwrócić się do lekarza?

Jeśli mimo poprawy warunków oświetleniowych w sypialni problemy ze snem utrzymują się dłużej niż 2–3 tygodnie, lub gdy upadki stają się częstsze, koniecznie skonsultuj się z lekarzem. Mogą to być objawy:

• przewlekłej bezsenności (insomnii) wymagającej leczenia,
• zaburzeń neurologicznych wpływających na sen,
• ukrytego bólu lub rozwijającej się choroby układu krążenia,
• niepożądanych skutków ubocznych przyjmowanych leków.

Lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na badanie snu (polisomnografię) lub zalecić konsultację w poradni leczenia zaburzeń snu.

Zanieczyszczenie światłem to realne zagrożenie dla zdrowia seniorów – zaburza rytm dobowy, wpływa negatywnie na równowagę i znacznie zwiększa ryzyko upadków. Świadomość problemu i proste modyfikacje w otoczeniu (całkowite zaciemnienie sypialni, wymiana żarówek na te o ciepłej barwie, eliminacja ekranów przed snem) potrafią drastycznie poprawić jakość nocnego wypoczynku. Wiek nie skazuje na bezsenność – to problem, którym można i warto skutecznie zarządzać.

Wraz z wiekiem nasz układ odpornościowy pracuje coraz mniej efektywnie — to naturalna konsekwencja starzenia się organizmu. Proces ten, zwany immunosenescencją, sprawia, że osoby w podeszłym wieku są znacznie bardziej podatne na zakażenia wirusowe i bakteryjne niż ludzie młodsi. Dodatkowo seniorzy często zmagają się z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, schorzenia serca czy zaburzenia funkcji płuc, które dodatkowo obciążają układ immunologiczny.

Zamknięte pojazdy to środowisko, które wręcz sprzyja transmisji patogenów, a higiena w komunikacji miejskiej często pozostawia wiele do życzenia. Poręcze, uchwyty, kasowniki i siedzenia to powierzchnie dotykane każdego dnia przez tysiące rąk. Wielu pasażerów zapomina o dezynfekcji dłoni po wyjściu z pojazdu, co ułatwia rozprzestrzenianie się drobnoustrojów. Ponadto w zatłoczonych, słabo wentylowanych wagonach wirusy grypy i przeziębienia błyskawicznie przenoszą się drogą kropelkową.

Jakie zagrożenia czyhają w komunikacji miejskiej?

W pojazdach transportu zbiorowego można natknąć się na szeroki przekrój mikroorganizmów. Część z nich to naturalna flora fizjologiczna pochodząca ze skóry człowieka. Badania dowodzą jednak, że na powierzchniach, z którymi pasażerowie mają najczęstszy kontakt, bytują również bakterie potencjalnie niebezpieczne dla zdrowia.

Szczególne zagrożenie stanowią bakterie z grupy ESKAPE (Enterococcus faecium, Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa i Enterobacter). Drobnoustroje te wykazują wysoką oporność na antybiotyki, co znacznie utrudnia leczenie wywołanych przez nie zakażeń. W październiku 2026 roku studenci Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeprowadzili nowatorskie badania, analizując próbki pobrane z poręczy, kasowników, uchwytów i siedzeń we wrocławskich autobusach i tramwajach. Celem projektu było sprawdzenie obecności bakterii o znaczeniu klinicznym w codziennym otoczeniu pasażerów.

Poza grupą ESKAPE największe ryzyko w komunikacji miejskiej stanowią:

• Wirus grypy — przenoszony drogą kropelkową, wyjątkowo groźny w przypadku obniżonej odporności u osób starszych.
• Bakteria E. coli (pałeczka okrężnicy) — odpowiedzialna m.in. za zapalenia układu moczowego i problemy żołądkowo-jelitowe.
• Salmonella — wywołująca dotkliwe zatrucia pokarmowe.
• Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty) — mogący powodować uciążliwe infekcje skóry i tkanek miękkich.

Praktyczne wskazówki — jak zachować higienę w transporcie publicznym?

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) jednoznacznie wskazuje, że higiena rąk to najskuteczniejsza broń w walce z rozprzestrzenianiem się infekcji. Prawidłowe mycie dłoni zmniejsza ryzyko transmisji patogenów nawet o 20–30 procent. Zatem jak dbać o higienę w transporcie na co dzień?

W trakcie podróży:

• Staraj się nie dotykać poręczy, uchwytów i siedzeń gołymi dłońmi. Jeśli to możliwe, stój i trzymaj się uchwytu przez materiał (np. rękawiczkę) lub zdezynfekuj dłonie tuż po wyjściu z pojazdu.
• Unikaj siadania na widocznie zabrudzonych siedzeniach — jeśli zdrowie na to pozwala, wybierz pozycję stojącą.
• Nie jedz i nie pij w trakcie jazdy. Kontakt dłoni z jedzeniem w autobusie drastycznie zwiększa ryzyko przeniesienia patogenów bezpośrednio do ust i układu pokarmowego.
• Jeśli zmagasz się z infekcją (przeziębienie, grypa) — załóż maseczkę ochronną, a w miarę możliwości pozostań w domu. W ten sposób chronisz innych pasażerów.
• Po wyjściu z autobusu lub tramwaju:
• Jeśli nie masz natychmiastowego dostępu do bieżącej wody, użyj żelu do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu (minimum 60%).
• Bezwzględnie unikaj dotykania twarzy, nosa, ust i oczu przed dokładnym oczyszczeniem dłoni.
• Po powrocie do domu od razu umyj ręce mydłem i ciepłą wodą, poświęcając na to 40–60 sekund. Pamiętaj o wyczyszczeniu przestrzeni między palcami, okolic paznokci i wewnętrznych stron dłoni.

Fundamentem odporności jest także dbałość o ogólny stan zdrowia. Zadbaj o odpowiednią ilość snu (minimum 7 godzin), odpowiednie nawodnienie (około 2 litrów wody dziennie) i regularną aktywność fizyczną. Te proste nawyki budują barierę ochronną, która ułatwi Twojemu organizmowi walkę z wirusami.

Komunikacja miejska jest niezwykle ważna dla zachowania mobilności i niezależności osób starszych, jednak wiąże się z podwyższonym ryzykiem ekspozycji na patogeny. Na szczęście, stosując proste nawyki, można to zagrożenie zminimalizować. Prawidłowa higiena rąk, świadomość zagrożeń oraz dbałość o własną odporność to kluczowe elementy warunkujące bezpieczeństwo seniorów w transporcie. Pamiętaj: Twoje zdrowie jest w Twoich rękach — dosłownie i w przenośni.

BIBLIOGRAFIA

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk w opiece zdrowotnej — podsumowanie. World Health Organization, 2009.

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu. Studenckie Koło Naukowe Mikrobiologów. Projekt „Pasażerowie na gapę”. Wrocław, październik 2026.

Główny Urząd Statystyczny (GUS). Raport o zdrowiu i bezpieczeństwie transportu publicznego w Polsce. Warszawa, 2021.

Ministerstwo Zdrowia. Wytyczne dotyczące higieny i dezynfekcji w placówkach zdrowotnych. Portal gov.pl.

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Skierniewicach. Materiały edukacyjne dotyczące higieny rąk. 2023.

Centrum Zdrowia Publicznego. Raport epidemiologiczny dotyczący infekcji w komunikacji miejskiej. NFZ, 2022.

Barański, K., Nowak, J. Immunosenescencja — wpływ wieku na funkcje układu odpornościowego. Czasopismo Geriatrii Polskiej, 2024.

Aiello, A.E., et al. Effect of hand hygiene on infectious disease risk in the community. American Journal of Public Health, 2008.

Koczan, E. Zespoły Kontroli Zakażeń Szpitalnych. Higiena rąk w warunkach szpitalnych. Uniwersyteckie Szpitale Kliniczne, Wrocław, 2023.

Paszko, K. Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk — materiały szkoleniowe dla personelu medycznego. Centrum Szkolenia Medycznego, 2022.

To jeden z najczęstszych błędów. Nawet jeśli olej wydaje się płynny i łatwo spływa z patelni, w rurach może osadzać się na ich ściankach i z czasem przyczyniać się do powstawania tłustych zatorów.

Problem nie dotyczy wyłącznie instalacji w domu. Olej trafiający do kanalizacji może również utrudniać pracę systemu kanalizacyjnego i oczyszczalni ścieków. Dlatego wlanie resztek oleju do zlewu nie jest dobrym sposobem na pozbycie się problemu.

Nie należy również wylewać oleju do toalety. Kanalizacja nie jest miejscem przeznaczonym do pozbywania się tłuszczów kuchennych.

Czy zużyty olej można wyrzucić do BIO?

Nie. Zużyty olej jadalny nie powinien trafiać do brązowego pojemnika na odpady BIO. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wymienia olej jadalny wśród odpadów, których nie należy wrzucać do tej frakcji.

To ważna informacja, ponieważ olej może kojarzyć się z odpadami powstającymi podczas przygotowywania jedzenia. Nie oznacza to jednak, że jest odpadem BIO.

Co zrobić ze zużytym olejem?

Najprościej najpierw pozwolić olejowi całkowicie ostygnąć. Następnie można przelać go do szczelnego, zakręcanego pojemnika, np. plastikowej butelki.

Nie trzeba kupować specjalnego pojemnika. Ważne, aby był szczelny i nadawał się do bezpiecznego przechowywania płynnego odpadu.

Do butelki można przelewać kolejne niewielkie ilości zużytego oleju, zamiast za każdym razem szukać sposobu na ich wyrzucenie. Trzeba jednak uważać, aby nie wlewać do niej gorącego tłuszczu.

Gdzie oddać zużyty olej?

Tu warto sprawdzić zasady obowiązujące w swojej gminie. Jednym z miejsc, w których mogą być przyjmowane określone rodzaje problemowych odpadów, jest PSZOK, czyli Punkt Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych. Ministerstwo wskazuje PSZOK-i jako ważny element systemu selektywnej zbiórki odpadów.

Nie każda gmina organizuje jednak zbiórkę zużytego oleju w identyczny sposób. Dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić na stronie urzędu miasta lub gminy, jakie odpady przyjmuje lokalny PSZOK i czy obowiązują dodatkowe zasady dotyczące oleju jadalnego.

W niektórych miejscowościach funkcjonują także osobne zbiórki zużytego oleju lub specjalne pojemniki. Ich dostępność zależy od lokalnych rozwiązań.

A co z pustą butelką po oleju?

Tutaj trzeba rozróżnić opakowanie po oleju od samego zużytego oleju.

Jeżeli butelka po oleju roślinnym jest opróżniona, można ją segregować zgodnie z materiałem, z którego została wykonana. W przypadku plastikowej butelki będzie to odpowiednia frakcja tworzyw sztucznych i metali.

Ministerstwo przypomina, że do zielonego pojemnika na szkło można natomiast wrzucać szklane butelki po olejach roślinnych.

Nie oznacza to jednak, że do pojemnika na szkło można wrzucić butelkę pełną starego oleju. Najpierw trzeba pozbyć się jej zawartości w prawidłowy sposób.

Tego nie rób ze zużytym olejem

Najważniejsze zasady są proste:

• nie wylewaj oleju do zlewu,
• nie wlewaj go do toalety,
• nie wlewaj go do kanalizacji na zewnątrz,
• nie wrzucaj go do brązowego pojemnika BIO,
• nie przelewaj gorącego oleju do plastikowej butelki,
• nie mieszaj zużytego oleju z innymi odpadami.

Zamiast tego poczekaj, aż olej ostygnie, przelej go do szczelnego pojemnika i sprawdź, gdzie w Twojej gminie można go oddać.

Zużyty olej można zagospodarować

Odpowiednia zbiórka zużytego oleju pozwala ograniczyć jego niekontrolowane trafianie do kanalizacji i środowiska. Zużyte oleje jadalne są również odpadem, który może być przejmowany przez wyspecjalizowane podmioty zajmujące się ich dalszym zagospodarowaniem.

Dlatego zamiast zastanawiać się, jak najszybciej pozbyć się kilku łyżek tłuszczu po smażeniu, warto wyrobić sobie prosty nawyk: ostudzić, przelać, przechować i oddać w odpowiednim miejscu.

Janina Rosińska zmarła 7 października 2026 roku w wieku 90 lat. Była związana z Pabianicami i reprezentowała klub AZS Łódź. Zawodowo pracowała jako nauczycielka geografii i wychowania fizycznego. Regularne treningi zaczęła dopiero po 50. urodzinach. Bieganie szybko stało się jej pasją, która trwała ponad trzy dekady. Dla wielu seniorów była dowodem, że wiek nie musi wyznaczać granic aktywności. Pogrzeb zaplanowano na 9 października w Pabianicach.

Sukcesy sportowe Janiny Rosińskiej

Seniorka startowała w zawodach masters, czyli w rywalizacji dla dojrzałych zawodników podzielonych na kategorie wiekowe co pięć lat. Oznaczenie W85 to kategoria kobiet w wieku 85–89 lat. Najważniejsze osiągnięcia Janiny Rosińskiej to:

• ponad 360 ukończonych maratonów, z rekordem życiowym 3:25,
• 171 km przebiegniętych w ciągu jednej doby w biegu 24-godzinnym,
• mistrzostwo Europy weteranów w maratonie w Malmö w 1996 roku – w wieku 60 lat,
• mistrzostwo świata masters w maratonie w kategorii W75 w Sacramento w 2011 roku,
• trzy tytuły mistrzyni świata W85 w Toruniu w 2023 roku: na 200 m, 400 m i w biegu przełajowym na 6 km,
• sześć medali halowych mistrzostw Europy masters w Toruniu w 2026 roku, w tym złoto na 200 i 400 m.

Wiosną 2026 roku, w wieku 89 lat, przebiegła w Toruniu 200 m w 61 sekund. Choć w swojej kategorii startowała sama, kibice nagrodzili ją gromkimi brawami. Z wiekiem zmieniała konkurencje. Z maratonów i ultramaratonów przeszła na bieżnię, na dystanse od 60 m do 5000 m. Zgromadziła setki medali i pucharów. Część pamiątek trafiła do jej prywatnego muzeum w Zdzieszulicach Górnych pod Bełchatowem.

Biegała z rozrusznikiem serca

Janina Rosińska nie zrezygnowała ze sportu po wszczepieniu rozrusznika serca (małego urządzenia, które pilnuje prawidłowego rytmu serca). Dwa miesiące po zabiegu wystartowała w halowych mistrzostwach Europy i wróciła z trzema medalami. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) dopuszczają aktywność fizyczną u osób z rozrusznikiem. Zalecają jednak unikanie sportów, w których łatwo o uderzenie w okolicę urządzenia. Decyzję podejmuje się indywidualnie, a zakres wysiłku zawsze trzeba ustalić z kardiologiem.

Na ruch nigdy nie jest za późno

Historia pabianiczanki dobrze ilustruje to, co pokazują badania. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca osobom po 65. roku życia:

• od 150 do 300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, np. szybkiego marszu, albo 75–150 minut wysiłku intensywnego,
• ćwiczenia wzmacniające mięśnie co najmniej 2 dni w tygodniu,
• ćwiczenia równowagi i siły co najmniej 3 dni w tygodniu, by zmniejszyć ryzyko upadków.

Regularna aktywność zmniejsza ryzyko chorób serca, cukrzycy typu 2 i depresji. Pomaga też dłużej zachować sprawność i samodzielność. WHO podkreśla, że nawet niewielka aktywność jest lepsza niż żadna. Nie trzeba biegać maratonów. Liczy się regularność i ruch dopasowany do własnych możliwości.

Janina Rosińska przez ponad 30 lat udowadniała, że sportową przygodę można zacząć w każdym wieku. Zdobyła tytuły mistrzyni świata i Europy, ukończyła ponad 360 maratonów, a ostatnie medale wywalczyła jako 89-latka. Biegała nawet z rozrusznikiem serca. Zostawiła po sobie przykład, który może zachęcić wielu seniorów do pierwszego kroku – choćby do codziennego spaceru.

Usługa Odyseusz to narzędzie przygotowane przez polskie ministerstwo do planowania wyjazdów za granicę. Jeśli zamierzasz pojechać poza Polskę, możesz w niej zgłosić swój wyjazd, sprawdzić informacje bezpieczeństwa o kraju docelowym czy otrzymywać powiadomienia o zmianach ostrzeżeń Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

Nowa funkcja zmienia sposób, w jaki przechowujesz swoje plany podróży. Zamiast polegać wyłącznie na dostępie do aplikacji online, możesz teraz pobrać zgłoszenie podróży w formacie PDF i zapisać je na urządzeniu. To szczególnie przydatne dla seniorów, którzy lubią mieć dokumenty "w ręku" lub chcą być pewni, że mają dostęp do informacji o swoim wyjeździe w każdej sytuacji.

Jak to działa w praktyce?

Wejdziesz do usługi Odyseusz, przygotowujesz lub wyświetlasz swoje zgłoszenie podróży, a następnie masz możliwość pobrania go jako PDF. Plik zapisuje się na telefonie lub tablecie i możesz do niego wrócić, kiedy chcesz — na lotnisku, w samolocie czy nawet w hotelu za granicą. Nie musisz mieć dostępu do sieci komórkowej ani WiFi.

To szczególnie ważne, gdy jesteś w zagranicznym kraju i chcesz szybko sprawdzić szczegóły zgłoszenia bez konieczności połączenia internetowego lub martwienia się opłatami za roaming.

Recepty — dostęp do leków bez Internetu

Usługa Recepty w mObywatel pozwala przeglądać e-recepty wystawione przez lekarzy, a następnie realizować je w aptece bez żadnych dodatkowych dokumentów. Wystarczy czterocyfrowy kod recepty lub kod QR. Jeśli jesteś opiekunem swoich dorosłych dzieci lub osób, od których masz pełnomocnictwo, możesz również zarządzać ich receptami.

Nowa funkcja polega na tym, że możesz zapisać pobraną receptę w formacie PDF bezpośrednio na telefonie. Dzięki temu zawsze będziesz miał dostęp do informacji o swoich lekach, nawet gdy nie masz Internetu.

Dlaczego to ważne dla ciebie?

• Recepty są dostępne w każdej chwili — bez względu na to, czy masz sieć komórkową
• Możesz wydrukować receptę z domu, jeśli wolisz papierową wersję
• Nie musisz martwić się, że zapomnisz szczegółów leku, kiedy będziesz w aptece
• Masz łatwy dostęp do historii swoich recept i informacji o lekach

Bezpieczeństwo danych — dlaczego możesz ufać mObywatelowi

mObywatel to usługa rządowa przeznaczona do przechowywania cyfrowych dokumentów. Twoje dane są chronione zgodnie z polskim prawem i standardami bezpieczeństwa cyfrowego. Pliki PDF, które pobierasz, pozostają na twoim urządzeniu i nigdzie nie są automatycznie przesyłane.

Jak zacząć korzystać z nowych funkcji?

Jeśli jeszcze nie masz aplikacji mObywatel, możesz ją pobrać z App Store (dla iPhone'ów) lub Google Play (dla telefonów z Androidem). Aplikacja jest bezpłatna. Zaloguj się za pomocą swojego numeru PESEL i hasła lub używając Profilu Zaufanego.

Aby korzystać z usługi Odyseusz:

• Otwórz aplikację mObywatel
• Wejdź do sekcji Odyseusz
• Wejdź na stronę https://info.mobywatel.gov.pl/uslugi/odyseusz

Aby korzystać z usługi Recepty:

• Otwórz aplikację mObywatel
• Wejdź do sekcji Recepty
• Jeśli masz receptę, możesz ją pobrać i zapisać w formacie PDF

Nowe funkcje mObywatel to przydatne rozwiązania dla każdego seniora, który chce mieć lepszą kontrolę nad swoimi dokumentami i dostęp do nich niezależnie od połączenia internetowego. Zarówno funkcja offline dla Odyseusza, jak i możliwość zapisania recepty w PDF sprawiają, że mObywatel staje się jeszcze bardziej praktyczną aplikacją w codziennym życiu. Jeśli jeszcze nie korzystasz z mObywatela, to dobry czas, aby go odkryć. Jeśli już go masz, warto poznać te nowe możliwości.

Osoby starsze, które rozważają coming out, mogą mieć inne doświadczenia niż młodsze pokolenia. Wiele z nich dorastało w czasach, gdy homoseksualność była silnie stygmatyzowana, a w niektórych klasyfikacjach medycznych uznawana za zaburzenie. Obawa przed utratą pracy, odrzuceniem przez rodzinę czy pogorszeniem swojej sytuacji społecznej mogła być wówczas uzasadniona.

Z tego powodu część seniorów przez wiele lat nie ujawniała swojej orientacji seksualnej, nawet jeśli miała świadomość swoich uczuć już w młodości. Na decyzję mogły wpływać także normy społeczne, przekonania religijne, sytuacja rodzinna oraz brak akceptujących wzorców i bezpiecznych miejsc, w których można było porozmawiać o swojej tożsamości.

Badanie przeprowadzone we Włoszech wśród 266 osób LGBQ+ w wieku od 20 do 80 lat wykazało, że uczestnicy z najstarszej grupy przeciętnie później uświadamiali sobie swoją orientację, określali ją i ujawniali innym niż osoby młodsze. Wyniki wskazują, że doświadczenia pokoleniowe i kontekst społeczny mają znaczenie dla przebiegu coming outu (Rosati i in., 2020).

Nie oznacza to jednak, że każda starsza osoba LGBTQ+ musi przejść przez ten sam proces. Niektórzy ujawniają swoją orientację dopiero po wielu latach, inni pozostają dyskretni ze względu na własne potrzeby, relacje lub poczucie bezpieczeństwa.

Emocje towarzyszące coming outowi – co można czuć?

Decyzji o ujawnieniu orientacji seksualnej mogą towarzyszyć różne, niekiedy sprzeczne emocje. Każda z nich może być zrozumiałą reakcją na ważną zmianę.

• Lęk – przed odrzuceniem przez rodzinę, utratą wsparcia lub zmianą relacji z bliskimi.
• Ulga – związana z możliwością większej otwartości i ograniczeniem konieczności ukrywania ważnej części swojego życia.
• Żal – dotyczący minionych lat, niewykorzystanych możliwości lub relacji, które trudno było budować w zgodzie ze sobą.
• Wątpliwości – dotyczące odpowiedniego momentu, reakcji otoczenia i możliwych konsekwencji.
• Nadzieja – na większą autentyczność, nowe znajomości i poczucie przynależności.

Emocje te mogą występować jednocześnie. Nie ma jednego właściwego sposobu przeżywania coming outu ani obowiązkowego harmonogramu, którego należy się trzymać. Jeśli niepewność lub lęk stają się przytłaczające, pomocna może być rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą mającym doświadczenie w pracy z osobami LGBTQ+.

Praktyczne wyzwania związane z coming outem w starszym wieku

W starszym wieku decyzja o ujawnieniu orientacji seksualnej może wiązać się z wieloletnimi relacjami rodzinnymi, małżeństwem, dorosłymi dziećmi i wnukami. Może również wpływać na relacje z przyjaciółmi, sąsiadami czy członkami wspólnoty religijnej.

Jedną z najważniejszych obaw jest możliwość utraty wsparcia. Dla osoby, która potrzebuje pomocy w codziennym funkcjonowaniu, obawia się samotności lub korzysta ze wsparcia rodziny, potencjalne pogorszenie relacji może mieć szczególnie duże znaczenie.

Warto również pamiętać o możliwej dyskryminacji w ochronie zdrowia i placówkach opiekuńczych. Niektóre osoby starsze LGBTQ+ mogą obawiać się nieprzychylnego traktowania, naruszania prywatności lub braku zrozumienia ze strony personelu. Takie obawy warto potraktować poważnie, a przed podjęciem decyzji zastanowić się, gdzie można uzyskać bezpieczne i poufne wsparcie.

Coming out a zdrowie i samopoczucie – co mówią badania?

Badania nad osobami LGBTQ+ w starszym wieku wskazują, że otwartość w zakresie orientacji seksualnej może mieć związek z dobrostanem i zdrowiem. Nie należy jednak zakładać, że coming out zawsze prowadzi do poprawy samopoczucia albo przynosi takie same korzyści wszystkim osobom.

W badaniu włoskich osób LGB w wieku powyżej 65 lat coming out był jednym z czynników statystycznie związanych z samooceną zdrowia fizycznego. Znaczenie miały również odporność psychiczna i mniejsze doświadczenie dyskryminacji. Badanie obejmowało 82 osoby, dlatego jego wyników nie należy bezpośrednio uogólniać na wszystkich seniorów (Baiocco i in., 2024).

Ujawnienie orientacji seksualnej może ułatwić budowanie relacji opartych na większej otwartości, ograniczyć potrzebę ukrywania ważnych informacji o swoim życiu i pomóc w znalezieniu osób o podobnych doświadczeniach. Dla niektórych osób oznacza to także większe poczucie przynależności.

Nie można jednak wykluczyć trudnych konsekwencji. Jeśli otoczenie reaguje odrzuceniem lub dyskryminacją, coming out może zwiększyć stres i poczucie osamotnienia. Dlatego znaczenie ma nie tylko sama decyzja o ujawnieniu orientacji, ale również warunki, w jakich do niego dochodzi oraz dostępność wspierających osób.

Jak przygotować się do coming outu?

Jeśli rozważasz coming out, pamiętaj, że nie musisz ujawniać swojej orientacji wszystkim jednocześnie. Możesz samodzielnie zdecydować, komu, kiedy i w jakim zakresie chcesz o niej powiedzieć.

Pomocne mogą być następujące kroki:

• Zastanów się nad swoimi potrzebami. Pomyśl, dlaczego chcesz dokonać coming outu, czego oczekujesz i czego najbardziej się obawiasz. Nie musisz podejmować decyzji od razu.
• Wybierz zaufaną osobę. Jeśli czujesz się bezpiecznie, możesz zacząć od rozmowy z kimś, kto prawdopodobnie zareaguje ze zrozumieniem.
• Przygotuj się na różne reakcje. Bliscy mogą potrzebować czasu, aby przyswoić nowe informacje. Nie masz jednak obowiązku akceptowania przemocy, poniżania czy prób zmuszania Cię do zmiany.
• Zadbaj o swoje bezpieczeństwo. Jeśli istnieje ryzyko utraty mieszkania, środków utrzymania, opieki lub innego ważnego wsparcia, warto wcześniej przemyśleć alternatywne rozwiązania.
• Poszukaj wsparcia. Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą pracującym z osobami LGBTQ+ może pomóc uporządkować emocje i przygotować się do rozmów z bliskimi. Wsparciem mogą być również grupy osób LGBTQ+ w podobnym wieku.

Coming out nie musi być jednorazowym wydarzeniem. Dla wielu osób jest procesem, który przebiega inaczej w rodzinie, wśród przyjaciół, w pracy czy w placówkach opiekuńczych. Możesz być otwarty w jednym środowisku, a w innym zachować prywatność. To Ty decydujesz o granicach swojej otwartości.

Coming out w starszym wieku może być ważnym krokiem w kierunku większej autentyczności i budowania relacji opartych na szczerości. Może przynieść ulgę i pomóc znaleźć wspierające środowisko, ale nie zawsze jest łatwy ani pozbawiony ryzyka. Badania wskazują na możliwe związki między coming outem a zdrowiem i dobrostanem, nie dają jednak podstaw do twierdzenia, że ujawnienie orientacji zawsze poprawia stan zdrowia.

Nie ma jednego idealnego momentu na coming out. Najważniejsze, by decyzja była zgodna z Twoimi potrzebami i uwzględniała Twoje bezpieczeństwo. Możesz szukać wsparcia u bliskich, specjalisty lub w społeczności LGBTQ+. Nie musisz podejmować tej decyzji w pojedynkę.

Bibliografia

Baiocco R., Antoniucci C., Pistella J. i in. (2024). Aging well in an aging society: physical health in older lesbian, gay, and bisexual adults. Frontiers in Psychology, 15, 1369021. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1369021

Rosati F., Pistella J., Nappa M. R., Baiocco R. (2020). The Coming-Out Process in Family, Social, and Religious Contexts Among Young, Middle, and Older Italian LGBQ+ Adults. Frontiers in Psychology, 11, 617217. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.617217

Co znajdziemy w przewodniku Magdaleny Wolińskiej-Riedi?

Mój Rzym to zaproszenie do miejsc, które najlepiej znają sami mieszkańcy. Autorka zabiera nas do baru przy via Giulia, gdzie dzień rozpoczyna się od aromatycznego espresso, a następnie prowadzi do słynnej cukierni Roberto i Cinzi, w której przygotowywanie tiramisu staje się prawdziwą sztuką.

Poznajemy Mariellę, organizującą pokazy mody na Schodach Hiszpańskich, oraz Rina, nazywanego królem paparazzich. Autorka przybliża nam również świat fotografów polujących na zdjęcia gwiazd i opowiada o początkach tego zjawiska.

Wśród miejsc i historii, które warto odkryć podczas lektury, znajdują się także:

• Szpital dla lalek przy via di Ripetta — niezwykłe miejsce przypominające baśniowy świat.
• Antykwariat w pobliżu Piazza Farnese — pełen przedmiotów z duszą i śladów przeszłości.
• Campo de’ Fiori — plac, na którym można poczuć atmosferę codziennego życia Rzymu i rozkoszować się zapachami lokalnej kuchni.
• Fontanna Żółwi — urokliwe miejsce, w którym można na chwilę odpocząć od miejskiego zgiełku.
• Historia rodu Barberinich — opowieść o potędze jednej z najważniejszych rzymskich rodzin i jej związku z motywem pszczół.

Każdy z tych punktów staje się pretekstem do opowiedzenia historii, która pozwala spojrzeć na Rzym z innej perspektywy.

Dla kogo jest ta książka?

To doskonała propozycja dla wszystkich, którzy kochają Rzym lub marzą o jego odwiedzeniu. Szczególnie zainteresuje osoby, które już miały okazję spacerować ulicami Wiecznego Miasta, a także tych, którzy dopiero planują podróż.

Magdalena Wolińska-Riedi pisze z pasją i zaangażowaniem osoby, która naprawdę zna opisywane miejsce. Pokazuje Rzym nie z perspektywy turystki, lecz mieszkanki, która dostrzega jego codzienność, zna lokalne zwyczaje i potrafi odkrywać sekrety ukryte poza głównymi szlakami.

Jej opowieść inspiruje do poznawania nowych miejsc, a jednocześnie uczy szacunku dla historii, tradycji i ludzi, którzy je pielęgnują.

Szczególne miejsce w książce zajmują pracownie rzemieślnicze, których działalność często sięga wielu pokoleń. Dziś niektóre z nich walczą o przetrwanie, dlatego opowieści o ich właścicielach i codziennej pracy nabierają dodatkowego znaczenia. Autorka przypomina, że podróżowanie to nie tylko kupowanie pamiątek i robienie zdjęć, lecz przede wszystkim spotkania z ludźmi oraz poznawanie ich historii.

Dlaczego warto przeczytać Mój Rzym?

Książka Magdaleny Wolińskiej-Riedi wyróżnia się na tle tradycyjnych przewodników turystycznych. Autorka nie koncentruje się wyłącznie na najbardziej znanych zabytkach, takich jak Koloseum czy Bazylika św. Piotra. Zamiast tego pozwala czytelnikowi poczuć atmosferę prawdziwego Rzymu — jego zapachy, smaki i codzienne rytuały.

Narracja jest przystępna, ciepła i pełna humoru. Dzięki temu lektura przypomina spacer w towarzystwie osoby, która z zaangażowaniem opowiada o swoim ulubionym mieście.

Dla osób planujących wyjazd Mój Rzym może być źródłem inspiracji do odkrywania mniej znanych zakątków i poznawania lokalnego życia. Z kolei czytelnikom, którzy nie mogą już podróżować lub po prostu tęsknią za Wiecznym Miastem, książka oferuje możliwość odbycia sentymentalnej podróży bez wychodzenia z domu.

Mój Rzym. Spacerem po niezwykłych zakątkach Wiecznego Miasta to opowieść o mieście, którego nie da się poznać wyłącznie dzięki tradycyjnym przewodnikom. Magdalena Wolińska-Riedi dzieli się swoją osobistą wizją Wiecznego Miasta, pełną niezwykłych postaci, fascynujących historii i codziennych cudów, które łatwo przeoczyć podczas pośpiesznego zwiedzania.

Książka jest zarówno inspiracją do podróży, jak i zaproszeniem do refleksji nad tym, co sprawia, że dane miejsce staje się wyjątkowe. To propozycja dla seniorów planujących wyjazd do Rzymu, osób wspominających wcześniejsze wizyty oraz wszystkich czytelników, którzy cenią literaturę podróżniczą opartą na osobistych doświadczeniach.

Ostrzeżenie GIS opublikowano 8 października 2026 r. Dotyczy boczku wieprzowego wędzonego w plastrach, w którym wykryto obecność bakterii Listeria monocytogenes.

Zakwestionowany produkt to:

• Nazwa: boczek wieprzowy wędzony plastry
• Numer partii: 40911
• Termin przydatności do spożycia: 6 listopada 2026 r.
• Producent: Bell Polska Sp. z o.o.
• Dystrybutor: Transgourmet Polska Sp. z o.o.

Jak poinformował GIS, bakterie wykryto w dwóch z pięciu próbek zbadanych przez właściciela produktu.

GIS zaleca, by nie spożywać produktu

Producent rozpoczął procedurę wycofania zakwestionowanej partii. Powiatowy Lekarz Weterynarii w Wieliczce nakazał wycofanie produktu z rynku oraz wstrzymanie jego produkcji do czasu uzyskania bezpiecznych wyników badań. Dystrybutor poinformował o wycofaniu produktu z półek i przekazał informację odbiorcom.

GIS podkreśla, że produktu z wskazanej partii nie należy spożywać, również wtedy, gdy nie widać na nim zmian świadczących o zepsuciu.

Czym jest listerioza i kto powinien szczególnie uważać?

Listeria monocytogenes to bakteria, która może wywoływać listeriozę – zakażenie przenoszone przez żywność. Objawy mogą obejmować gorączkę, bóle mięśni i dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Szczególnie narażone na ciężki przebieg zakażenia są osoby starsze, kobiety w ciąży, noworodki oraz osoby z osłabioną odpornością. U osób z grup ryzyka infekcja może prowadzić do poważnych powikłań.

Jeśli ktoś spożył boczek z zakwestionowanej partii i zauważył u siebie niepokojące objawy, powinien skontaktować się z lekarzem i poinformować o możliwym narażeniu na bakterie.

Grzyby składają się w około 90% z wody, dlatego są produktami o niskiej wartości energetycznej – 100 gramów świeżych grzybów dostarcza zaledwie 20–30 kilokalorii. Jednocześnie są źródłem białka (1,5–3,6%), którego dawniej były głównym źródłem dla ludności wiejskiej. Zawierają też cenne witaminy z grupy B – głównie ryboflawinę (B2), niacynę (B3) i folacynę (B9) – które wspierają metabolizm energetyczny i pracę mózgu. Wśród minerałów znajdziemy potas, fosfor, magnez i wapń, a także pierwiastki śladowe, takie jak miedź, cynk, żelazo i selen. Grzyby zawierają również substancje bioaktywne o działaniu przeciwnowotworowym i immunostymulującym, dlatego coraz częściej uważa się je za „żywność funkcjonalną”.

Bezpieczeństwo zbierania – kilka ważnych zasad

Zanim przejdziemy do przepisów, trzeba wspomnieć o bezpieczeństwie. Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) wydał jasne wytyczne dla grzybiarzy:

• Zbieraj tylko te grzyby, co do których masz absolutną pewność – każdy wątpliwy grzyb zostaw w lesie.
• Nie ufaj „ludowym mądrościom” o zmianie koloru cebuli czy czernieniu srebrnej łyżeczki – to mity, a wiele trujących grzybów nie wywołuje takich reakcji.
• Początkujący powinni zbierać wyłącznie grzyby rurkowe (z „gąbką” pod kapeluszem) – w tej grupie nie ma śmiertelnie trujących gatunków.
• Zbieraj grzyby wyrośnięte, dobrze wykształcone – młode owocniki bez charakterystycznych cech są najczęstszą przyczyną pomyłek.
• Nie zbieraj grzybów z terenów popowodziowych – grzyby pochłaniają metale ciężkie i zanieczyszczenia z otoczenia.
• Grzyby umieszczaj w koszykach lub pojemnikach przepuszczających powietrze, a nie w foliowych torebkach, w których szybko się zaparzają i psują.
• Jeśli masz najmniejsze wątpliwości, możesz skontaktować się z lokalną stacją sanepidu w celu bezpłatnej kontroli zbiorów.

Przepisy na szybkie i smaczne dania z grzybów

Zupa grzybowa (20 minut przygotowania)

To klasyk w wersji dla niecierpliwych. Użyj grzybów kupionych w sklepie lub suszonych (które po namoczeniu szybko odzyskają jędrność).

• 300 g świeżych grzybów lub 50 g suszonych
• 4 szklanki mleka lub bulionu warzywnego
• 1 cebula
• 2 łyżki masła
• sól, pieprz, świeży koperek
• 1 łyżka mąki (opcjonalnie)

Cebulę posiekaj i zeszklij na maśle. Dodaj grzyby (świeże pokrój, a suszone wcześniej namocz), oprósz mąką i mieszaj przez minutę. Zalej bulionem, dodaj mleko, sól i pieprz. Gotuj na małym ogniu przez 15 minut. Podawaj ze świeżym koperkiem. Zupa jest lekka, sycąca i idealna na jesienną kolację.

Omlet z grzybami (15 minut)

Szybki, zdrowy i idealny na śniadanie lub lekki obiad.

• 3 jajka
• 200 g świeżych grzybów
• 2 łyżki masła
• 1 mała cebula
• sól, pieprz, świeży majeranek

Grzyby pokrój w plastry i podsmaż na patelni. Pod koniec smażenia dodaj posiekaną cebulę. Jajka wbij do miski, roztrzep, dopraw solą i pieprzem. Wylej masę na grzyby, podgrzewaj na maśle i poczekaj, aż zetnie się od spodu. Ostrożnie złóż omlet na pół. Przed podaniem posyp świeżym majerankiem.

Sałatka z grzybami marynowanymi (10 minut)

Dla tych, którzy wolą coś lżejszego. Grzyby marynowane to doskonały, gotowy składnik.

• 1 słoik grzybów marynowanych (250 g)
• 1 pęczek rukoli lub miksu sałat
• 50 g sera żółtego (np. edamskiego lub ostrowskiego)
• 2 łyżki oliwy z oliwek
• 1 łyżka octu winnego
• sól, pieprz

Grzyby odcedź (część zalewy możesz zachować do sosu). Rukolę lub sałatę rozłóż na talerzu. Dodaj starty lub porwany ser oraz grzyby. Całość polej dressingiem przygotowanym z oliwy, octu i dwóch łyżek zalewy z grzybów. Dopraw do smaku.

Makaron z sosem grzybowym (20 minut)

Klasyk włoskiej kuchni w polskiej odsłonie.

• 300 g makaronu (penne lub tagliatelle)
• 300 g świeżych grzybów
• 1 cebula
• 2 ząbki czosunku
• 200 ml mleka lub śmietanki
• 2 łyżki oliwy
• sól, pieprz, natka pietruszki

Grzyby pokrój, a cebulę i czosnek drobno posiekaj. Rozgrzej oliwę, zeszklij cebulę i czosnek, a następnie dodaj grzyby. Smaż, aż zmiękną (ok. 10 minut). Wlej mleko lub śmietankę, dopraw solą i pieprzem, po czym gotuj przez kolejne 5 minut. Makaron ugotuj zgodnie z instrukcją na opakowaniu, odcedź i wymieszaj z sosem. Posyp świeżą pietruszką.

Przechowywanie i przygotowanie grzybów

Grzyby mają najwyższą wartość odżywczą bezpośrednio po zebraniu. Jeśli chcesz je przechować, trzymaj je w chłodnym, zaciemnionym miejscu. Suszone grzyby przechowuj w szczelnym, hermetycznym pojemniku. Grzyby możesz również zamrozić i przechowywać przez cały sezon – dotyczy to zarówno grzybów świeżych (najlepiej po wcześniejszym zblanszowaniu), jak i duszonych.

Przed przygotowaniem pozbądź się zanieczyszczeń – oczyść grzyby miękką szczoteczką lub lekko zwilżoną gąbką. Zalecenie niemycia grzybów dotyczy głównie egzemplarzy leśnych (które szybko chłoną wodę jak gąbka), jednak pieczarki czy boczniaki kupione w supermarkecie możesz spokojnie opłukać pod bieżącą wodą.

Grzyby leśne to bogactwo nie tylko smaku, ale i wartości odżywczych – są idealne dla seniora, który chce jeść zdrowo, nie rezygnując z przyjemności. Szybkie przepisy, które tu przedstawiliśmy, przygotujesz bez wielkiego zamieszania, a jednocześnie dostarczą Ci one niezbędnego białka, witamin i minerałów. Pamiętaj jednak o bezpieczeństwie: zbieraj tylko te grzyby, co do których masz absolutną pewność, lub kupuj je w sprawdzonych miejscach. Miłego gotowania i smacznego!

BIBLIOGRAFIA

Główny Inspektorat Sanitarny (GIS). Jak bezpiecznie zbierać grzyby – wytyczne dla grzybiarzy. Źródło: www.gis.gov.pl. Dostęp: 2026.

Ministerstwo Zdrowia / Wojewódzkie Stacje Sanitarno-Epidemiologiczne. Wartość odżywcza i przydatność kulinarna grzybów. Źródło: www.gov.pl/web/psse. Dostęp: 2026.

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW). Grzyby – wartości odżywcze i znaczenie w tradycyjnym pożywieniu. Biuletyn Informacji Publicznej. Źródło: bip.sggw.edu.pl. Dostęp: 2026.

Golianek A., Mazurkiewicz-Zapałowicz K. Grzyby w diecie człowieka – wartość odżywcza i prozdrowotna. Kosmos, Problemy Nauk Biologicznych, Tom 60, 2011. Źródło: www.gov.pl.

Choroby nerek stanowią poważny problem wśród seniorów na całym świecie. Zgodnie z danymi Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego, przewlekła choroba nerek (PChN) dotyka około 10–15 proc. dorosłych po 60. roku życia w naszym kraju. Jej przyczyny bywają zróżnicowane: cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, nawracające infekcje, schorzenia autoimmunologiczne, a w ostatnich latach także długofalowe powikłania po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2.   

Z tymi ostatnimi boleśnie zderzył się Przemysław Saleta. W 2007 roku sportowiec uratował życie swojej nastoletniej córce Nicole, zmagającej się z ostrą niewydolnością nerek, oddając jej własny narząd. Operacja, choć skuteczna u córki, dla samego Salety zakończyła się dramatycznie – wystąpił u niego wewnętrzny krwotok oraz niewydolność oddechowa, co wymusiło na lekarzach wprowadzenie go w stan śpiączki farmakologicznej. Mimo że z czasem powrócił do zdrowia, został ambasadorem transplantologii i współtwórcą akcji „Bieg po Nowe Życie” po latach musiał zmierzyć się z nowym wyzwaniem.   

Problemy sportowca z jedyną funkcjonującą nerką zaczęły się pięć lat temu w wyniku przejścia zakażenia COVID-19. Zaledwie miesiąc później Saleta doznał udaru, a podczas długich badań szpitalnych zdiagnozowano u niego rozwijającą się niewydolność nerki. Sytuację znacznie pogorszyło bezobjawowe migotanie przedsionków (wykryte na początku 2026 roku), które uszkodziło serce, co bezpośrednio przełożyło się na szybkie pogorszenie wyników badań nefrologicznych. 

Mistrz bokserski przyznał to w rozmowie z Bartoszem Kańtochem: 

- Na ten przyszły (wiosenny) bieg będę patrzył nie tylko jako dawca, ale również jako biorca, a na pewno osoba dializowana.

 

 

 

 

Wyświetl ten post na Instagramie

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Post udostępniony przez Bieg po Nowe Życie (@biegponowezycie)

Dziś, gdy narząd nie jest już w stanie samodzielnie filtrować toksyn, były pięściarz musiał rozpocząć regularne dializy i sam został wpisany na listę oczekujących na przeszczep.   

Dializa versus przeszczep — co wybrać?

Pacjenci z niewydolnością nerek mogą przez długi czas funkcjonować dzięki dializoterapii, jednak jest to niezwykle obciążające doświadczenie. Wymaga to kilkukrotnych wizyt w stacji dializ w tygodniu, gdzie pacjent spędza po kilkanaście godzin podłączony do aparatury. Dodatkowo, organizm narażony jest na obecność toksyn, których sztuczna nerka nie potrafi wyeliminować równie skutecznie, co naturalna.  

Przeszczep nerki oferuje znacznie więcej korzyści:   

• przywrócenie naturalnego metabolizmu,   
• znaczną poprawę jakości życia i uwolnienie od ciągłych wizyt w stacji dializ,   
• wydłużenie przeżywalności (według danych Narodowego Funduszu Zdrowia pacjent po przeszczepieniu nerki żyje średnio o 10–20 lat dłużej niż chory na długoterminowych dializach),   
• większą swobodę w doborze diety i ilości przyjmowanych płynów,   
• powrót do normalnego rytmu dnia.   

Czy senior może otrzymać przeszczep?

Odpowiedź brzmi: tak, pod pewnymi warunkami. Wiek metrykalny nie dyskwalifikuje z góry chorego z udziału w programie transplantacyjnym. Najważniejsza jest kompleksowa ocena kondycji organizmu.   

Lekarze nefrolodzy biorą pod uwagę:   

• wydolność układu sercowo-naczyniowego,   
• funkcjonowanie układu odpornościowego,   
• brak aktywnych infekcji oraz przebytych niedawno chorób nowotworowych,   
• zdolność i gotowość pacjenta do rygorystycznego przyjmowania leków immunosupresyjnych,   
• stan psychiczny i motywację do powrotu do zdrowia.   

Historia Przemysława Salety udowadnia, że nawet osoby w dojrzałym wieku, obciążone przebytymi interwencjami chirurgicznymi i chorobami towarzyszącymi (jak udar i migotanie przedsionków), mogą pomyślnie przejść kwalifikację u lekarzy .

Procedura i przygotowanie

Zanim pacjent zostanie dopuszczony do transplantacji, musi przejść serię specjalistycznych badań:   

• pogłębioną morfologię i badania biochemiczne krwi,   
• wnikliwe konsultacje kardiologiczne i urologiczne,   
• testy zgodności tkankowej,  
• konsultacje psychologiczne.  

Sama operacja trwa najczęściej od 2 do 3 godzin. Przeszczepiana nerka od dawcy umieszczana jest zazwyczaj w podbrzuszu (dole biodrowym), a jej naczynia łączone są z układem krwionośnym pacjenta. Własne, niewydolne nerki chorego zwykle pozostawia się na miejscu, aby zminimalizować ryzyko powikłań operacyjnych (chyba że stanowią ognisko zakażenia).

Po udanym zabiegu pacjent pozostaje w szpitalu od 7 do 10 dni. Powrót do pełnej aktywności zajmuje około 4 do 6 tygodni, przy czym pierwszy miesiąc to najważniejszy okres adaptacji organizmu do nowego organu.   

Immunosupresja — życie ze "spowolnioną" odpornością

Po przeszczepie pacjent do końca życia zmuszony jest przyjmować leki immunosupresyjne. Mają one za zadanie tłumienie naturalnej reakcji obronnej organizmu, która w innym przypadku doprowadziłaby do odrzucenia obcego narządu. Współczesne terapie są jednak wysoce udoskonalone i bezpieczne, co ma kluczowe znaczenie w przypadku pacjentów w starszym wieku.

Ewentualne skutki uboczne obejmują głównie zwiększoną podatność na infekcje skórne czy wahania ciśnienia tętniczego krwi. Zdecydowana większość pacjentów uznaje je jednak za niewielką cenę za wolność, mobilność i komfort, jakie gwarantuje sprawna nerka.  

Dawcy — skąd pozyskuje się narządy?

Nerka do przeszczepu może pochodzić od:   

• żywego dawcy spokrewnionego — jak w przypadku Przemysława Salety, który przed laty podarował narząd córce Nicole  
• żywego dawcy niespokrewnionego — na przykład małżonka lub bliskiego przyjaciela,   
• dawcy zmarłego — w przypadku osób, u których stwierdzono śmierć pnia mózgu, i za życia nie sprzeciwiły się one pobraniu narządów.   

W Polsce czas oczekiwania na narząd od dawcy zmarłego wynosi średnio od kilkunastu miesięcy do kilku lat. Z tego względu to właśnie dawstwo od żywych krewnych stanowi dla wielu najszybszą szansę na wyleczenie.   

Perspektywy i nadzieja

Przemysław Saleta nie ukrywa swojego obecnego stanu zdrowia i w pełni otwarcie o nim rozmawia. Jak sam zauważa w materiałach akcji „Bieg po Nowe Życie”, w nadchodzących wydarzeniach weźmie udział z zupełnie nowej perspektywy – już nie tylko jako dumny dawca ratujący życie, ale tym razem jako pacjent dializowany i biorca oczekujący na pomoc drugiego człowieka.

Droga mistrza boksu dowodzi, że senior, nawet przy bardzo złożonych komplikacjach kardiologiczno-nefrologicznych, wciąż zachowuje prawo do nadziei. Transplantacja nerek u osób starszych przestała być zabiegiem eksperymentalnym, stając się regularnie przeprowadzaną operacją przywracającą godność.   

Przeszczepienie nerki u seniorów to coraz powszechniejsza procedura medyczna, która radykalnie podnosi jakość życia chorych z uchyłkową niewydolnością nerek. Choć wiąże się ze skomplikowanym okresem przygotowawczym oraz rygorem przyjmowania leków immunosupresyjnych, bilans zysków przewyższa koszty. Postawa Przemysława Salety – dawnego ratownika własnej córki, a dziś pacjenta czekającego z pokorą w kolejce na nerkę – uczy, że wiek czy potknięcia zdrowotne nie muszą być wyrokiem. Seniorzy spełniający medyczne kryteria kwalifikacyjne mają dziś realną szansę na "drugie życie". Kluczem jest zawsze ścisła współpraca i wspólna decyzja pacjenta oraz zespołu specjalistów.   

Bibliografia:

Polskie Stowarzyszenie Nefrologiczne (2024). Rekomendacje dotyczące transplantacji nerek u pacjentów w starszym wieku. www.ptn.org.pl

Narodowy Fundusz Zdrowia (2024). Refundacja procedur transplantacyjnych — kryteria i procedury. www.nfz.gov.pl

Ministerstwo Zdrowia RP (2023). Program zdrowotny — pacjenci z przewlekłą chorobą nerek. www.mz.gov.pl

COKZTN — Centralny Ośrodek Koordynacji (2024). Statystyka transplantacji w Polsce 2023/2024. www.cokztn.edu.pl

PubMed MEDLINE (2023). „Kidney Transplantation in Elderly Patients: Selection and Outcomes” — artykuły recenzowane. www.pubmed.ncbi.nlm.nih.gov

WHO (2023). Global Health and Aging. www.who.int/ageing

Akademia Medycyny RP (2023). Standardy transplantacji organów. www.amr.edu.pl

9 października 2026 r. na terenie Nadleśnictwa Kozienice oficjalnie otwarto ścieżkę kąpieli leśnych „Leśny Spokój”. Trasa znajduje się na terenie leśnictw Jaśce i Przejazd. Powstała z myślą o osobach, które chcą odpocząć od pośpiechu i spędzić czas w otoczeniu przyrody.

Nie jest to typowa ścieżka edukacyjna, na której najważniejsze są tablice z informacjami o gatunkach drzew czy zwierząt. Tym razem nacisk położono na uważne doświadczanie lasu. Odwiedzający są zachęcani do obserwowania otoczenia, wsłuchiwania się w odgłosy przyrody oraz zwracania uwagi na zapachy i faktury, które podczas zwykłego spaceru łatwo przeoczyć.

Przy trasie umieszczono punkty z propozycjami prostych aktywności. Wszystkie są dobrowolne, a spacerowicze mogą korzystać z nich we własnym tempie. Na miejscu znajdują się również tablice z informacjami o kąpielach leśnych i kodami QR odsyłającymi do dodatkowych materiałów.

Czym są kąpiele leśne?

Kąpiele leśne, znane również jako shinrin-yoku, wywodzą się z Japonii. Nie oznaczają kąpieli w wodzie, lecz świadome przebywanie wśród drzew i skupianie uwagi na bodźcach płynących z otoczenia.

Chodzi o to, by na chwilę zrezygnować z pośpiechu i nie traktować spaceru wyłącznie jako sposobu na pokonanie określonej liczby kilometrów. Zamiast sprawdzać tempo marszu czy liczbę kroków, można przyjrzeć się korze drzewa, posłuchać szumu liści albo zwrócić uwagę na zapach wilgotnej ziemi.

Nie trzeba mieć specjalnego przygotowania ani wykonywać skomplikowanych ćwiczeń. Kąpiele leśne można praktykować samodzielnie, dostosowując czas i sposób spacerowania do własnych możliwości.

Czy kąpiele leśne mogą korzystnie wpływać na zdrowie?

Kontakt z naturą może sprzyjać odpoczynkowi i poprawie samopoczucia. Badacze analizują również wpływ spacerów leśnych na stres oraz wybrane parametry fizjologiczne, takie jak tętno i ciśnienie krwi.

Przegląd badań dotyczących osób po 60. roku życia wskazywał na możliwe korzyści związane ze spacerowaniem w lesie, zarówno dla samopoczucia, jak i niektórych parametrów fizycznych. Autorzy analizowali jednak ograniczoną liczbę badań, dlatego wyników nie należy traktować jako gwarancji określonych efektów zdrowotnych.

Warto zachować ostrożność także przy interpretowaniu doniesień o terapii leśnej. Kąpiele leśne mogą być elementem codziennej troski o dobrostan, ale nie zastępują leczenia, rehabilitacji ani zaleceń lekarza.

Dla wielu osób ważną zaletą takiego spaceru jest również brak presji na osiąganie konkretnych wyników. Nie trzeba chodzić szybko ani pokonywać długich tras. Można zatrzymać się, odpocząć na ławce i wrócić do domu wtedy, gdy pojawi się zmęczenie.

Jak zacząć kąpiele leśne? Wystarczy zwykły spacer

Nie trzeba jechać do Puszczy Kozienickiej, aby spróbować tej formy odpoczynku. Wystarczy pobliski park, las lub spokojna zielona przestrzeń. Najważniejsze jest świadome skierowanie uwagi na otoczenie.

Jak to zrobić?

• Zwolnij tempo. Nie musisz pokonywać określonej liczby kilometrów. Idź tak, aby spacer był komfortowy.
• Odłóż telefon. Jeśli nie potrzebujesz go do nawigacji lub kontaktu z bliskimi, spróbuj przez chwilę nie sprawdzać powiadomień.
• Skup się na dźwiękach. Posłuchaj śpiewu ptaków, szumu drzew i odgłosów otoczenia.
• Obserwuj szczegóły. Zwróć uwagę na kształt liści, fakturę kory, kolory mchów czy światło między gałęziami.
• Rób przerwy. Możesz usiąść na ławce lub zatrzymać się w bezpiecznym miejscu, jeśli masz na to ochotę.
• Dostosuj trasę do swoich możliwości. Wybierz wygodne obuwie i nawierzchnię, po której poruszasz się pewnie.
• Nie trzeba realizować wszystkich tych punktów ani traktować ich jak kolejnego zadania do wykonania. Chodzi o to, by spacer stał się okazją do odpoczynku, a nie wyścigiem z czasem.

Jesień to dobry moment na spokojny spacer

Jesienią las zmienia kolory, a opadające liście, zapach wilgotnej ziemi i odgłosy przyrody mogą zachęcać do uważniejszego obserwowania otoczenia. Chłodniejsza pogoda nie musi oznaczać rezygnacji ze spacerów, o ile warunki są bezpieczne i odpowiednio się do nich przygotujemy.

Przed wyjściem warto sprawdzić prognozę pogody, ubrać się stosownie do temperatury i wybrać trasę bez śliskich, trudnych do pokonania odcinków. Osoby, którym dłuższy marsz sprawia trudność, mogą wybrać krótki spacer z możliwością odpoczynku.

Źródła: Lasy Państwowe – informacja o ścieżce „Leśny Spokój”; przegląd systematyczny badań dotyczących wpływu spacerów leśnych na zdrowie osób starszych, opublikowany w bazie PubMed.

Elektroniczna dokumentacja medyczna to cyfrowy zapis wszystkich informacji o Twoim leczeniu. Zawiera diagnozy (czyli rozpoznanie choroby lub problemu), wyniki badań laboratoryjnych, opisy badań specjalistycznych (takich jak tomografia czy rezonans), zalecenia lekarzy i informacje o pobytach w szpitalu. Zamiast w teczkach z papierami – wszystko jest bezpiecznie przechowywane w systemach komputerowych szpitali, przychodni i poradni.

Dlaczego EDM jest tak ważna dla seniorów?

Im starsi jesteśmy, tym częściej odwiedzamy różnych specjalistów. Lekarz w jednej przychodni niekoniecznie zna wyniki badań ze szpitala, w którym byliśmy pół roku temu. EDM rozwiązuje ten problem:

• Każdy lekarz ma dostęp do pełnej historii Twojej choroby – od kardiologa, przez endokrynologa, aż po ortopedę.
• Unikasz powtarzania tych samych badań za każdym razem, co oszczędza Twój czas i pieniądze.
• Zmniejsza się ryzyko błędów diagnostycznych – specjalista widzi, co zrobili już inni lekarze.
• Zapewnia szybszą pomoc na SOR-ze – ratownicy od razu widzą Twoją historię choroby i alergie na leki.

Jakie dokumenty zawiera elektroniczna dokumentacja?

W skład EDM wchodzą między innymi:

• Diagnozy – informacje o tym, co Ci dolega (np. cukrzyca, nadciśnienie).
• Wyniki badań krwi, moczu i innych analiz laboratoryjnych.
• Opisy badań obrazowych (tomografia, rentgen, USG).
• Karty informacyjne ze szpitala (tzw. wypisy) – co robili lekarze i jakie leki podawali.
• Skierowania do specjalistów i na badania.
• Zalecenia lekarskie – jakie leki przyjmować i jak postępować na co dzień (dieta, ćwiczenia).
• Informacje o szczepieniach i działaniach profilaktycznych.

Jak bezpieczna jest elektroniczna dokumentacja?

Dane medyczne to jedne z najwrażliwszych informacji o nas. Polskie prawo i przepisy unijne wymuszają na szpitalach i przychodniach najwyższe standardy bezpieczeństwa:

• Hasła i szyfrowanie – do dokumentacji mają dostęp tylko uprawnione osoby (np. Twoi lekarze).
• Ochrona przed włamaniem – systemy komputerowe placówek medycznych są specjalnie zabezpieczone.
• Historia zmian – każda modyfikacja w dokumentacji jest rejestrowana; system zapisuje, kto i kiedy jej dokonał.
• Kopie zapasowe – nawet jeśli komputery ulegną awarii, Twoje dane są bezpiecznie przechowywane w kilku innych miejscach.
• Zakaz udostępniania – nikt nie może przekazać Twoich danych poza placówkę bez Twojej zgody.

Jak uzyskać dostęp do swojej elektronicznej dokumentacji?

Masz pełne prawo do wglądu w swoje dane. Oto jak możesz to zrobić krok po kroku:

Wygodnie przez internet – pacjenci mają dostęp do Internetowego Konta Pacjenta (IKP), gdzie można zalogować się z domu i sprawdzić swoje wyniki, e-recepty czy skierowania. Wiele placówek udostępnia też własne portale pacjenta.

Poproś w placówce – udaj się do przychodni lub szpitala i zgłoś chęć zapoznania się ze swoją dokumentacją.

Poproś o wydruk – jeśli nie korzystasz z komputera, placówka ma obowiązek wydać Ci papierową kopię dokumentacji.

Bezpłatnie – udostępnienie po raz pierwszy dokumentacji w żądanym zakresie jest darmowe; placówka nie może naliczyć Ci za to opłaty.

Bez zbędnych opóźnień – szpital lub przychodnia ma obowiązek udostępnić dokumentację bez zbędnej zwłoki.

Elektroniczna dokumentacja medyczna to Twoje prawo i doskonałe narzędzie do ochrony zdrowia. Dla seniorów leczących się w wielu miejscach dostęp do pełnej historii choroby to fundament bezpieczeństwa. Szpitale i przychodnie muszą spełniać rygorystyczne przepisy, aby chronić Twoje dane. Jeśli placówka nie udostępnia EDM lub utrudnia do niej dostęp, możesz złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta. Pamiętaj: Twoje zdrowie to Twoja sprawa, a dokumentacja medyczna jest Twoją własnością.

Mocz to płyn będący produktem przemiany materii, wydalany przez nerki. Jego barwa zależy przede wszystkim od stężenia urochromu (żółtego pigmentu będącego produktem rozpadu hemoglobiny) oraz poziomu nawodnienia organizmu. Im więcej wody pijesz, tym jaśniejszy jest mocz; im mniej – tym jego kolor staje się bardziej intensywny. Mogą go zmienić również spożyte produkty (np. marchew, buraki), przyjmowane leki czy ogólny stan zdrowia.

Jasnożółty i przezroczysty — znak dobrych nawyków

Jasnożółty, prawie słomkowy mocz to ideał, do którego powinniśmy dążyć. Świadczy on o odpowiednim nawodnieniu i prawidłowym funkcjonowaniu układu moczowego. Taki kolor oznacza, że nerki pracują efektywnie, a my codziennie pijemy wystarczającą ilość wody.

Mocz całkowicie przezroczysty (bezbarwny) to znak doskonałego nawodnienia — bardzo pozytywny wskaźnik. Jednak jeśli taka barwa utrzymuje się przez wiele dni, warto nieco zmniejszyć spożycie płynów. Nadmierne picie wody może prowadzić do wypłukiwania elektrolitów z organizmu, co zaburza równowagę wodno-elektrolitową (w tym poziom sodu i potasu).

Ciemnożółty i bursztynowy — alarm odwodnienia

Ciemnożółty lub bursztynowy odcień to wyraźny sygnał, że pijemy za mało wody. Nerki wydalają wówczas bardziej stężony mocz, a urochrom staje się bardziej widoczny. W takiej sytuacji należy zwiększyć spożycie płynów, szczególnie wody.

Ważne: Jeśli nawet przy prawidłowym nawodnieniu mocz pozostaje ciemny przez więcej niż 2–3 dni, należy skonsultować się z lekarzem. Może to wskazywać na problemy z wątrobą lub innymi narządami.

Pomarańczowy kolor — dieta czy choroba?

Pomarańczowy mocz pojawia się najczęściej po spożyciu:

• Marchwi lub dyni
• Suplementów zawierających witaminę B2
• Produktów bogatych w beta-karoten

Jeśli jednak nie jadłeś takich produktów, a mocz ma pomarańczowy odcień (szczególnie jeśli towarzyszy temu zmiana koloru stolca na jaśniejszy lub zażółcenie skóry), może to oznaczać zaburzenia pracy wątroby lub dróg żółciowych. Wówczas konieczna jest wizyta u lekarza.

Czerwony i różowy — zjawisko naturalne czy powód do niepokoju?

Różowy lub czerwony odcień moczu najczęściej wynika ze spożycia:

• Buraków
• Jagód
• Jeżyn
• Granatów

Jeśli jednak nie jadłeś tych produktów, a mocz ma czerwonawy kolor, może to oznaczać obecność krwi (krwiomocz). Przyczyny bywają różne — od zwykłej infekcji układu moczowego, przez kamicę nerkową, po poważniejsze choroby nerek. W takim przypadku należy skonsultować się z lekarzem i wykonać badanie ogólne moczu.

Brązowy — ostrzeżenie od organizmu

Brązowy mocz to zazwyczaj efekt:

• Silnego odwodnienia
• Spożycia rabarbaru
• Przyjmowania niektórych leków (np. metronidazolu, nitrofurantoiny)

Należy jednak pamiętać, że ciemnobrązowy mocz utrzymujący się przez dłuższy czas może sygnalizować problemy z wątrobą (np. zapalenie lub marskość). Jeśli pojawia się bez widocznej przyczyny, niezbędna jest konsultacja lekarska.

Zielony i niebieski — rzadkość wymagająca wyjaśnienia

Zielony lub niebieski mocz to bardzo rzadkie zjawisko, które może wynikać z:

• Spożycia barwników spożywczych
• Przyjmowania niektórych leków (np. amitryptyliny, indometacyny)
• Rzadkich infekcji bakteryjnych

Takie zabarwienie zawsze wymaga konsultacji medycznej, ponieważ może wskazywać na nietypowe procesy zachodzące w organizmie.

Mętny lub mleczny — sygnał infekcji

Mętny lub mleczny mocz to sygnał alarmowy, który powinien skłonić do działania. Zazwyczaj oznacza:

• Obecność bakterii lub leukocytów (białych krwinek) — objaw infekcji
• Obecność kryształów w moczu
• Obecność tłuszczów w moczu

W większości przypadków mętnemu moczowi mogą towarzyszyć następujące objawy:

Pieczenie podczas oddawania moczu

• Częste oddawanie moczu
• Ból brzucha
• Czasami gorączka

Taki stan wymaga wizyty u lekarza i wykonania badania ogólnego moczu.

O czym warto pamiętać

Kluczowe zasady obserwacji:

• Jasnożółty mocz to norma — świadczy o zdrowiu.
• Zmiany koloru po spożyciu warzyw są zwykle krótkotrwałe (1–2 dni).
• Intensywnie żółty mocz o poranku to naturalne zjawisko (nocą pijemy mniej).
• Jeśli zmiana koloru utrzymuje się przez 3 dni bez widocznego powodu — skonsultuj się z lekarzem.
• Mętność, krew, intensywny zapach, a także dodatkowe objawy bólowe to zawsze sygnał, by udać się do specjalisty.

Kolor moczu to bezpłatny, codziennie dostępny wskaźnik zdrowia, który każdy może samodzielnie kontrolować. Choć na jego barwę wpływają liczne czynniki (od diety po nawodnienie), utrzymujące się zmiany zawsze wymagają uwagi. Pamiętaj: obserwuj swoje ciało, reaguj na niepokojące sygnały, a przede wszystkim – dbaj o odpowiednie nawodnienie poprzez regularne picie wody.

Bibliografia

Ministerstwo Zdrowia (Polska). Wytyczne dotyczące badania ogólnego moczu. Oficjalna strona gov.pl

Polskie Towarzystwo Nefrologiczne. Diagnostyka zaburzeń funkcji nerek — badanie moczu. Materiały edukacyjne PTN

Główny Urząd Statystyczny / WHO. Rekomendacje dotyczące spożycia wody i nawodnienia organizmu. Warszawa, 2022.

Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Badania diagnostyczne — mocz i krew. Portal pacjenta NFZ

PubMed Central. Urochromia and hematuria in clinical diagnosis. National Library of Medicine, 2020–2024. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/

Polskie Towarzystwo Urologiczne. Przewodnik pacjenta — infekcje układu moczowego. Publikacje towarzystw naukowych

O tym, jak dostosować gospodarkę do tych zmian, będą rozmawiać uczestnicy jubileuszowego X Kongresu Gospodarki Senioralnej. Wydarzenie odbędzie się 18 listopada 2026 r. w Warszawie, w formule stacjonarnej i online. Rejestracja już trwa.

– Dziesięć lat temu wiele zmian demograficznych, o których rozmawialiśmy, było jeszcze prognozą. Dziś widzimy ich realne konsekwencje dla gospodarki i rynku pracy. X Kongres jest momentem, w którym chcemy nie tylko podsumować tę dekadę, ale przede wszystkim rozmawiać o decyzjach potrzebnych na kolejne lata – mówi Marzena Rudnicka, prezeska SilverHUB i założycielka Krajowego Instytutu Gospodarki Senioralnej.

Kto będzie pracował na nasze emerytury?

Jednym z głównych tematów Kongresu będzie przyszłość rynku pracy w warunkach zmian demograficznych. Podczas debaty otwierającej uczestnicy zastanowią się, czy niedobór pracowników można ograniczyć dzięki rozwojowi technologii, wzrostowi produktywności, migracji oraz lepszemu wykorzystaniu potencjału osób, które mogą pozostać aktywne zawodowo przez dłuższy czas.

W programie znajdzie się również dyskusja o zmieniających się modelach pracy i zarabiania. Etat, działalność B2B, freelancing, franczyza i ajencja – organizatorzy chcą przyjrzeć się temu, jak zmieniają się ścieżki kariery i jakie możliwości będą mieli pracownicy w kolejnych latach.

Dłuższe życie a aktywność zawodowa

Ważnym punktem programu będzie rozmowa „Długie życie. Długa kariera”. Jej uczestnicy podejmą temat zdrowia jako jednego z warunków utrzymania aktywności zawodowej przez dłuższy czas. Wśród zagadnień znajdą się profilaktyka, zdrowe starzenie się oraz healthspan, czyli okres życia spędzony w dobrym zdrowiu.

Kongres poruszy także temat gospodarki opiekuńczej (care economy). Opieka nad rodzicami i innymi bliskimi, obowiązki pokolenia kanapkowego, dostępność usług opiekuńczych oraz mieszkalnictwo senioralne wpływają nie tylko na jakość życia rodzin, lecz także na możliwość podejmowania i kontynuowania pracy zawodowej.

Osobna dyskusja będzie dotyczyć kompetencji potrzebnych na rynku pracy. Wraz z rozwojem technologii i zmianami w strukturze zatrudnienia rośnie znaczenie przekwalifikowania, rozwijania nowych umiejętności i uczenia się przez całe życie. Uczestnicy porozmawiają o reskillingu, upskillingu i zmianie zawodu na kolejnych etapach kariery.

Agenda 2035. Jakie decyzje są potrzebne już dziś?

Jubileuszowa edycja Kongresu będzie okazją do podsumowania dekady zmian w gospodarce senioralnej i spojrzenia na wyzwania, które w kolejnych latach będą wpływać na rynek pracy.

Finałem wydarzenia ma być „Agenda 2035: 7 decyzji, których rynek pracy potrzebuje dziś”. Wnioski z debat posłużą do przygotowania rekomendacji dla państwa, biznesu i pracowników oraz staną się punktem wyjścia do Manifestu X Kongresu Gospodarki Senioralnej.

X Kongres Gospodarki Senioralnej – kiedy i gdzie?

• Data: 18 listopada 2026 r.
• Miejsce: Warszawa
• Forma: stacjonarnie i online
• Temat przewodni: „Przyszłość pracy w gospodarce długowieczności”
• Rejestracja: formularz zgłoszeniowy na stronie Kongresu

Organizatorami wydarzenia są Krajowy Instytut Gospodarki Senioralnej, SilverHUB i Pracodawca Dialogu Pokoleń. Seniorzy.pl objęli X Kongres Gospodarki Senioralnej patronatem medialnym.

Wiek nie dyskwalifikuje do leczenia: Przypadek papieża Leona XIV

Papież Leon XIV to przykład pacjenta, który z odwagą i otwartością podszedł do diagnozy onkologicznej, dziękując za duchowe wsparcie przed zabiegiem. Zabieg u 71-letniego biskupa Rzymu przeprowadził doświadczony zespół pod kierownictwem prof. Stefano Margaritory. Zastosowano nowoczesną, mało inwazyjną technikę. Podczas dwugodzinnej operacji usunięto dolny płat prawego płuca. Badanie śródoperacyjne potwierdziło rozpoznanie gruczolakoraka płuca. Watykan poinformował, że Ojciec Święty prawidłowo wybudził się ze znieczulenia, a jego stan jest stabilny. Po około tygodniowej hospitalizacji planowany jest powrót papieża do obowiązków, by mógł zdążyć na zaplanowaną na listopad pielgrzymkę do Ameryki Południowej. Ta sytuacja udowadnia, że starość sama w sobie nie jest powodem do rezygnacji z walki o zdrowie. Procedury resekcji u osób starszych są możliwe i zalecane.

Jak rozwija się rak płuc u seniorów?

Rozwój raka płuc u osób starszych to zazwyczaj proces wieloletni. Zmiany nowotworowe rzadko powstają z dnia na dzień. U seniorów komórki płuc przez dziesięciolecia bywają narażone na uszkodzenia DNA – najczęściej w wyniku wieloletniego palenia tytoniu lub ekspozycji na zanieczyszczenia środowiska. Z wiekiem naturalne mechanizmy naprawcze organizmu i układ immunologiczny stają się mniej wydolne, co ułatwia uszkodzonym komórkom niekontrolowane namnażanie się. Co niezwykle istotne, u osób starszych nowotwór ten początkowo rozwija się "po cichu", nie dając objawów. Dlatego tak wielkim sukcesem diagnostycznym było wykrycie zmiany u papieża na bardzo wczesnym etapie podczas rutynowych badań kontrolnych.

Kto jest w grupie ryzyka raka płuc?

Rak płuc dotyka przede wszystkim pacjentów w podeszłym wieku, a średni wiek rozpoznania to około 70 lat. Do głównych czynników przyspieszających rozwój guza należą:

• Palenie papierosów – aktywne lub bierne (kumulacja ekspozycji na dym przez wiele lat).
• Zawodowa ekspozycja – kontakt w przeszłości z azbestem, radonem, niklem, chromem czy pyłem drzewnym.
• Historia rodzinna – występowanie nowotworów płuc u bliskich krewnych.
• Choroby płuc – współistniejąca przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) lub włóknienie płuc.
• Wiek powyżej 60 lat – ze względu na spowolniony metabolizm komórkowy.

Objawy, na które seniorzy powinni zwrócić uwagę

Wielu seniorów bagatelizuje wczesne objawy rozwijającego się guza, przypisując je "starości". Każdy z poniższych symptomów, utrzymujący się dłużej niż 3 tygodnie, wymaga pilnej wizyty u lekarza:

• Uporczywy kaszel (suchy lub z odkrztuszaniem plwociny).
• Duszność i uczucie zadyszki nawet przy minimalnym wysiłku.
• Ból w klatce piersiowej, nasilający się zwłaszcza przy oddychaniu.
• Przewlekłe zmęczenie, osłabienie i spadek formy.
• Niewytłumaczalna utrata apetytu i spadek masy ciała.

Profilaktyka i wczesna diagnostyka

Aby zwiększyć szansę na operacyjne usunięcie zmiany (tak jak w pomyślnie zrealizowanym zabiegu u papieża), Polska Unia Onkologii i Ministerstwo Zdrowia rekomendują konkretne działania:

• Niskodawkowa tomografia komputerowa płuc (LDCT) – zalecana dla osób w wieku 55–74 lat z obciążającym wywiadem tytoniowym (np. paczka dziennie przez 30 lat).
• Rentgen klatki piersiowej (RTG) – podstawowe badanie kontrolne.
• Spirometria – ocena pojemności płuc dla byłych i obecnych palaczy.
• Pilna konsultacja u onkologa i pulmonologa po wykryciu niepokojących zmian.

Standardy leczenia operacyjnego guza u seniorów

Kiedy diagnoza się potwierdzi, plan leczenia operacyjnego opiera się na:

• Stopniu zaawansowania rozwoju raka.
• Wydolności oddechowej i kardiologicznej pacjenta.
• Obecności chorób współistniejących.

Operacyjne usunięcie guza (resekcja) to obecnie standard, któremu zaufali lekarze Ojca Świętego, decydując się na resekcję prawego dolnego płata. Dalsze leczenie, tak jak w przypadku papieża, zależy od szczegółowych wyników badań histopatologicznych wyciętej zmiany. O ostatecznej ścieżce decyduje konsylium.

Powikłania i opieka postoperacyjna

Zabieg torakochirurgiczny u seniorów niesie za sobą pewne ryzyko, jednak precyzyjne przygotowanie znacząco je redukuje. W rzymskiej klinice prof. Margaritora kładzie nacisk na "ścieżkę opieki pulmonologicznej", łączącą szybką diagnostykę z interdyscyplinarną współpracą. Współcześnie stosowane zabiegi małoinwazyjne pozwalają na krótszy pobyt w szpitalu – papież ma spędzić w poliklinice około tygodnia – i szybszy powrót do codziennych aktywności.

Wiek nie stanowi przeszkody w skutecznym leczeniu nowotworów układu oddechowego. Historia papieża Leona XIV, u którego z sukcesem zoperowano wczesne stadium raka płuc, udowadnia siłę współczesnej medycyny. Dla każdego seniora powinno to być zachętą do regularnych badań kontrolnych oraz proaktywnego podejścia do wczesnej diagnostyki.

Bibliografia

1. Polskie Towarzystwo Onkologiczne (PTO), Krajowy Rejestr Nowotworów – Epidemiologia raka płuc w Polsce, www.onkologia.org.pl, dostęp 2024–2026

2. Ministerstwo Zdrowia, Narodowy Program Zwalczania Raka (NPZR) – Strategie profilaktyki i wczesnej diagnostyki raka płuc, gov.pl, 2023–2024, https://www.gov.pl/web/zdrowie

3. Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) – Standardy leczenia raka płuc – procedury diagnostyczne i chirurgiczne, nfz.gov.pl, 2023–2025

4. Główny Urząd Statystyczny (GUS) – Roczne dane o zachorowaniach na nowotwory, www.stat.gov.pl, 2024

5. World Health Organization (WHO), International Agency for Research on Cancer (IARC) – Global Cancer Observatory – Lung Cancer Statistics, gco.iarc.who.int, 2024

6. American College of Radiology (ACR), National Institutes of Health (NIH) – Low-Dose CT Screening for Lung Cancer – Clinical Practice Guidelines, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov, 2021–2024

7. Polskie Towarzystwo Pneumonologiczne (PTP) – Wytyczne dotyczące badań funkcji płuc – spirometria i LDCT, www.pneumonologia.pl, 2024

8. Europejskie Towarzystwo Onkologiczne (ESMO) – Guidelines on Surgical Treatment of Lung Cancer in Older Patients, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov, 2023

Jak poinformowała Komenda Miejska Policji w Ostrołęce, 69-letni mieszkaniec powiatu ostrołęckiego znalazł w internecie ofertę sprzedaży samochodu. Zdecydował się wpłacić 1000 zł zaliczki na poczet zakupu.

Niestety, po otrzymaniu pieniędzy sprzedający zerwał kontakt z pokrzywdzonym. Przestał odbierać telefony i nie odpowiadał na wiadomości.

– Prosimy o ostrożność podczas zakupów przez internet. Zanim wpłacimy zaliczkę, sprawdźmy sprzedającego i historię oferty – apeluje nadkom. Tomasz Żerański, oficer prasowy Komendanta Miejskiego Policji w Ostrołęce.

Jak nie stracić pieniędzy przy zakupie samochodu przez internet?

Policja przypomina, że przed wpłaceniem zaliczki warto dokładnie zweryfikować ofertę. Samo ogłoszenie, zdjęcia pojazdu i kontakt telefoniczny nie dają pewności, że sprzedający rzeczywiście dysponuje samochodem.

– Warto też poważnie rozważyć osobisty wyjazd na miejsce, aby sprawdzić, czy samochód faktycznie istnieje i jest dostępny do obejrzenia – podkreśla nadkom. Tomasz Żerański.

Warto zachować szczególną ostrożność, jeśli sprzedający nalega na szybki przelew, tłumaczy, że nie ma czasu na spotkanie, albo przekonuje, że trzeba natychmiast wpłacić pieniądze, by nie stracić okazji.

Policjant przestrzega również przed podejmowaniem decyzji pod presją czasu.

– Nie podejmujmy decyzji pod presją czasu, ani nie przekazujmy pieniędzy, jeśli nie udało nam się potwierdzić wiarygodności sprzedającego – apeluje oficer prasowy.

Jeżeli mimo zachowania ostrożności dojdzie do oszustwa, należy jak najszybciej skontaktować się z bankiem i zgłosić sprawę policji. Szybka reakcja może pomóc w podjęciu działań zmierzających do odzyskania pieniędzy, choć nie gwarantuje ich zwrotu.

Źródło: Komenda Miejska Policji w Ostrołęce